Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 8:6

Και προσέθεσε ο Κύριος να μου ομιλεί ακόμη: Επειδή ο λαός αυτός δεν θέλησε το ύδωρ του Σιλωάμ, το οποίο ρέει ήσυχα, αλλά επιθυμεί να έχει τον Ρασίν και τον υιό του Ρομελίου ως βασιλέα σας, για τον λόγο αυτό, ιδού, ο Κύριος αναβιβάζει εναντίον σας το ύδωρ του ποταμού, το ισχυρό και το άφθονο, τον βασιλέα των Ασσυρίων και τη δόξα του· και θα ξεχειλίσει σε κάθε φάραγγά σας και θα περάσει πάνω από κάθε τείχος σας και θα εξαλείψει από την Ιουδαία κάθε άνθρωπο που θα είναι σε θέση να σηκώσει κεφάλι, ή οποιονδήποτε δυνατό που θα μπορούσε να φέρει κάτι εις πέρας.

Και το στράτευμά του θα απλωθεί, ώστε να γεμίσει το πλάτος της χώρας σου. Για ποιο λόγο ο Θεός των όλων απειλεί με τέτοια πράγματα τον λαό, εξαιτίας του νερού του Σιλωάμ; Και πώς είναι δυνατόν να μην επιθυμεί ο λαός το νερό του Σιλωάμ, το οποίο ούτε αναφέρεται ότι προκαλεί ασθένειες, ούτε ότι προξενεί κάποια άλλη βλάβη σε όσους το χρησιμοποιούν; Έπειτα, ποια είναι η λογική ακολουθία, ώστε εκείνος που δεν επιθυμεί το νερό του Σιλωάμ, να επιθυμεί τον Ρασίν και τον υιό του Ρομελίου; Διότι ποια σχέση μπορεί να έχει ένα άψυχο νερό με έναν βασιλιά, ο οποίος κυριαρχεί και εξουσιάζει τους υπηκόους του;

Εξαιτίας δε της αποστασίας από τον Σιλωάμ και της προσκόλλησης στους ολέθριους βασιλείς, απειλεί ο λόγος του Θεού ότι θα αφαιρεθεί από την Ιουδαία κάθε άνθρωπος που μπορεί να υψώσει το κεφάλι και είναι ικανός να επιτελέσει κάτι, δηλαδή τόσο εκείνος που είναι υψηλός ως προς τη νοερά θεωρία, όσο και εκείνος που, μέσω της πρακτικής αρετής, εκτελεί δυναμικά τα ορθά, αλλά και ότι θα καταστρατοπεδεύσει ο εχθρός σε όλο το πλάτος της χώρας όσων δεν αποδέχονται τον Σιλωάμ. Διότι, επειδή παρέδωσαν τους εαυτούς τους στην πλατιά και ευρύχωρη οδό, καθίστανται άξιοι να γίνουν στρατόπεδο της αντικείμενης δύναμης, όχι επειδή καταδικάζονται αναγκαστικά, αλλά επειδή οι ίδιοι επέλεξαν για τον εαυτό τους τη χειρότερη μερίδα. Επειδή ακριβώς δεν θέλησαν να έχουν την επίγνωση του Θεού, τους παρέδωσε ο Θεός σε αδόκιμο νου, ώστε να πράττουν τα απρεπή.

Και αυτό ο Ίδιος το δίδαξε λέγοντας: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» <Και συνέχισε ο Κύριος να μου μιλάει ακόμη: Επειδή ο λαός αυτός δεν θέλει το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, αλλά θέλει να έχει τον Ραασσών και τον γιο του Ρομελίου ως βασιλιά επάνω σας, γι' αυτό, ιδού, ο Κύριος φέρνει επάνω σας το νερό του ποταμού, το ορμητικό και άφθονο, δηλαδή τον βασιλιά των Ασσυρίων, και τη δόξα του. Και θα υπερχειλίσει σε κάθε φάραγγά σας και θα περάσει πάνω από κάθε τείχος σας, και θα εξαλείψει από την Ιουδαία κάθε άνθρωπο που θα μπορούσε να σηκώσει κεφάλι ή να είναι ικανός να κατορθώσει κάτι. Και το στρατόπεδό του θα είναι τέτοιο, ώστε να γεμίσει το πλάτος της χώρας σου.> Αφού λοιπόν διασαφήνισε πολύ καλά ότι, σε αντίθεση με τα ανθρώπινα ειωθότα, η γέννηση του Εμμανουήλ διά της αγίας Παρθένου θα είναι παράδοξη και αξιοθαύμαστη, και ότι πρόκειται να επιτελεστούν κατά καιρούς πάρα πολλά και πράγματι ολόλαμπρα θεϊκά σημεία, αποκαλύπτει πλέον στον προφήτη και τη μελλοντική παραφροσύνη των Ιουδαίων εναντίον Του κατά τον καιρό της ενανθρώπησης.

