Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 8:10

Ακούστε έως τα πέρατα της γης. Ποιους να ακούσετε; Εκείνους που σας κηρύττουν το Ευαγγέλιο· διότι, όπως λέει, σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και έως τα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Εσείς που γίνατε ισχυροί, ηττηθείτε, αποβάλετε την ισχύ του σώματος, αναλάβετε την ασθένεια της σάρκας, ώστε η δύναμη του Θεού να τελειωθεί μέσα στην ασθένεια. — Διότι εάν πάλι γίνετε ισχυροί, πάλι θα ηττηθείτε. Εάν ποτέ επαναστατήσει μέσα σου το φρόνημα της σάρκας, σπεύσε να το δουλαγωγήσεις και να το καταπαλέψεις και να το υποτάξεις στο πνεύμα. — Και όποια βουλή κι αν αποφασίσετε, ο Κύριος θα τη ματαιώσει· και όποιον λόγο κι αν πείτε, δεν πρόκειται να σταθεί ανάμεσά σας, διότι μαζί μας είναι ο Θεός.

Διότι θα αφανίσει τη σοφία των σοφών και θα αθετήσει τη σύνεση των συνετών. Την ανθρώπινη βουλή, λοιπόν, καταργεί ο Άγγελος της μεγάλης βουλής, και τον ανθρώπινο λόγο αθετεί ο Θεός Λόγος. Από τα οποία τίποτα (λέγει) δεν πρόκειται να σας παραμείνει· διότι μαζί μας είναι ο Θεός. —Είναι δε ωφέλιμο σε καιρό διωγμού, με θάρρος να λέμε στα έθνη το εξής: Διότι εάν πάλι ενδυναμωθείτε, πάλι θα ηττηθείτε.

Μετά τη χαρμόσυνη αναγγελία του λόγου περί της παρουσίας του Εμμανουήλ και αφού ακούστηκε εκείνη η φωνή, τρόπον τινά ως επινίκιος αλαλαγμός κατά των εθνών (το «Γνωρίστε το, έθνη, και ηττηθείτε· διότι μαζί μας είναι ο Θεός»), το κείμενο προσθέτει το εξής, κατακρίνοντας τα έθνη: ότι απειθούν στην ισχυρή χείρα. Ως ισχυρή δε χείρα νοείται η δημιουργική δύναμη των όντων, από την οποία συγκροτήθηκε όλη η κτίση, τόσο αυτών που είναι ορατά όσο και εκείνων που υπερβαίνουν τα ορατά.

Με αυτόν τον τρόπο θα κατανοήσεις το σχήμα και αυτό που αναφέρεται στον προφήτη Ησαΐα για τον Χριστό: «Γνωρίστε, έθνη, και ηττηθείτε, διότι μαζί μας είναι ο Θεός». Διότι ο λόγος αυτός θα αρμόζει και σε εκείνους που έχουν στηρίξει σε αυτόν την ελπίδα της σωτηρίας τους· αλλά όμως και αυτοί λένε το «Μαζί μας είναι ο Θεός», όχι όπως ίσως θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει, ότι δηλαδή ο Θεός θα είναι συνεργός και συμπαραστάτης, αλλά ότι είναι «μαζί μας», δηλαδή, «από εμάς». Διότι ο Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, και μέσω αυτού όλοι διασωθήκαμε, και διαρρήξαμε τα δεσμά του θανάτου, και απεκδυθήκαμε τη φθορά της αμαρτίας, επειδή ακριβώς κατέβηκε σε εμάς και έγινε ένα με εμάς ο Θεός Λόγος, που υπάρχει στη μορφή του Θεού. Όπως λοιπόν σε αυτήν την περίπτωση νοούμε το «Μαζί μας είναι ο Θεός», με την έννοια ότι ο Λόγος από τον Θεό και Πατέρα έλαβε την ίδια φύση με εμάς, έτσι και εδώ, διατηρώντας την ίση αναλογία στα νοήματα, όταν ο Χριστός λέει: «Εκείνος που με έστειλε είναι μαζί μου και δεν με άφησε μόνο», θα το εκλάβουμε σαφώς ότι υποδηλώνει μυστικώς αυτό, ότι δηλαδή, όπως ήδη προείπαμε, ο Θεός και Πατέρας έχει την ίδια φύση με εμένα και δεν με άφησε μόνο. Διότι ήταν πράγματι αδύνατο να μην έχω οπωσδήποτε μαζί μου τον Θεό και Πατέρα, από τον οποίο έχω γεννηθεί.

