Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 8:22

Και θα αναβλέψουν ψηλά στον ουρανό και θα κοιτάξουν κάτω στη γη. Και ιδού, στενόχωρο αδιέξοδο και σκοτάδι, ώστε να μη βλέπουν. Και αυτός που βρίσκεται σε στενοχώρια δεν θα παραμείνει στο αδιέξοδο μέχρι τον καθορισμένο καιρό. Γι' αυτούς λέει, οι οποίοι εξαιτίας της στενοχώριας οδηγήθηκαν σε μετάνοια, ότι θα αναβλέψουν ψηλά στον ουρανό.

Αυτοί που προηγουμένως ήταν σκυφτοί και δεν μπορούσαν να κατανοήσουν τα υψηλά νοήματα των θείων θεωρημάτων, αυτοί, σαν να λύθηκαν από κάποιον δεσμό, δηλαδή από την προσκόλληση στα γήινα, θα στρέψουν ελεύθερο το βλέμμα τους προς τον ουρανό, αναλογιζόμενοι τη φύση των αοράτων και νοητών όντων, και κατανοώντας τον τόπο όπου θα πρέπει να εναποθέτουν τον θησαυρό τους. —Έπειτα θα ατενίσουν κάτω στη γη. Θα κατανοήσουν το ευτελές της φύσεώς τους εξαιτίας της συγγένειάς τους με τη γη, εκείνοι που έως τώρα ήταν επηρμένοι και υπερηφανεύονταν για τον εαυτό τους.

Θαύμασε δε πόσο προσεκτικά χρησιμοποίησε τις λέξεις η Γραφή, επινοώντας τη διατύπωση που αρμόζει στο καθένα από τα δύο πράγματα. Διότι προβάλλονται προς θεωρία ο ουρανός και η γη. Σχετικά με τον ουρανό, λοιπόν, λέει: «Θα αναβλέψουν προς τον ουρανό άνω»· και σχετικά με τη γη: «Θα εμβλέψουν προς τη γη κάτω». Έπειτα, μπροστά στο θαύμα της κατανόησης τόσο σπουδαίων πραγμάτων βρίσκονται σε απορία, και θα δοκιμάσουν στενοχώρια και θα σκοτιστεί η διάνοιά τους, καθώς η έκπληξή τους για όσα κατανόησαν τους προκαλεί αυτή τη μεγάλη ταραχή. Διότι όταν ο άνθρωπος (όπως λέει) ολοκληρώσει, τότε ακριβώς αρχίζει· και όταν σταματήσει, τότε θα βρεθεί σε απορία. Κανείς δεν γνωρίζει πόσα αγνοεί, εάν δεν λάβει μια γεύση της γνώσης. Πλην όμως, ο αγαθός Δεσπότης τούς υπόσχεται τα καλύτερα. Διότι δεν θα βρίσκεται σε απορία (λέει) αυτός που είναι σε στενοχώρια, παρά μόνο «έως καιρού». Αυτή η άγνοια δεν θα κατέχει ολοκληρωτικά το ανθρώπινο γένος· αλλά αυτός που τώρα αναζητά την αλήθεια της γνώσης και μοχθεί για την εύρεσή της, κάποτε θα δει πρόσωπο με πρόσωπο και θα λάβει την τέλεια γνώση, όταν έλθει ο καιρός της αποκαταστάσεως των πάντων. Διότι αυτό ακριβώς σημαίνει το «έως καιρού».

Διότι θα θυμηθείτε ότι σας παρακινούσαν οι ηγέτες· και η πρόφαση των αρχόντων για τη μανία τους κατά του Χριστού ήταν τα πάτρια, δηλαδή τα έθιμα και οι παραδόσεις, και όχι βέβαια όσα ορίζονταν από τον νόμο, αλλά δέχονταν ως διδασκαλίες και εντάλματα ανθρώπων και τα προερχόμενα από μάταιες τηρήσεις. Θα πέσει λοιπόν πάνω σας σκληρός λιμός, και κοιτάζοντας πάνω και κάτω και στρέφοντας το βλέμμα παντού, δηλαδή περιφέροντας το μάτι της διάνοιας, τίποτε άλλο δεν θα δείτε, λέει, παρά μόνο απόλυτο αδιέξοδο και σκοτάδι, ώστε να μη μπορείτε να δείτε τίποτε από τα χρήσιμα, και δεν θα φτάσει σε απόγνωση αυτός που βρίσκεται σε στενοχώρια μέχρι τον καθορισμένο καιρό. Προφητεύει πάλι την κλήση των εθνών. Διότι, λέει, αυτοί που τώρα βρίσκονται σε στενοχώρια και καταπιέζονται από την πείνα των θείων διδαγμάτων, δεν θα μείνουν σε αδιέξοδο. Επειδή ο Εμμανουήλ θα τους χαρίσει την ευλογία, θα τους παραθέσει πνευματικές τροφές και θα τους στρώσει τη θεία τράπεζα, λέγοντας εκείνο: Φάτε και πιείτε, και μεθύστε, οι πλησίον.

