Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 9:6

Πάλι εκείνο πείτε μου εσείς, και αμέσως θα φανεί η αλήθεια: αυτόν τον Χρισμένο που προσδοκάτε εσείς, ποιον λέτε πως είναι; Θεό ή απλό άνθρωπο, όπως ο Δαβίδ και οι λοιποί άνθρωποι; Ο Ιουδαίος έχει να πει: Άνθρωπο τον λέμε και όχι Θεό, αλλά έναν από τους προφήτες· διότι δεν υπάρχει παρά ένας και μόνος Θεός, και όχι δύο, όπως λέτε εσείς οι Χριστιανοί. Και επειδή έτσι λέτε, ότι ο Χριστός σας που πρόκειται να έρθει είναι απλός άνθρωπος, ας φέρουμε τώρα τις φωνές των προφητών· και αν βέβαια κήρυξαν Θεό αυτόν που επρόκειτο να έρθει, τότε αυτός που ήλθε και προσκυνείται και πιστεύεται και από εμάς τους Χριστιανούς, αυτός είναι αληθινά ο αληθινός Χριστός· ενώ εκείνος που εσείς οι Ιουδαίοι προσδοκάτε είναι πλάνος και Αντίχριστος. Αν όμως πάλι δεν αποδείξουμε ότι οι προφήτες τον λένε Θεό, τότε βέβαια εμείς πλανιόμαστε, ενώ οι Ιουδαίοι λένε την αλήθεια. Πείτε μου για ποιον λέγει ο προφήτης: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός ο Κύριος και εφανερώθη σε εμάς.» Προσέξτε με ακρίβεια· οπωσδήποτε τον λέει Θεό και Κύριο, όταν λέγει: «Θεός και Κύριος και εφανερώθη σε εμάς.» Είτε λοιπόν εφανερώθη σε εμάς είτε πρόκειται να φανερωθεί, δεν είναι ο Χριστός σας των Ιουδαίων, αλλά ο δικός μας, των Χριστιανών· διότι εσείς προσδοκάτε ως ερχόμενο άνθρωπο και όχι Θεό, ενώ ο Δαβίδ κήρυξε ότι αυτός που επρόκειτο να έρθει και που ήλθε είναι Θεός και Κύριος. Και ο Ησαΐας λέγει: «Όχι άγγελος, ούτε πρέσβης, αλλά αυτός ο ίδιος ο Κύριος θα έρθει και θα μας σώσει»· και ακόμη ότι «Παιδί γεννήθηκε για μας και υιός δόθηκε σε μας, και ονομάζεται Άγγελος της μεγάλης βουλής, Θαυμαστός, Σύμβουλος, Θεός ισχυρός, Εξουσιαστής, Άρχων ειρήνης, Πατήρ του μέλλοντος αιώνος.» Ποιος άνθρωπος, όπως εσείς λέτε, μπορεί να είναι «Θεός ισχυρός, Εξουσιαστής, Άρχων ειρήνης, Πατήρ του μέλλοντος αιώνος»;

Και ότι αυτά τα υπέμεινε να τα πάθει θεληματικά και όχι ακούσια, το λέγει ο προφήτης: «Έδωσα τη ράχη μου για μαστιγώματα και τα σαγόνια μου για ραπίσματα· και το πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμάτων, αλλά με έφτυσαν με τα μιαρά τους εμπτύσματα.» Και για το ότι φόρεσε στεφάνι από αγκάθια, ο Ιερεμίας λέγει: «Με τα αγκάθια των ανομιών τους με στεφάνωσαν.» Και ότι την αρχή της σωτηρίας μας, δηλαδή τον σταυρό, τη βαστούσε στους ίδιους του τους ώμους Αυτός που υψώθηκε επάνω του, το λέγει ο Ησαΐας: «Παιδί γεννήθηκε για μας, Υιός και δόθηκε σε μας, του οποίου η αρχή είναι επάνω στον ώμο του», δηλαδή ο σταυρός. Ότι ο Χριστός ήταν Θεός και βασιλέας προαιώνιος, και ότι έμελλε να σταυρωθεί στο μέσον της γης για τη σωτηρία του κόσμου, το λέγει ο Δαβίδ: «Ο δε Θεός, ο βασιλιάς μας, ο προαιώνιος, εργάσθηκε σωτηρία στο μέσον της γης.» Και ότι κάρφωσαν τα χέρια και τα πόδια του, το λέγει επίσης ο Ζαχαρίας: «Οι πληγές τους είναι ανάμεσα στα χέρια μου· και θα πει: Αυτές με τις οποίες πληγώθηκα στον οίκο του αγαπημένου μου.» Βλέπε πώς και ύστερα από αυτά τα παθήματα σάς ονομάζει αγαπητούς, και όμως δεν επιστρέφετε προς Αυτόν! Αληθινά, είστε αχάριστοι. Και για το ότι, αφού πέθανε, τρυπήθηκε με λόγχη η αγία του πλευρά και ανέβλυσαν από αυτήν αίμα και νερό, το είπε ο προφήτης Ζαχαρίας: «Θα στρέψουν το βλέμμα τους προς εμένα, εκείνον που εξετρύπησαν.» Και ο Μωυσής το προεικονίζει καθαρά αυτό με την ακρότομη πέτρα, την οποία, αφού την χτύπησε με τη ράβδο του, ανέβλυσε νερό για σωτηρία του λαού· και η πέτρα ήταν εικονικά ο Χριστός. Διότι, όπως η ακρότομη πέτρα, άψυχη και αναίσθητη, όταν χτυπήθηκε από τη ράβδο του Μωυσή, αμέσως ανέβλυσε νερό για την πρόσκαιρη ζωή του τότε λαού, έτσι και το άχραντο σώμα του Χριστού του Θεού, όταν νεκρώθηκε στην αγία του πλευρά, αμέσως ανέβλυσε αίμα και νερό για σωτηρία των πιστευόντων σε Αυτόν, προς ζωή αιώνια και όχι πρόσκαιρη.

Εγώ όμως, φωνάζοντας προς αυτόν υπέρ του Σεβήρου, θα πω: Τι κάνεις, μακάριε Κύριλλε, επαινώντας τον Πρόκλο, όταν, μετά την εποχή του Νεστορίου, λέγει για τον Χριστό ότι Εκείνος γεννήθηκε αφθόρως, Αυτός που εισήλθε ανεμπόδιστα ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και του οποίου τη συνάφεια των φύσεων ο Θωμάς βλέποντας ανεβόησε και είπε: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»; Και πάλι ο ίδιος, στο «Παιδί γεννήθηκε σε μας», λέγει τα εξής: «Με τον λόγο διάκρινε τις φύσεις, και θεολόγησε την ένωση του μυστηρίου». Του ίδιου Πρόκλου: «Και είναι ένας Υιός, όχι επειδή οι φύσεις διαιρούνται σε δύο υποστάσεις, αλλά επειδή η φρικτή οικονομία ένωσε τις δύο φύσεις σε μία υπόσταση». Αυτά διδάσκοντας ο Πρόκλος κατά τον καιρό του Νεστορίου, ο θείος Κύριλλος ομολογεί ότι αυτός είναι ομόφρων, αγιώτατος και όσιος, και τον επαινεί, ενώ φανερά λέγει δύο φύσεις στον Χριστό. Επομένως, ας μας δείξει ο νομοθέτης Σεβήρος, όταν καλείται να το πράξει, ποιος είναι εκείνος που αποδοκίμασε τις φωνές των αγίων Πατέρων περί δύο φύσεων, και ποιος από τους Πατέρες τον δίδαξε να λέγει ότι, απέναντι στις νόσους που αναφύονται από τις αιρέσεις, πρέπει να μεταβάλλονται και τα δόγματα περί Χριστού, και τώρα μεν να λέγεται Αυτός διφυής, τώρα δε μονοφυής, έπειτα, αν παρουσιασθεί άλλη αίρεση, να πρέπει να λέγεται ο Χριστός φθαρτός, και έπειτα πάλι άφθαρτος· έπειτα μονοπρόσωπος, έπειτα διπρόσωπος· έπειτα μονογενής, έπειτα διγενής· και έτσι, έως τη συντέλεια του αιώνος, να τον φέρνουν και να τον μεταφέρουν σαν κάποια σφαίρα που την πετούν και τη χτυπούν παιδιά.

