Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 9:5

Ήρθε να μιμηθεί τη φύση μας, για να αγιάσει το φύραμα μέσω της απαρχής. Εάν, όμως, είχε εμφανιστεί τέλειος ως προς την ηλικία, οι αιρετικοί θα έλεγαν: «Δεν τον γέννησε παρθένος, δεν έλαβε το φύραμα από το δικό μας γένος». Γεννήθηκε, λοιπόν, από παρθένο, λαμβάνοντας από το κοινό φύραμα, για να αγιάσει τον Αδάμ, το δικό του πλάσμα. Και για τον λόγο αυτόν αυξάνεται σταδιακά, και συναναστρέφεται μεν με τους ανθρώπους ως άνθρωπος, αλλά επειδή είναι Κύριος της φύσης, πολιτεύθηκε αναμάρτητα. Όταν, λοιπόν, ακούς να ονομάζεται παιδί, να ανακαλείς στον νου σου εκείνη την προφητεία του Ησαΐα, η οποία έλεγε: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, η εξουσία του οποίου βρίσκεται πάνω στον ώμο του· Θεός ισχυρός, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Όταν ακούς για παιδί, μην περιφρονείς το όνομα, αλλά να θαυμάζεις τη φιλανθρωπία του Θεού και να θαυμάζεις τη σωτηρία της θείας οικονομίας, ώστε να γίνεις άξιος να ακούς τα ευαγγελικά λόγια, παρακολουθώντας τα με πίστη, γυμναζόμενος με υπομονή, αγωνιζόμενος με ευλάβεια, φτάνοντας στην τελειότητα με την αγάπη και γινόμενος σε όλα ολοκληρωμένος εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· μαζί με τον οποίο, στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή και η προσκύνηση στους αιώνες των αιώνων.

Από την ίδια νοοτροπία, εξαιτίας της οποίας και παλαιότερα αποστρέφονταν τον Θεό που τους ευεργετούσε και αναπολούσαν τα κρέατα της Αιγύπτου, παρότι απολάμβαναν τόσο μεγάλη ελευθερία. Εσύ όμως πρόσεξέ μου την ακρίβεια των προφητών. Διότι αυτό ακριβώς το γεγονός το προανήγγειλε ο προφήτης από παλιά, λέγοντας: «Θα επιθυμήσουν να είχαν καεί στη φωτιά· διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και δόθηκε σε εμάς». Παρόλα αυτά, αν και ταράχτηκαν, δεν επιδιώκουν να δουν αυτό που συνέβη, ούτε ακολουθούν τους μάγους και το ερευνούν· τόσο πολύ ήταν ταυτόχρονα και φιλόνεικοι και ράθυμοι, περισσότερο από όλους. Διότι, ενώ θα έπρεπε να καυχώνται που γεννήθηκε σε αυτούς ο βασιλιάς και προσέλκυσε τη χώρα των Περσών, και ότι πρόκειται να έχουν τους πάντες υποταγμένους, εφόσον τα πράγματα εξελίχθηκαν προς το καλύτερο και ήδη από το προοίμιο η αρχή υπήρξε τόσο λαμπρή, αυτοί ούτε και με αυτό δεν γίνονται καλύτεροι. Καίτοι μόλις πρόσφατα είχαν απαλλαγεί από την αιχμαλωσία εκείνων. Και θα ήταν λογικό να σκεφτούν, έστω κι αν δεν γνώριζαν τίποτε από τα απόρρητα και υψηλά, αλλά έκριναν μόνο από τα παρόντα γεγονότα, ότι, εάν τρέμουν κατ' αυτόν τον τρόπο τον βασιλιά μας όταν γεννιέται, πολύ περισσότερο θα τον φοβηθούν όταν μεγαλώσει, και θα υπακούσουν, και τα δικά μας πράγματα θα είναι λαμπρότερα από των βαρβάρων.

Και ο άγγελος: Ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ· αυτός θα είναι μέγας, Θεός ισχυρός, άρχων ειρήνης, εξουσιαστής, Πατήρ του μέλλοντος αιώνος. Και η παρθένος: Ακόμη δεν έγιναν οι γάμοι, ακόμη δεν υπήρξε νυμφώνας· και ήδη γίνεται λόγος για τοκετό; Δεν έχεις τι να κάνεις. Εάν χρειάζεσαι κάτι ως ξένος, πάρε το και πήγαινε, και μην προφητεύεις άκαιρα αυτό που δεν γνωρίζεις.

«Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός του;» Αυτός λοιπόν (ο Παύλος) κατέδειξε το ανενδεές του Θεού, ενώ ο Ησαΐας πάλι, ομιλώντας για τον Μονογενή του Θεού, λέει περίπου τα εξής: «Και θα θελήσουν, ακόμη κι αν παραδίδονταν στη φωτιά, διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος». Και αν είναι θαυμαστός σύμβουλος, πώς ο Παύλος λέει: «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός του;» Επειδή ο μεν Παύλος, όπως προείπα, θέλει να παραστήσει το ανενδεές του Πατρός, ενώ ο προφήτης το ομότιμο του Μονογενούς. Γι' αυτό και εδώ δεν είπε, «Ποίησον» (Δημιούργησε), αλλά «Ποιήσωμεν» (Ας δημιουργήσουμε)· διότι το «Ποίησον» αποτελεί προσταγή η οποία απευθύνεται προς δούλο, και τούτο καθίσταται φανερό από το εξής. Προσήλθε κάποτε ένας εκατόνταρχος στον Ιησού και του λέει: «Κύριε, ο υπηρέτης μου είναι κατάκοιτος στο σπίτι παραλυτικός και βασανίζεται δεινά». Τι απάντησε λοιπόν ο Χριστός; «Εγώ θα έλθω και θα τον θεραπεύσω». Ο μεν εκατόνταρχος δεν τόλμησε να φέρει τον ιατρό στο σπίτι του, ο δε κηδεμόνας και φιλάνθρωπος (Ιησούς) υποσχέθηκε από μόνος του να μεταβεί εκεί, προκειμένου να δώσει σε εκείνον την αφορμή και την ευκαιρία να μας επιδείξει τη δική του αρετή. Γνωρίζοντας δηλαδή τα όσα επρόκειτο να πει εκείνος, υποσχέθηκε ότι θα πάει, ώστε να μάθεις την ευλάβεια του ανδρός.

Διότι, επειδή άγγελοι πολλές φορές εμφανίστηκαν στη γη με ανθρώπινη μορφή, καθώς και ο ίδιος ο Θεός, όμως αυτό που φαινόταν δεν ήταν αληθινή σάρκα, αλλά θεία συγκατάβαση· για να μη νομίσεις, λοιπόν, ότι και αυτή η παρουσία ήταν τέτοια, σαν εκείνες που συνέβησαν στο παρελθόν, αλλά για να βεβαιωθείς αληθινά ότι η σάρκα ήταν πραγματική, και ότι συνελήφθη, και γεννήθηκε, και ανατράφηκε, και τοποθετήθηκε σε φάτνη, όχι σε κάποιο μικρό οίκημα, αλλά σε κατάλυμα, με την παρουσία άπειρου πλήθους, ώστε να καταστεί ευρύτερα γνωστή η γέννησή του. Γι' αυτό τον λόγο υπάρχουν και τα σπάργανα, καθώς και οι προφητείες από παλιά που έλεγαν ακριβώς το ίδιο, όχι απλώς ότι θα γίνει άνθρωπος, αλλά και ότι θα συλληφθεί, θα γεννηθεί και θα ανατραφεί σύμφωνα με τον φυσικό νόμο των νηπίων. Και αυτό ακριβώς διακηρύσσει ο Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ· βούτυρο και μέλι θα φάει»· και πάλι: «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, και Υιός δόθηκε σε εμάς». Βλέπεις πώς προανήγγειλαν και την πρώτη του ηλικία;

Σήμερα, σύμφωνα με τον θείο Δανιήλ, «εγκαθίδρυσε ο Θεός του ουρανού βασιλεία, η οποία στους αιώνες δεν θα φθαρεί», και η παρθένος που συνέλαβε, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα, ήλθε στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας και γέννησε υιό τον Εμμανουήλ, τον Θεό που είναι μαζί μας, «και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής του Θεού Πατρός, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος».

Πράγματι «‘εξεπλάγη ο ουρανός’ γι' αυτό και τα πέρατα της γης ένιωσαν κατάπληξη», «διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς και υιός Θεού μας δόθηκε, του οποίου η αρχή βρίσκεται στον» όμοιο με αυτόν και συναΐδιο Πατέρα, «και η ειρήνη του δεν έχει όριο, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος».