«Και όποιο σχέδιο και αν καταστρώσετε, ο Κύριος θα το ματαιώσει· και όποιον λόγο και αν πείτε, δεν πρόκειται να σταθεί· διότι μαζί μας είναι ο Κύριος και Θεός.» Σκιρτά από αγαλλίαση ο νους του προφήτη, επειδή έχει γνωρίσει με σαφήνεια το μυστήριο του Χριστού. Έπειτα, αναλαμβάνοντας ταυτόχρονα το πρόσωπο και τον λόγο των αγίων ευαγγελιστών και βεβαίως και των αποστόλων, διακηρύσσει σχεδόν με έμφαση προς τους Έλληνες και τους Ιουδαίους, ότι για όσους τον έχουν κάνει όπλο τους, τίποτα δεν θα υπάρξει που να μπορεί να αντισταθεί.

Επομένως, λέει, έστω κι αν νομίσατε ότι υπερισχύσατε με το να γίνετε Κυριοκτόνοι, τελικά όμως ηττηθήκατε. Δείξτε λοιπόν υπακοή αποδεχόμενοι την πίστη, διαφορετικά να γνωρίζετε αυτό: ότι κι αν πάλι φαίνεται πως υπερισχύετε, μη ανεχόμενοι τη διδασκαλία αλλά τιμωρώντας με αγριότητα εκείνους που κηρύττουν το Ευαγγέλιο, πάλι θα ηττηθείτε από τον Κριτή, ο οποίος πλέον θα τιμωρεί και θα απαιτεί ικανοποίηση για τόσο μακροχρόνια παραφροσύνη. Πράγμα που βέβαια και έγινε. Διότι, πράγματι, μετά την ανάσταση του Χριστού και την ανάληψή Του στον ουρανό, επιβουλεύονταν ακόμη και τους ίδιους τους αγίους αποστόλους. Και μάλιστα, αφού τους έφερναν στα συνέδρια, τους χτυπούσαν κατηγορώντας τους και λέγοντας: Σας διατάξαμε με αυστηρή παραγγελία να μη μιλάτε σε κανέναν στο όνομα αυτό, και ιδού έχετε γεμίσει την Ιερουσαλήμ με τη διδαχή σας. Έτσι, φάνηκε μεν ότι και σε αυτό υπερισχύουν, πλην όμως όλα τους ήταν ανώφελα, και τα σχέδια, και οι σκέψεις, και τα λόγια. Διότι οι θεσπέσιοι μαθητές νικούσαν λέγοντας ότι, Ο Κύριος ο Θεός είναι μαζί μας.

Απειθούν δε ομοίως στην πορεία αυτού του λαού, λέει, το πρόσωπο του οποίου αναλαμβάνοντας έλεγε αμέσως: Μαζί μας είναι ο Θεός. Και ποια είναι η πορεία του λαού; Η πίστη σε αυτόν από εκείνους που έχουν τον Εμμανουήλ, η ευαγγελική πολιτεία, αφού έχει παραμεριστεί αυτή που υφίστατο στον νόμο και σαν σε σκιές. Απειθούν δε στην πορεία αυτού του λαού λέγοντας: Μην πείτε ποτέ, Σκληρό. Διότι καθετί που θα πει ο λαός αυτός, είναι σκληρό. Διότι ο λόγος των αγίων αποστόλων φαινόταν κάπως σκληρός στους Ιουδαίους, επειδή, καταργώντας τη σκιά όταν ήρθε ο κατάλληλος καιρός, δεν τους άφηναν να ζουν σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, αλλά μάλλον ευαγγελικά και πνευματικά. <Τον δε φόβο τους να μην τον φοβηθείτε ούτε να ταραχθείτε· τον Κύριο αυτόν να αγιάσετε, και αυτός θα είναι ο φόβος σου.