Και πάλι ο ίδιος, ερμηνεύοντας το «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός», λέει: «Διάκρινε με τον λόγο τις φύσεις και θεολόγησε την ένωση του μυστηρίου.» Αντιστρέψτε λοιπόν κι εσείς τα λόγια του διδασκάλου και πείτε για τον Χριστό: «Διάκρινε με τον λόγο τα πρόσωπα και θεολόγησε την ένωση.»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΔ΄. Περί του αγγέλου που τρυγά την άμπελο της πικρίας. Και άλλος άγγελος εξήλθε από τον ναό του στον ουρανό, έχοντας και αυτός οξύ δρεπάνι. Αν και ο Χριστός ονομάζεται άγγελος της μεγάλης πατρικής βουλής, εντούτοις ο παρών άγγελος αποδεικνύεται από τα εξής ότι ανήκει στις λειτουργικές δυνάμεις: αφενός μεν επειδή εξέρχεται από τον εν ουρανοίς ναό με οξύ δρεπάνι, αφετέρου δε επειδή πρόκειται να πραγματοποιήσει τον τρύγο των άκρως ασεβών.

Ο Αθανάσιος είπε: Μετά από αυτά αναφέρεται ότι εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, προφανώς μετά τον Νόμο. Και επιπλέον αναφέρεται ομοίως από τον προφήτη Ησαΐα: «Λαέ μου, αυτοί που σας μακαρίζουν σας πλανούν, και ταράζουν τα μονοπάτια των δρόμων σας. Αλλά τώρα ο Κύριος θα παραστεί για κρίση. Και θα στήσει τον λαό σε κρίση· ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει σε κρίση, μαζί με τους πρεσβυτέρους του λαού και μαζί με τους άρχοντές του: Εσείς, όμως, γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου;» Ο Ζακχαίος είπε: Απόδειξε ότι γεννήθηκε από γυναίκα. Ο Αθανάσιος: Πιστεύεις στον προφήτη Ησαΐα; Ο Ζακχαίος είπε: Ναι. Ο Αθανάσιος: Άκουσέ τον που λέει: «Και θα επιθυμήσουν να είχαν καεί από φωτιά. Διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός, και μας δόθηκε. Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του. Και το όνομά του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας της ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Ο Ζακχαίος είπε: Σύμφωνα λοιπόν με αυτά που λες, η σοφία του Θεού πέθανε;

Αν όμως ισχυρίζεσαι ότι αυτός που γεννήθηκε είναι ένα απλό παιδί και όχι Θεός, άκουσε τον μεγάλο κήρυκα Ησαΐα να βοά και να λέει προς την αχάριστη συναγωγή, ή μάλλον εξαγωγή, των Ιουδαίων: ότι «Παιδίον γεννήθηκε, υιός και μας δόθηκε· του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται: Άγγελος μεγάλης βουλής, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνα».

«Αμήν.» Ένα παιδί κατά φύση πότε έγινε Θεός εξουσιαστής, όπως το παιδί αυτό, που ονομάστηκε «Μεθ' ημών ο Θεός»; Εάν δε Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, και άρχοντας της ειρήνης, και πατέρας του μέλλοντος αιώνα είναι το παιδί που γεννήθηκε από την Παρθένο, πώς η Παρθένος δεν είναι Θεοτόκος, αλλά Θεοδόχος, εφόσον και συνέλαβε, και γέννησε, και Θεός είναι αυτός που γεννήθηκε; Και πάλι του λέγω: όπως θέλησε εισήλθε, όπως ευδόκησε κυοφορήθηκε, όπως βουλήθηκε προήλθε αυτός που γεννήθηκε. Γιατί ερευνάς το θέλημά Του;

Αυτόν που γεννήθηκε από την αγία Παρθένο, αυτόν πριν από τη σύλληψη ο άγγελος ονόμασε Εμμανουήλ, δηλαδή, «Μαζί μας είναι ο Θεός», τον οποίο ο προφήτης Ησαΐας, το παιδί δηλαδή αυτό που προήλθε από την Παρθένο, αποκάλεσε Θεό ισχυρό, εξουσιαστή, άρχοντα ειρήνης, πατέρα του μέλλοντος αιώνος. Ποιο παιδί, που γεννήθηκε κατά φύση, έγινε Θεός ισχυρός, εξουσιαστής; Ποιο παιδί, όταν γεννήθηκε, προσέλκυσε αστέρα ο οποίος να φανερώνει το στενό κατάλυμα του αναζητούμενου βρέφους, ή μάλλον του Δεσπότου;

Διότι δεν είπε: «Εγώ είμαι ο Πατέρας», αλλά: «Όσα έχει ο Πατέρας». Διότι, ω Αρειανοί, ο μονογενής Υιός Του μπορεί μεν να λαμβάνει την προσωνυμία του Πατέρα από τον Πατέρα, όχι όμως με τον τρόπο που εσείς οι πλανώμενοι ίσως θα υποθέτατε, αλλά είναι Υιός μεν του Πατέρα που Τον γέννησε, πατέρας δε του μέλλοντος αιώνος. Διότι πρέπει να εξαλειφθούν όλες οι υπόνοιές σας. Λέει, λοιπόν, μέσω του προφήτη: «Γεννήθηκε σε εμάς Υιός, και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο Του, και το όνομά Του καλείται Άγγελος της μεγάλης βουλής, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Επομένως, και πατέρας του μέλλοντος αιώνος είναι ο Μονογενής, και Θεός ισχυρός και εξουσιαστής είναι ο Υιός του Θεού· και έχει αποδειχθεί σαφώς ότι όλα όσα έχει ο Πατέρας ανήκουν σε Αυτόν, και όπως ο Πατέρας δίνει ζωή, έτσι παρομοίως έχει και ο Υιός την εξουσία να ζωοποιεί όποιους θέλει.

