Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 7:14

Αλλά δεν πείθομαι από τους δασκάλους σας, οι οποίοι δεν παραδέχονται ότι ερμηνεύθηκαν σωστά οι Γραφές από τους εβδομήκοντα πρεσβυτέρους επί του Πτολεμαίου, ο οποίος υπήρξε βασιλιάς των Αιγυπτίων, αλλά προσπαθούν να τις ερμηνεύσουν οι ίδιοι. Και θέλω να γνωρίζετε ότι αφαίρεσαν εντελώς πολλές γραφικές περικοπές από τις μεταφράσεις που έγιναν από τους πρεσβυτέρους επί Πτολεμαίου, από τις οποίες αποδεικνύεται ρητά ότι αυτός ο ίδιος που σταυρώθηκε είχε προκηρυχθεί ότι είναι Θεός και άνθρωπος και ότι θα σταυρωθεί και θα πεθάνει. Επειδή γνωρίζω ότι όλοι από το γένος σας τις αρνούνται, δεν επιχειρώ τέτοιες έρευνες, αλλά έρχομαι να διεξαγάγω τις συζητήσεις με βάση εκείνες που αναγνωρίζονται ακόμη από εσάς. Διότι όλες όσες σας ανέφερα τις αναγνωρίζετε, με την εξαίρεση ότι φέρατε αντίρρηση για τη φράση «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει», λέγοντας ότι έχει γραφτεί: «Ιδού η νεάνις θα συλλάβει». Και υποσχέθηκα να αποδείξω ότι η προφητεία δεν ειπώθηκε για τον Εζεκία, όπως διδαχθήκατε, αλλά για αυτόν τον δικό μου Χριστό· και βεβαίως θα προβώ σε αυτή την απόδειξη.

Και το «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό» είχε προειπωθεί για αυτόν. Διότι, εάν αυτός για τον οποίο μιλούσε ο Ησαΐας, και για τον οποίο το Άγιο Πνεύμα αναφωνούσε, δεν επρόκειτο να γεννηθεί από παρθένο: «Ιδού, ο ίδιος ο Κύριος θα μας δώσει σημείο· ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό»· διότι, αν επρόκειτο και αυτός να γεννηθεί από συνουσία, όμοια με όλους τους άλλους πρωτοτόκους, τι είδους σημείο, το οποίο δεν είναι κοινό σε όλους τους πρωτοτόκους, έλεγε ο Θεός ότι θα κάνει; Αλλά εκείνο που είναι αληθινά σημείο και επρόκειτο να καταστεί αξιόπιστο για το γένος των ανθρώπων, δηλαδή το ότι ο πρωτότοκος όλων των δημιουργημάτων, αφού σαρκώθηκε μέσω παρθενικής μήτρας, έγινε αληθινά βρέφος, αυτό το προκήρυξε προκαταλαμβάνοντάς το μέσω του προφητικού Πνεύματος με ποικίλους τρόπους, όπως σας εξιστόρησα, έτσι ώστε, όταν συμβεί, να αναγνωριστεί ότι έγινε με τη δύναμη και τη βουλή του Ποιητή των όλων· όπως ακριβώς και η Εύα πλάστηκε από μία πλευρά του Αδάμ, και όπως ακριβώς όλα τα άλλα ζωντανά πλάσματα δημιουργήθηκαν εξαρχής με τον λόγο του Θεού.