Παρατήρησε, λοιπόν, πώς αρνήθηκαν μεν να βασιλεύονται από αυτόν, και αναγνώριζαν ως βασιλιάδες τον Καίσαρα και ανθρώπους. Γι' αυτό, με αινιγματικό τρόπο, ο Θεός καθιστά ακριβώς αυτό σαφές στον προφήτη. Επειδή όμως θεωρώ ότι αρμόζει να κάνουμε την ερμηνεία του λόγου κατάλληλη και για τα γεγονότα εκείνης της εποχής, λέμε ότι με το ύδωρ του Σιλωάμ παρομοιάζει τη βασιλεία υπό τον Θεό, την οποία αφού περιφρόνησαν οι Ιουδαίοι, βρέθηκαν υπό την εξουσία άλλου και παραδόθηκαν στους εχθρούς. Γι' αυτό ακριβώς λέει: «Επειδή αυτός ο λαός δεν θέλει το ύδωρ του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, αλλά θέλει να έχει τον Ραασσών και τον υιό του Ρομελίου βασιλιά πάνω σας, γι' αυτό, ιδού, ο Κύριος φέρνει εναντίον σας το ισχυρό και άφθονο ύδωρ του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων.» Το ύδωρ του Σιλωάμ λένε ότι ρέει τόσο ήσυχα, ώστε να αναβλύζει χωρίς κανέναν απολύτως θόρυβο.

Ερμηνεύεται δε ο Σιλωάμ ως απεσταλμένος. Τον εκλαμβάνει, λοιπόν, ως εικόνα και τύπο της παρουσίας του Σωτήρα μας, η οποία έγινε αθόρυβα, όπως μόλις ανέφερα. Και απεσταλμένος είναι αληθινά ο Χριστός. Απόστολο, εξάλλου, και Αρχιερέα της ομολογίας μας τον ονομάζει και ο σοφός Παύλος. Δέχεται δε ομοίως και γενικά τον Σιλωάμ ως τύπο της βασιλείας υπό τον Θεό. Επομένως, επειδή ακριβώς αυτός ο σκληροτράχηλος και ανυπότακτος λαός δεν θέλει να έχει το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα (διότι αποτινάσσει τον ζυγό του Θεού), αλλά επιθυμεί μάλλον να βρίσκεται υπό την εξουσία ανθρώπων και να επικρατήσουν πάνω του εκείνοι που θέλουν να τον πλεονεκτήσουν, ο Ραασσών, εννοώ, και ο Φακεέ· γι' αυτή την αιτία θα εξαπολύσω εναντίον τους το νερό του ποταμού, δηλαδή του Ευφράτη. Επειδή όμως ο λόγος ήταν κάπως ασαφής, προσθέτει αμέσως και λέει: τον βασιλιά των Ασσυρίων, και τη δόξα του· δηλαδή, όλους όσοι βρίσκονται υπό την εξουσία του, και κάθε έθνος που του έχει υποτάξει τον αυχένα. Παρομοιάζει δε τα πλήθη με νερό. Και αυτό αποτελεί συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής. Γι' αυτό και για τη Νινευή, και για το αναρίθμητο πλήθος που βρισκόταν σε αυτήν, λέει μέσω της φωνής των προφητών: «Και η Νινευή, σαν δεξαμενή νερών είναι τα νερά της.»