Επομένως, ο Υιός είναι υπόσταση, ως έχοντας κατά κάποιον τρόπο στάση υπό τον Πατέρα, και χωρίς να είναι χωρισμένος από τον Πατέρα, αλλά όντας πάντοτε σε κοινωνία προς τον Πατέρα· και μην έχοντας άλλο θέλημα από εκείνο του Πατέρα, ούτε βέβαια διαφορετική δύναμη, ούτε διαφορετική ενέργεια, όπως ακριβώς δεν έχει ούτε άλλη ουσία, αλλά, έχοντας ο ίδιος ο Υιός όλα όσα έχει ο Πατήρ, είναι ομοούσιος με τον Πατέρα και με το Πνεύμα. Αυτός, σύμφωνα με την αρχαία και αληθινή πατρική βουλή, ως άγγελος της μεγάλης βουλής του Πατέρα, θαυμαστός σύμβουλος, και αφού παλαιότερα, ως Λόγος του Πατέρα, μίλησε πολυμερώς και πολυτρόπως στους πατέρες μέσω των προφητών, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς αφού σαρκώθηκε και ενανθρώπησε, ο οποίος, όπως αναφέρει η Γραφή, δημιούργησε και τους αιώνες· χωρίς να αναθέσει τη δική του πρόνοια σε κάποιους τερατώδεις και φανταστικούς θεούς, όπως ισχυρίζονται οι Έλληνες, αλλά ο ίδιος ο Υιός, με την ευδοκία του Πατέρα και τη συνεργία του Αγίου Πνεύματος, έχει αναλάβει ολόκληρη την πρόνοια των όντων.

Στους αγίους που βρίσκονται στη γη του, ο Κύριος έκανε θαυμαστά όλα τα θελήματά του σε αυτούς. Αγίους, λέγει, εννοεί τους αγιασμένους εν Πνεύματι· ως γη δε του Χριστού εννοεί την Εκκλησία· το «εθαυμάστωσε» το χρησιμοποιεί αντί του «δίδαξε»· και το «αυτού», εννοεί του Πατρός· ώστε το όλο νόημα να είναι το εξής: Στους αγιασμένους στην πίστη έκανε γνωστό το θέλημα του Πατρός· γι' αυτό και ονομάζεται Μεγάλης Βουλής Άγγελος. [Στους αγαθούς επί της γης έκανε θαυμαστά ο Θεός.]

Όμως, εάν θελήσει, η θάλασσα γίνεται ποταμός· και πάλι ο ποταμός, εάν διατηρήσει τον ποταμό που ρέει από την κοιλία του, γίνεται θάλασσα του ζώντος ύδατος. Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου. Πάλι εδώ, κατ' οικονομίαν, ο σεσαρκωμένος αποκαλεί τον Πατέρα Θεό του, λέγοντας: Πορεύομαι προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας. Διότι ο προφήτης λέει γι' αυτόν, προφητεύοντας για το παιδί που γεννιέται, και τον αποκαλούσε Θεό ισχυρό, Πατέρα του μέλλοντος αιώνος.

Ονομάστηκε δε κάλαμος οξυγράφου γραμματέως, επειδή λέγει κάτι και ευθύς πραγματοποιείται, όπως στο: «Λέγω, καθαρίσου», και αμέσως καθαρίστηκε· «Νεανίσκε, σε σένα λέγω, σήκω», και αμέσως σηκώθηκε. Αλλά και διότι, ως κάλαμος, εγγράφει ταχέως στις καρδιές μας το βούλημα του Πατρός. Και βούλημα του Πατρός, λέγει ο ίδιος, είναι: «Να μην απολέσω τίποτε από ό,τι μου έχει δώσει». Είναι δε οξύς (ταχύς) ο κάλαμος του Πατρός. Διότι ο μεν νόμος του Μωυσή, μέσω των περιπλοκών του γράμματος, φανέρωνε αμυδρά τα ωφέλιμα· ο δε κοινός Σωτήρας φανέρωσε συνοπτικά το θέλημα του Πατρός. Διότι είναι Άγγελος της Μεγάλης Βουλής. «Και λόγο συντετμημένο (συνοπτικό)», λέγει, «θα εφαρμόσει ο Κύριος σε ολόκληρη την οικουμένη».

Σχετικά με το ότι ο Θεός Λόγος επρόκειτο να ενανθρωπήσει και να σαρκωθεί κατά τις έσχατες ημέρες, ας ακούσουμε τις φωνές των προφητών που λέγουν, και συγκεκριμένα του προφήτη Δαβίδ: «Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου· Θεός είναι ο Κύριος και εμφανίστηκε σε εμάς»· και πάλι: «Ο Θεός θα έλθει φανερά»· του δε προφήτη Ησαΐα: «Ούτε άγγελος ούτε πρέσβης, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει. Τότε θα ανοιχθούν τα μάτια των τυφλών και καθαρή θα γίνει η γλώσσα των μογιλάλων· τότε ο χωλός θα αναπηδήσει σαν το ελάφι.» Και για το ότι ο Χριστός επρόκειτο να γεννηθεί από γυναίκα παρθένο, ας ακούσουμε πάλι τον προφήτη Ησαΐα να λέει: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ»· και πάλι ο ίδιος: «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται Μεγάλης βουλής άγγελος, θαυμαστός, σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος.» Έπειτα, ο ίδιος προφήτης λέει και το πού πρόκειται να σαρκωθεί επί της γης ο Χριστός, δηλαδή στη Ναζαρέτ: «Γη του Ζαβουλών και γη του Νεφθαλείμ, στον δρόμο της θάλασσας, πέραν του Ιορδάνη, Γαλιλαία των εθνών· ο λαός που κάθεται στο σκοτάδι είδε φως μέγα.» Είναι δε ολοφάνερο ότι ο λαός των εθνών καθόταν στο σκοτάδι της αγνωσίας, της πλάνης και της ειδωλολατρίας.

Σχετικά δε με αυτούς που μαστίγωσαν και ράπισαν τον Χριστό, ο προφήτης Ησαΐας, μιλώντας ως εκ προσώπου του Χριστού, λέει τα εξής: «Τον νώτο μου παρέδωσα σε μαστιγώσεις και τις σιαγόνες μου σε ραπίσματα, το δε πρόσωπό μου δεν το απέστρεψα από την αισχύνη των εμπτυσμών». Ομοίως και ο προφήτης Δαβίδ, εκ προσώπου του Χριστού, στον 37ο ψαλμό λέει: «Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μαστιγώσεις, και ο πόνος μου είναι διαρκώς ενώπιόν μου». Σχετικά δε με την πώληση του Χριστού, λέει ο προφήτης Ιερεμίας: «Και έλαβαν τα τριάντα αργύρια, την τιμή του εκτιμηθέντος, τον οποίο κοστολόγησαν οι υιοί του Ισραήλ, και τα έδωσαν για τον αγρό του κεραμέως, όπως ακριβώς με διέταξε ο Κύριος». Άραγε μπορείτε να το παραβλέψετε αυτό, ω Ιουδαίοι, το οποίο βρίσκεται μπροστά στα μάτια όλου του κόσμου από τότε μέχρι και σήμερα; Εννοώ, δηλαδή, τον αγρό του κεραμέως για την ταφή των ξένων. Ωσαύτως και ο προφήτης Ζαχαρίας λέει σχετικά με τα τριάντα αργύρια ως εκ προσώπου του Χριστού: «Και όρισαν την αμοιβή μου σε τριάντα αργύρια». Όσο για το ότι την αρχή της σωτηρίας μας, δηλαδή τον τίμιο σταυρό, τον βάσταξε στους ίδιους του τους ώμους ο Χριστός υψωμένος σε αυτόν, ο προφήτης Ησαΐας, προφητεύοντας εκ Πνεύματος Αγίου, είπε ότι: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός και μας δόθηκε, του οποίου η αρχή βρίσκεται πάνω στον ώμο του»· δηλαδή ο ζωοποιός σταυρός.