Εσείς όμως και σε αυτά τολμάτε να παραποιείτε τις ερμηνείες που έκαναν οι πρεσβύτεροί σας ενώπιον του Πτολεμαίου, ο οποίος διετέλεσε βασιλιάς των Αιγυπτίων, λέγοντας ότι η Γραφή δεν αναφέρει τα πράγματα όπως εκείνοι τα ερμήνευσαν, αλλά ότι λέει: «Ιδού η νεάνις θα συλλάβει», σαν να υποδηλώνονταν σπουδαία πράγματα, εάν μια γυναίκα επρόκειτο να γεννήσει έπειτα από συνουσία, πράγμα που κάνουν όλες οι νέες γυναίκες εκτός από τις στείρες, τις οποίες και αυτές, εάν το θελήσει, ο Θεός έχει τη δύναμη να τις κάνει να γεννήσουν. Διότι και η μητέρα του Σαμουήλ, η οποία δεν έκανε παιδιά, γέννησε κατά το θέλημα του Θεού, καθώς και η γυναίκα του αγίου πατριάρχη Αβραάμ, και η Ελισάβετ η οποία γέννησε τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, και κάποιες άλλες παρομοίως. Επομένως, δεν πρέπει να θεωρείτε ότι είναι αδύνατον ο Θεός να μπορεί να κάνει τα πάντα, όσα θέλει. Και μάλιστα, επειδή είχε προφητευθεί ότι αυτό επρόκειτο να συμβεί, μην τολμάτε να παραποιείτε ή να παρερμηνεύετε τις προφητείες, διότι θα αδικήσετε μόνο τον εαυτό σας, ενώ τον Θεό δεν θα τον βλάψετε.

Ωδή ενάτη. Ησαΐα χόρευε, η Παρθένος συνέλαβε στη γαστέρα. Έχοντας αποκτήσει μικρόψυχο φρόνημα, ταράζομαι ολόκληρος διαρκώς από τα πάθη και ο άθλιος αλλάζω συνεχώς διαθέσεις, υπερηφανευόμενος και μικροφρονώντας, παροξυνόμενος και υπέρμετρα διαχεόμενος.

Σήμερα τα άγια των αγίων, αφού υποδέχθηκαν την είσοδο της Παρθένου, την εισάγουν μέσα στα άδυτα και λαμπρύνονται ασύγκριτα. Διότι έτσι έπρεπε και άρμοζε, να ανατραφεί στα άγια των αγίων εκείνη που επρόκειτο να βαστάξει αυτόν που βαστάζουν τα Χερουβείμ και υμνούν τα Σεραφείμ και ο οποίος «αναπαύεται εν αγίοις» και θαυμάζεται, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ. Σήμερα μια ολόλαμπρη παρουσία ακολουθεί νοητώς την αμόλυντη Παρθένο και διακοσμεί και φαιδρύνει την είσοδό της προς τα άγια των αγίων. Διότι έπρεπε, έπρεπε και άρμοζε πράγματι να δορυφορείται από αγίους αγγέλους αυτή που επρόκειτο να βαστάξει σαρκικά τον Θεό των αγγέλων. επειδή, αν και το μυστήριο ήταν ακόμη άγνωστο σε αυτούς, είχε ήδη αρχίσει κάπως να τους αποκαλύπτεται αμυδρά. Διότι από την ημέρα που το Πανάγιο Πνεύμα μίλησε μέσω του Ησαΐα ότι θα έρθει «η παρθένος και θα συλλάβει στη γαστέρα της και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ» και θα γίνει «μεθ' ημών ο Θεός», το άκουσαν αυτό οι άγγελοι και οι άνθρωποι ομοίως, καθώς και οι δαίμονες, και το άγνωστο μυστήριο έκτοτε λοιπόν άρχισε να αποκαλύπτεται, και άπαντες περίμεναν την έκβαση της προφητείας. οι μεν άγγελοι για να δοξάσουν, οι δε άνθρωποι για να θαυμάσουν, και οι δαίμονες για να προσάψουν κατηγορία στην παρθένο. Αλλά δεν μπόρεσαν αυτοί οι σκοτεινοί να προσάψουν ψεγάδι σε αυτήν την ολόλαμπρη σελήνη και ηλιακή φωταύγεια.

Σήμερα, σύμφωνα με τον θείο Δανιήλ, «εγκαθίδρυσε ο Θεός του ουρανού βασιλεία, η οποία στους αιώνες δεν θα φθαρεί», και η παρθένος που συνέλαβε, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα, ήλθε στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας και γέννησε υιό τον Εμμανουήλ, τον Θεό που είναι μαζί μας, «και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής του Θεού Πατρός, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος».