Επιμένει δε στη μεταφορά και λέγει: «Όπως συμβαίνει με το νερό και τον ποταμό, έτσι θα ανεβεί σε κάθε φάραγγά σας, και θα περιπατήσει πάνω σε κάθε τείχος σας, και θα αφαιρέσει από την Ιουδαία άνθρωπο που θα μπορεί να σηκώσει κεφάλι, ή που να είναι δυνατόν να κατορθώσει κάτι. Και το στρατόπεδό του θα είναι τέτοιο, ώστε να γεμίσει τα πλάτη της χώρας σου». Όλα αυτά εκπληρώθηκαν την εποχή που προφήτευε ο Ιερεμίας, όταν ο Ναβουχοδονόσορ εξεστράτευσε εναντίον της χώρας των Ιουδαίων· και κατέστρεψε την περιβόητη Ιερουσαλήμ, και αφού πυρπόλησε τον ναό και θανάτωσε τους άρχοντες των Ιουδαίων, μαζί με τα ιερά σκεύη μετέφερε στη χώρα του και όλο το υπόλοιπο πλήθος που είχε διασωθεί από τον πόλεμο. Είναι ολοφάνερο, λοιπόν, ότι σε εκείνους που δεν θέλουν να έχουν το ύδωρ του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, δηλαδή τον Χριστό, ή τη βασιλεία υπό την εξουσία του Θεού, θα επιτεθεί οπωσδήποτε ο βασιλιάς των νοητών Ασσυρίων, δηλαδή ο Σατανάς, και αφού τους συλλάβει αιχμαλώτους, θα τους καθυποτάξει στους δικούς του ζυγούς και θα τους κάνει δούλους, σφίγγοντάς τους σφιχτά με τα δεσμά των πολυποίκιλων αμαρτιών. <Μαζί μας είναι ο Θεός, μάθετέ το, έθνη, και ηττηθείτε· ακούστε έως τις εσχατιές της γης· εσείς που γίνατε ισχυροί, ηττηθείτε. Διότι, εάν πάλι αποκτήσετε ισχύ, πάλι θα ηττηθείτε.>

Διότι ο προφήτης, ελέγχοντας εκείνους που περιεργάζονται τα δεινά και επινοούν θορυβώδεις φήμες προς εξαπάτηση του εαυτού τους, έλεγε: «Επειδή δεν θελήσατε το ύδωρ του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, ο Κύριος επιφέρει εναντίον σας το ύδωρ του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων». Διότι ύδωρ του Σιλωάμ είναι η διδασκαλία του απεσταλμένου. Και ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός παρά ο Κύριός μας Ιησούς, ο οποίος απεστάλη από τον Θεό και Πατέρα του; Και ρέει «ήσυχα» επειδή δεν περιέχει καμία κενοφωνία ούτε κάτι το επίπλαστο, αλλά με αλήθεια απευθύνεται προς την αγία του νύμφη, η οποία ονομάζεται από αυτόν περιστερά στο Άσμα του Σολομώντα, λόγω του άκακου, του ήμερου και του απολύτως καθαρού χαρακτήρα του ζώου. Και είναι αξιοθαύμαστο πώς τις άλλες, οι οποίες δεν ανήκουν σε αυτόν, αλλά έχουν αυτοαποκληθεί με το όνομά του, τις ονόμασε παλλακίδες και βασίλισσες εξαιτίας του βασιλικού ονόματος, με το οποίο καθεμία σεμνύνεται επικαλούμενη τον Χριστό για τον εαυτό της. Αλλά αν και οι παλλακίδες είναι ογδόντα, οι οποίες αντιπροσωπεύουν τις αιρέσεις, και έπειτα υπάρχουν νεάνιδες των οποίων δεν υπάρχει αριθμός, λέει: «Μία είναι η περιστερά μου, η τέλειά μου»· δηλαδή αυτή η ίδια η αγία νύμφη και Καθολική Εκκλησία. Περιστερά μεν, όπως προείπα, λόγω του ήμερου, άκακου και καθαρού χαρακτήρα του ζώου, τέλεια δε, επειδή έλαβε από τον Θεό την τέλεια χάρη και γνώση από τον ίδιο τον Σωτήρα μέσω του Αγίου Πνεύματος.

Αυτός λοιπόν ο νυμφίος, που ερμηνεύεται ως απεσταλμένος, δηλαδή ο Σιλωάμ, έχει ύδωρ που ρέει ήσυχα, δηλαδή διδασκαλία αθόρυβη, ατάραχη, ανεπίδεικτη και χωρίς κομπασμούς. Η δε νύμφη του είναι και αυτή ήσυχη περιστερά, που δεν φέρει ούτε δηλητήριο ούτε συνθλιπτικές σιαγόνες ούτε κεντριά, όπως όλοι αυτοί οι ερπετόμορφοι που αναβλύζουν δηλητήριο, καθένας εκ των οποίων έδειξε υπερβάλλοντα ζήλο στο να παρασκευάσει κάποιο δηλητήριο για τον κόσμο και να καταστρέψει όσους πείστηκαν σε αυτόν. Ένας από αυτούς τυγχάνει να είναι και αυτός εδώ, τον οποίο φρόντισα να ξεσκεπάσω μέσω του θείου λόγου και της άνωθεν βοήθειας, και να συντριβεί δίκην του αποκαλούμενου τετράγναθου ερπετού φαλαγγίου, ή να συνθλιβεί εν συντομία όπως το αποκομμένο κεφάλι της αμφίσβαινας, της δικέφαλης έχιδνας. Αφού λοιπόν τον προσπεράσω, θα εξετάσω πάλι τα επόμενα, και διεξερχόμενος αυτά, θα ζητήσω μέσω προσευχής να εκφέρω την αλήθεια σχετικά με αυτά, χωρίς να βλάψω κανέναν ούτε να βλαφθώ ο ίδιος.

