Πατερικές αναφορές στο ΗΣΑΪΑΣ 9:6

Εκείνα που διδάσκουν δεν τα γνωρίζουν, πεινώντας τρέφουν, διψώντας ποτίζουν, πένητες όντες πλουτίζουν. Ελάτε λοιπόν, ας εορτάσουμε, ελάτε ας πανηγυρίσουμε. Διότι είναι πρωτόγνωρος ο τρόπος της εορτής, επειδή είναι και παράδοξος ο τρόπος της γεννήσεως. Διότι σήμερα λύθηκε ο μακροχρόνιος δεσμός, ο διάβολος ντροπιάστηκε, οι δαίμονες δραπέτευσαν, ο θάνατος καταργήθηκε, ο παράδεισος άνοιξε, η κατάρα εξαφανίστηκε, η αμαρτία παραμερίστηκε, η πλάνη αποδιώχθηκε, η αλήθεια επανήλθε, και ο λόγος της ευσεβείας σκορπίστηκε παντού και διαδόθηκε ταχέως· η πολιτεία των ουρανών φυτεύτηκε στη γη, οι άγγελοι επικοινωνούν με τους ανθρώπους, και οι άνθρωποι συνομιλούν άφοβα με τους αγγέλους. Γιατί; Επειδή ο Θεός ήλθε στη γη, και ο άνθρωπος βρέθηκε στον ουρανό· όλα έχουν αναμειχθεί. Διότι ήλθε στη γη, όντας ολόκληρος στους ουρανούς· και ενώ είναι ολόκληρος στον ουρανό, είναι ολόκληρος πάνω στη γη. Όντας Θεός, έγινε άνθρωπος, χωρίς να απαρνηθεί το ότι είναι Θεός· όντας Λόγος απαθής, έγινε σάρκα, για να κατοικήσει ανάμεσά μας έγινε σάρκα. Διότι δεν έγινε Θεός, αλλά ήταν. Γι' αυτό έγινε σάρκα, ώστε Εκείνον που δεν χωρούσε ο ουρανός, να τον δεχθεί μια φάτνη. Γι' αυτό τοποθετήθηκε σε φάτνη, ώστε Αυτός που τρέφει τα σύμπαντα να λάβει βρεφική τροφή από μια παρθένο μητέρα. Γι' αυτό ο Πατέρας των μελλόντων αιώνων δέχεται ως θηλάζον βρέφος τις παρθενικές αγκάλες, ώστε να γίνει ευπρόσιτος και στους μάγους.

Άραγε λοιπόν μήπως έχουν ειπωθεί αυτά για τον Πατέρα; Σε καμία περίπτωση· διότι η συνέχεια δεν το επιτρέπει, λέγοντας: «Και την επιφάνεια του μεγάλου Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού». Ιδού, και ο Υιός είναι μέγας. Πώς λοιπόν κάνεις λόγο για μικρό και μεγάλο; Άκουσε και τον προφήτη που τον ονομάζει «Μεγάλης βουλής Άγγελο». Ο Άγγελος της μεγάλης βουλής δεν είναι μέγας; Ο ισχυρός Θεός δεν είναι μέγας, αλλά μικρός; Τι λένε λοιπόν οι αναίσχυντοι και θρασείς; Ότι δηλαδή είναι μικρός Θεός; Λέω αυτά που ισχυρίζονται πολλές φορές, για να τους αποφεύγετε ακόμη περισσότερο· επειδή, λένε, είναι μικρός Θεός, δεν άρπαξε το να είναι ίσος με τον μεγάλο. Διότι, πες μου (αλλά μην νομίσετε ότι αυτά τα λόγια είναι δικά μας)· αν ήταν μικρός σύμφωνα με αυτούς και υπολειπόταν πολύ από τη δύναμη του Πατρός, πώς θα μπορούσε να αρπάξει το να είναι ίσος με τον Θεό; Διότι εκείνος που είναι εκ φύσεως κατώτερος δεν θα μπορούσε να αρπάξει το να βρεθεί στη μεγάλη φύση· όπως, για παράδειγμα, ο άνθρωπος δεν θα μπορούσε να αρπάξει το να είναι ίσος με τον άγγελο κατά τη φύση· το άλογο δεν θα μπορούσε να αρπάξει, ακόμη κι αν το ήθελε, το να είναι ίσο με τον άνθρωπο κατά τη φύση. Εκτός όμως από αυτό, θα πω και το εξής: Τι θέλει να καταδείξει ο Παύλος με αυτό το παράδειγμα; Να οδηγήσει τους Φιλιππησίους στην ταπεινοφροσύνη, θα πεις οπωσδήποτε. Γιατί λοιπόν, πες μου, να φέρει αυτό το παράδειγμα; Διότι κανείς, όταν θέλει να προτρέψει κάποιον να είναι ταπεινόφρων, δεν λέει το εξής: Να είσαι ταπεινός και να φρονείς ταπεινότερα από τους ομοτίμους σου· διότι και ο τάδε δούλος δεν επαναστάτησε εναντίον του Δεσπότη του· μιμήσου, λοιπόν, εκείνον.

