Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 60:19

Λοιπόν· διότι θα ανακεφαλαιώσω το νόημα του λόγου· οι μεν εραστές των κακών του κόσμου θα καταβούν στον άδη και θα απομακρυνθούν από το πρόσωπο του Χριστού· αντίθετα, οι εραστές της αρετής, οι οποίοι διατήρησαν αβλαβή τον αρραβώνα του Πνεύματος, θα είναι μαζί του και θα συμβιώνουν παντοτινά. Και όντας προφανώς μαζί του, θα βλέπουν ανεμπόδιστα και το θεοπρεπές κάλλος του· «Διότι ο Κύριος», λέει, «θα είναι για σένα φως αιώνιο, και ο Θεός η δόξα σου»· και είναι επόμενο να θέλει να δηλώσει αυτό ο Κύριος, όταν τον ακούμε να λέει: «Ακόμη λίγο, και ο κόσμος δεν με βλέπει πλέον, εσείς όμως με βλέπετε, διότι εγώ ζω και εσείς θα ζήσετε». Και βέβαια διόλου δεν διαψεύδεται, λέγοντας ότι είναι μικρός ο ενδιάμεσος χρόνος μέχρι την, τρόπον τινά, αποκάλυψή του. Διότι για τον Θεό, ο οποίος υπάρχει αιώνια, ακόμη και ο μακρύς για εμάς χρόνος λογίζεται εντελώς ως μηδέν· και αυτό το μαρτυρεί ο μελωδός λέγοντας: «Διότι χίλια έτη στα μάτια σου, Κύριε, είναι σαν τη χθεσινή ημέρα που παρήλθε, και σαν νυχτερινή βάρδια». <Εκείνη την ημέρα εσείς θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι στον Πατέρα μου και εσείς σε μένα και εγώ σε εσάς.> Είναι βέβαια δυσπρόσιτο το νόημα στα προκείμενα, και απαιτεί για τον εαυτό του θα λέγαμε μια αυστηρή εξέταση, προκαλώντας και αρκετό δισταγμό στον λόγο, πιστεύουμε ωστόσο ότι ο Χριστός θα μας κατευθύνει και πάλι στην αλήθεια.

Διότι μας διασφαλίζει με άρρητη δύναμη, και με τις επικουρίες των αγίων αγγέλων· «Διότι θα δώσει εντολή», λέγει, «στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλες τις οδούς σου·» και «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει.» Και φτάνουμε μέσω αυτού στην επίγνωση του Πατρός, και γι' αυτό έχει γίνει και θύρα, και πύλη, και οδός. Είπε άλλωστε ότι: «Εγώ είμαι η θύρα, και η οδός, και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού.» Είναι δε και αποτύπωμα, δηλαδή η μορφή, και το είδος Εκείνου που τον γέννησε, και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, και εικόνα, και απαύγασμα της δόξας του. <Και δεν θα έχεις τον ήλιο ως φως της ημέρας, ούτε η ανατολή της σελήνης θα σε φωτίζει τη νύχτα, αλλά θα είναι σε σένα ο Κύριος φως αιώνιο, και ο Θεός η δόξα σου. Διότι δεν θα δύσει ο ήλιος για σένα, και η σελήνη δεν θα εκλείψει. Διότι ο Κύριος θα είναι σε σένα φως αιώνιο.> Ορισμένοι θέλουν μέσω του νοήματος των προκείμενων λόγων να μας οδηγήσουν στο να υποθέσουμε κάτι τέτοιο.

