Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 66:24

ΚΑΝΟΝΑΣ Δ' Σε εκείνους δε που είναι εντελώς απεγνωσμένοι και αμετανόητοι, και έχουν αποκτήσει αμετάβλητο δέρμα Αιθίοπα και κηλίδες λεοπάρδαλης, θα λεχθεί το παράδειγμα της άλλης συκιάς: «Ποτέ πια να μην υπάρξει καρπός από εσένα στον αιώνα. Γι' αυτό και αμέσως ξεράθηκε». Εκπληρώνεται λοιπόν σε αυτούς και το λεχθέν από τον Εκκλησιαστή: «Το διεστραμμένο δεν είναι δυνατόν να τακτοποιηθεί. Και το υστέρημα δεν θα μπορέσει να αριθμηθεί». Διότι, εάν δεν διορθωθεί πρώτα το διεστραμμένο, είναι αδύνατον αυτό να κοσμηθεί. Και εάν δεν αναπληρωθεί πρώτα το υστέρημα, είναι αδύνατον να αριθμηθεί. Επομένως, στο τέλος θα συμβεί σε αυτούς το λεχθέν από τον προφήτη Ησαΐα: «Διότι θα δουν», λέει, «τα πτώματα των ανθρώπων που έχουν παραβεί τις εντολές μου. Διότι το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και η φωτιά τους δεν θα σβήσει, και θα γίνουν θέαμα σε κάθε σάρκα», επειδή, όπως ακριβώς έχει προλεχθεί από αυτόν, οι άδικοι έτσι θα κλυδωνιστούν και δεν θα μπορέσουν να αναπαυθούν· δεν υπάρχει χαρά για τους ασεβείς, είπε ο Θεός.»

Ερμηνεία. Οι μεν προαναφερθέντες Κανόνες περί αρνησιχρίστων ειπώθηκαν για αυτούς που μετανοούν, ο δε παρών ορίζει για τους αρνησίχριστους που δεν μετανοούν, οι οποίοι όντας απελπισμένοι και έχοντας κακό φρόνημα, διατηρούν αμετάβλητη τη μαυρίλα της κακίας τους, όπως ο Αιθίοπας το μαύρο δέρμα του και η λεοπάρδαλη τα στίγματά της. Σε αυτούς λοιπόν θα ειπωθεί η κατάρα, που είπε ο Κύριος στην άκαρπη συκιά: «Ποτέ πια να μη βγει από εσένα καρπός στον αιώνα», και αμέσως ξεράθηκε η συκιά. Και εκπληρώνεται σε αυτούς εκείνο που λέει ο Εκκλησιαστής, ότι το στρεβλό πράγμα δεν μπορεί να διορθωθεί, αν δηλαδή πρώτα δεν ισιώσει, και το ελλιπές πράγμα δεν μπορεί να υπολογιστεί ως τέλειο, χωρίς δηλαδή πρώτα να αναπληρωθεί. Επομένως, στο τέλος της ζωής θα συμβεί σε αυτούς εκείνο που λέει ο Ησαΐας, ότι θα δουν οι άνθρωποι τα οστά των ανθρώπων που παρέβηκαν τα λόγια μου και με αρνήθηκαν, και το σκουλήκι τους δεν θα πάψει να τους κατατρώει, και το πυρ που τους καίει δεν θα σβήσει. Θα εκπληρωθεί δε σε αυτούς και το άλλο ρητό, που πριν από αυτά τα λόγια είπε ο ίδιος Ησαΐας: Οι άδικοι θα κλυδωνιστούν και δεν θα βρουν ανάπαυση· διότι για τους ασεβείς δεν υπάρχει χαρά, λέει ο Θεός.