Τι θα υποστούν όμως κατά την ημέρα της επισκέψεώς του και της δεύτερης παρουσίας του; Θα τους διδάξει τότε η ίδια η πείρα των πραγμάτων. Εμείς όμως ας επαναφέρουμε και πάλι τον λόγο στο προκείμενο θέμα. «Διότι παιδίον εγεννήθη σε εμάς» σήμερα και έχει σπαργανωθεί σαν βρέφος εκείνος που προηγουμένως σπαργάνωσε με ομίχλη τη θάλασσα. «Διότι παιδίον εγεννήθη σε εμάς», του οποίου η αρχή είναι άναρχη και δεν έχει τέλος. «Διότι παιδίον εγεννήθη σε εμάς» το οποίο κατέχει τα σύμπαντα ως δούλα του· γι' αυτό και τον υπηρετούν ως δούλοι και τον επευφημούν, και του προσφέρουν δώρα οι μάγοι και ο αστέρας, οι άγγελοι και οι ποιμένες, το σπήλαιο και η φάτνη, η υπερφυώς Παρθένος μητέρα και ο μνήστωρ Ιωσήφ ο τέκτονας, που παρίσταται ως πατέρας εκείνου που κατασκεύασε τα πάντα, αλλά βεβαίως και η φροντίδα των μαιών μετά από εκείνον τον τίμιο και παράδοξο τοκετό της αλόχευτης λοχείας· διότι όπου υπάρχει Παρθένος μητέρα διά της δυνάμεως του Υψίστου, δεν υπήρχε ανάγκη από μαίες.

Αυτά, λοιπόν, και τα παρόμοιά τους φανέρωναν σαφώς τη θεαρχία και την παντοκρατορία του παιδίου που γεννήθηκε. «Διότι παιδίον γεννήθηκε για εμάς» από την αγία Παρθένο χωρίς πατέρα, αυτό που γεννήθηκε «εκ γαστρός προ εωσφόρου» από τον Πατέρα χωρίς μητέρα. «Διότι παιδίον γεννήθηκε σήμερα για εμάς», ο «κριτής ζώντων και νεκρών». «Διότι παιδίον γεννήθηκε για εμάς» και φανέρωσε σήμερα το προαιώνιο μυστήριο, και αυτό που παλαιά «πολυμερώς και πολυτρόπως» διακηρυσσόταν στους προφήτες ολοκληρώθηκε με τον καλύτερο τρόπο· διότι προέλεγαν ότι «από τη Σιών θα εξέλθει νόμος και λόγος Κυρίου από την Ιερουσαλήμ», και ότι «ο Θεός θα έλθει από τη Θαιμάν», και ότι «από τη Σιών θα προέλθει η ευπρέπεια της ωραιότητάς του», και ότι «θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί» και τα εξής. «Διότι παιδίον γεννήθηκε για εμάς», στη γέννηση του οποίου μυήθηκαν μάγοι, βασιλείς των Περσών, και ήλθαν με οδηγό ένα αστέρι φέρνοντας δώρα για να το προσκυνήσουν, τους οποίους η Γραφή προανήγγειλε ως υψηλούς άνδρες Σαβαΐτες, λέγοντας: Ότι υψηλοί άνδρες Σαβαΐτες θα διαβούν προς εσένα και θα σε προσκυνήσουν λέγοντας, ότι μέσα σε εσένα είναι ο Θεός και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εσένα.