Εκείνην, λέει, ο προφήτης προείπε ως παρθένο ότι θα συλλάβει και θα γεννήσει παιδί, τον Θεό Εμμανουήλ· αυτή όμως είχε μνηστευθεί και σε λίγο επρόκειτο να ενωθεί και με άνδρα. Όταν όμως ο δίκαιος Ιωσήφ αντιλήφθηκε ότι ήταν έγκυος, μη γνωρίζοντας το μυστήριο που είχε συντελεστεί σε αυτήν και γνωρίζοντας ότι τις μοιχαλίδες τις λιθοβολούν και τις θανατώνουν, «επειδή ήταν δίκαιος, δεν θέλησε να την διαπομπεύσει, αλλά αποφάσισε να την απολύσει κρυφά», δηλαδή να την αποδιώξει από τον οίκο του, ώστε εκείνη μεν να την απαλλάξει από τον θάνατο, και τον εαυτό του από τον ονειδισμό και τους χλευασμούς.

Διότι άκουγα από τις θείες Γραφές τις αμυδρές ενδείξεις, ότι η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και ότι ο Θεός είναι μαζί μας και ότι «δεν θα θεωρηθεί άλλος ίσος προς αυτόν» και ότι είναι «Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος» και ότι «ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς» και «εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και ερευνούσα πώς άραγε θα λάβει σώμα το ασώματο και ποια παρθένος θα χωρέσει αυτόν που εκ φύσεως είναι αχώρητος. Και μη βρίσκοντας το πώς, απορούσα για την έκβαση των γραμμένων. Και ιδού, βλέπω τον χριστό του Κυρίου, καθώς μου το αποκάλυψε το Άγιο Πνεύμα. Βλέποντας δε την παρθένο εκπλήσσομαι, και η ομορφιά της είναι αμώμητη και αισθητώς εμφανίζεται ως νεάνιδα· αλλά νοητώς η παρθένος λογίζεται ως ουρανός και ευρύχωρη πόλη του θαυμαστού αυτοκράτορα, και παλάτι αθάνατο και θρόνος απόρθητος και νυμφώνας άφθαρτος και νύμφη θεοπρόβλητη και κλίμακα και γέφυρα και θείος παράδεισος. Και βλέποντας αυτά ανακράζω προς τον Σωτήρα μου: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά τον λόγο σου εν ειρήνη, διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον πάντων των λαών, φως εις αποκάλυψιν εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ». Εσύ, λοιπόν, ετοίμασας το σωτήριό σου και το φως και τη δόξα ενώπιον όλων των λαών.

Το ότι ο πανάγαθος Θεός, όπως είπαμε, έδωσε πλήθος μαρτυριών για αυτήν την αιτία, ας το κατανοήσουμε αναλογιζόμενοι ποια και πόσα μαρτύρησε εκ των προτέρων ο χορός των προφητών για αυτό το μυστήριο. «Και θα υπάρξει», λέει ο Ησαΐας, «εκείνη την ημέρα η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που θα εγερθεί για να εξουσιάζει τα έθνη»· «δεν θα κρίνει σύμφωνα με τα φαινόμενα ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα όσα ακούγονται, αλλά θα κρίνει με δικαιοσύνη την υπόθεση του ταπεινού και θα ελέγξει με ευθύτητα τους ένδοξους της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του και με το πνεύμα των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή» και «ότι γέμισε ολόκληρη η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό καλύπτει τις θάλασσες». «Και εσύ, Βηθλεέμ», λέει ο Μιχαίας, «οίκος του Εφραθά, δεν είσαι καθόλου μικρή ώστε να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγέτης, για να γίνει άρχοντας στον Ισραήλ». Και πάλι ο Ησαΐας: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσει το όνομά του Εμμανουήλ» και «διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής» και τα εξής.