Προφητεύει δε ότι θα έρθει τόσο μεγάλο πλήθος εχθρών, ώστε να γεμίσει όλο το πλάτος της ιουδαϊκής χώρας, πράγμα το οποίο ιστορικά πραγματοποιήθηκε κατά τους χρόνους του προφήτη Ιερεμία, κατά τους οποίους, όταν εμφανίστηκε ο Ναβουχοδονόσορ, ο βασιλιάς των Ασσυρίων, έφερε σε πέρας τα όσα είχαν προαναγγελθεί. Και αυτά εξαρτώνται από την υπόθεση περί του Εμμανουήλ· αρχίζει, λοιπόν, από το όνομα Εμμανουήλ, που σημαίνει «μαζί μας είναι ο Θεός». Η εβραϊκή λέξη δηλαδή, αντί για το «μαζί μας είναι ο Θεός», περιέχει το Εμμανουήλ, και πάλι προς το τέλος, όταν λέγεται: «και όποιον λόγο και αν πείτε, δεν πρόκειται να παραμείνει σε εσάς, διότι μαζί μας είναι ο Θεός», πάλι έχει ειπωθεί το Εμμανουήλ. Αφού λοιπόν ο προφήτης ήλεγξε αυτούς που προαναφέρθηκαν, επειδή δεν θέλησαν, επικαλούμενοι τον Εμμανουήλ, να γίνουν ανώτεροι από τους εχθρούς τους, ο ίδιος επικαλείται τον Εμμανουήλ, καθιστώντας τον εαυτό του ξένο προς εκείνους που κατηγορήθηκαν προηγουμένως, τους οποίους και φοβέρισε με την επιδρομή των Ασσυρίων. Στους απίστους λοιπόν απείλησε με όσα προειπώθηκαν, ενώ ο ίδιος ο προφήτης επικαλείται τον Εμμανουήλ εκ μέρους του εαυτού του και των ομοίων του, λέγοντας: «μαζί μας είναι ο Θεός». Έπειτα στρέφει τη σκέψη του στην κλήση των εθνών και τα προτρέπει να επιγνώσουν τον Εμμανουήλ, λέγοντας: «Γνωρίστε, έθνη». Τι όμως να γνωρίσετε, έθνη;

αυτόν τον 〈Εμμανουήλ〉· διότι ο εκ περιτομής ‹λαός ούτε τον γνώρισε ούτε τον κατενόησε› ούτε θέλησε να πιστέψει στην προφητεία, αλλά ούτε ηττήθηκε ούτε υποτάχθηκε στο πρόσταγμα. Εσείς όμως, τα 〈έθνη〉, λάβετε γνώση αυτού που προφητεύεται και, αφού τον κατανοήσετε, μην τολμάτε να αντιστέκεστε, αλλά να νικάσθε 〈ηττώμενοι. Εισακούσατε〉 το πρόσταγμα όλοι εσείς που κατοικείτε 〈μέχρι τα πέρατα της γης〉· και οι ισχυροί και δυνατοί ανάμεσά σας, υποχωρήστε στον λόγο νικώμενοι και 〈ηττώμενοι〉. Και πράξτε το αυτό πρόθυμα γνωρίζοντας ότι, ακόμη και αν δεν το θελήσετε, παρά τη θέλησή σας 〈θα ηττηθείτε〉. Εάν όμως, ανθιστάμενοι στην κλήση του Θεού, εξυφαίνετε κάποιες μηχανορραφίες και επιβουλές εναντίον του Λόγου που σας καλεί, θα αποδειχθεί ότι μάταια κοπιάζετε.⌝ Διότι κάθε 〈βουλή σας την οποία θα σκεφθείτε, θα την διασκορπίσει ο Κύριος, και τον λόγο τον οποίο τυχόν θα εκστομίσετε〉, απειλώντας ότι θα πράξετε κάτι ενάντια στον 〈Εμμανουήλ, δεν πρόκειται να παραμείνει σε εσάς〉. ⌜Και αυτά τα λέμε, επειδή 〈μαζί μας〉 είναι ο 〈Εμμανουήλ〉.⌝ Αυτά λοιπόν έχουν ειπωθεί προς τα 〈έθνη〉 εκ προσώπου των προφητών, αλλάζοντας όμως πάλι ο λόγος, αναφορικά με εκείνους που δεν έχουν θελήσει ακόμη να επικαλεστούν τον 〈Εμμανουήλ〉, αναφέρει τα εξής.