Προαίρεση, λοιπόν, με την απλή έννοια, είναι η πορεία προς το επιθυμητό, δηλαδή η αυτεξούσια έλλογη ορμή προς αυτό που θέλουμε, η οποία υπάρχει εκ φύσεως σε κάθε λογικό ον. Προαίρεση ονομάζεται επίσης η επιλογή ενός πράγματος αντί κάποιου άλλου, η οποία γίνεται αφού προηγηθεί η βουλή (η σκέψη) και έπειτα η κρίση, μετά την οποία ακολουθεί η διάθεση προς αυτό που έχει κριθεί μέσω της βουλής, η οποία ονομάζεται γνώμη. Τη γνώμη τη διαδέχεται η προαίρεση που αναφέρεται εδώ, δηλαδή η επιλογή αυτού που θεωρήθηκε καλό. Τέτοιου είδους προαίρεση κανείς ορθά σκεπτόμενος δεν θα μπορούσε να αποδώσει στον Χριστό. Διότι, ποιας βουλής είχε ανάγκη, ή τίνος πράγματος από όσα προέρχονται από τη βουλή, ο θαυμαστός σύμβουλος, η σοφία του Θεού και Πατρός; Ή πώς θα μπορούσε να αποδοθεί η δική μας προαίρεση σε Εκείνον που εξ αρχής επέλεξε το αγαθό, όπως έχει μαρτυρηθεί; Διότι και ο Ησαΐας προανεφώνησε ότι προτού γνωρίσει Αυτός ή προτιμήσει τα πονηρά, θα επιλέξει το αγαθό· δηλαδή, Αυτός ούτε θα γνωρίσει καθόλου τα πονηρά ούτε θα τα προτιμήσει, αλλά θα επιλέξει το αγαθό από την πρώτη αρχή. Και πάλι: «Προτού το παιδί γνωρίσει το αγαθό ή το κακό, αρνείται την πονηρία για να επιλέξει το αγαθό», δηλαδή, πριν από κάθε γνώση το παιδί, σε άκρα νηπιότητα, χωρίς να πείθεται από το πονηρό και χωρίς καμία ροπή προς αυτό, θα οικειωθεί το αγαθό. Το δε «προτού γνωρίσει», έχει λεχθεί κατά το φαινόμενον. Διότι πότε υπήρξε χρόνος που δεν γνώριζε το παιδί, στο οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας και της γνώσεως, οι οποίοι φανερώνονται στους κατάλληλους καιρούς, στον βαθμό που έπρεπε;

Αυτές οι μητροπόλεις είναι η Δαμασκός και η Σαμάρεια. Η μεν πρώτη είχε τότε τα πρωτεία της Συρίας και περιβαλλόταν από την εξουσία των Σύρων, η δε δεύτερη κατείχε την αρχηγία των δέκα φυλών που κατάγονταν από τον Ισραήλ. Αμφότερες ήταν γεμάτες είδωλα και υποταγμένες στους ζυγούς του διαβόλου, έχοντας αποκτήσει κάθε δύναμη και κτήση και κάθε μορφή ειδώλων, και όντας βαθύτατα βυθισμένες στην πλάνη της δαιμονολατρίας, και σαν ένα παλάτι και αφιέρωμα οικείο και ιδιαίτερο, είχαν ανατεθεί στην εξουσία του πονηρού. Μέσω λοιπόν αυτών των πόλεων, επειδή ήταν εξέχουσες και υπερείχαν στην κακία, ο προφητικός λόγος μάς υπέδειξε το όλον από το μέρος, δηλαδή τόσο τη μερίδα των εθνικών όσο και όσους από την περιτομή πίστεψαν. Έτσι το παιδίον που γεννήθηκε για εμάς και ευδόκησε να γίνει νήπιο για χάρη μας, λαφυραγωγεί και αφαιρεί τα λάφυρα του εχθρού και τη δύναμή του, δηλαδή άρπαξε από το χέρι του καθετί που ήταν υποζευγμένο και υποταγμένο σε αυτόν, πάνω στα οποία κυριαρχούσε. Έτσι η Σαμάρεια δέχτηκε τον Λόγο, αποτινάζοντας τα πατροπαράδοτα έθιμα και τους νόμους. Έτσι οι κάτοικοι της πόλης του Αντιόχου έλαβαν την ονομασία και υπήρξαν Χριστιανοί, αν και η πόλη ήταν επιφανέστατη ως προς την ειδωλολατρική πλάνη και διασημότατη μεταξύ των πολλών για την κακία. Διότι βεβαίως στα περίχωρά της είχε ιδρυθεί ιερό του Απόλλωνα, και η απάτη του δαίμονα που φώλιαζε εκεί και ενεργούσε από εκεί ήταν πασίγνωστη. Όμως λαφυραγώγησαν με καλόν τρόπο τον πλούτο του Σατανά που είχε συσσωρευτεί κακώς, και γκρέμισαν τα χρυσά και αργυρά αγάλματα.