Ερμηνεία. Την εποχή των εικονομάχων, εκτός από τα άλλα κακά που συνέβησαν, εκδιώχθηκαν εξαιτίας των αγίων εικόνων από αυτούς, και πολλοί Αρχιερείς από τις Επισκοπές και τις Μητροπόλεις τους, και πολλοί Μοναχοί από τα Μοναστήρια τους. Επειδή δε αυτά έμειναν έρημα, τα άρπαξαν κάποιοι κοσμικοί και τα μετέτρεψαν σε κοσμικές κατοικίες. Γι' αυτό λοιπόν προστάζει ο παρών Κανόνας, ότι εάν μεν αυτοί που κατακρατούν αυτές τις Επισκοπές και τα Μοναστήρια θελήσουν να τα επιστρέψουν, για να αποκατασταθούν πάλι όπως πρώτα σε Επισκοπές και Μοναστήρια, έχει καλώς. Εάν όμως δεν θελήσουν, αν μεν είναι Κληρικοί ας καθαιρούνται, αν δε είναι Μοναχοί ή λαϊκοί ας αφορίζονται, ως καταδικασμένοι εξαιτίας αυτού από την αγία Τριάδα, και ας κατατάσσονται σε εκείνον τον τόπο όπου το σκουλήκι δεν πεθαίνει και η φωτιά δεν σβήνει, σύμφωνα με τη φωνή του Ησαΐα και του Ευαγγελίου, επειδή εναντιώνονται στον λόγο του Κυρίου που λέει: μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου. κτλ. Διάβασε και τον δ' και κδ' της δ'.

Εσύ δε, ακούγοντας πολλές φορές τον Σωτήρα να ονομάζεται λιοντάρι και τον εχθρό που ωρύεται εναντίον μας να δηλώνεται με την ίδια ονομασία, και πάλι ως σκουλήκι να ονομάζεται ο δημιουργός της ορατής και αόρατης κτίσης («γιατί εγώ είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού»), αλλά και «το σκουλήκι τους» (αυτό είναι είδος βαρύτατης τιμωρίας) «δεν θα πεθάνει», όπως ακριβώς σε εκείνα φάνηκες σοφός στο να τα διακρίνεις, και το ένα μεν λιοντάρι το ανάγεις στην εικόνα του Δεσπότη, ενώ το άλλο το προσαρμόζεις στο αρχέκακο θηρίο, και βεβαίως το σκουλήκι τη μια φορά το εκλαμβάνεις για την άσπορη, άχραντη και αγεώργητη σάρκα του Σωτήρα, και την άλλη δεν διστάζεις να θεωρείς ότι σημαίνει την πικρή και αναπότρεπτη κόλαση, έτσι και στην περίπτωση των ευαγγελικών παιδιών, χρησιμοποιώντας τη συνηθισμένη σου θεοσοφία και απονέμοντας και επιμερίζοντας στο καθένα το ταιριαστό, δεν θα βρεις τίποτα το ασαφές ούτε το δυσπαρακολούθητο.

Σάρκες είναι, ας μην τις λυπηθούμε, όπως λέει ο λόγος. Λιγοστός είναι ο χρόνος, σύντομος ο βίος, και αν ακόμη η ζωή μας παραταθεί περίπου στα εβδομήντα ή ογδόντα χρόνια, δεν είναι τίποτα μπροστά στους απείρους αιώνες. Ας προσφέρουμε, παρακαλώ, έναν οβολό και θα λάβουμε μύριες φορές περισσότερα. Ας προσφέρουμε λίγο χρόνο, και θα αποκτήσουμε χρόνους απείρους. Ας υπομείνουμε έναν πρόσκαιρο κόπο, και θα λάβουμε απέραντες αναπαύσεις. Ας κλάψουμε για να γελάσουμε με το μακάριο γέλιο. Ας θρηνήσουμε ακατάπαυστα από τον πόθο για τον Χριστό, για να σκιρτήσουμε από ατελεύτητες χαρές. Ναι, αδελφοί μου, σας παρακαλώ. Ναι, ας σταθούμε ευπρόσωποι απέναντι στον Κύριο Παντοκράτορα. Ας γίνουμε ονομαστοί στη γη και στον ουρανό, ακολουθώντας τους πατέρες. Ας θυμηθούμε ο ένας τον άλλον στον μέλλοντα αιώνα, όχι με κατηγορίες, ούτε με οδυρμούς, αλλά μάλλον με ευφροσύνη, με μεγάλη χαρά και μακαριότητα. Όταν θα γίνουν οι ανταποδόσεις για όσα ζήσαμε, όταν ο Κριτής θα καθίσει στον θρόνο της δόξας Του, και μυριάδες θα στέκονται δίπλα Του, και χίλιες χιλιάδες άγιοι άγγελοι θα Τον λειτουργούν, με όλη την κτίση παρούσα. Όταν θα βγουν οι φοβερές αποφάσεις, όταν η παράταξη στα δεξιά και στα αριστερά θα φανερώσει, τους μεν να προσέρχονται με δόξα και τιμή στα άνω βασίλεια και να πανηγυρίζουν αιώνια, τους δε να ρίχνονται με ντροπή και ατιμία στα ατελεύτητα κολαστήρια, όπου το πυρ δεν θα σβήσει, όπως λέει, και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει.