Και με πολύ κόπο διαφύγαμε από αυτό το τρικυμιώδες μέρος και από όλη αυτή την επίθεση των θηρίων, τα άγρια υψώματα των κυμάτων, τους αφρούς και τον φοβερό σάλο, και αφού με τον ορθό λογισμό της διάνοιάς μας κατακάψαμε τα βέλη και τις ασπίδες των εχθρών και συντρίψαμε τα τόξα των αντιπάλων, ενάντια σε αυτό το ερπετό, την πολυκέφαλη και άμορφη υπόσταση της ύδρας, λαμβάνοντας από τον Θεό τη δύναμη και τη χάρη εμείς οι ανίκανοι, ώστε, αντλώντας δύναμη εν Θεώ, να ψάλουμε τον επινίκιο ύμνο που λέει: «Ας ψάλουμε στον Κύριο, διότι δοξάστηκε ένδοξα· άλογο και αναβάτη έριξε στη θάλασσα», και έχοντας συντρίψει το κεφάλι του δράκοντα πάνω στο νερό που «πορεύεται ήσυχα», στο οποίο δεν θέλησαν να έχουν μετοχή οι νέοι που απέκτησαν κληρονομιά μαζί με τους Ιουδαίους, προς τους οποίους απευθυνόμενος ο προφήτης έλεγε: «Επειδή δεν θέλετε το νερό του Σιλωάμ που πορεύεται ήσυχα, αλλά επιθυμείτε να έχετε τον βασιλιά Ραασσών και τον Ταβεήλ, τον γιο του Ρομελίου, ιδού ο Κύριος φέρνει εναντίον σας το ισχυρό νερό του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων» και τα εξής.

Ακόμη και αυτά προφητεύονται για την ίδια υπόθεση, γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Και προσέθεσε ο Κύριος να μου μιλήσει» ακόμη. Διότι, εκτός από όσα έχουν προλεχθεί, λέει ακόμη και αυτά στον προφήτη, και όχι σε ολόκληρο τον λαό, διδάσκοντας ότι ο λαός δεν έπραττε το προσταζόμενο. Διότι (ο λαός), αν και είχε διαταχθεί «να μη φοβάται» «από τα δύο ξύλα, τους δαυλούς που καπνίζουν», ούτε να αγωνιά για τους δύο βασιλείς που προδηλώθηκαν, αλλά μόνο να επικαλείται τον Εμμανουήλ πιστεύοντας στο πρόσταγμα του Θεού, δεν ήθελε να το πράξει αυτό, αλλά προτιμούσε μάλλον να υποδουλώνεται στους προαναφερθέντες βασιλείς – και μάλιστα ενώ αυτοί ήταν εχθροί – παρά να πιστεύει στον Θεό και να επικαλείται τον Εμμανουήλ. Γι' αυτό έχει λεχθεί στον προφήτη: «Επειδή αυτός ο λαός δεν θέλει το ύδωρ του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα». Και τι ήταν αυτό το «ύδωρ του Σιλωάμ», παρά ο επαγγελθείς σε αυτούς Εμμανουήλ, ο οποίος τυγχάνει «πηγή ύδατος ζωντανού που αναβλύζει για ζωή αιώνια», και πηγή «ύδατος που ρέει ήσυχα»; Διότι, ακόμη και τότε, με τρόπο λανθάνοντα και «ήσυχα συμπορευόταν» με τον λαό, θέλοντας να τον αρδεύει και να επισκοπεί τις ψυχές, και χωρίς «να κηρύττεται ακόμη σε όλα τα έθνη».