Αυτός είναι ο σκοπός του καινούργιου μυστηρίου, αυτή είναι η προορισμένη κοινωφελής ευεργεσία του κόσμου, για την οποία ο ένας της Τριάδος, αφού σαρκώθηκε από την Παρθένο, εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με εμάς τους ανθρώπους, σύμφωνα με τον προφήτη που το ανέφερε, για την οποία ο ίδιος ο Υιός του Θεού γεννήθηκε ως παιδί και δόθηκε σε εμάς, του οποίου το όνομα ονομάζεται άγγελος της μεγάλης βουλής, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, πατέρας του μέλλοντος αιώνος, σύμφωνα με τον Ησαΐα, με τον μώλωπα του θανάτου του οποίου, σύμφωνα με τον Ιερεμία, θεραπευτήκαμε και αξιωθήκαμε τη ζωή, επειδή ο ίδιος καταδέχθηκε να γίνει κοινωνός της δικής μας αδυναμίας.

Επειδή δε την βρήκε να πείθεται και να αποδέχεται την πρόσκληση, όλο το έργο αμέσως ολοκληρώθηκε· και ο Θεός ενδύθηκε τον άνθρωπο, και η Παρθένος έγινε μητέρα του Κτίστη. Και τον μεν Αδάμ, σχετικά με την πλευρά του από την οποία έπρεπε να οικοδομηθεί η Εύα, ο Θεός ούτε τον προειδοποίησε ούτε τον έπεισε, αλλά, αφού του αφαίρεσε την αίσθηση, έτσι του απέσπασε το μέλος· την δε Παρθένο, αφού πρώτα την δίδαξε και περίμενε την πίστη της, έτσι προχώρησε στο έργο. Και σχετικά μεν με τη δημιουργία εκείνου, συνομιλεί με τον Μονογενή λέγοντας: ας κάνουμε άνθρωπο. Επειδή όμως έπρεπε να εισαγάγει στην οικουμένη αυτόν τον Θαυμαστό Σύμβουλο, τον Πρωτότοκο, όπως είπε ο Παύλος, και να πλάσει τον δεύτερο Αδάμ, λαμβάνει την Παρθένο ως κοινωνό της απόφασής Του γι' αυτό. Και αυτήν τη μεγάλη βουλή, όπως λέει ο Ησαΐας, την εξέφρασε μεν ο Θεός, την επικύρωσε όμως η Παρθένος. Και η σάρκωση του Λόγου ήταν έργο όχι μόνο του Πατρός, και της δικής Του δυνάμεως, και του Πνεύματος, με τον μεν Πατέρα να ευδοκεί, το δε Πνεύμα να επιδημεί και τη δύναμη να επισκιάζει, αλλά και της θελήσεως και της πίστεως της Παρθένου.

Αυτό υποδηλώνει μια σημαντική νουθεσία. Διότι σταυρός είναι η νέκρωση, η αδράνεια και η ακινησία των παθών. Γιατί εκείνος που σταυρώνεται καθηλώνεται και μένει άπρακτος. Επομένως, ο κατά Χριστόν διδάσκαλος οφείλει πρώτα ο ίδιος να σηκώσει τον σταυρό, και να καθηλώσει τις σάρκες του με τον φόβο του Θεού, και να λαμπρυνθεί από την απάθεια, και έπειτα να τον επιθέσει με τον ίδιο τρόπο και στους υποτακτικούς του, διότι το όνομα Σίμων ερμηνεύεται ως υπακοή. Εκπληρώνεται δε και εδώ το ρητό του Ησαΐα: «Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του». Διότι η εξουσία και η βασιλεία του Κυρίου είναι ο σταυρός. Όπως λέει ο Παύλος: «Ταπείνωσε τον εαυτό του μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Γι' αυτό και ο Θεός τον υπερύψωσε», και τα εξής. Επειδή, λοιπόν, ο σταυρός έγινε ύψωμα και δόξα για τον Ιησού, εύλογα ονομάζεται εξουσία του, δηλαδή εξουσιαστικό αξίωμα και σύμβολο της εξουσίας. Διότι, όπως οι συγκλητικοί έχουν τα σύμβολα των αξιωμάτων τους, άλλοι τις ζώνες και άλλοι τους μανδύες, έτσι και ο Κύριος καθιστά τον σταυρό σύμβολο της δικής του βασιλείας.