Είναι σαν να έλεγε ίσως: Κατά τον καιρό εκείνο, κατά τον οποίο, αφού έρθει από τους ουρανούς, θα αναπλάσει τα πάντα και θα τα μετασκευάσει προς το καλύτερο, ως Δημιουργός, δεν θα υπάρχει φως ούτε νύχτα, σε μία ημέρα. Κάτι τέτοιο λέει και ο μακάριος προφήτης Ησαΐας: «Και δεν θα έχεις τον ήλιο για φως της ημέρας, ούτε η ανατολή της σελήνης θα σου φωτίζει τη νύχτα· αλλά θα έχεις τον Κύριο ως αιώνιο φως, και τον Θεό ως δόξα σου». Ότι δε θα καταργηθεί κάποτε και η ίδια η αναγκαιότητα των στοιχείων της φύσης, το βεβαιώνει ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Αμέσως δε μετά τη θλίψη των ημερών εκείνων, ο ήλιος θα σκοτεινιάσει και η σελήνη δεν θα δώσει το φως της». Διότι θα αρκέσει ο Χριστός σε εμάς ως αιώνιο φως, και Αυτός θα αποτελεί μια μακρά και διηνεκή ημέρα. Λέει όμως ότι η ημέρα εκείνη είναι γνωστή στον Κύριο. Διότι μόνο ο Θεός και Πατέρας γνωρίζει την ημέρα της συντέλειας. Μας το επιβεβαιώνει δε αυτό και ο ίδιος ο Υιός λέγοντας τα εξής: «Για την ημέρα δε εκείνη ή την ώρα, κανείς δεν γνωρίζει, ούτε οι άγγελοι στον ουρανό, ούτε ο Υιός, παρά μόνο ο Πατέρας». Διότι, κατά το ότι νοείται ως άνθρωπος όμοιος με εμάς, δεν θα μπορούσε να γνωρίζει τα του Πατρός. Κατά το ότι όμως είναι εκ φύσεως Θεός, και έχει προέλθει από Αυτόν, γνωρίζει οπωσδήποτε και την έσχατη ημέρα, έστω και αν λέει ότι δεν την γνωρίζει εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης Του.

Πόσο σπουδαίο είναι να έχει κανείς τον ίδιο για φωστήρα! Διότι τότε ο ήλιος δεν θα είναι για σένα φως της ημέρας, καθώς λέει ο Ησαΐας, ούτε η ανατολή της σελήνης θα σου φωτίζει τη νύχτα, αλλά ο Κύριος θα είναι για σένα φως αιώνιο, και ο Θεός η δόξα σου. Ιδού, αδελφέ, ποια χαρά επιφυλάσσεται σε αυτούς που τον φοβούνται και σε αυτούς που τηρούν τις εντολές του. Αναλογίσου δε μετά από αυτά και την απώλεια των αμαρτωλών, όταν θα παραστούν στο φοβερό βήμα· ποια αισχύνη θα τους κυριεύσει ενώπιον του δίκαιου Κριτή, μη έχοντας λόγο απολογίας· ποια ντροπή θα τους καταλάβει, όταν θα διαχωριστούν στα αριστερά του Βασιλέως· ποιο σκοτάδι θα πέσει πάνω τους, όταν θα τους μιλήσει μέσα στην οργή του και θα τους ταράξει με τον θυμό του, λέγοντας: πηγαίνετε μακριά από εμένα οι καταραμένοι στο πυρ το αιώνιο, το οποίο είναι ετοιμασμένο για τον Σατανά και τους αγγέλους του.

Τότε θα κληρονομήσεις εκείνα τα αγαθά, τα οποία ετοίμασε ο Θεός για εκείνους που Τον αγαπούν. Τότε λοιπόν θα είσαι αμέριμνος, χωρίς να πτοείσαι πλέον από κανέναν φόβο. Αναλογίσου, αδελφέ μου, τι σημαίνει το να βασιλεύεις στους ουρανούς, όπως προείπαμε· διότι θα δεχθείς το διάδημα από το χέρι του Κυρίου, και θα βασιλεύεις στο εξής μαζί με τον Χριστό. Αναλογίσου, αδελφέ μου, πώς είναι να βλέπεις το πρόσωπο του Θεού διαπαντός. Πώς είναι να έχεις Αυτόν ως φωστήρα· διότι τότε δεν θα έχεις πλέον τον ήλιο για φως της ημέρας, όπως λέει ο Ησαΐας, ούτε η ανατολή της σελήνης θα φωτίζει τη νύχτα σου, αλλά θα είναι ο Κύριος για σένα φως αιώνιο, και ο Θεός η δόξα σου.