Σε ποιον ανήκει η φωνή που λέει «όλο αυτό όμως συνέβη», άραγε στον συγγραφέα ή στον αρχάγγελο; Το ότι βέβαια ανήκει σε κάποιον που εκπλήσσεται και θαυμάζει το υπερφυές των έργων και των λόγων, το παρουσιάζει σαφώς η ίδια η περικοπή του λόγου και η σύνθεση των λέξεων. Λέγοντας δηλαδή «όλο αυτό συνέβη» είναι σαν να λέει: «πώς προήλθε όλο αυτό; Πώς, ω του θαύματος, φανερώθηκε; Πώς είδε ο ήλιος κάτι τέτοιο; Πώς έγινε γνωστό στους ανθρώπους;». Και μάλιστα, επειδή, αφού διακήρυξε την άσπορη γέννηση και τη σύλληψη εκ Πνεύματος Αγίου, καθώς και την ονομασία του Σωτήρα, την οποία έλαβε ακριβώς επειδή σώζει τον λαό του, και μάλιστα όχι από κάποιες σωματικές ασθένειες, για τις οποίες πολλές φορές στάθηκαν ικανά και τα χέρια των ιατρών, αλλά από τις ίδιες τις ασθένειες και τα μολύσματα της ψυχής, για τα οποία δεν είναι δυνατόν να βρεθεί καθαρμός ούτε θεραπεία χωρίς τη θεία ευμένεια και συγκατάθεση —εξαιτίας λοιπόν του ότι ανέφερε τα προηγούμενα και την ονομασία του Σωτήρα που προέρχεται από την κοινή ευεργεσία, αμέσως πρόσθεσε: «όλο αυτό όμως συνέβη, για να εκπληρωθεί αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο μέσω του προφήτη που λέει: ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ».

Ιδού, η παρθένος γέννησε τον Εμμανουήλ, και εκπληρώθηκαν οι προφητείες των θεοφόρων· βλάστησε η ράβδος, καθώς είπε ο Ησαΐας. Έγινες γνωστός ανάμεσα σε δύο ζώα, ήλθες για τη σωτηρία του λαού σου· γι' αυτό ας ανακράξουμε· «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σοι». Ο ποιητής του νόμου σαρκώθηκε υποτασσόμενος στον νόμο· ο άχρονος Υιός γεννήθηκε από παρθένο· ο πλάστης των πάντων ανακλίθηκε στη φάτνη· διότι, ενώ υπάρχει χωρίς μητέρα από τον Πατέρα, έγινε χωρίς πατέρα από την παρθένο· λαοί ας πούμε· «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σοι». Όντως η χαρά γεννήθηκε τώρα σε σπήλαιο· σήμερα αγάλλονται οι χοροί των ασωμάτων· όλα τα έθνη αινούν την αμόλυντη παρθένο· διότι σήμερα γεννά τον Σωτήρα, σήμερα αγάλλεται ο προπάτορας· λαοί ας πούμε· «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σοι». Ο χορός των αγγέλων αναμέλπει ύμνο σε σένα, τη φωτεινή και απειρόγαμη Μαρία, και γεμάτος χαρά χορεύει επαξίως για τον τοκετό σου.