Αυτό όμως θα συμβεί, λέει, μέχρι ενός καιρού, δηλαδή, δεν θα φτάσει τώρα στο τέλος του. Τότε δηλαδή που έγινε και ο λόγος της προφητείας γι' αυτούς. Αλλά στον κατάλληλο καιρό, κατά τον οποίο θα ανατείλει σε αυτούς που βρίσκονται στη γη ο Εμμανουήλ. Διότι τότε κλήθηκε το πλήθος των εθνών. <Αυτό πρώτα πιες, κάνε το γρήγορα, χώρα του Ζαβουλών, γη του Νεφθαλείμ, οδός της θάλασσας, και οι υπόλοιποι που κατοικούν στην παραλία και πέραν του Ιορδάνου, Γαλιλαία των εθνών. Ο λαός που πορεύεται στο σκοτάδι, δείτε φως μέγα. Εσείς που κατοικείτε σε χώρα και σε σκιά θανάτου, φως θα λάμψει πάνω σας· το μεγαλύτερο μέρος του λαού, το οποίο οδήγησες στην ευφροσύνη σου· και θα ευφρανθούν ενώπιόν σου όπως αυτοί που ευφραίνονται κατά τον θερισμό, και όπως εκείνοι που μοιράζονται τα λάφυρα.> Λέγοντας ότι θα καταπιεστούν με σκληρή πείνα και μάλιστα με ανέχεια όσοι επέλεξαν να απειθήσουν στον Εμμανουήλ, έχοντας προαναφέρει ότι δεν θα περιέλθουν σε ανέχεια αυτοί που βρίσκονται σε στενοχώρια μέχρι ενός καιρού, σύμφωνα βέβαια με το νόημα που έχει ήδη αποδοθεί προηγουμένως. Αρχίζει να φανερώνει και ποιοι είναι αυτοί που πίστεψαν πρώτοι και έγιναν η απαρχή εκείνων που κλήθηκαν στην επίγνωση του Εμμανουήλ, ο οποίος λέει: Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός, ο οποίος και έγινε για σημεία και τέρατα στον οίκο του Ισραήλ από τον Κύριο Σαβαώθ, ο οποίος κατοικεί στο όρος Σιών.

Έχοντας λοιπόν τον λόγο του Θεού και τον ευαγγελικό νόμο, που σας έχει δοθεί για βοήθεια, από αυτόν να μαθαίνετε για όσα επιθυμείτε και με αυτόν να συμμορφώνεστε, επειδή ποτέ δεν είναι δυνατόν αυτός να απομακρυνθεί από την αλήθεια με δώρα. Διότι ο νόμος του Θεού από τη φύση του δεν διαστρέφεται από τα χρήματα, όπως συνηθίζεται να συμβαίνει στις μαντείες των δεισιδαιμόνων, όπου οι μάγοι μεταξύ τους μηχανεύονται πολλά και συχνά πουλούν τους χρησμούς που επινοούν για να εξαπατήσουν όσους τους συμβουλεύονται. Αντιθέτως, ο νόμος του Θεού δεν είναι τέτοιος, αλλά όντας ο ίδιος αληθινός, θα σας διδάξει την αλήθεια για τα πάντα. Εάν όμως δεν προσέχετε τον νόμο του Θεού, θα έρθει σε εσάς σκληρή πείνα, και θα συμβεί, όταν πεινάσετε, να λυπηθείτε και να κακολογήσετε τον άρχοντα και τα πάτρια, και θα αναβλέψουν πάνω στον ουρανό και θα κοιτάξουν κάτω στη γη, και ιδού, αδιέξοδο στενό, θλίψη και στενοχώρια και σκοτάδι, ώστε να μη βλέπουν, και δεν θα απαλλαγεί από το αδιέξοδο αυτός που βρίσκεται σε στενοχώρια μέχρις ορισμένου καιρού. Προς αυτούς που δεν θέλουν να ερευνήσουν τον νόμο του Θεού και να συμμορφωθούν με αυτόν και να σέβονται μόνο αυτόν, έχουν ειπωθεί αυτά. Διότι αφενός λέγει: έχετε ακούσει ότι έχει δώσει νόμο για βοήθεια, νόμο αδέκαστο και αδωροδόκητο, με τον οποίο πρέπει να συμμορφώνεστε και να αποστρέφεστε κάθε πλάνη δαιμονικής ενέργειας και να μην εξαπατάσθε ούτε από χρησμούς ούτε από μαντείες. Διότι, αντί για όλα αυτά, σας είναι απόλυτα επαρκής ο νόμος του Θεού.