Αλλά «δεν θα σου παρέχει πλέον ο ήλιος φως την ημέρα ούτε η σελήνη θα σε φωτίζει κατά τη νύχτα», επειδή όσοι θα αξιωθούν τον νέο αιώνα δεν θα βρίσκονται ούτε σε «νύχτα» ούτε σε αισθητό και σωματικό «φως»· διότι, υπεράνω κάθε «ήλιου», θα έχουν τον ίδιο «τον Κύριο ως αιώνιο φως και τον Θεό ως δόξα» τους. Γι' αυτό, στη συνέχεια η προφητεία λέει: «και θα αναπληρωθούν οι ημέρες του πένθους σου»· στην πράξη, λέει, θα επιβεβαιωθεί ο μακαρισμός που αναφέρει: «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν». «Και όλος ο λαός δίκαιος» θα αναδειχθεί τότε, όπως λέει, επειδή κανένας άδικος δεν θα βρεθεί τότε ανάμεσά του· γι' αυτό, ως εκλεκτός, «θα κληρονομήσει» την υποσχεθείσα σε αυτόν «γη». Αυτό ακριβώς δίδαξε και ο Σωτήρας λέγοντας: «Μακάριοι οι πραείς, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη», υπονοώντας έτσι την επουράνια διαμονή, στην οποία βρίσκεται και «η πόλη του Θεού, η επουράνια και αληθινή Ιερουσαλήμ», «η οποία είναι μητέρα μας» σύμφωνα με τον Απόστολο. Και αντί της φράσης: «φυλάσσοντας το φύτευμα, έργα των χειρών του», ο Σύμμαχος αποδίδει: «βλαστός της φυτείας μου, έργα των χειρών μου για να δοξαστώ». Διότι τέτοιος είναι ο λαός μου, «βλαστός» της δικής μου «φυτείας»· επειδή «κάθε φυτεία την οποία δεν φύτεψε ο επουράνιος Πατέρας μου θα ξεριζωθεί», αυτός όμως ο «βλαστός» που προέρχεται από τη «φυτεία» του Θεού, όντας «έργα των χειρών του», θα «κληρονομήσει» την υποσχεθείσα «γη», έτσι ώστε να «δοξαστεί» με τόσο μεγάλα αγαθά.

Έπειτα πάλι μνημονεύει την «ημέρα ανταποδόσεως» και τον «ενιαυτό λυτρώσεως», όπως ακριβώς λεγόταν και πρωτύτερα για τα πιο ευάρεστα: «να κηρύξω ενιαυτό Κυρίου δεκτό και ημέρα ανταποδόσεως στον Θεό μας». Διότι ολόκληρος ο νέος αιώνας έχει ονομαστεί «ενιαυτός Κυρίου δεκτός», καθώς θα έχει «τον ίδιο τον Κύριο ως αιώνιο φως», και ο ίδιος έχει κληθεί επίσης «ημέρα ανταποδόσεως». Γι' αυτό λέει: «ημέρα ανταποδόσεως ήλθε σε αυτούς, και ενιαυτός λυτρώσεως είναι παρών»· διότι ταυτόχρονα θα λυτρώσει τους δικούς του, ενώ στους άλλους «θα ανταποδώσει», σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί από τον Μωυσή: «και θα ανταποδώσει εκδίκηση στους εχθρούς και θα ανταποδώσει σε όσους τον μισούν». Έπειτα λέει: «Και κοίταξα, και δεν υπήρχε βοηθός· και πρόσεξα, και κανείς δεν συμπαραστεκόταν· και τους έσωσε ο βραχίονάς μου». Θα κατανοήσουμε δε πώς έχει ειπωθεί ο λόγος αυτός, εάν επιστήσουμε την προσοχή μας στο ότι αυτός μόνος «εκένωσε τον εαυτό του λαμβάνοντας μορφή δούλου, και ταπείνωσε τον εαυτό του γινόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού». Διότι αυτά που κανείς ποτέ από τους ανθρώπους, ούτε από τους αγγέλους, ούτε από τις θείες δυνάμεις δεν υπέστη, τα ανέλαβε αυτός μόνος για τη δική μας σωτηρία· γι' αυτό και μόνο σε αυτόν ο Πατέρας «χάρισε το όνομα που είναι πάνω από κάθε όνομα» και του ενεχείρισε την κρίση των πάντων.

Κατά τη συντέλεια του αιώνος, κατά την οποία θα εκπληρωθεί η προφητεία που λέει: «Ο ήλιος και η σελήνη θα σκοτεινιάσουν»· και πάλι: «Δεν θα είναι για σένα ο ήλιος φως της ημέρας, ούτε η σελήνη θα σε φωτίζει τη νύχτα». Επομένως, όπως παραπάνω δήλωνε ότι ο προφητευόμενος θα παραμείνει μαζί με τον ήλιο, έτσι και εδώ προαναγγέλλει ότι το πλήθος της ειρήνης που θα χορηγηθεί από αυτόν στους ανθρώπους θα διαρκέσει μέχρι τη συντέλεια. Το πώς, λοιπόν, θα καταβεί ήρεμα και αθόρυβα στο έθνος των Ιουδαίων, και πώς θα γεμίσει σύμπασα την οικουμένη σαν σταγόνες που στάζουν πάνω στη γη, και πώς θα ανατείλει δικαιοσύνη στις ημέρες του και πλήθος ειρήνης, έχει ήδη καταδειχθεί μέσα από όσα ειπώθηκαν.