Τότε ο ουρανός διαλύεται με πάταγο, τα στοιχεία κατακαίγονται, ολόκληρη η κτίση μεταβάλλεται. Πόσες άπειρες μυριάδες αγίων αγγέλων παραστέκονται με φόβο! Και κάθεται ο Κριτής των πάντων· έπειτα ελέγχεται η πράξη και ο λόγος του καθενός, θέτοντας μπροστά στο πρόσωπό μας τους ελέγχους της φανερής αμαρτίας, καθώς και της θέσης του τόπου, του τρόπου και του χρόνου της διάπραξής της, και μετά από αυτά, εν ριπή οφθαλμού, τότε θα απέλθουν, όπως λέει, αυτοί που έπραξαν τα αγαθά σε ζωή αιώνια, ενώ αυτοί που έπραξαν τα φαύλα σε κρίση αιώνια, εκεί όπου θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων· και η φωτιά τους δεν θα σβήσει, και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει. Αφού πρώτα έχουν εκδιωχθεί οι δαίμονες, έχοντας δεμένα τα χέρια τους πίσω, και χτυπημένοι από τους αγίους αγγέλους θα ριχτούν προκαταβολικά στην κόλαση. Και αμέσως μετά, και οι συγκατάδικοί τους. Αλλά όχι σε εμάς, Κύριε, όχι σε εμάς· αλλά στο όνομά σου δώσε δόξα και αίνο εκείνη την ημέρα, μέσω της παραστάσεώς μας στα δεξιά σου.

Διότι το πυρ τους δεν θα σβήσει, και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει. Γι' αυτό φωνάζω, ικετεύω, παρακαλώ, προσπίπτω στα πόδια σας, ας μην καταληφθούμε ανέτοιμοι, ας μην τερματίσει το όριο της ζωής μας η αμέλεια. Διότι ήδη έχουμε φτάσει στο τέλος, και το μυστήριο του θανάτου ενεργείται μέσα μας αδιαλείπτως. Πριν από εμάς προπορεύονται, όπως βλέπετε, οι αδελφοί μας, και αναλογιστείτε τον καθένα ξεχωριστά, και εμείς τι; Μήπως δεν θα συμβεί το ίδιο και σε εμάς; Μήπως θα παραμείνουμε εδώ για πάντα; Κι αν παραμείνουμε, μέχρι πότε θα ζήσουμε; Μας περιμένει η μικρή ταφόπλακα, και είναι ορατός ο τάφος, η τελευταία μας αποθήκη, το κοιμητήριό μας, το οποίο είναι γεμάτο από πολλά σκουλήκια και αφόρητη δυσωδία. Διότι δεν υπάρχει άνθρωπος που θα ζήσει και δεν θα δει θάνατο, όπως ακούμε τον Δαβίδ να λέει. Άνθρωποι, ας μην προσδοκούμε ότι θα φτάσουμε στο αύριο, αλλά οπωσδήποτε ας περάσουμε τη σημερινή ημέρα θεοπρεπώς. Κάποιοι όμως μάχονται και διαπληκτίζονται, φιλονικούν και αντεγκλούν, λογομαχούν και φθονούν, και έπαψαν να μεριμνούν για το αύριο, ξεχνώντας ότι αποθνήσκουν, αλλά μας φαίνονται σαν να είναι αθάνατοι. Οκνηρέ, ασύνετε και σκληρόκαρδε, μέχρι πότε δεν θα λαμβάνεις συναίσθηση και δεν θα υπομένεις καρτερικά αυτά που έρχονται, αλλά αντίθετα ζημιώνεις τον εαυτό σου χάνοντας τα αιώνια αγαθά, ζώντας με ακαταστασία στην ψυχή και στο σώμα;