Μην απορείς λοιπόν που η στείρα θα γεννήσει· διότι πρόκειται να δεις και την παρθένο να γεννά, και τότε θα εκπλαγείς περισσότερο με αυτό· μετά από το παράδοξο θα δεις κάτι ακόμη πιο παράδοξο, γέροντα, και από τα πρώτα θα φανερωθούν σε εσένα και στους μεταγενεστέρους σου τα έσχατα· εδώ βέβαια, σύμφωνα με τη φύση, με τη συνεύρεσή της μαζί σου, η στείρα θα γεννήσει υιό· αλλά εκεί θα γίνει υπέρ φύσιν, Εκείνου του οποίου ο Ιωάννης είναι προφήτης, κήρυκας και συνάμα πρόδρομος.» [«Δώσε μου αξιόπιστους μάρτυρες για αυτά που λες· διότι δεν είναι τυχαίο αυτό για το οποίο με διαβεβαιώνεις· πώς θα κατοικήσει ο Θεός σε μήτρα παρθένου; Αφού και εσύ ο ίδιος είπες ότι είναι ακατάληπτο και ανέκφραστο· και αν ο Θεός πρόκειται να κάνει αυτό, πώς από τη δική μου οσφύ θα λάβει αυτόν που θα προπορευθεί της ξένης και φρικτής εμφάνισής Του; Γιατί ταράζεις εμένα, έναν γέροντα; Δεν μπορώ να σε πιστέψω έτσι απλά, ότι ο υιός μου θα είναι προφήτης, κήρυκας και συνάμα πρόδρομος.»] «Θα σε καθοδηγήσω τώρα και θα σε διδάξω τη Γραφή· ο Ησαΐας κάποτε προφητικά κήρυξε για τον υιό σου, τον οποίο γεννά η στείρα· «Φωνή βοώντος» τον ονόμασε, και φωνή θα ονομαστεί· η φωνή του Λόγου θα προηγηθεί όλων, πρώτος πριν από τον Εμμανουήλ θα έλθει· ο στρατιώτης του Βασιλέως και ο πιστός δούλος του Δεσπότου προτρέχει πάνω στη γη προετοιμάζοντας την οδό και αποκαλούμενος στον κόσμο προφήτης, κήρυκας και συνάμα πρόδρομος.»

Ιδού, εγέννησε τον Εμμανουήλ η Παρθένος και εκπληρώθηκαν οι προφητείες των θεοφόρων· εβλάστησε η ράβδος, καθώς είπε ο Ησαΐας· έγινες γνωστός ανάμεσα σε δύο ζώα, εξήλθες για τη σωτηρία του λαού σου· πιστοί, ας πούμε: «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σοι».

Κομίζοντας λίβανο, χρυσό και σμύρνα, οι μάγοι, ελκυσθέντες από τη νέα φανέρωση του λαμπερού αστέρα, τα προσέφεραν στον τεχθέντα· γι' αυτό και ομολογούσαν ως Θεό αυτόν που εμφανίστηκε από την αγνή, και εξαιτίας αυτού έκραζαν: «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σε εσένα». «Ιδού», αναφώνησε η αγνή παρθένος, «γεννώ τώρα υιό πάνω από κάθε έννοια και λόγο, τον Θεό του Ησαΐα, που καταυγάζει τα σύμπαντα»· Αυτός τη διαφύλαξε άφθορη, αφού έλυσε την αμαρτία του Αδάμ, γι' αυτό ας πούμε: «Ευλογημένος ο τεχθείς Θεός ημών, δόξα σε εσένα».

ιαʹ. Δίνεται ο καιρός από τον αρχιερέα στον πρώτο των ιερέων που πρόκειται να αρχίσει τη θεία μυσταγωγία· αυτός δε ο καιρός συμβολίζει τον καιρό που διακηρύχθηκε από τον προφήτη Ησαΐα, σχετικά με τη γέννηση του Ιωάννου του Προδρόμου και την έλευση του Χριστού σε εμάς· διότι τον καιρό της γεννήσεως και των δύο αυτών, μαζί με τους άλλους θεηγόρους προφήτες, ο Ησαΐας τον προφήτευσε με μεγάλη σαφήνεια. Για μεν τον Ιωάννη είπε τα εξής: «Ιδού εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου εμπρός σου»· και τα υπόλοιπα όσα προαγγείλει γι' αυτόν. Για δε τον Χριστό: «Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει»· και όσα προφήτευσε για το πάθος, την ταφή και την ανάσταση· διότι σε αυτόν τον καιρό βρήκε την εκπλήρωσή της και η φανέρωση του αποκεκρυμμένου προ καταβολής κόσμου μυστηρίου. Ο δε ιερέας που κάνει την έναρξη της θείας λειτουργίας, αποτελεί εικόνα του Ιωάννου του Προδρόμου και Βαπτιστού, ο οποίος έκανε την αρχή του κηρύγματος και έλεγε: «Μετανοείτε· διότι πλησίασε η βασιλεία των ουρανών».