Είναι δε ολοφάνερο το πώς και όλη η χώρα τους έχει καταστεί μέχρι και σήμερα υποχείρια στους εχθρούς και τους πολεμίους τους, και πώς όλα αυτά εκπληρώθηκαν με την παρουσία του Εμμανουήλ. Έτσι ακριβώς, λοιπόν, αναφέρει η Γραφή των Εβραίων, σχεδόν υποδηλώνοντας τον Εμμανουήλ, τον οποίο οι Ιουδαίοι δεν πίστεψαν και έγινε για αυτούς αίτιος τόσων πολλών συμφορών, ενώ από εμάς τα έθνη έγινε πιστευτός και αποδείχθηκε πρόξενος σωτηρίας και επίγνωσης του Θεού. Γι' αυτό στη συνέχεια προστίθεται: «μαζί μας είναι ο Θεός, μάθετέ το, έθνη, και ηττηθείτε». Ηττηθήκαμε, λοιπόν, στ' αλήθεια εμείς από τα έθνη που πιστέψαμε σε αυτόν, νικημένοι από την αλήθεια και από τη δύναμη του Θεού που ήλθε μαζί μας, και αφού ηττηθήκαμε υπακούσαμε σε αυτόν όλοι μαζί, όσοι κατοικούμε μέχρι τα πέρατα της γης, σύμφωνα με την προφητεία που έλεγε: «ακούστε έως τα πέρατα της γης». Εμείς, βέβαια, και ηττηθήκαμε και υπακούσαμε στο κάλεσμά του, προς εκείνους όμως από τα έθνη που ακόμη απειθούν απευθύνονται τα εξής, λέγοντας: «Αν και γίνατε ισχυροί, ηττηθείτε· διότι, εάν πάλι αποκτήσετε ισχύ, πάλι θα ηττηθείτε. Και όποιο σχέδιο και αν σκεφθείτε δεν πρόκειται να παραμείνει σε εσάς, επειδή μαζί μας είναι ο Θεός. Έτσι λέει ο Κύριος με δυνατό χέρι προς εκείνους που απειθούν».

Μέσα από αυτά, ο λόγος (η Γραφή) προφητεύει ξεκάθαρα σε όσους είναι ανυπότακτοι και εναντιώνονται στη διδασκαλία του Χριστού και σε όσους απειθαρχούν στο κραταιό του χέρι, ότι ούτε θα έχουν τη δύναμη να πολεμήσουν επιχειρώντας να στραφούν εναντίον του Θεού που είναι μαζί μας, και ότι κάθε τι που τυχόν θα σχεδιάσουν εναντίον μας «δεν πρόκειται να παραμείνει» σε αυτούς (δεν θα τελεσφορήσει), επειδή μαζί μας είναι ο Εμμανουήλ. Και είναι εύκολο να προσέξει κανείς αυτό το συμπέρασμα, παρατηρώντας συνολικά τις απειλές εναντίον μας και τις εξεγέρσεις των αρχόντων ανά τους καιρούς, και πώς το τέλος των απειλών αποβαίνει πάντοτε άπρακτο γι' αυτούς εξαιτίας του Θεού που είναι μαζί μας. Γ'. Από τον ίδιο (προφήτη). «Αυτό πρώτα πιες, κάνε το γρήγορα, χώρα του Ζαβουλών και γη του Νεφθαλείμ, και οι υπόλοιποι που κατοικείτε την παραλία, πέραν του Ιορδάνη, Γαλιλαία των εθνών. Ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι, δείτε φως μέγα, και σε εκείνους που κάθονται στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, φως ανέτειλε σε αυτούς», και τα εξής. Στα οποία προσθέτει: «Διότι κάθε στολή που έχει συγκεντρωθεί με δόλο και ιμάτιο με ανταλλαγή θα τα πληρώσουν, και θα ευχηθούν να είχαν καεί στη φωτιά. Επειδή παιδί γεννήθηκε σε εμάς, υιός και μας δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του. Και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος. Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες και υγεία σε αυτόν».