Εάν δε είναι και Κύριος και Θεός και Υιός και βασιλιάς και Κύριος των δυνάμεων και αρχιερέας αιώνιος, όταν το θέλει «είναι και άνθρωπος, και ποιος θα τον γνωρίσει;». Το δε «και άνθρωπος» φανερώνει προφανώς ότι προϋπήρχε και ως Θεός. Και για να μη νομιστεί, σύμφωνα με τις δοξασίες των ανθρώπων, ότι κατήλθε στη γη αυτόματα και ως αγέννητο φάσμα ή πνεύμα, άκουσε γι' αυτόν ότι έγινε και παιδί: «Ακούστε, λοιπόν, οίκος του Δαβίδ· μήπως είναι μικρό πράγμα για εσάς να προκαλείτε κόπο στους ανθρώπους, και πώς προκαλείτε κόπο στον Κύριο; Ο ίδιος ο Κύριος θα σας δώσει σημείο: ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ», και: «Θα ήθελαν να είχαν κατακαεί από τη φωτιά· διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται επάνω στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός εξουσιαστής, άρχοντας της ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος».

Όταν, λοιπόν, επρόκειτο ο Θεός να επιφέρει τη δέκατη πληγή στους Αιγυπτίους —η οποία ήταν ο θάνατος των πρωτοτόκων— έλεγε προς τον Μωυσή: «Αυτός ο μήνας θα είναι για εσάς αρχή μηνών· θα είναι ο πρώτος για εσάς ανάμεσα στους μήνες του έτους», και διέτασσε στη συνέχεια τη θυσία του πάσχα και την επίχριση του αίματος στις θύρες· και με την επίχριση αυτού υποσχόταν τη σωτηρία των πρωτοτόκων. Τι σημαίνει όμως αυτό, όταν θεωρηθεί αμέσως υπό το πρίσμα της αλήθειας, το να ορίζεται δηλαδή εκείνος ο καιρός ως αρχή του έτους, κατά τον οποίο συντελείται το πάσχα και η σωτηρία των πρωτοτόκων; Σημαίνει ότι και για εμάς αρχή της αιώνιας ζωής είναι η θυσία του αληθινού πάσχα —διότι το έτος αποτελεί σύμβολο του αιώνος, επειδή, κινούμενο κυκλικά, στρέφεται πάντοτε προς τον εαυτό του και δεν καταλήγει σε κανένα τέλος— και «πατέρας του μέλλοντος αιώνος» είναι ο Χριστός που προσφέρθηκε ως θυσία υπέρ ημών, και ο οποίος, καθιστώντας άκαιρο ολόκληρο τον προηγούμενο βίο μας, παρέχει την αρχή ενός άλλου δια του λουτρού της παλιγγενεσίας, καθ' ομοίωση του δικού Του θανάτου και της αναστάσεως.

Πρώτος ικετεύει ο Δαβίδ: «Κύριε, κλίνε τους ουρανούς και κατέβα». Και αφού πέτυχε το αίτημά του, ευαγγελίζεται και λέει: «Έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε». Και επειδή επρόκειτο να φανερωθεί ως παιδί, λέει ο Ησαΐας: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς». Και για το ότι έμελλε να τον πάρει η μητέρα του και να φύγει στην Αίγυπτο, (η Γραφή λέει): «Ιδού, ο Κύριος κάθεται επάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν τα χειροποίητα είδωλα της Αιγύπτου». Ελαφριά νεφέλη εύλογα ονόμασε ο λόγος την Παρθένο, διότι δεν δέχθηκε το βάρος ανθρώπινου σπέρματος. Και για το ότι έμελλε να βαπτιστεί στον Ιορδάνη, λέει ο Ιερεμίας: «Τι θα κάνεις απέναντι στην ορμή του Ιορδάνη;» Και γιατί τα απαριθμούμε ένα προς ένα; Ας φέρουμε λοιπόν όλες μαζί τις προφητείες, συνενώνοντάς τες σε έναν φωστήρα. Σχετικά με την ερμηνεία του Γαβριήλ, λέει: «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελό μου προ του προσώπου σου, ο οποίος θα ετοιμάσει την οδό σου μπροστά σου». Και σχετικά με τη συνάντηση του Χριστού και του Βαπτιστή, ο Δαβίδ λέει: «Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν»· και για τον ασπασμό της Ελισάβετ προς την αγία και αγνή Θεοτόκο: «Η δικαιοσύνη και η ειρήνη φιλήθηκαν». Και πάλι, για τον Ιωάννη και για τον Κύριο λέει: «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη και η δικαιοσύνη πρόβαλε από τον ουρανό». Και για τους αποστόλους λέει: «Εγώ είπα: Θεοί είστε». Και για την άνωθεν μαρτυρία ο Δαβίδ λέει: «Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα».