Γι' αυτό και έχει ονομαστεί ταιριαστά «νερό που ρέει ήσυχα» και πηγή «του Σιλωάμ, που ερμηνεύεται απεσταλμένος». Ο λαός, όμως, που κατηγορείται εδώ από τον Κύριο, επειδή δεν θέλησε να πιστέψει στο πρόσταγμα και να επικαλεστεί τον Εμμανουήλ, ο οποίος ήταν «το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα», εγκαταλείπεται από αυτόν. Επειδή, λοιπόν, όντας άπιστοι, προτιμούσαν να υποτάξουν τους εαυτούς τους στον βασιλιά της Δαμασκού και στον βασιλιά της Σαμάρειας, οι οποίοι ήταν εχθροί, παρά να πράξουν τα προσταγμένα, για τον λόγο αυτό ο Λόγος απειλεί ότι δεν θα γίνουν υποχείριοι σε εκείνους, αλλά «στον βασιλιά των Ασσυρίων», τον οποίο και ονομάζει «νερό του ποταμού ισχυρό και πολύ», καθώς σε αντιδιαστολή με «το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα», αντέταξε «το νερό του ποταμού το ισχυρό και το πολύ»· αυτός δε ήταν ο «βασιλιάς των Ασσυρίων». Γι' αυτό και λέει για την ...... Ιουδαία ότι «θα ανεβεί και θα περάσει πάνω από κάθε τείχος τους και θα αφαιρέσει από την Ιουδαία άνθρωπο που θα μπορέσει να σηκώσει κεφάλι ή που να είναι ικανός να επιτελέσει κάτι», ώστε να μην έχουν πλέον «κεφαλή» στο εξής, δηλαδή άρχοντες και βασιλιάδες.

Αμέσως μετά τα προαναφερθέντα λόγια, προστίθενται πάλι με αινιγματικό τρόπο τα εξής: «Και συνέχισε ο Κύριος να μου μιλά: Επειδή ο λαός αυτός δεν θέλησε το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, αλλά προτίμησε να έχει τον Ραασίμ και τον γιο του Ρομελίου, για τον λόγο αυτόν, ιδού, ο Κύριος φέρνει εναντίον σας το ισχυρό και άφθονο νερό του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων, και όλη τη δόξα του· και θα ανέβει πάνω από κάθε φάραγγά σας, και θα περιπατήσει πάνω σε κάθε τείχος σας, και θα αφαιρέσει από την Ιουδαία κάθε άνθρωπο που θα είναι ικανός να σηκώσει κεφάλι, αν είναι δυνατόν να καταφέρει κάτι· και το στρατόπεδό του θα απλωθεί ώστε να γεμίσει το πλάτος της χώρας σου. Ο Θεός είναι μαζί μας. Γνωρίστε το, έθνη, και υποταχθείτε, ακούστε το έως τα πέρατα της γης». Διότι είναι σαφές ότι αυτά δεν διατηρούν το νόημά τους με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο μέσα από τη θεώρηση της αποκλειστικά τροπολογικής (αλληγορικής) ερμηνείας. Φανερώνουν, λοιπόν, και αυτά, μέσω του νερού του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, την ευαγγελική διδασκαλία του σωτηρίου Λόγου· διότι η λέξη Σιλωάμ ερμηνεύεται «απεσταλμένος». Αυτός, επομένως, πρέπει να είναι ο Θεός Λόγος που έχει σταλεί σε εμάς από τον Πατέρα, για τον οποίο και ο Μωυσής αναφέρει: «Δεν θα εκλείψει άρχοντας από τον Ιούδα, ούτε ηγέτης από τη γενιά του, έως ότου έλθει εκείνος στον οποίο ανήκει, και αυτός θα είναι η προσδοκία των εθνών». Διότι αντί της φράσης «στον οποίο ανήκει», το εβραϊκό κείμενο περιέχει τη λέξη Σιλωάμ, υποδηλώνοντας και εκεί το κείμενο τον εδώ Σιλωάμ, δηλαδή τον απεσταλμένο.