Μεθ' ημών ο Θεός. Γνωρίστε το, έθνη, και ηττηθείτε. Διότι, εάν πάλι αποκτήσετε ισχύ, πάλι θα ηττηθείτε, και όποια βουλή και αν σκεφθείτε, θα την ματαιώσει ο Κύριος. Διότι το στόμα του Κυρίου τα ελάλησε αυτά: Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο. Ω, ποτήριο γεμάτο από ζωή και αθανασία! Το οποίο, αφού το έλαβαν ο Ευνόμιος και ο Άρειος και το θόλωσαν με τη δική τους κακοπιστία, ποτίζουν τον πλησίον με δόλια ανατροπή, αυτοί που νομίζουν ότι η γλυκιά ανάμειξη των νοημάτων του είναι πικρή, και που δεν φοβούνται ούτε τη φωνή που λέει «Ουαί», καθώς η Γραφή αναφέρει: «Αλίμονο σε εκείνον που ποτίζει τον πλησίον του με δόλια ανατροπή! Αλίμονο σε αυτούς που λένε το πικρό γλυκό, και το γλυκό πικρό· αυτούς που παρουσιάζουν το φως ως σκοτάδι, και το σκοτάδι ως φως! Αλίμονο στους συνετούς κατά τη δική τους κρίση, και στους επιστήμονες στα δικά τους μάτια!». Εμείς όμως, αγαπητοί, λαμβάνοντας το ποτήριο του Κυρίου μας, ας αντλήσουμε με πόθο ψυχής την πλούσια διδασκαλία που εμπεριέχεται σε αυτό.

Επομένως, λέγοντας ότι η παρθένος θα γεννήσει, τα φανέρωσε όλα. Αφού λοιπόν ανέφερε τον τοκετό, αναφέρει και το όνομα αυτού που γεννιέται, όχι αυτό που του δόθηκε επισήμως, αλλά αυτό που προκύπτει από τα ίδια τα πράγματα. Διότι, όπως ακριβώς ονομάζει την Ιερουσαλήμ πόλη δικαιοσύνης, παρόλο που πουθενά δεν ονομάστηκε πόλη δικαιοσύνης, αλλά έλαβε αυτή την προσωνυμία από τα ίδια τα πράγματα, επειδή υπήρξε μεγάλη η μεταβολή της προς το καλύτερο και η προστασία του δικαίου (διότι και όταν την αποκαλεί πόρνη, δεν το κάνει επειδή η πόλη ονομάστηκε ποτέ έτσι, αλλά της δίνει το όνομα εξαιτίας της κακίας της· έτσι ακριβώς και αργότερα της το δίνει εξαιτίας της αρετής της)· το ίδιο λοιπόν πρέπει να λεχθεί και για τον Χριστό, ότι του έδωσε το όνομα με βάση τα ίδια τα πράγματα. Διότι τότε κατεξοχήν ο Θεός έγινε «μαζί μας», αφού εμφανίστηκε επί της γης, συναναστράφηκε με τους ανθρώπους και επέδειξε τη μεγάλη του πρόνοια για εμάς. Διότι δεν ήταν πλέον άγγελος, ούτε αρχάγγελος μαζί μας, αλλά κατέβηκε ο ίδιος ο Δεσπότης και ανέλαβε την πλήρη διόρθωση των πάντων, συνομιλώντας με πόρνες, συντρώγοντας με τελώνες, εισερχόμενος σε οικίες αμαρτωλών, δίνοντας παρρησία σε ληστές, προσελκύοντας μάγους, περιερχόμενος και διορθώνοντας τα πάντα, και ενώνοντας την ίδια την ανθρώπινη φύση με τον εαυτό του. Όλα αυτά λοιπόν τα προαναγγέλλει ο προφήτης, αναφέροντας ταυτόχρονα και τον τοκετό και το άφατο και άπειρο εκείνο κέρδος των ωδίνων της γέννας.

Διότι, λέει, ακόμη και αν ισχυροποιηθείτε πάλι, πάλι θα ηττηθείτε, και όποιο σχέδιο και αν καταστρώσετε, ο Κύριος θα το ματαιώσει, και όποιον λόγο και αν πείτε, δεν πρόκειται να σταθεί, διότι μαζί μας είναι ο Θεός. Επειδή δηλαδή τα σχέδιά τους ήταν πονηρά και προσδοκούσαν να ανασπαστεί η ίδια η πόλη εκ θεμελίων και έτσι να επιστρέψουν στην πατρίδα τους, ο προφήτης αποκαλύπτει τα σχέδιά τους και λέει: όλα θα μείνουν μόνο στα λόγια. Έπειτα, επειδή εξήγγειλε πράγματα που υπερβαίνουν την ανθρώπινη φύση, προκειμένου να καταστήσει τον λόγο του αξιόπιστο, καταφεύγει στο κύρος Εκείνου που τα κατορθώνει, λέγοντας συνεχώς ότι μαζί μας είναι ο Θεός και ότι ο Ίδιος θα ματαιώσει όλες αυτές τις μηχανορραφίες.