Ήρθε να μιμηθεί τη φύση μας, για να αγιάσει το φύραμα μέσω της απαρχής. Εάν, όμως, είχε εμφανιστεί τέλειος ως προς την ηλικία, οι αιρετικοί θα έλεγαν: «Δεν τον γέννησε παρθένος, δεν έλαβε το φύραμα από το δικό μας γένος». Γεννήθηκε, λοιπόν, από παρθένο, λαμβάνοντας από το κοινό φύραμα, για να αγιάσει τον Αδάμ, το δικό του πλάσμα. Και για τον λόγο αυτόν αυξάνεται σταδιακά, και συναναστρέφεται μεν με τους ανθρώπους ως άνθρωπος, αλλά επειδή είναι Κύριος της φύσης, πολιτεύθηκε αναμάρτητα. Όταν, λοιπόν, ακούς να ονομάζεται παιδί, να ανακαλείς στον νου σου εκείνη την προφητεία του Ησαΐα, η οποία έλεγε: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, η εξουσία του οποίου βρίσκεται πάνω στον ώμο του· Θεός ισχυρός, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Όταν ακούς για παιδί, μην περιφρονείς το όνομα, αλλά να θαυμάζεις τη φιλανθρωπία του Θεού και να θαυμάζεις τη σωτηρία της θείας οικονομίας, ώστε να γίνεις άξιος να ακούς τα ευαγγελικά λόγια, παρακολουθώντας τα με πίστη, γυμναζόμενος με υπομονή, αγωνιζόμενος με ευλάβεια, φτάνοντας στην τελειότητα με την αγάπη και γινόμενος σε όλα ολοκληρωμένος εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών· μαζί με τον οποίο, στον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή και η προσκύνηση στους αιώνες των αιώνων.

Στους προφήτες, λοιπόν, ούτε οι ίδιοι οι Ιουδαίοι δεν έδιναν όλοι προσοχή· στον Μονογενή όμως του Θεού ολόκληρη η οικουμένη και υποτάχθηκε και πείστηκε. Η εξήγηση, λοιπόν, εδώ δηλώνει τη σαφήνεια της διδασκαλίας· γι' αυτό και ονομάζεται Λόγος, και Άγγελος της Μεγάλης Βουλής. Επειδή, λοιπόν, αξιωθήκαμε ανώτερης και τελειότερης διδασκαλίας, αφού ο Θεός κατά τις έσχατες αυτές ημέρες μάς μίλησε όχι πλέον μέσω των προφητών, αλλά μέσω του Υιού Του, ας επιδείξουμε πολύ ανώτερη πολιτεία, άξια αυτής της τιμής. Διότι είναι άτοπο, Εκείνος μεν να συγκαταβεί τόσο πολύ, ώστε να μη θέλει πλέον να μας μιλά μέσω των δούλων Του, αλλά ο Ίδιος προσωπικά· και εμείς να μην επιδείξουμε τίποτα περισσότερο από τους προγενέστερους. Εκείνοι μεν, λοιπόν, είχαν δάσκαλο τον Μωυσή, εμείς όμως έχουμε τον Δεσπότη του Μωυσή. Επομένως, ας επιδείξουμε φιλοσοφία άξια αυτής της τιμής, και ας μην έχουμε τίποτα το κοινό με τη γη. Γι' αυτόν τον λόγο μάς έφερε άνωθεν από τους ουρανούς τη διδασκαλία, για να μεταθέσει εκεί τη διάνοιά μας, ώστε να γίνουμε μιμητές του Διδασκάλου, σύμφωνα με τις δυνάμεις μας. Και πώς, ρωτάει κανείς, είναι δυνατόν να γίνουμε μιμητές του Χριστού; Με το να πράττουμε τα πάντα για το κοινό όφελος και να μην επιζητούμε το δικό μας συμφέρον.