Ο δε Ραασίμ, πάλι, ήταν βασιλιάς των ειδωλολατρικών εθνών στη Δαμασκό, όπως ακριβώς και ο γιος του Ρομελίου ήταν βασιλιάς εκείνων από το ιουδαϊκό έθνος στη Σαμάρεια που είχαν αποστατήσει από την πατρώα θρησκεία. Απειλεί, λοιπόν, ο Θεός εκείνους που δεν αποδέχθηκαν τον Σιλωάμ, δηλαδή τον απεσταλμένο Εμμανουήλ και τον Υιό που γεννήθηκε από την προφήτιδα, καθώς και τον πόσιμο και γόνιμο λόγο Του, αλλά τον απέρριψαν, αν και αυτός ερχόταν με πραότητα και ησυχία, και επέλεξαν για τον εαυτό τους είτε τον άρχοντα των ειδωλολατρικών εθνών είτε εκείνον της αποστασίας του λαού του Θεού, ότι θα επιφέρει εναντίον τους «το νερό του ποταμού, το ορμητικό και το πολύ», το οποίο νερό ερμηνεύει ο ίδιος ο προφητικός λόγος, λέγοντας ότι αυτό είναι «ο βασιλιάς των Ασσυρίων», υποδηλώνοντας έτσι πάλι είτε, κατά τη βαθύτερη έννοια, τον άρχοντα του αιώνος τούτου, είτε τη νυν επικρατούσα ρωμαϊκή εξουσία. Σε αυτήν παραδόθηκαν εκείνοι που από τη μία πλευρά απέρριψαν το προαναφερθέν νερό του Σιλωάμ «που ρέει ήσυχα», και από την άλλη υπέταξαν τους εαυτούς τους στα αντίθετα και εχθρικά προς τον ορθό λόγο δόγματα.

Αμέσως λοιπόν, και χωρίς να περάσει πολύς καιρός, επειδή δεν αποδέχθηκαν το ευαγγέλιο του Σωτήρος μας και απέρριψαν το νερό του Σιλωάμ «που ρέει ήσυχα», επιτέθηκε ο κατευθυνόμενος από τον Θεό ρωμαϊκός στρατός και ανέβηκε «σε κάθε φάραγγά» τους, και περπάτησε «πάνω σε κάθε τείχος» τους, και αφαίρεσε «από την Ιουδαία άνθρωπο που θα μπορούσε να σηκώσει κεφάλι ή ικανό να επιτελέσει κάτι», και έγινε «το στρατόπεδο» του προαναφερθέντος τόσο μεγάλο, «ώστε να γεμίσει το πλάτος» ολόκληρης της Ιουδαίας.

Γράφτηκε, λοιπόν, σύμφωνα με την προφητεία και ο νέος τόμος κατά την παρουσία του, δηλαδή ο λόγος της Καινής Διαθήκης που περιέχει τη γέννηση του υιού της προφήτιδος, ο οποίος και κατά λέξη παρέδωσε στα χέρια της βασιλείας των Ρωμαίων, με άρρητη και ένθεη δύναμη, τη βασιλική εξουσία της Δαμασκού και ολόκληρης της Συρίας, καθώς και τα «λάφυρα της Σαμάρειας» που μας ερμηνεύτηκαν· και όχι μόνο αυτό, αλλά και κατά την πνευματική έννοια, αφού οικειοποιήθηκε σαν κάποια λάφυρα τους εξ Ιουδαίων μαθητές του και τους θωράκισε με νοητά και λογικά όπλα, τους παρέταξε «έναντι του προσώπου» του προαναφερθέντος «βασιλιά των Ασσυρίων». Και αυτούς μεν τους προετοίμασε ως δικούς του οπλίτες στρατιώτες, ενώ εκείνους που αποποιήθηκαν το γόνιμο και ζωτικό ύδωρ της διδασκαλίας του, «το οποίο ρέει ήσυχα», και επέλεξαν τα πολεμικά έργα που είναι εχθρικά προς τον Θεό, τους παρέδωσε στον βασιλιά των Ασσυρίων, στον οποίο τυγχάνουν υποδουλωμένοι ακόμη και μέχρι σήμερα. Ανέβηκε, λοιπόν, αυτός «σε κάθε φάραγγά» τους και σε «κάθε τείχος» τους, και αφαίρεσε «από την Ιουδαία» κάθε άρχοντα και βασιλιά, που ονομάζεται «κεφαλή», και κάθε έναν που είναι «ικανός να φέρει εις πέρας κάτι»· ώστε από τότε και μέχρι τώρα αυτοί να μην κατέχουν ούτε «κεφαλή» ούτε κάποιον «ικανό» στα θεία ζητήματα, όπως ήταν αυτοί που διέπρεπαν παλαιότερα ανάμεσά τους, είτε επρόκειτο για προφήτη είτε γενικώς για δίκαιο και θεοφιλή άνδρα.