Πείτε πάλι: Τι να κάνουμε, που ο ναός καταλύεται, που η λατρεία παύει, που η πόλη πυρπολείται, που εμείς εκδιωκόμαστε και άλλοι στη θέση μας καθίστανται κληρονόμοι; Τι να κάνουμε, που τα πάντα μεταφέρονται: προφήτες, απόστολοι, ιεροσύνη, νηστεία, πανήγυρη, λατρεία; Και ο Θεός θα τα αποδεχθεί. Γι' αυτά να σκεφτείτε, γι' αυτά να συσκεφθείτε· διότι οι λέξεις των λόγων είναι ανώφελες για εσάς, η διάθεση όμως παραμένει· διότι όποιον λόγο και αν εκφέρετε, δεν πρόκειται να παραμείνει μέσα σας.

Μαζί μας είναι ο Θεός. Μάθετέ το, Νεστοριανοί, και ηττηθείτε, διότι ο Θεός είναι μαζί μας. Ούτε άνθρωπος, ούτε απεσταλμένος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει. Ευλογημένος ο ερχόμενος, ο Κύριος είναι Θεός, και φανερώθηκε σε εμάς. Ας συγκροτήσουμε εορτή για τη γέννηση της Θεοτόκου. Ευφραίνου, Άννα στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε δυνατά, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες. Αγαλλιάσου, Ιωακείμ, διότι από τη θυγατέρα σου παιδί γεννήθηκε για εμάς, και δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, της παγκόσμιας σωτηρίας, Θεός ισχυρός. Ας ντραπεί ο Νεστόριος και ας βάλει το χέρι στο στόμα του (ας σιωπήσει). Το παιδί είναι Θεός, και πώς δεν είναι Θεοτόκος εκείνη που το γέννησε; Εάν κάποιος δεν ομολογεί την αγία Παρθένο ως Θεοτόκο, είναι χωρισμένος από τη θεότητα. Ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, και ταυτόχρονα είναι δικός μου· διότι έχω δεχθεί αυτή την βαθύτατα θεολογική κληρονομιά από τον θεολόγο πατέρα Γρηγόριο.

«Για να επιφέρει ο Κύριος τα κακά επί του Αβεσσαλώμ.» «Εισήλθαν τέσσερις λεπροί και, με την ευδοκία του Θεού, φόβισαν ολόκληρο το στρατόπεδο της Συρίας.» «Ενδυναμώθηκε ο Εζεκίας και ανοικοδόμησε το γκρεμισμένο τείχος, και μίλησε στην καρδιά (του λαού) λέγοντας: Να έχετε δύναμη και θάρρος, μην πτοηθείτε μπροστά στον βασιλιά των Ασσυρίων και στο μεγάλο (του) έθνος, διότι μαζί μας είναι περισσότεροι από όσους είναι μαζί του. Μαζί του υπάρχουν σάρκινοι βραχίονες, ενώ μαζί μας είναι ο Κύριος ο Θεός μας· και ο λαός πήρε θάρρος.» «Ο Κύριος είναι ο φωτισμός μου και ο σωτήρας μου, ποιον να φοβηθώ;» και τα λοιπά. «Δεν θα σωθεί βασιλιάς εξαιτίας της πολλής του δύναμης, ούτε ο γίγαντας,» και τα λοιπά. «Όλα μου τα οστά θα πουν: Κύριε, Κύριε, ποιος είναι όμοιός σου;» και τα λοιπά. «Δώσε μας βοήθεια στη θλίψη, διότι είναι μάταιη η σωτηρία που προέρχεται από άνθρωπο.» «Εάν δεν ήταν ο Κύριος μαζί μας· ας το πει τώρα ο Ισραήλ· εάν δεν ήταν ο Κύριος,» και τα λοιπά. «Φώναξα μέσα στη θλίψη μου προς τον Κύριο τον Θεό μου, και με εισάκουσε.» «Θα γίνω γι' αυτήν πύργος ολόγυρα, και θα γίνω η δόξα της.» «Και θα επιφέρω εκδίκηση σε όλους όσους τους ατιμάζουν.» «Μαζί μας είναι ο Θεός· μάθετέ το, έθνη, και ηττηθείτε, και ακούστε έως τα πέρατα της γης.» «Ο Κύριος έγινε βοηθός μου, γι' αυτό δεν ντράπηκα, αλλά έκανα το πρόσωπό μου σαν σκληρή πέτρα, και γνώριζα ότι δεν επρόκειτο να καταντροπιαστώ.» «Ο Κύριος είναι μαζί μου σαν ισχυρός μαχητής.» «