Ομιλία ΠΑ΄. Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους, τους οποίους μου έδωσες από τον κόσμο. Δικοί σου ήταν, και σε εμένα τους έδωσες, και έχουν τηρήσει τον λόγο σου. α΄. Ο Υιός του Θεού ονομάζεται Άγγελος μεγάλης βουλής, εξαιτίας τόσο των άλλων όσων δίδαξε, όσο και πρωτίστως επειδή κήρυξε τον Πατέρα στους ανθρώπους· αυτό ακριβώς, λοιπόν, λέει και τώρα: Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους.

Από την ίδια νοοτροπία, εξαιτίας της οποίας και παλαιότερα αποστρέφονταν τον Θεό που τους ευεργετούσε και αναπολούσαν τα κρέατα της Αιγύπτου, παρότι απολάμβαναν τόσο μεγάλη ελευθερία. Εσύ όμως πρόσεξέ μου την ακρίβεια των προφητών. Διότι αυτό ακριβώς το γεγονός το προανήγγειλε ο προφήτης από παλιά, λέγοντας: «Θα επιθυμήσουν να είχαν καεί στη φωτιά· διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και δόθηκε σε εμάς». Παρόλα αυτά, αν και ταράχτηκαν, δεν επιδιώκουν να δουν αυτό που συνέβη, ούτε ακολουθούν τους μάγους και το ερευνούν· τόσο πολύ ήταν ταυτόχρονα και φιλόνεικοι και ράθυμοι, περισσότερο από όλους. Διότι, ενώ θα έπρεπε να καυχώνται που γεννήθηκε σε αυτούς ο βασιλιάς και προσέλκυσε τη χώρα των Περσών, και ότι πρόκειται να έχουν τους πάντες υποταγμένους, εφόσον τα πράγματα εξελίχθηκαν προς το καλύτερο και ήδη από το προοίμιο η αρχή υπήρξε τόσο λαμπρή, αυτοί ούτε και με αυτό δεν γίνονται καλύτεροι. Καίτοι μόλις πρόσφατα είχαν απαλλαγεί από την αιχμαλωσία εκείνων. Και θα ήταν λογικό να σκεφτούν, έστω κι αν δεν γνώριζαν τίποτε από τα απόρρητα και υψηλά, αλλά έκριναν μόνο από τα παρόντα γεγονότα, ότι, εάν τρέμουν κατ' αυτόν τον τρόπο τον βασιλιά μας όταν γεννιέται, πολύ περισσότερο θα τον φοβηθούν όταν μεγαλώσει, και θα υπακούσουν, και τα δικά μας πράγματα θα είναι λαμπρότερα από των βαρβάρων.

Διότι και ο πατριάρχης αυτό προανήγγειλε λέγοντας: «Από βλαστό, γιε μου, ανέβηκες· ξάπλωσες και κοιμήθηκες σαν λιοντάρι»· όπως και ο Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ»· και ένας άλλος πάλι: «Τον είδαμε σαν παιδί, σαν ρίζα σε γη διψασμένη». Ως διψασμένη γη εννοεί την παρθενική μήτρα, επειδή δεν δέχθηκε ανθρώπινο σπέρμα, ούτε γεύτηκε σαρκική συνουσία, αλλά τον γέννησε χωρίς γάμο. Και πάλι: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε»· και πάλι: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα του». Ο δε Βαρούχ στο βιβλίο του Ιερεμία λέει: «Αυτός είναι ο Θεός μας· κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του. Βρήκε κάθε οδό γνώσης, και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του, και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους».

Και ο άγγελος: Ιδού, θα συλλάβεις στη γαστέρα και θα γεννήσεις υιό, και θα καλέσεις το όνομά του Εμμανουήλ· αυτός θα είναι μέγας, Θεός ισχυρός, άρχων ειρήνης, εξουσιαστής, Πατήρ του μέλλοντος αιώνος. Και η παρθένος: Ακόμη δεν έγιναν οι γάμοι, ακόμη δεν υπήρξε νυμφώνας· και ήδη γίνεται λόγος για τοκετό; Δεν έχεις τι να κάνεις. Εάν χρειάζεσαι κάτι ως ξένος, πάρε το και πήγαινε, και μην προφητεύεις άκαιρα αυτό που δεν γνωρίζεις.

«Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου». Επειδή είπε πιο πάνω: «Έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου», για να μη νομίσει κανείς ότι ο Υιός είναι ασθενής και έχει ανάγκη από ενέργεια, όπως κάποιοι από τους αποστόλους, άκουσε πώς επιφέρει τη διόρθωση αυτής ακριβώς της υποψίας λέγοντας: «Μαζί σου είναι η εξουσία κατά την ημέρα της δυνάμεώς σου». Τι σημαίνει «Μαζί σου είναι η εξουσία»; Μέσα σου, λέει, βρίσκεται η εξουσία, και δεν επήλθε αργότερα, αλλά υπάρχει μέσα σου παντοτινά· πράγμα που και ο Ησαΐας δηλώνοντας με παρόμοιο τρόπο έλεγε: «Του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του»· δηλαδή, μέσα του, στην ουσία του, στη φύση του, κάτι που δεν ισχύει για τους βασιλείς. Διότι η δική τους εξουσία βρίσκεται στο πλήθος των στρατευμάτων τους· κάτι που δεν ίσχυε ούτε για τους αποστόλους. Επειδή και η δική τους εξουσία προερχόταν από ενέργεια που εισαγόταν σε αυτούς από έξω· αυτός όμως είχε την εξουσία μέσα στη φύση του, μέσα στην ουσία του, χωρίς να την προσλάβει αργότερα μετά τη γέννησή του, ούτε αποκτώντας την ως κάτι επίκτητο, αλλά έτσι ακριβώς γεννήθηκε.

«Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός του;» Αυτός λοιπόν (ο Παύλος) κατέδειξε το ανενδεές του Θεού, ενώ ο Ησαΐας πάλι, ομιλώντας για τον Μονογενή του Θεού, λέει περίπου τα εξής: «Και θα θελήσουν, ακόμη κι αν παραδίδονταν στη φωτιά, διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, Υιός δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος». Και αν είναι θαυμαστός σύμβουλος, πώς ο Παύλος λέει: «Διότι ποιος γνώρισε τον νου του Κυρίου ή ποιος έγινε σύμβουλός του;» Επειδή ο μεν Παύλος, όπως προείπα, θέλει να παραστήσει το ανενδεές του Πατρός, ενώ ο προφήτης το ομότιμο του Μονογενούς. Γι' αυτό και εδώ δεν είπε, «Ποίησον» (Δημιούργησε), αλλά «Ποιήσωμεν» (Ας δημιουργήσουμε)· διότι το «Ποίησον» αποτελεί προσταγή η οποία απευθύνεται προς δούλο, και τούτο καθίσταται φανερό από το εξής. Προσήλθε κάποτε ένας εκατόνταρχος στον Ιησού και του λέει: «Κύριε, ο υπηρέτης μου είναι κατάκοιτος στο σπίτι παραλυτικός και βασανίζεται δεινά». Τι απάντησε λοιπόν ο Χριστός; «Εγώ θα έλθω και θα τον θεραπεύσω». Ο μεν εκατόνταρχος δεν τόλμησε να φέρει τον ιατρό στο σπίτι του, ο δε κηδεμόνας και φιλάνθρωπος (Ιησούς) υποσχέθηκε από μόνος του να μεταβεί εκεί, προκειμένου να δώσει σε εκείνον την αφορμή και την ευκαιρία να μας επιδείξει τη δική του αρετή. Γνωρίζοντας δηλαδή τα όσα επρόκειτο να πει εκείνος, υποσχέθηκε ότι θα πάει, ώστε να μάθεις την ευλάβεια του ανδρός.

Όπως λοιπόν ακούσατε να ονομάζεται ο Πατέρας Κύριος, ελάτε να σας αποδείξουμε ότι και ο Υιός ονομάζεται Θεός. «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο ερμηνεύεται: μαζί μας είναι ο Θεός». Είδες πώς και στον Πατέρα ανήκει το όνομα Κύριος και στον Υιό το όνομα Θεός; Διότι, όπως ακριβώς εκεί λέει: «Ας γνωρίσουν ότι το όνομά σου είναι Κύριος», έτσι και εδώ λέει: «Θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ». Και πάλι: «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός μας δόθηκε, και το όνομά του καλείται άγγελος μεγάλης βουλής, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής». Και παρατήρησε τη σύνεση και την πνευματική σοφία των προφητών. Διότι, για να μη νομιστεί, αναφέροντας απλώς τη λέξη Θεός, ότι μιλούν για τον Πατέρα, αναφέρουν πρώτα τη θεία Οικονομία· επειδή βεβαίως δεν γεννήθηκε ο Πατέρας από παρθένο, ούτε έγινε παιδί.