Διότι, επειδή γνώριζε ότι Αυτός ονομάζεται Άγγελος της μεγάλης βουλής του Πατρός, έλεγε ότι δεν ήταν κανείς άλλος παρά ο Ίδιος που τον ευλογούσε και τον ελευθέρωνε από τα κακά. Επειδή δεν αξίωνε βέβαια να ευλογηθεί ο ίδιος από τον Θεό, ενώ τους απογόνους του να τους ευλογήσει άγγελος· αλλά Εκείνον, τον οποίο ο ίδιος παρακαλούσε λέγοντας: «Δεν θα σε αφήσω να φύγεις, εάν δεν με ευλογήσεις» (και Αυτός ήταν ο Θεός, όπως λέει ο ίδιος: «Είδα τον Θεό πρόσωπο με πρόσωπο»), Αυτόν ακριβώς ευχόταν να ευλογήσει και τους γιους του Ιωσήφ. Ίδιον γνώρισμα λοιπόν του αγγέλου είναι να διακονεί σύμφωνα με την προσταγή του Θεού· και πολλές φορές προπορεύεται για να εκδιώξει τον Αμορραίο, και αποστέλλεται για να φυλάξει τον λαό καθ' οδόν. Αλλά και αυτά τα έργα δεν ανήκουν στον ίδιο τον άγγελο, αλλά στον Θεό που τον πρόσταξε και τον απέστειλε, στον οποίο ανήκει και το να σώζει, όποιους Αυτός θελήσει να σώσει. Γι' αυτό τον λόγο κανείς άλλος, παρά ο ίδιος ο Κύριος και Θεός που του εμφανίστηκε, του είπε: «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σου, διαφυλάσσοντάς σε σε κάθε οδό όπου θα πορευθείς». Και κανένας άλλος, αλλά πάλι ο Θεός που του εμφανίστηκε, ανέκοψε την επιβουλή του Λάβαν, διατάζοντάς τον να μην πει κακά λόγια στον Ιακώβ· και ο ίδιος δεν παρακαλούσε άλλον παρά τον Θεό, λέγοντας: «Ελευθέρωσέ με από τα χέρια του αδελφού μου Ησαύ, διότι τον φοβάμαι». Διότι και όταν μιλούσε στις γυναίκες του έλεγε ότι: «Δεν επέτρεψε ο Θεός στον Λάβαν να μου κάνει κακό».

Διότι φαίνεται ότι σκέπτεται για τον εαυτό του εκείνος που βουλεύεται για το ίδιον της δικής του ουσίας. Επειδή, λοιπόν, υπάρχει μεγάλη βλασφημία σε μια τέτοια αντίληψη, με ευσέβεια θα μπορούσε να λεχθεί ότι τα μεν γενητά δημιουργήθηκαν με την ευδοκία και τη βούληση του Θεού, ο δε Υιός δεν είναι δημιούργημα του θελήματος που προέκυψε εκ των υστέρων, όπως η κτίση, αλλά είναι κατά φύσιν ίδιον γέννημα της ουσίας. Διότι, όντας ο ίδιος Λόγος του Πατρός, δεν επιτρέπει να λογαριαστεί καμία βούληση πριν από αυτόν, αφού ο ίδιος είναι η ζωντανή βουλή του Πατρός, και η δύναμη, και ο δημιουργός όσων είναι αρεστά στον Πατέρα. Και αυτά ο ίδιος τα λέει για τον εαυτό του στις Παροιμίες: «Δική μου είναι η βουλή και η ασφάλεια, δική μου η φρόνηση, δική μου και η ισχύς». Διότι, όπως ακριβώς ο ίδιος είναι η φρόνηση με την οποία ετοίμασε τους ουρανούς, και ο ίδιος είναι ισχύς και δύναμη –διότι ο Χριστός είναι Θεού δύναμη και Θεού σοφία– (και) τώρα παραλλάσσοντας την έκφραση είπε: «Δική μου η φρόνηση, και δική μου η ισχύς»· έτσι και όταν λέει: «Δική μου η βουλή», φανερώνει ότι ο ίδιος είναι η ζωντανή βουλή του Πατρός, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε και από τον προφήτη, ότι ο ίδιος γίνεται ο Άγγελος της μεγάλης βουλής, και ο ίδιος ονομάστηκε θέλημα του Πατρός. Διότι έτσι πρέπει να ελέγχουμε αυτούς που σκέπτονται με ανθρώπινα κριτήρια περί του Θεού.

Διότι, γνωρίζοντας ότι αυτός ονομάζεται «άγγελος μεγάλης βουλής» του Πατρός, έλεγε ότι δεν είναι άλλος παρά αυτός ο ίδιος που «ευλογεί και λυτρώνει από τα κακά». Επειδή δεν αξίωνε ο ίδιος μεν να ευλογηθεί από τον Θεό, ενώ τους εγγονούς του να τους ευλογήσει κάποιος άγγελος, αλλά προσευχόταν, αυτόν που ο ίδιος παρακαλούσε λέγοντας: «δεν πρόκειται να σε αφήσω, εάν δεν με ευλογήσεις» (και αυτός ήταν ο Θεός, καθώς ο ίδιος λέει: «είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο»), αυτός να ευλογήσει και τους γιους του Ιωσήφ. Χαρακτηριστικό γνώρισμα του αγγέλου βέβαια είναι να διακονεί σύμφωνα με την προσταγή του Θεού· και πολλές φορές «προπορεύεται» για να εκδιώξει τον Αμορραίο και αποστέλλεται για να φυλάξει τον λαό στον δρόμο του. Όμως ούτε και αυτά τα έργα προέρχονται από τον ίδιο, αλλά από τον Θεό που τον διέταξε και τον απέστειλε, στον οποίο ανήκει και η λύτρωση, για όποιους Εκείνος επιθυμεί να λυτρώσει. Για τον λόγο αυτό δεν ήταν άλλος παρά ο ίδιος ο Κύριος ο Θεός που εμφανίστηκε και του είπε: «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σου, για να σε διαφυλάσσω σε κάθε οδό, όπου κι αν πορευθείς». Και δεν ήταν άλλος, αλλά πάλι ο Θεός που εμφανίστηκε και ανέστειλε την επιβουλή του Λάβαν, διατάζοντάς τον «να μη μιλήσει με πονηρά λόγια στον Ιακώβ»· και ο ίδιος δεν παρακαλούσε κανέναν άλλον παρά τον Θεό, λέγοντας: «Γλίτωσέ με από τα χέρια του αδελφού μου Ησαύ, διότι τον φοβάμαι»· αφού και στις γυναίκες του, όταν μιλούσε, έλεγε: «Δεν επέτρεψε ο Θεός στον Λάβαν να μου κάνει κακό».