Σήμερα τα άγια των αγίων, αφού υποδέχθηκαν την είσοδο της Παρθένου, την εισάγουν μέσα στα άδυτα και λαμπρύνονται ασύγκριτα. Διότι έτσι έπρεπε και άρμοζε, να ανατραφεί στα άγια των αγίων εκείνη που επρόκειτο να βαστάξει αυτόν που βαστάζουν τα Χερουβείμ και υμνούν τα Σεραφείμ και ο οποίος «αναπαύεται εν αγίοις» και θαυμάζεται, σύμφωνα με τον θείο Δαβίδ. Σήμερα μια ολόλαμπρη παρουσία ακολουθεί νοητώς την αμόλυντη Παρθένο και διακοσμεί και φαιδρύνει την είσοδό της προς τα άγια των αγίων. Διότι έπρεπε, έπρεπε και άρμοζε πράγματι να δορυφορείται από αγίους αγγέλους αυτή που επρόκειτο να βαστάξει σαρκικά τον Θεό των αγγέλων. επειδή, αν και το μυστήριο ήταν ακόμη άγνωστο σε αυτούς, είχε ήδη αρχίσει κάπως να τους αποκαλύπτεται αμυδρά. Διότι από την ημέρα που το Πανάγιο Πνεύμα μίλησε μέσω του Ησαΐα ότι θα έρθει «η παρθένος και θα συλλάβει στη γαστέρα της και θα γεννήσει υιό και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ» και θα γίνει «μεθ' ημών ο Θεός», το άκουσαν αυτό οι άγγελοι και οι άνθρωποι ομοίως, καθώς και οι δαίμονες, και το άγνωστο μυστήριο έκτοτε λοιπόν άρχισε να αποκαλύπτεται, και άπαντες περίμεναν την έκβαση της προφητείας. οι μεν άγγελοι για να δοξάσουν, οι δε άνθρωποι για να θαυμάσουν, και οι δαίμονες για να προσάψουν κατηγορία στην παρθένο. Αλλά δεν μπόρεσαν αυτοί οι σκοτεινοί να προσάψουν ψεγάδι σε αυτήν την ολόλαμπρη σελήνη και ηλιακή φωταύγεια.

Διότι άκουγα από τις θείες Γραφές τις αμυδρές ενδείξεις, ότι η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και ότι ο Θεός είναι μαζί μας και ότι «δεν θα θεωρηθεί άλλος ίσος προς αυτόν» και ότι είναι «Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος» και ότι «ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς» και «εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και ερευνούσα πώς άραγε θα λάβει σώμα το ασώματο και ποια παρθένος θα χωρέσει αυτόν που εκ φύσεως είναι αχώρητος. Και μη βρίσκοντας το πώς, απορούσα για την έκβαση των γραμμένων. Και ιδού, βλέπω τον χριστό του Κυρίου, καθώς μου το αποκάλυψε το Άγιο Πνεύμα. Βλέποντας δε την παρθένο εκπλήσσομαι, και η ομορφιά της είναι αμώμητη και αισθητώς εμφανίζεται ως νεάνιδα· αλλά νοητώς η παρθένος λογίζεται ως ουρανός και ευρύχωρη πόλη του θαυμαστού αυτοκράτορα, και παλάτι αθάνατο και θρόνος απόρθητος και νυμφώνας άφθαρτος και νύμφη θεοπρόβλητη και κλίμακα και γέφυρα και θείος παράδεισος. Και βλέποντας αυτά ανακράζω προς τον Σωτήρα μου: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά τον λόγο σου εν ειρήνη, διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον πάντων των λαών, φως εις αποκάλυψιν εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ». Εσύ, λοιπόν, ετοίμασας το σωτήριό σου και το φως και τη δόξα ενώπιον όλων των λαών.