Μεγάλος δε ήταν ο αγώνας και πολύς ο πόθος των μαθητών να ακούσουν από τον διδάσκαλο τα σημεία περί της συντελείας. Διότι, όπως πολλές φορές ακούσατε το Ευαγγέλιο να λέει, ενώ ο Ιησούς καθόταν στο όρος των Ελαιών, τον πλησίασαν οι μαθητές του ιδιαιτέρως λέγοντας: Πες μας, ποιο είναι το σημείο της παρουσίας σου και της συντελείας του αιώνος. Παρατήρησε τη σοφία και τη σύνεση των μαθητών. Όταν ήθελαν να ρωτήσουν κάτι σπουδαίο, δεν τον πλησιάζουν όλοι, αλλά κατ' ιδίαν, και λένε: Πες μας, Δέσποτα, και πες μας, αγαθέ· πες μας, καρδιογνώστα· πες μας, εσύ που γνωρίζεις τα έσχατα και τα αρχαία· πες μας, εσύ που γνωρίζεις τα πάντα πριν από τη δημιουργία τους· πες μας, εσύ ο Δημιουργός των αιώνων· πες μας, εσύ ο Πατέρας του μέλλοντος αιώνος· πες μας, ποιο είναι το σημείο της παρουσίας σου και της συντελείας του αιώνος, όταν πρόκειται να έλθεις για να κρίνεις ζωντανούς και νεκρούς όλης της οικουμένης· όταν θα καταργήσεις κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη· όταν θα γονατίσει ενώπιόν σου κάθε γόνυ επουρανίων, και επιγείων και καταχθονίων· Πες μας, ποιο είναι το σημείο της παρουσίας σου, ώστε και εμείς να διδάξουμε σε όλα τα έθνη την παράδοξη παρουσία σου. Ο δε Κύριος τους είπε: Προσέχετε μην πλανηθείτε· διότι πολλοί θα έλθουν στο όνομά μου, λέγοντας, ότι εγώ είμαι ο Χριστός.

Ονομάζει Κύριο τον Πατέρα, Κύριο τον Υιό, Κύριο το Άγιο Πνεύμα· όπως λέει, «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα»· και δεν είπε: Ο Κύριος ο μικρότερος προέρχεται από τον Κύριο τον μεγάλο. Και ο Μωυσής λέει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού»· ο άγγελος όμως δεν προσκυνά κτίσμα. Και για να μάθεις ότι αυτό έχει ειπωθεί για τον Υιό, άκου τον Παύλο που λέει: «Όταν δε εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Και ο Δαβίδ αναφωνούσε: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε στα δεξιά μου, έως ότου θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Και δεν είπε, Κύριος του Κυρίου μου· αλλά είπε, Κύριος στον Κύριό μου. Ιδού, λέει ο Ησαΐας, η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της, και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ· το οποίο μεταφραζόμενο σημαίνει, Μαζί μας είναι ο Θεός. Ναι, [λες], τον ονομάζω Υιό, υποτακτικό όμως και μικρότερο από τον Πατέρα. Σε ελέγχει πάλι ο Ησαΐας λέγοντας, ότι «Παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός και μας δόθηκε· και το όνομά του καλείται Άγγελος μεγάλης βουλής, θαυμαστός σύμβουλος, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Ο προφήτης τον ανακηρύσσει εξουσιαστή και Θεό ισχυρό· και εσύ τον αποκαλείς υποτακτικό; Εκείνος τον ονομάζει άγγελο μεγάλης βουλής· και εσύ τον αποκαλείς μικρό;

Διότι, επειδή άγγελοι πολλές φορές εμφανίστηκαν στη γη με ανθρώπινη μορφή, καθώς και ο ίδιος ο Θεός, όμως αυτό που φαινόταν δεν ήταν αληθινή σάρκα, αλλά θεία συγκατάβαση· για να μη νομίσεις, λοιπόν, ότι και αυτή η παρουσία ήταν τέτοια, σαν εκείνες που συνέβησαν στο παρελθόν, αλλά για να βεβαιωθείς αληθινά ότι η σάρκα ήταν πραγματική, και ότι συνελήφθη, και γεννήθηκε, και ανατράφηκε, και τοποθετήθηκε σε φάτνη, όχι σε κάποιο μικρό οίκημα, αλλά σε κατάλυμα, με την παρουσία άπειρου πλήθους, ώστε να καταστεί ευρύτερα γνωστή η γέννησή του. Γι' αυτό τον λόγο υπάρχουν και τα σπάργανα, καθώς και οι προφητείες από παλιά που έλεγαν ακριβώς το ίδιο, όχι απλώς ότι θα γίνει άνθρωπος, αλλά και ότι θα συλληφθεί, θα γεννηθεί και θα ανατραφεί σύμφωνα με τον φυσικό νόμο των νηπίων. Και αυτό ακριβώς διακηρύσσει ο Ησαΐας λέγοντας: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει Υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ· βούτυρο και μέλι θα φάει»· και πάλι: «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, και Υιός δόθηκε σε εμάς». Βλέπεις πώς προανήγγειλαν και την πρώτη του ηλικία;