Διότι φαίνεται πως σκέπτεται για τον ίδιο τον εαυτό του εκείνος που βουλεύεται για ό,τι προσιδιάζει στη δική του ουσία. Επειδή λοιπόν υπάρχει πολλή βλασφημία σε ένα τέτοιο φρόνημα, με ευσέβεια θα μπορούσε να λεχθεί ότι τα μεν γενητά δημιουργήθηκαν με την ευδοκία και τη βούληση του Θεού, ο δε Υιός δεν είναι δημιούργημα του θελήματος που προέκυψε εκ των υστέρων, όπως η κτίση, αλλά είναι εκ φύσεως ίδιον γέννημα της ουσίας. Και πράγματι, επειδή είναι ο ίδιος Λόγος του Πατρός, δεν επιτρέπει να νοηθεί καμία βούληση πριν από αυτόν, αφού ο ίδιος είναι η ζωντανή βουλή και δύναμη του Πατρός, και ο δημιουργός εκείνων που εγκρίνει ο Πατέρας. Και αυτά τα λέει ο ίδιος στις Παροιμίες για τον εαυτό του: «Δική μου είναι η βουλή και η ασφάλεια, δική μου η φρόνηση, δική μου και η ισχύς». Διότι, όπως ακριβώς ο ίδιος είναι η φρόνηση «με την οποία ετοίμασε τους ουρανούς», και ο ίδιος είναι η ισχύς και η δύναμη —διότι «ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού»— και τώρα παραλλάσσοντας κάπως την έκφραση είπε: «Δική μου η φρόνηση και δική μου η ισχύς», έτσι, λέγοντας «δική μου η βουλή», ο ίδιος είναι η ζωντανή βουλή του Πατρός, όπως ακριβώς έχουμε διδαχθεί και από τον προφήτη, ότι αυτός είναι ο «άγγελος της μεγάλης βουλής» και ο ίδιος ονομάστηκε θέλημα του Πατρός. Διότι έτσι πρέπει να ανασκευάζουμε τα επιχειρήματα όσων διανοούνται με ανθρώπινα κριτήρια περί του Θεού.

Και πάλι λέγει ο ίδιος προφήτης: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς και υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του. Και το όνομά του καλείται Άγγελος της Μεγάλης Βουλής». Αφού λοιπόν εκπληρώθηκαν αυτά, λέγει ο μέγας ευαγγελιστής Ιωάννης, ο υιός της βροντής: «Εν αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν εν αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Εάν δι' αυτού έγιναν τα πάντα, άρα βρίσκεται εκτός των δημιουργημάτων, και είναι φανερό ότι βρισκόταν πάντοτε εντός του Πατρός. Άθλιοι είναι οι νέοι Ιουδαίοι, οι Αρειομανίτες, οι οποίοι δεν ανέγνωσαν ορθά, ούτε ερεύνησαν με ακρίβεια, έχοντας τυφλούς τους οφθαλμούς της διανοίας, θεωρώντας ότι ο Κτίστης και Δημιουργός των πάντων είναι κτίσμα. Ακούστε τον λόγο του μεγάλου ευαγγελιστή: «Εν αρχή». Ω χριστομάχε Αρειανέ, εάν είχε πει ότι «Εν αρχή έγινε», θα είχες την πρόφαση να ισχυριστείς: «Ιδού, ο ευαγγελιστής είπε: Εν αρχή έγινε».

Δεν άκουσες ότι ο νόμος και οι προφήτες έφτασαν μέχρι τον Ιωάννη; Άκουσε εσύ, λαέ του Κυρίου. Όπως ακριβώς ένας βασιλιάς πρόκειται να φτάσει σε κάποια πόλη και αποστέλλει προάγγελους λέγοντας: Ιδού με ποια μορφή πρόκειται να έρθω. Εάν όμως αφιχθεί και αναγνωρίσουν την προαναγγελθείσα παρουσία του, προσκυνώντας τον, δεν υπάρχει πλέον ανάγκη εκείνου που την προανήγγειλε· διότι είδα αυτοπροσώπως αυτόν που είχε προαναγγελθεί. Εάν όμως κάποιος πει μέσα στην ίδια την πόλη ότι πρόκειται να έρθει ο βασιλιάς, δεν θα τον περιφρονούσαν οι κάτοικοι της πόλης λέγοντας: Αυτόν που έχουμε δει και έχουμε μαζί μας, πώς εσύ λες ότι προαναγγέλλεις πως είναι κάποιος άλλος; Έτσι λοιπόν και αυτοί, μαζί με τις άλλες αιρέσεις, χάθηκαν. Ας απευθυνθούμε και προς τη νέα αίρεση, αυτήν που ήρθε από τη Συρία στην Αίγυπτο, τους Απολλιναριστές· καθώς ο Απολλινάριος εισήγαγε νέο δόγμα, ισχυριζόμενος ότι ο Θεός έλαβε μόνο σώμα από την άχραντη και αειπάρθενο Μαρία, και ότι ο ίδιος ο Θεός Λόγος βρισκόταν στη θέση της ψυχής. Ώ ατελέστατε και άψυχε! Εάν, ενώ ο τέλειος άνθρωπος έπραξε αντίθετα προς την εντολή, και εκδιώχθηκε από τον παράδεισο, και εξέπεσε στον θάνατο, ο Θεός έσωζε εν μέρει τον άνθρωπο· τότε πώς επρόκειτο να σωθεί η ψυχή; Δεν άκουσες τον μεγάλο προφήτη Ησαΐα να κηρύττει εναντίον της αθεΐας σου, ότι «Παιδί γεννήθηκε για εμάς και υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται επάνω στον ώμο του, και θα καλέσουν το όνομά του Άγγελο μεγάλης βουλής»; Μήπως είπε ότι γεννήθηκε μόνο σάρκα και όχι παιδί και υιός;

Όπως ακριβώς μέσω αυτού του μεγάλου προφήτη: «Ιδού, η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Και πάλι: «Παιδίον γεννήθηκε»· και πάλι, ότι «Άνθρωπος είναι», και, «Ποιος θα τον γνωρίσει;»· και περί αυτού ο ίδιος ο Κύριος φανέρωσε, ότι κατά την επίγεια παρουσία του, ενώ επρόκειτο να επιτελέσει τέτοια και τόσο μεγάλα σημεία και τέρατα τις ημέρες των Σαββάτων, αυτοί αντί να τον ευλογούν, υποκινούμενοι από τον διάβολο, τον ύβριζαν. Γι' αυτό, καθώς προείπα, και αυτό είχε προσημανθεί. Λοιπόν, τι έχεις να πεις απέναντι σε αυτά, ω άψυχε;

Απόκριση του ίδιου μεγάλου Γέροντα προς τον ίδιο: Αν είχες κατανοήσει όσα σου έγραψα, θα είχες μάθει ότι από τον εαυτό μου σου το έγραψα αυτό. Διότι το να πω: «Την ψυχή μου θέτω υπέρ σου» ερμηνεύεται ως «αναλαμβάνω την ευθύνη για χάρη της αγάπης σου». Δεν ντρέπομαι να σου πω, αδελφέ μου, ότι δεν μπορείς να ερευνάς τα ζητήματα της πίστεως. Εφόσον, λοιπόν, δεν μπορείς, μην ερευνάς. Επειδή προκαλείς στον εαυτό σου θλίψη και ταραχή. Διότι, ακόμη κι αν ο πιστός μιλήσει ή συζητήσει με αιρετικούς ή απίστους, ποτέ δεν ταράσσεται. Επειδή έχει μέσα του τον Ιησού, τον «άρχοντα της ειρήνης» και της γαλήνης. Και ένας τέτοιος άνθρωπος μπορεί, συζητώντας ειρηνικά με αγάπη, να οδηγήσει στην επίγνωση του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού πολλούς αιρετικούς και απίστους. Λοιπόν αδελφέ, επειδή σε ξεπερνά το να ερευνάς άλλα πράγματα, κράτα την «βασιλική οδό», εννοώ την πίστη των τριακοσίων δεκαοκτώ Πατέρων, στην οποία και βαπτίστηκες. Διότι τα περιέχει όλα με ακρίβεια για όσους κατανοούν το τέλειο. Ησύχασε, λοιπόν, προσέχοντας τις αμαρτίες σου και το πώς θα παρουσιαστείς στον Θεό.