Ναι, αδελφοί μου, ναι, σας παρακαλώ, ας σταθούμε ευπρόσωποι ενώπιον του Κυρίου Παντοκράτορος· ας γίνουμε ονομαστοί και στη γη και στον ουρανό, ακολουθώντας τους πατέρες· ας θυμηθούμε ο ένας τον άλλον στον μέλλοντα αιώνα, όχι καταδικαστικά ούτε με οδυρμούς, αλλά μάλλον με ευφροσύνη και με απέραντη χαρά και μακαριότητα, όταν θα γίνει η ανταπόδοση όσων πράξαμε εν ζωή, όταν ο Κριτής θα καθίσει στον θρόνο της δόξας Του, ενώ μυριάδες θα Του παραστέκονται και χίλιες χιλιάδες άγιοι άγγελοι θα Τον υπηρετούν και όλη η κτίση θα είναι παρούσα· όταν θα εκδοθούν οι φοβερές αποφάσεις, όταν η τοποθέτηση στα δεξιά και στα αριστερά θα φανερώσει από τη μια εκείνους που με δόξα και τιμή θα εισέλθουν στην ουράνια βασιλεία και θα αγάλλονται αιώνια, και από την άλλη εκείνους που με ντροπή και ατιμία θα ριχτούν στα ατελεύτητα κολαστήρια, όπου, όπως λέει, η φωτιά δεν θα σβήσει και το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει.

Πόσες φορές έψαλες: «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» Έφτασες στο σημείο να συνάψεις φιλία με το φίδι που εξαπάτησε την Εύα και εξέβαλε μαζί της από τον παράδεισο τον προπάτορά μας Αδάμ. Σκέφτεσαι άραγε να αρνηθείς εντελώς τον Χριστό, με τον οποίο αρραβωνιάστηκες μέσω της υπόσχεσης της παρθενίας, και να ενωθείς με την αμαρτία, μέσω της οποίας ο θάνατος εισήλθε στον κόσμο; Δεν ακούς τη Γραφή που φωνάζει δυνατά για όσους πράττουν τέτοια πράγματα; «Το σκουλήκι τους δεν θα πεθάνει, και η φωτιά τους δεν θα σβήσει.» Δεν δίνεις προσοχή στον Απόστολο που λέει: «Πόρνους και μοιχούς θα τους κρίνει ο Θεός.» Και πάλι: «Αν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει ο Θεός.» Τι θα βρεις ολοκληρώνοντας την ανομία; Όχι άραγε σκοτάδι και μάχαιρα που θα κόψει την καρδιά σου; όχι βόθρο απελπισίας; όχι τον ίδιο τον Σατανά που σε εξαπάτησε να σε ωθεί επειγόντως να ασπαστείς την αγχόνη, όπως ακριβώς έκανε κάποτε στον Ιούδα; Σύνελθε, εσύ που έχεις σκοτιστεί· ξέφυγε από την παγίδα του θανάτου, εσύ που έχεις σκοντάψει, για να μην πιαστείς στα δίχτυα του άδη, εξαιτίας των οποίων και εδώ θα ζήσεις τη ζωή του Κάιν, τρέμοντας και στενάζοντας και αποφεύγοντας κάθε γνώριμο πρόσωπο, και στον μέλλοντα αιώνα θα καταδικαστείς στη γέεννα του πυρός. Τι άλλο λοιπόν να κάνω ο ταλαίπωρος, περιορισμένος σε έναν τόπο απέναντι σε όλους τους προαναφερθέντες; Τι άλλο από το να στενάζω, να διαμαρτύρομαι και να αναγγέλλω την επερχόμενη ρομφαία;

Μη γένοιτο. «Διότι εάν εκείνα που κατέλυσα, τα οικοδομώ και πάλι, λέει κάπου ο Απόστολος, καθιστώ τον εαυτό μου παραβάτη». Ας μη γίνουμε λοιπόν παραβάτες, αδελφοί, των θείων συνθηκών· ούτε να καταστούμε υπόδουλοι στον διάβολο, εφόσον έχουμε άπαξ ελευθερωθεί· ούτε να θησαυρίσουμε για τους εαυτούς μας «οργή κατά την ημέρα της οργής και της αποκάλυψης της δικαιοκρισίας του Θεού». Διότι έχει γραφτεί για τους ανθρώπους αυτούς ότι «το πυρ αυτών δεν θα σβήσει και ο σκώληξ αυτών δεν θα πεθάνει». Αλλά «στην ελευθερία με την οποία ο Χριστός μας ελευθέρωσε», ας παραμείνουμε σταθεροί, βδελυσσόμενοι τις βδελυρές φαντασίες του δράκοντα, καθημερινά αντιτασσόμενοι και αντιστεκόμενοι, όχι μόνο σε αυτό το πάθος, αλλά και σε όλα τα άλλα, καταπατώντας τον φθόνο, αποστρεφόμενοι την πονηρία, τη μισαδελφία, και κάθε άλλη κακία, προκειμένου να αποφύγουμε τα αιώνια βάσανα και να αξιωθούμε τη βασιλεία των ουρανών, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.