ΜΑ'. Και ότι αυτή η υπόσχεση του Θεού επρόκειτο να λάβει την εκπλήρωσή της μέσω εσού και μόνο, θα σε διαβεβαιώσω με προφητικά λόγια. Ο θαυμάσιος Ησαΐας, λοιπόν, προορώντας τη σάρκωση του Λόγου και Θεού από εσένα, καθώς και τη θεία και άσπορη σύλληψη, την ανώδυνη κυοφορία, την άφραστη γέννηση και τον ανείπωτο θηλασμό, αναφώνησε φανερά προφητεύοντας τα εξής: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Βλέπεις, Παρθένε αγνή και αμόλυντε, πώς αδιαμφισβήτητα προανήγγειλε ως παρθένο εκείνη που επρόκειτο να γεννήσει τον Εμμανουήλ; Η οποία είσαι αποκλειστικά εσύ, και καμία άλλη πριν από εσένα ή μετά από εσένα δεν πρόκειται να φανεί. Διότι ο θεόπνευστος δεν λέει: «Ιδού οι παρθένοι θα συλλάβουν και θα γεννήσουν υιούς, και θα καλέσουν τα ονόματά τους Εμμανουήλ», ώστε να σου παρουσιάσω και άλλη παρθένο που να γεννά.

Ησαΐα, χόρευε· η Παρθένος συνέλαβε. Την λιθώδη πώρωση της ψυχής μου, εύσπλαχνε Χριστέ, απάληνε, και δώσε μου, αγαθέ, πηγή θείας κατανύξεως· εσύ που ανέβλυσες από την πλευρά σου ζωή για μένα, η οποία ανακόπτει τους χειμάρρους της αμαρτίας μου.

Διότι άκουσε τον Ησαΐα που λέει: «Γι' αυτό ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο·» και αμέσως προσθέτει: «Ιδού η Παρθένος» και τα λοιπά· ώστε αν δεν επρόκειτο να γεννήσει παρθένος, δεν θα ήταν σημείο. Παραχαράσσουν λοιπόν οι Εβραίοι τη Γραφή από κακοβουλία, και αντί για τη λέξη «παρθένος», θέτουν τη λέξη «νεάνις»· αλλά είτε αναφέρεται ως «νεάνις» είτε ως «παρθένος», σε κάθε περίπτωση πρέπει να νοηθεί ως παρθένος εκείνη που επρόκειτο να γεννήσει, για να αποτελεί τούτο όντως θαύμα. «Και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, που μεταφράζεται: Μαζί μας είναι ο Θεός». Λένε οι Εβραίοι: Πώς λοιπόν δεν ονομάστηκε Εμμανουήλ, αλλά Ιησούς Χριστός; Πρέπει, λοιπόν, να πούμε ότι δεν είπε «θα καλέσεις», αλλά «θα καλέσουν», δηλαδή, τα ίδια τα γεγονότα θα αποδείξουν ότι είναι Θεός και ότι συναναστρέφεται μαζί μας· διότι η θεία Γραφή δίνει τα ονόματα με βάση τα έργα, όπως το: «Κάλεσε το όνομά του, λεηλάτησε γρήγορα»· καίτοι πού ονομάστηκε κάποιος με τέτοιο όνομα; Αλλά επειδή άμα τη γεννήσει του Κυρίου λεηλατήθηκε και αιχμαλωτίστηκε η πλάνη, έτσι λέγεται ότι ονομάστηκε, λαμβάνοντας την προσωνυμία από το γεγονός. «Όταν ξύπνησε δε ο Ιωσήφ από τον ύπνο, έπραξε όπως του πρόσταξε ο άγγελος του Κυρίου». Δες μια ψυχή σε εγρήγορση, πώς πείστηκε αμέσως. «Και παρέλαβε τη γυναίκα του». Διαρκώς την ονομάζει γυναίκα του Ιωσήφ, αποβάλλοντας κάθε πονηρή υποψία, και διδάσκοντας ότι δεν έγινε γυναίκα κανενός άλλου, αλλά ήταν δική του.