Σήμερα λύθηκε η καταδίκη του Αδάμ. Πλέον δεν ισχύει το «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις»· αλλά, αφού ενώθηκες με τον επουράνιο, θα αναληφθείς στον ουρανό. Πλέον δεν ισχύει το «Με λύπες θα γεννάς τέκνα»· διότι μακάρια είναι εκείνη που κοιλοπόνεσε τον Εμμανουήλ, και οι μαστοί που τον έθρεψαν. Γι' αυτό «Παιδί γεννήθηκε για εμάς και υιός μάς δόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στους ώμους του». Ανθεί η καρδιά μου και αναβλύζει ο νους μου· αλλά η γλώσσα είναι ανεπαρκής και ο λόγος αδύναμος, ώστε να εξαγγείλει τόσο μεγάλο μέγεθος χαράς. Να κατανοείς θεοπρεπώς την ενανθρώπηση του Κυρίου. Να θεωρείς τη θεότητα άχραντη και αμόλυντη, έστω κι αν λαμβάνει υλική φύση. Το εμπαθές στοιχείο διορθώνεται, δεν μολύνεται η ίδια από το πάθος.

Και θαυμαστό Σύμβουλο. Είναι μεγάλη η αναγκαιότητα και η χρησιμότητα που προκύπτει από τη συμβουλή στη ζωή των ανθρώπων, διότι κανένας απολύτως δεν επαρκεί από μόνος του για τα πάντα, αλλά έχει ανάγκη από συνεργάτες περισσότερο για την επιλογή των ωφέλιμων πραγμάτων παρά για τις σωματικές δραστηριότητες.

Αυτόν που έδινε τέτοιες συμβουλές, τόσο θείες και θαυμαστές, επειδή δεν έγινε δεκτός από αυτούς, τον αφαίρεσε ο Κύριος. Δεν υπάρχει πλέον, λοιπόν, ανάμεσά τους θαυμαστός Σύμβουλος. Ας ευχηθούμε δε, να μην αποστερηθεί η Εκκλησία αυτή τον θαυμαστό Σύμβουλο, ώστε, όταν έλθει σε κάποιον η ώρα της συμβουλής για τα αναγκαία, προσερχόμενος στον οίκο τούτο (το κοινό βουλευτήριο των ψυχών), να βρει λόγο παρακλήσεως, ο οποίος να δημιουργεί ένα είδος φωτός για την ανεύρεση των αναγκαίων για τις ψυχές. —Εκείνος δε, ο οποίος, ενώ του προσφέρεται αγαθή συμβουλή, πορεύεται σύμφωνα με το μάταιο θέλημα της καρδιάς του, είναι όμοιος με τον Ροβοάμ, ο οποίος, αφού περιφρόνησε τη σωτήρια γνώμη των πρεσβυτέρων, ακολούθησε τους νεότερους, αυτούς που ανατράφηκαν μαζί του, εξαιτίας των οποίων και εξέπεσε από τις δέκα φυλές της βασιλείας.

Ποια είναι η απόδειξη της αρχιτεκτονικής του επιστήμης; Διότι ο ίδιος λέει: «Ως σοφός αρχιτέκτων έθεσα θεμέλιο». Φρονώ δε ότι και το Άγιο Πνεύμα οικοδομεί την Εκκλησία του Θεού, σύμφωνα με τον ίδιο τον Παύλο που λέει: «Συνοικοδομείσθε σε κατοικητήριο του Θεού εν Πνεύματι», και ότι δια της επιχορηγίας του Πνεύματος συνοικοδομείσθε και αυξάνεσθε σε ναό άγιο εν Κυρίω. —Όσους, λοιπόν, αποβάλλουν τον θαυμαστό Σύμβουλο, τον Θεό Λόγο, τους άφησε στερημένους από τον σοφό Αρχιτέκτονα, το Άγιο Πνεύμα. Γι' αυτό, μη έχοντας εκείνον που τους συναρμολογεί και τους συνδέει, είναι διαλυμένοι και σχισμένοι ο ένας από τον άλλον, μη δυνάμενοι να γίνουν ναός του Θεού δια της πνευματικής οικοδομής.

Διότι θα αφανίσει τη σοφία των σοφών και θα αθετήσει τη σύνεση των συνετών. Την ανθρώπινη βουλή, λοιπόν, καταργεί ο Άγγελος της μεγάλης βουλής, και τον ανθρώπινο λόγο αθετεί ο Θεός Λόγος. Από τα οποία τίποτα (λέγει) δεν πρόκειται να σας παραμείνει· διότι μαζί μας είναι ο Θεός. —Είναι δε ωφέλιμο σε καιρό διωγμού, με θάρρος να λέμε στα έθνη το εξής: Διότι εάν πάλι ενδυναμωθείτε, πάλι θα ηττηθείτε.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 Αυτό πιες πρώτα· κάνε το γρήγορα, χώρα του Ζαβουλών, γη του Νεφθαλείμ, και οι υπόλοιποι της παραλίας, και πέραν του Ιορδάνου, Γαλιλαία των εθνών. Ο λαός που πορεύεται στο σκοτάδι, δείτε μέγα φως· όσοι κατοικείτε σε χώρα και σκιά θανάτου, φως θα λάμψει πάνω σας. Το μεγαλύτερο μέρος του λαού, το οποίο οδήγησες με την ευφροσύνη σου· και θα ευφρανθούν ενώπιόν σου, όπως ευφραίνονται εκείνοι κατά τον θερισμό, και όπως ακριβώς χαίρονται όσοι μοιράζονται τα λάφυρα. Διότι αφαιρέθηκε ο ζυγός που βρισκόταν πάνω τους και η ράβδος που ήταν στον τράχηλό τους. Διότι συνέτριψε τη ράβδο των καταπιεστών, όπως κατά την ημέρα της Μαδιάμ. Επειδή κάθε στολή που συγκεντρώθηκε με δόλο και ιμάτιο με ανταλλαγή θα τα αποτίσουν· και θα επιθυμήσουν να είχαν καεί στη φωτιά. Διότι Παιδίον γεννήθηκε σε εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο του, και το όνομά του καλείται: Μεγάλης βουλής Άγγελος. Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, ειρήνη και υγεία σε αυτόν. Μεγάλη είναι η εξουσία του και η ειρήνη του δεν έχει όριο. Επί του θρόνου του Δαβίδ και επί της βασιλείας του, για να την ανορθώσει και να την στηρίξει με κρίση και με δικαιοσύνη από τώρα και έως τον αιώνα. Ο ζήλος του Κυρίου Σαβαώθ θα τα επιτελέσει αυτά.

Διότι Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία τέθηκε πάνω στον ώμο του. Το όνομά του καλείται Μεγάλης Βουλής Άγγελος. Το πόσα ονόματα του Κυρίου έχουμε ήδη διδαχθεί, το ακούσαμε προηγουμένως. Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ. Εδώ το όνομά του καλείται Μεγάλης Βουλής Άγγελος. Αυτός είναι που έκανε γνωστή τη μεγάλη βουλή, η οποία ήταν αποκρυμμένη από τους αιώνες και δεν είχε φανερωθεί στις άλλες γενεές. Αυτός, που ανήγγειλε και φανέρωσε τον ανεξιχνίαστο πλούτο Του στα έθνη, το ότι δηλαδή τα έθνη είναι συγκληρονόμα και σύσσωμα, διότι αυτού ακριβώς η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του, που σημαίνει ότι η βασιλεία και η δύναμή του βρίσκονται στον σταυρό. Επειδή, αφού υψώθηκε πάνω στον σταυρό, τους είλκυσε όλους προς τον Εαυτό Του.

«Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, ειρήνη και υγεία σε αυτόν. Μεγάλη είναι η εξουσία του και η ειρήνη του δεν έχει όριο». Από αυτό καθίσταται φανερό ότι τα λεγόμενα προέρχονται από το Πρόσωπο του Πατρός. Επειδή έφερε την ειρήνη διά του αίματος του σταυρού του, είτε στα επίγεια είτε στα επουράνια, έχει λεχθεί το «Διότι θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, και υγεία σε αυτόν». Φρονώ ότι διά τούτου φανερώνεται το μυστήριο της αναστάσεως. Διότι, επειδή σταυρώθηκε από αδυναμία, αλλά ζει με τη δύναμη του Θεού· για τον λόγο αυτόν λέγεται ότι του φέρεται υγεία, ως προς την ασθένεια της σαρκός την οποία ανέλαβε για χάρη μας.

Ή ίσως (επειδή στη βίβλο της ζωής γράφονται, και μαζί με τους δικαίους εγγράφονται, όσοι είναι άξιοι να συγκαταλεχθούν στα δεξιά του Υψίστου) αξίζει να εννοήσουμε ως γραφέα εκείνων που σώζονται, αυτόν που τους προσλαμβάνει μαζί με τους δικαίους και κατατάσσει τα ονόματα όσων επιστρέφουν από τα πονηρά έργα μέσα στη βίβλο των ουρανών. Διότι λέει: «Να χαίρεστε που τα ονόματά σας έχουν εγγραφεί στους ουρανούς». Ποιο Παιδίον, λοιπόν, μπορεί να γράφει στους ουρανούς τα ονόματα των ευδοκίμων, παρά εκείνο για το οποίο ελέχθη ότι: «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς»; Εκείνο το Παιδίον, το οποίο προσκύνησαν οι Μάγοι· εκείνο που κατήλθε στην Αίγυπτο και επανήλθε πάλι στη γη του Ισραήλ. Εφόσον, λοιπόν, υπάρχουν πολλές επίνοιες του Κυρίου και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, μία από αυτές που νοούνται για αυτόν είναι και το «Παιδίον», το οποίο θα γράψει εκείνους που προσέρχονται μέσω της μετανοίας στην επίγνωση του Θεού.

Αν και αυτός αλαζονεύεται ότι δεν έχει λάβει αυτές τις ονομασίες από πουθενά αλλού παρά από τη διδασκαλία του Πνεύματος. Διότι θεωρεί μικρό το να προκαλεί διαμάχες στους ανθρώπους, εάν δεν αποτολμήσει να στραφεί και κατά του ίδιου του Πνεύματος. Επειδή, από τη μία πλευρά, έχουμε διδαχθεί σε πολλά σημεία ότι ο Πατέρας έχει γεννήσει· από την άλλη, το ότι ο Υιός είναι «γέννημα» ουδέποτε μέχρι σήμερα το έχουμε ακούσει. Διότι λέει η Γραφή: «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς· και το όνομά του καλείται όχι γέννημα, αλλά Άγγελος μεγάλης βουλής». Καίτοι, εάν η λέξη «γέννημα» ήταν δηλωτική της ουσίας, δεν θα είχαμε διδαχθεί από το Πνεύμα κανένα άλλο όνομα, παρά εκείνο που έμελλε να φανερώνει καθαρά την ουσία Του. Και πάλι ο Πέτρος, ο οποίος αξιώθηκε εκείνους τους μακαρισμούς εξαιτίας της επίγνωσης της αλήθειας, δεν είπε: «Εσύ είσαι το γέννημα», αλλά: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Και ο Παύλος, που έχει γεμίσει όλα τα γραπτά του με την προσηγορία του Υιού, πουθενά δεν φαίνεται να κάνει μνεία της λέξης «γέννημα»· κάτι που αυτός προβάλλει με πολλή βεβαιότητα, σαν να το έχει λάβει από θείο διδασκαλείο.

Δεν θα πάψεις να αποκαλείς ανύπαρκτο, ω άθεε, Εκείνον που πραγματικά υπάρχει, την πηγή της ζωής, Εκείνον που χορηγεί την ύπαρξη σε όλα τα όντα; Ο Οποίος, κατά τη θεϊκή Του εμφάνιση προς τον δούλο Του Μωυσή, εξεύρε για τον Εαυτό Του μια ονομασία οικεία και ταιριαστή στην αϊδιότητά Του, ονομάζοντας τον Εαυτό Του «Ων»; Διότι λέγει: «Εγώ είμαι ο Ων». Και σε αυτά κανείς δεν θα φέρει αντίρρηση ότι έχουν λεχθεί από το πρόσωπο του Κυρίου· κανείς τουλάχιστον από όσους δεν έχουν το ιουδαϊκό κάλυμμα να επικαλύπτει την καρδιά τους κατά την ανάγνωση του Μωυσή. Διότι είναι γραμμένο ότι εμφανίστηκε στον Μωυσή άγγελος Κυρίου στη βάτο, μέσα σε φλόγα πυρός. Ενώ, λοιπόν, η Γραφή προτάσσει στη διήγηση τον άγγελο, στη συνέχεια εισάγει τη φωνή του Θεού. Διότι, όπως λέει, είπε στον Μωυσή: «Εγώ είμαι ο Θεός του πατέρα σου, του Αβραάμ»· και λίγο μετά πάλι: «Εγώ είμαι ο Ων». Ποιος είναι λοιπόν ο Ίδιος ταυτόχρονα και άγγελος και Θεός; Άραγε δεν είναι Εκείνος για τον Οποίο έχουμε διδαχθεί ότι το όνομά Του καλείται «Μεγάλης βουλής Άγγελος»;

Εγώ μεν δεν θεωρώ ότι χρειάζονται περισσότερα για την απόδειξη, αλλά ότι για τους φιλόχριστους αρκεί και η υπενθύμιση, ενώ για όσους βρίσκονται σε ανίατη κατάσταση δεν πρόκειται να υπάρξει κανένα όφελος από το πλήθος των λεγομένων. Διότι, αν και αργότερα έγινε Άγγελος της μεγάλης βουλής, εντούτοις ούτε και προηγουμένως απαξίωνε την προσηγορία του αγγέλου.