Κεφάλαιο ΙΓ΄. Απειλή κατά των Ιουδαίων, επειδή απέρριψαν τον λόγο της ευαγγελικής χάριτος και για τον λόγο αυτό θα υποπέσουν στην πλάνη του διαβόλου· και επιτίμηση κατά των δαιμόνων, διότι, έστω και αν προς καιρόν υπερισχύσουν εναντίον μας, με τη συμμαχία του Θεού θα ηττηθούν· και κατηγορία των Ιουδαίων επειδή απειθούν στον Χριστό και διάγουν μεν με υποκρισία, παραβαίνουν δε εκουσίως τον νόμο και καυχώνται μάταια για την πεποίθησή τους στον Θεό. ... Επειδή αυτός ο λαός δεν θέλησε το ύδωρ του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, αλλά θέλησε να έχει τον Ρασσίν και τον υιό του Ρομελίου βασιλιά πάνω σας, για τον λόγο αυτό, ιδού, ο Κύριος φέρνει εναντίον σας το ισχυρό και άφθονο ύδωρ του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων και τη δόξα του· και θα ανέλθει σε κάθε φάραγγά σας και θα περιπατήσει πάνω σε κάθε τείχος σας, και θα αφαιρέσει από την Ιουδαία κάθε άνθρωπο που θα μπορεί να σηκώσει κεφάλι ή να επιτελέσει κάτι δυνατό· και θα είναι το στρατόπεδό τους ... Γνωρίστε το, έθνη, και ηττηθείτε, ακούστε το έως τα πέρατα της γης, εσείς που ενισχυθήκατε, ηττηθείτε· διότι, αν πάλι ενισχυθείτε, πάλι θα ηττηθείτε. ... Έτσι λέγει Κύριος ο Θεός: Με ισχυρό χέρι απειθούν στην πορεία της οδού αυτού του λαού, λέγοντας: Ποτέ μην πείτε σκληρό λόγο· διότι οτιδήποτε πει αυτός ο λαός είναι σκληρό ... Τον ίδιο τον Κύριο να αγιάσετε, και αυτός θα είναι ο φόβος σου.

Με τη χήρα που λέει ότι βρίσκεται στην πόλη, εννοεί την ίδια την Ιερουσαλήμ, η οποία είναι όντως χήρα, εγκαταλελειμμένη από τον τέλειο και επουράνιο Νυμφίο, η οποία επιζητεί εκδίκηση από θνητό άνθρωπο, σαν να αδικήθηκε από τον Χριστό. Αποκαλώντας Τον, λοιπόν, αντίδικό της και όχι Σωτήρα, αγνοώντας αυτό που ειπώθηκε από τον προφήτη Ιερεμία: «Επειδή απείθησαν στην αλήθεια, τότε θα μιλήσει σε αυτόν τον λαό και στην Ιερουσαλήμ πνεύμα πλάνης». Και ο Ησαΐας επίσης ομοίως: «Αυτόν τον λαό, επειδή δεν θέλησαν να πιουν το ύδωρ του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, αλλά τράβηξαν πάνω τους τον Ραασσών, τον βασιλιά των Ασσυρίων». Και ως βασιλιά των Ασσυρίων εννοεί συμβολικά τον Αντίχριστο, όπως λέει και ένας άλλος προφήτης: «Και αυτή θα είναι η ειρήνη από εμένα, όταν ο Ασσύριος επέλθει στη γη σας και πατήσει στα σύνορά σας». Και ο Μωυσής επίσης, προγνωρίζοντας ομοίως ότι ο λαός πρόκειται να απωθήσει και να απορρίψει τον αληθινό «Σωτήρα του κόσμου» και να συμπορευτεί με την πλάνη, επιλέγοντας επίγειο βασιλιά, αθετώντας τον επουράνιο, λέει: «Ιδού, δεν έχουν συγκεντρωθεί αυτά κοντά μου και δεν έχουν σφραγιστεί στους θησαυρούς μου;»