Αντί του «Διότι έλεος και αλήθεια αγαπά ο Κύριος», ο Ακύλας λέει: «Διότι έλεος και θυρεός είναι ο Κύριος ο Θεός»· και η πέμπτη έκδοση: «Διότι ήλιος και σκεπαστής είναι ο Κύριος ο Θεός»· και ο Σύμμαχος, συμφωνώντας με αυτούς, τον ονόμασε «ήλιο». Διότι για αυτόν τον λόγο, λέει, εκείνη η μία ημέρα είναι ανώτερη από χιλιάδες, επειδή ο ίδιος ο Κύριος, ο Λόγος του Θεού, τυγχάνει να είναι ο ήλιος της ημέρας εκείνης. Αυτόν τον ήλιο υπονοούσε και ο προφήτης λέγοντας: «Σε εκείνους όμως που με φοβούνται θα ανατείλει Ήλιος δικαιοσύνης, και θεραπεία θα υπάρχει στις φτερούγες του». Τον ίδιο φανέρωνε και εκείνος που είπε: «Και θα δύσει ο Ήλιος για τους προφήτες που πλανούν τον λαό μου»· πιο ξεκάθαρα δε ο Ησαΐας λέει: «Δεν θα είναι πια ο ήλιος για εσένα το φως της ημέρας, αλλά ο Κύριος θα είναι για εσένα φως αιώνιο, και ο Θεός η δόξα σου». Όντας λοιπόν τέτοιος ήλιος ο Κύριος, θα δώσει χάρη και δόξα και ακόμη μεγαλύτερο και ανώτερο, άρρητο και ανείπωτο αγαθό σε εκείνους που πορεύονται με ακακία· ή, κατά τον Σύμμαχο: «Σε εκείνους που οδεύουν με τελειότητα».

Το μεν πυρ του θα προπορεύεται εξαιτίας των εχθρών του· για χάρη δε των ευσεβών και θεοφιλών ανθρώπων, οι αστραπές του, εκπεμπόμενες από το δικό του φως, θα καταλάμψουν την οικουμένη αντί του ηλίου. Διότι, εάν τότε ο ήλιος σκοτισθεί, και η σελήνη δεν δώσει το φέγγος της, και οι αστέρες πέσουν από τον ουρανό, σύμφωνα με τη σωτήρια διδασκαλία· από πού αλλού θα φωτιστεί ο κόσμος, αν όχι από Αυτόν; Επειδή ακριβώς ο ίδιος ο Κύριος είναι φως αιώνιο.

Αναλογίσου, αδελφέ μου, πώς είναι το να βασιλεύεις στον ουρανό. Διότι, όπως προείπαμε, θα δεχθείς το διάδημα από το χέρι του Κυρίου, και θα βασιλεύεις στο εξής μαζί με τον Χριστό. Αναλογίσου, αδελφέ μου, πώς είναι να βλέπεις το πρόσωπο του Θεού διαπαντός, πώς είναι να έχεις Αυτόν ως φωστήρα. Διότι τότε ο ήλιος δεν θα σου είναι ως φως της ημέρας, όπως λέει ο Ησαΐας, ούτε η ανατολή της σελήνης θα σου φωτίζει τη νύχτα, αλλά ο Κύριος θα είναι για εσένα φως αιώνιο, και ο Θεός η δόξα σου. Ιδού, αδελφέ μου, τι χαρά επιφυλάσσεται σε όσους φοβούνται τον Κύριο, και σε όσους τηρούν τις εντολές του. Αναλογίσου δε μετά από αυτά και την απώλεια των αμαρτωλών, όταν θα εισάγονται στο φοβερό βήμα, τι αισχύνη θα τους καταλάβει ενώπιον του δικαίου Κριτή, μην έχοντας λόγο απολογίας· τι ντροπή θα τους καταλάβει όταν θα διαχωρίζονται στα αριστερά του Βασιλέως· τι σκότος θα επιπέσει επάνω τους, όταν «θα τους μιλήσει με την οργή του, και με τον θυμό του θα τους ταράξει» λέγοντας: «Πηγαίνετε μακριά από εμένα, οι καταραμένοι, στο πυρ το αιώνιο που είναι ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του»· αλίμονο, αλίμονο! τι θλίψη και στενοχώρια θα καταλάβει το πνεύμα τους, όταν θα υπάρξει κραυγή από όλους που θα λένε: «Ας αποστραφούν οι αμαρτωλοί στον άδη, όλα τα έθνη που λησμονούν τον Θεό!»