Μαζί μας είναι ο Θεός. Μάθετέ το, Νεστοριανοί, και ηττηθείτε, διότι ο Θεός είναι μαζί μας. Ούτε άνθρωπος, ούτε απεσταλμένος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος θα έλθει και θα μας σώσει. Ευλογημένος ο ερχόμενος, ο Κύριος είναι Θεός, και φανερώθηκε σε εμάς. Ας συγκροτήσουμε εορτή για τη γέννηση της Θεοτόκου. Ευφραίνου, Άννα στείρα, εσύ που δεν γεννάς· ξέσπασε και φώναξε δυνατά, εσύ που δεν δοκιμάζεις ωδίνες. Αγαλλιάσου, Ιωακείμ, διότι από τη θυγατέρα σου παιδί γεννήθηκε για εμάς, και δόθηκε σε εμάς, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, της παγκόσμιας σωτηρίας, Θεός ισχυρός. Ας ντραπεί ο Νεστόριος και ας βάλει το χέρι στο στόμα του (ας σιωπήσει). Το παιδί είναι Θεός, και πώς δεν είναι Θεοτόκος εκείνη που το γέννησε; Εάν κάποιος δεν ομολογεί την αγία Παρθένο ως Θεοτόκο, είναι χωρισμένος από τη θεότητα. Ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου, και ταυτόχρονα είναι δικός μου· διότι έχω δεχθεί αυτή την βαθύτατα θεολογική κληρονομιά από τον θεολόγο πατέρα Γρηγόριο.

Χαίρε, Προβατική, το ιερότατο τέμενος της Μητέρας του Θεού. Χαίρε, Προβατική, το προγονικό κατάλυμα της Βασίλισσας. Χαίρε, Προβατική, η παλαιά μάνδρα των προβάτων του Ιωακείμ, και τώρα η ουρανομίμητη εκκλησία της λογικής ποίμνης του Χριστού· εσύ που άλλοτε δεχόσουν μία φορά τον χρόνο τον άγγελο του Θεού να ταράζει το νερό, να θεραπεύει έναν (ασθενή) και να τον απαλλάσσει από την αρρώστια που τον βασάνιζε, ενώ τώρα έχεις πλήθη ουράνιων δυνάμεων που υμνούν μαζί με εμάς τη Θεομήτορα, την άβυσσο των θαυμάτων, την πηγή της παγκόσμιας ίασης· εσύ που δεν δέχθηκες ως λειτουργό έναν άγγελο, αλλά τον Άγγελο της μεγάλης βουλής, ο οποίος κατέβηκε αθόρυβα σαν βροχή αγαθότητας πάνω σε πόκο, και ολόκληρη τη φύση που νοσούσε και είχε αποκλίνει προς τη φθορά, την ανόρθωσε σε υγεία αλώβητη από ασθένειες και σε αγέραστη ζωή, χάρη στον οποίο ο παράλυτος που βρισκόταν μέσα σου αναπήδησε σαν ελάφι.

Τώρα ο λόγος κατεβαίνει προς τον δράκοντα, τον Λευιάθαν, τον αποστάτη (διότι ο Λευιάθαν ερμηνεύεται ως δράκοντας), τον μεγάλο νου των Ασσυρίων, εννοώ των εναντίων δυνάμεων, που φωλιάζει στην καρδιά της γης· και τον ελκύει με το αγκίστρι της θεότητας, το οποίο κρύβεται στο σώμα σαν κάποιο σκουλήκι, και τον εξαναγκάζει να ξεράσει αυτούς που κατάπιε επικρατώντας με πολλή σκληρότητα, διώχνοντας με άδεια χέρια αυτόν που κομπάζει για τα πλούτη του. Το Παιδίον που γεννήθηκε και δόθηκε σε εμάς, κατεβαίνοντας στη φωλιά των ασπίδων, πνίγει, σκοτώνει και εξολοθρεύει τον υπερόπτη και αλαζόνα. Τώρα ο άδης έχει γίνει ουρανός, και τα καταχθόνια γεμίζουν με φως, και το σκοτάδι που πριν καταδίωκε τώρα εκδιώκεται, και στους τυφλούς δίνεται η ανάβλεψη. Διότι σε όσους κάθονταν στο σκοτάδι και στη σκιά του θανάτου, φανερώθηκε ανατολή από τα ύψη. Αυτά οι προφήτες, οι πατριάρχες, και οι δίκαιοι με σαφήνεια τα προτύπωναν και τα προανήγγειλαν.