Εάν όμως κάποιος εκπέσει από αυτό, θα παραδοθεί σε 〈λιμό〉, ‹όχι 〈λιμό〉 άρτου ούτε δίψα ύδατος, αλλά 〈λιμό〉 του να ακούσει τον λόγο του Κυρίου›· ⌞διότι, εάν γίνει παραβάτης του θείου 〈νόμου〉 και αποστάτης του, σκανδαλισμένος από εκείνους που προβάλλουν τους χρησμούς και τις δαιμονικές μαντείες, θα τον διαδεχθεί 〈λιμός〉 πνευματικών τροφών και έκσταση και παροξυσμός⌟ ⌜ώστε να ξεπέσει και σε βλάσφημους λογισμούς, 〈καταρώμενος〉 τον άλλοτε 〈δικό του βασιλιά〉, τον οποίο ονόμαζε και 〈δικό του θεό〉.⌝ Σύμφωνα δε με τους Εβδομήκοντα, εκείνοι που παραδόθηκαν στον προαναφερθέντα 〈λιμό〉, επειδή δεν τρέφουν την ψυχή τους με τη ζωοποιό τροφή του 〈νόμου〉, 〈θα λυπηθούν και θα κακολογήσουν τον άρχοντα και τα πάτρια〉, θεωρώντας ότι δεν περιέχουν τίποτε το σεμνό τα πάτρια, δηλαδή οι εκκλησιαστικοί θεσμοί που μας παραδόθηκαν από τους πατέρες, 〈θα τα κακολογήσουν〉, βλασφημώντας τόσο αυτά όσο και 〈τον άρχοντα〉, δηλαδή τον καθοδηγητή των θεόπνευστων αναγνωσμάτων, τον Λόγο και τον ίδιο τον Χριστό του Θεού, 〈τον άρχοντα〉 του ευαγγελικού 〈νόμου〉. Γι' αυτό θα περιβάλουν την ψυχή τους με 〈σκοτάδι〉, επειδή ακριβώς έγιναν αποστάτες του θείου 〈νόμου〉 και παραδόθηκαν στις έξωθεν απάτες. Και θα καταληφθούν από 〈θλίψη〉 και 〈απορία〉, ώστε, 〈αναβλέποντας ψηλά〉 όλοι 〈προς τον ουρανό και κάτω προς τη γη〉 ατενίζοντας, να μην βλέπουν πλέον φως, αλλά μόνο 〈θλίψη και στενοχώρια〉.

Όσο για το χωρίο: «δεν θα βρεθεί σε αδιέξοδο αυτός που βρίσκεται σε στενοχώρια μέχρι να έλθει ο καιρός», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε ως εξής: «εξάντληση και στενοχώρια και σκότος και εκδίωξη· διότι δεν υπάρχει εξάντληση σε εκείνον που δεν έχει θλίψη». Λέει δε ότι αυτά θα συμβούν σε όσους εγκατέλειψαν τον θείο «νόμο», οι οποίοι ξέπεσαν μετά την πρώτη χάρη και παρασύρθηκαν και πάλι στην πλάνη των πολυθεϊστικών εθνών.

ΙΔʹ. Ένα λοιπόν είναι αυτό, και μάλιστα τόσο σπουδαίο για την ανάγκη της αγάπης και της ομόνοιας: η μίμηση του Θεού και των θείων πραγμάτων. Προς αυτά και μόνο είναι ασφαλές να αποβλέπει η ψυχή που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα του Θεού, ώστε να διασώζεται σε αυτήν όσο το δυνατόν περισσότερο η ευγένειά της, μέσω της στροφής της προς αυτά και της κατά το εφικτόν ομοιώσεώς της. Δεύτερον δε, ας ατενίσουμε προς τον ουρανό επάνω και προς τη γη κάτω, υπακούοντας στη θεία φωνή, και ας κατανοήσουμε τους νόμους της κτίσεως: ότι ο ουρανός και η γη και η θάλασσα και ολόκληρος αυτός ο σύμπας κόσμος, το μέγα και περίδοξο έργο του Θεού, μέσα από το οποίο φανερώνεται ο Θεός κηρυττόμενος σιωπηλά, ενόσω παραμένει ευσταθής και ειρηνεύει με τον εαυτό του, μένοντας μέσα στα οικεία όρια της φύσεώς του, και κανένα στοιχείο δεν επαναστατεί εναντίον του άλλου, ούτε ξεφεύγει από τους δεσμούς της αρμονίας με τους οποίους ο τεχνίτης Λόγος συνέδεσε τα πάντα, είναι πράγματι «κόσμος» (κόσμημα), όπως ακριβώς λέγεται, και απρόσιτο κάλλος, και τίποτα λαμπρότερο ή μεγαλοπρεπέστερο από αυτό δεν θα μπορούσε κανείς ποτέ να επινοήσει. Μόλις όμως παύσει να ειρηνεύει, παύει και να είναι κόσμος. Διότι, δεν σου φαίνεται ότι ο μεν ουρανός, επικοινωνώντας με ευταξία με τον αέρα και τη γη, χορηγώντας στον μεν το φως, στη δε τις βροχές, διέπεται από τον νόμο της αγαθής αρμονίας; Και ότι η γη και ο αέρας, προσφέροντας η μεν τις τροφές, ο δε την αναπνοή σε όλα τα ζωντανά όντα, και συντηρώντας με αυτόν τον τρόπο τη ζωή, μιμούνται τη φιλοστοργία των γονέων;