Διότι και εμείς οι ίδιοι γνωρίζουμε από τις Γραφές ότι άγγελοι ονομάστηκαν θεοί, εννοώ όπως αυτός που μίλησε στη βάτο και αυτός που πάλεψε με τον Ιακώβ, αλλά και ο γεννώμενος Εμμανουήλ που ονομάζεται ισχυρός Θεός. Βεβαίως και ο Μωυσής έγινε θεός για τον Φαραώ, αλλά στην πραγματικότητα ήταν άνθρωπος. Ακόμη και τα είδωλα των εθνών. Για εμάς όμως υπάρχει ένας Θεός, ένας αυτός που δημιούργησε τα κτίσματα και διευθέτησε τα πάντα, του οποίου Υιός είναι ο Χριστός, και έχοντας πεισθεί σε αυτόν, διακρίνουμε από τις Γραφές τα ψευδή. Ακόμη, έχοντας εφοδιαστεί από τους πατέρες με τις αλήθειες των Γραφών, έναν μόνο γνωρίζουμε, αυτόν που δημιούργησε τους ουρανούς και τη γη, τον Θεό των Ιουδαίων και όλων όσων επιλέγουν να τον σέβονται. Αυτόν δογμάτισαν αληθινά με θεοφιλή λογισμό οι πατέρες και μας παρέδωσαν, για να γνωρίζουμε ότι, αν κάτι λέγεται κατά του Θεού, είναι ψέμα. Αλλά θα πω και κάτι με υπερβολή: Αν αυτό δεν είναι έτσι όπως το είπα, είθε σε μένα και σε όσους αγαπούν την αλήθεια να λάχει να κινδυνεύσουμε για τον έπαινο του Θεού που μας δημιούργησε.

Επειδή, βέβαια, η ανθρώπινη φύση δεν ήταν σε θέση να προσεγγίσει, τρόπον τινά, τη γυμνή και ακέραιη δόξα της θεότητας, εξαιτίας της έμφυτης αδυναμίας της, ο Μονογενής ενδύθηκε ωφέλιμα την ομοιότητα προς εμάς, ώστε, αποκαλύπτοντας την απόρρητη θέληση του Θεού και Πατέρα, να αναδείξει πνευματικούς προσκυνητές, οι οποίοι δεν θα προσκολλώνται πλέον στις σκιές των τύπων, ούτε θα αποδέχονται τον νόμο που δεν έχει τη δύναμη να τελειοποιήσει τίποτα, αλλά, επειδή ο Θεός είναι πνεύμα, να σπεύδουμε και εμείς οι ίδιοι να τον προσκυνούμε και να τον λατρεύουμε εν πνεύματι και αληθεία. Διότι, δεν μας λέει και ο ίδιος ο άριστος Ησαΐας ότι γεννήθηκε παιδίον, ο Υιός, και ότι το όνομά του θα κληθεί «Άγγελος μεγάλης βουλής»; Β. Πολύ σωστά μίλησες. Αν, μάλιστα, εκτός από αυτά, επέλεγες να πληροφορήσεις πολύ καλά, παραθέτοντας και κάτι από τα παλαιότερα ως παράδειγμα της μεσιτείας του Χριστού, να ξέρεις καλά ότι θα σου χρωστούσα πάρα πολύ μεγάλη ευγνωμοσύνη. Α. Λοιπόν, ας πάμε στον ίδιο τον ιεροφάντη Μωυσή, και προσπαθώντας να αναδείξουμε τη δύναμη των όσων έπραξε και είπε ως φωτεινότατη εικόνα της μεσιτείας εν Χριστώ, ας αποδείξουμε τον λόγο μας ήδη σωστά ολοκληρωμένο. Διότι, νομίζω, το να επιτιμούμε και να ονειδίζουμε συνεχώς τους αντιπάλους ότι επιλέγουν να φρονούν αυτό που είναι ευχάριστο στους ίδιους, ακόμη κι αν αντιβαίνει στις ιερές Γραφές, και έπειτα να συλλαμβανόμαστε στα ίδια σφάλματα, θα θεωρούσα εγώ προσωπικά ότι δεν απέχει από την ύψιστη μωρία. Β. Καλά τα λες. Α.

Εκείνος που ομολογεί ότι δεν είναι άξιος να λύσει το υπόδημα, πώς θα συγκριθεί ως προς την ουσία; Όπως ακριβώς είναι γραμμένο και στον δεύτερο ψαλμό: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Κυρίλλου. Αυτός που μόνος γνωρίζει τον Πατέρα και από μόνο τον Πατέρα γνωρίζεται, η σοφία και ο Λόγος Του, «ο Άγγελος της μεγάλης βουλής», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη, μας διατρανώνει πολύ καλά το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Διότι, όντας Υιός εκ φύσεως και αληθινά, και έχοντας αναλάμψει από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατέρα, έγινε σάρκα, δηλαδή άνθρωπος, σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη· και ονομάστηκε αδελφός αυτών που βρίσκονται στη γη, και υπέστη την κατά σάρκα γέννηση μαζί με εσάς· αν και είναι προαιώνιος και συνυπάρχει πάντοτε με Εκείνον που τον γέννησε, έστω κι αν έγινε σάρκα. Ακόμη και έτσι, ο Πατέρας τον αναγνωρίζει ως δικό Του Υιό· διότι είπε: «Υιός μου είσαι εσύ· εγώ σήμερα σε γέννησα.» Βλέπεις ξεκάθαρη την ομολογία, δηλαδή την ανακήρυξη. Το μεν «είσαι» το έθεσε, για να δείξει το προαιώνιο· διότι δεν έγινε μέσα στον χρόνο, αλλά ήταν πάντοτε αυτό, δηλαδή Υιός. Ενώ πρόσθεσε το «σήμερα σε γέννησα», για να δείξει την πιο πρόσφατη και κατά σάρκα γέννησή του, την οποία υπέμεινε με τη θέλησή του μέσω της αγίας Παρθένου· για αυτόν ακριβώς τον λόγο και εκείνη ονομάστηκε Θεοτόκος.

Επομένως, ο Μονογενής μιλούσε και παλαιότερα στους αρχαιότερους μέσω του Αγίου Πνεύματος· μιλούσε δε με πολλούς τρόπους, παραγγέλλοντας να διαμορφωθεί το σεπτό και μέγα μυστήριο της ενανθρωπήσεώς Του. Μπορεί λοιπόν κανείς να Τον ακούσει να λέει μέσω των προφητών: «Εγώ οράσεις επλήθυνα, και δια χειρών προφητών παρομοιάσθηκα», και πάλι: «Εγώ ο ίδιος που λαλώ είμαι παρών, σαν την ώρα πάνω στα όρη, σαν τα πόδια αυτού που ευαγγελίζεται αγγελία ειρήνης, που ευαγγελίζεται αγαθά». Διότι κατά τη συντέλεια των αιώνων ο ίδιος ο Υιός μάς μίλησε μέσω του Εαυτού Του, χωρίς πλέον να μεσολαβεί προφήτης και φωνή αγίων, αλλά ο Μονογενής, έχοντας γίνει σαν κι εμάς, απηύθυνε τους λόγους Του προς εμάς μέσω του Εαυτού Του. Λέμε δε ότι ο Πατέρας μίλησε εν τω Υιώ, όχι σαν μέσω κάποιου ξεχωριστού ανθρώπου που βρισκόταν στο μέσον και μετέφερε σε εμάς όχι δικούς του, αλλά τους λόγους κάποιου άλλου, αλλά με την ίδια Του τη φωνή, καθώς ο Υιός μάς μιλούσε δια του σώματος. Διότι η σάρκα ανήκε στον ίδιο τον Μονογενή και όχι σε κάποιον άλλο· επειδή, όντας φύσει Θεός, έγινε άνθρωπος, παραμένοντας συγχρόνως Θεός· διότι τότε κατέστησε φανερή σε εμάς την απόρρητη βουλή του Θεού και Πατέρα· γι' αυτό ακριβώς «το όνομά Του καλείται Άγγελος της Μεγάλης Βουλής».