Διότι, ενώ βαλλόταν, καταδιωκόταν και κατακοβόταν με χίλιους τρόπους, όχι μόνο δεν μειωνόταν, αλλά και γινόταν μεγαλύτερη, και εκείνους που επιχειρούσαν να τα πράξουν αυτά τους συνέτριβε μόνο με το να πάσχει η ίδια. Όπως ακριβώς κάνει το διαμάντι στο σίδερο, το οποίο μόνο με το να χτυπιέται διαλύει τη δύναμη εκείνου που το χτυπά. Ή όπως τα βουκέντρα προς αυτούς που τα λακτίζουν, τα οποία δεν γίνονται καθόλου πιο αμβλύα από αυτό, αλλά ματώνουν τα πόδια εκείνων που τα λακτίζουν. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο την ονόμασε όρος. Εάν όμως ο Ιουδαίος δεν αποδέχεται τη μεταφορά, ας δεχτεί την ανασκευή εκ των έσω. Διότι αυτός ο ίδιος ο προφήτης είπε ότι λύκοι και αμνοί θα μοιραστούν την ίδια βοσκή, και ότι ο Θεός θα σφυρίξει στις μύγες και στις μέλισσες, και ότι θα φέρει εναντίον των Ιουδαίων έναν ορμητικό ποταμό, επειδή αυτοί δεν ήθελαν να έχουν το νερό του Σιλωάμ. Τα λόγια αυτά, αν κάποιος τα ερμηνεύσει κατά γράμμα, εμπεριέχουν εν πολλοίς το ακατανόητο· αντίθετα, πρέπει, κάνοντας αποδεκτά τα όσα υποδηλώνονται από αυτά, να ερμηνεύουμε αναλόγως την αλληλουχία των νοημάτων. Τι είναι λοιπόν αυτά που υποδηλώνονται; Με τους λύκους και τους αμνούς υποδηλώνονται οι θηριώδεις και οι ήμεροι χαρακτήρες των ανθρώπων· με τις μύγες, η αναισχυντία των Αιγυπτίων· με τον ποταμό, η σφοδρότητα της στρατιωτικής εκστρατείας του βαρβάρου· και με τον Σιλωάμ, η πραότητα και η επιείκεια του τότε άρχοντα του ιουδαϊκού έθνους. Και κανένας, ούτε καν από τους πλέον ανόητους, δεν πρόκειται να μας φέρει αντίρρηση σε αυτά.

Και πρόσθεσε ο Κύριος να μου μιλήσει ξανά: «Επειδή ο λαός αυτός δεν θέλησε το νερό του Σιλωάμ που ρέει ήσυχα, αλλά θέλησε να έχει τον Ρασήν και τον υιό του Ρωμελίου ως βασιλιά σας, γι' αυτό, ιδού, ο Κύριος φέρνει εναντίον σας το ισχυρό και άφθονο νερό του ποταμού, τον βασιλιά των Ασσυρίων». Όπως ακριβώς συνηθίζει ο Θεός, να μην προαναγγέλλει δηλαδή μόνο τις τιμωρίες αλλά να παραθέτει και τις αιτίες τους, ώστε με τον τρόπο αυτό να παιδαγωγεί όσους ακούν, αυτό ακριβώς κάνει και εδώ. Διότι, αφού ανέφερε τη διανομή και τα λάφυρα των αλλοφύλων και αφού προανήγγειλε την έφοδο των βαρβάρων, αναφέρει και την αιτία του πολέμου. Και ποια είναι αυτή; Η αγνωμοσύνη εκείνων που κατοικούν στην πόλη. Διότι επειδή, λέει, ενώ είχαν βασιλιά επιεική, πράο και ήμερο, εκείνοι αποστάτησαν, επιθύμησαν τυράννους και βιάστηκαν να αυτομολήσουν σε ξένη εξουσία, μην αντέχοντας τη δική τους ευημερία· γι' αυτό θα εκπληρώσω την επιθυμία τους με το παραπάνω, φέρνοντας κάποιον βάρβαρο και ανήμερο άνθρωπο. Χρησιμοποιεί δε τις λέξεις μεταφορικά, για να δηλώσει τόσο το ήθος του εγχώριου βασιλιά όσο και τη δύναμη του βαρβάρου· και το κάνει αυτό, όπως πάντα έλεγα, για να καταστήσει τον λόγο πιο παραστατικό.

Γι' αυτό λέει: «Επειδή αυτοί δεν επιθυμούν το νερό του Σιλωάμ»· δεν μιλάει βέβαια απλώς για νερό, αλλά, επειδή η πηγή αναβλύζει ήρεμα και αθόρυβα, παρομοιάζει τον ατάραχο και επιεική χαρακτήρα του τότε βασιλιά με την ήρεμη ροή των υδάτων, και τον αποκαλεί Σιλωάμ εξαιτίας της μη επαχθούς και ήμερης φύσης του. Αυτό αποτελεί τη μέγιστη κατηγορία για τους υπηκόους, διότι, παρόλο που δεν έφεραν βαρύ ζυγό, επιχειρούσαν να στασιάσουν και να παραδώσουν τους εαυτούς τους σε ξένους βασιλιάδες. Επειδή, λοιπόν, δεν θέλουν, λέει, τον ήμερο και επιεική, αλλά τον Ρασή και τον υιό του Ρωμελίου, επιφέρω εναντίον τους, λέει, τον Βαβυλώνιο· και χαρακτηρίζει την ορμητικότητα του στρατού του ως άφθονο και ισχυρό νερό ποταμού.