Τέτοια είναι τα δικά της, ω τρισαγαπημένοι· και ο Θεός είναι μαζί μας, σε ανατολή, δύση, βορρά, θάλασσα. Σε αυτά βρίσκεται η χαρά· και αν υπάρχει και θρήνος για εκείνους που χάνονται, ελάτε λοιπόν, σταθείτε γενναίοι, γεμάτοι ευγνωμοσύνη, αρπάζοντας τα παθήματα υπέρ του Χριστού ως θησαυρούς. Ω, πόσο ευνοϊκός είναι ο καιρός για όσους αγωνίζονται, γεμάτος γλυκιά πνοή, αναδίδοντας την ευωδία των αθλημάτων περισσότερο από όλα τα αρώματα. Αίμα μαρτυρικό ρέει πάνω στην Εκκλησία, ποτίζοντάς την περισσότερο από την Εδέμ που ποτιζόταν από την πηγή των τεσσάρων ποταμών. Προστίθενται στους χορούς των απ' αιώνος μαρτύρων, και αυτά που παλαιότερα μακαρίζονταν στους ομολογητές, τώρα βλέπονται μπροστά στα μάτια μας. Άραγε λοιπόν, δεν σπεύδει προς την άθληση όποιος τα ακούει, δυσανασχετώντας με τη ζωή στα βουνά ή την έρημο ή την οποιαδήποτε κρυφή διαβίωση; Αλλά όμως, μείνε εκεί που είσαι· έχεις και εσύ τον ίδιο μεγάλο μακαρισμό. Προσεύχου και επαίνεσε τους τρισμακάριστους, χτύπα τον αόρατο δράκοντα, τρέψε σε φυγή τον εμφύλιο πόλεμο της σάρκας. Ας νικά το πνεύμα, ας υποδουλώνει το σώμα, ώστε η ψυχή, η κυρία και δέσποινα, να ζει ελεύθερη, έχοντας ειρήνη με τον Θεό. Εάν γίνεται έτσι, υπάρχει μαρτύριο κάθε μέρα και στεφάνια θεόπλοκα.

Αφού αυτό ψαλεί τρεις φορές από εκείνον και τους αδελφούς, ο πρεσβύτερος λέγει τον στίχο: Αύτη η ημέρα ην εποίησεν ο Κύριος. Οι αδελφοί δε ψάλλουν το τροπάριο, στίχος β΄: Συστήσασθε εορτήν, έως το τέλος. Και πάλι ο λαός ψάλλει το τροπάριο. Και μετά την ολοκλήρωση αυτού, αρχίζει αμέσως ο κανόνας, επειδή ολόκληρη αυτή την εβδομάδα δεν ψάλλουμε τον εξάψαλμο. Γίνονται δε δύο αναγνώσεις, και ο πεντηκοστός ψαλμός λέγεται μετά από τη δεύτερη ανάγνωση. Και μετά την ολοκλήρωση του όρθρου, γίνεται ο ασπασμός και η απόλυση. Στα λυχνικά αυτής της εβδομάδας λέμε το: Χριστός ανέστη. Και αμέσως το: Κύριε, εκέκραξα, και ως απολυτίκιο το: Χριστός ανέστη. Ομοίως και στα απόδειπνα τον τρισάγιο ύμνο, και το: Κύριε, ελέησον, δώδεκα φορές. Το δε Σάββατο της Διακαινησίμου, και την Κυριακή το βράδυ της Λαμπροφόρου, στα απόδειπνα διαβάζουμε από το: Μεθ' ημών ο Θεός, και καθεξής.

Και το εσπέρας της Κυριακής αρχίζει το «Μακάριος ανήρ». Και τη Δευτέρα στον όρθρο ψάλλουμε πάλι το «Θεός Κύριος», σε πρώτο ήχο, και ένα κάθισμα ψαλμού, και έπειτα τον κανόνα της αναστάσεως· γίνονται δε τρεις αναγνώσεις. Έκτοτε τελούμε τα απόδειπνα ολόκληρα, εκτός από το εσπέρας του Σαββάτου, και τις δεσποτικές εορτές, και τη μνήμη αγίου, όταν αυτή προξενεί για εμάς αργία από τις εργασίες ή και από τις Ώρες και τις μετάνοιες που γίνονται· διότι σε αυτές τις περιπτώσεις διαβάζουμε από το «Μεθ’ ημών ο Θεός» και εφεξής. Εκτελούνται δε και τα διακονήματα από το πρωί, αρχίζοντας από την Τρίτη της δεύτερης εβδομάδας· και έως την Πεντηκοστή, στον εσπερινό, ψάλλουμε τα προκείμενα της κάθε ημέρας.