Αʹ Ως προς τα πριν από την ενανθρώπηση, υπάρχουν έξι τρόποι. αʹ Διότι κάποια από αυτά δηλώνουν τη συνάφεια της φύσεως και το ομοούσιο προς τον Πατέρα, όπως το «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και το «όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα» και το «ο οποίος, ενώ υπάρχει σε μορφή Θεού» και τα παρόμοια. βʹ Άλλα δηλώνουν το τέλειο της υποστάσεως, όπως το «Υιός του Θεού» και «χαρακτήρας της υποστάσεώς του» και το «άγγελος της μεγάλης βουλής, θαυμαστός, σύμβουλος» και τα όμοια. γʹ Άλλα πάλι δηλώνουν την περιχώρηση των υποστάσεων μεταξύ τους, όπως το «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», και την ανεκφοίτητη παραμονή, όπως «Λόγος», «σοφία και δύναμη» και «απαύγασμα».

Όσο για το ότι ο Χριστός, αφού γεννήθηκε, επρόκειτο να παραμείνει άγνωστος στους άλλους ανθρώπους μέχρι να ενηλικιωθεί —πράγμα το οποίο και συνέβη— ακούστε τα όσα έχουν προφητευθεί γι' αυτό. Είναι δε τα εξής: «Παιδίον γεννήθηκε για μας, και νεανίσκος μάς παραδόθηκε, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στους ώμους του», πράγμα που δηλώνει τη δύναμη του σταυρού, στον οποίο εναπέθεσε τους ώμους Του όταν σταυρώθηκε, όπως θα αποδειχθεί σαφέστερα στην πορεία του λόγου. Και πάλι ο ίδιος προφήτης Ησαΐας, εμπνεόμενος από το προφητικό Πνεύμα, είπε: «Εγώ άπλωσα τα χέρια μου σε λαό απειθή και αντιδραστικό, σε αυτούς που πορεύονται σε οδό που δεν είναι καλή». «Μου ζητούν τώρα κρίση και τολμούν να πλησιάζουν τον Θεό». Και πάλι, με άλλα λόγια, μέσω ετέρου προφήτη λέει: «Αυτοί τρύπησαν τα πόδια και τα χέρια μου» και «έβαλαν κλήρο για τον ιματισμό μου». Και ο μεν βασιλιάς και προφήτης Δαβίδ, που είπε αυτά τα λόγια, δεν υπέστη τίποτα από αυτά, ο δε Ιησούς Χριστός άπλωσε τα χέρια Του, σταυρούμενος από τους Ιουδαίους που Του εναντιώνονταν και ισχυρίζονταν ότι δεν είναι ο Χριστός. Διότι, όπως είπε ο προφήτης: «Διασύροντάς Τον, Τον κάθισαν στο βήμα και είπαν: Κρίνε μας». Το δε «Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» ήταν επεξήγηση των καρφιών που μπήχτηκαν στα χέρια και τα πόδια Του πάνω στον σταυρό. Και αφού Τον σταύρωσαν, έβαλαν κλήρο για τον ιματισμό Του, και αυτοί που Τον σταύρωσαν τον μοίρασαν μεταξύ τους.

Διότι, όταν ο Δανιήλ λέει ότι αυτός που παραλαμβάνει την αιώνια βασιλεία είναι «ως υιός ανθρώπου», δεν υπαινίσσεται ακριβώς αυτό; Επειδή το να τον αποκαλέσει «ως υιό ανθρώπου», φανερώνει μεν ότι εμφανίστηκε και έγινε άνθρωπος, δηλώνει όμως ότι δεν προήλθε από ανθρώπινο σπέρμα. Και το να πει ότι αυτός ο λίθος κόπηκε χωρίς χέρια, διακηρύσσει μυστηριωδώς το ίδιο πράγμα. Διότι το να πει ότι αποκόπηκε χωρίς χέρια, σημαίνει ότι δεν είναι ανθρώπινο έργο, αλλά της βουλής του Θεού, του Πατέρα των όλων, ο οποίος τον προέβαλε. Και το να λέει ο Ησαΐας: «Τη γενεά του ποιος θα τη διηγηθεί;», φανέρωνε ότι το γένος του είναι ανεκδιήγητο. Διότι κανένας, όντας άνθρωπος από ανθρώπους, δεν έχει ανεκδιήγητο γένος. Και το ότι ο Μωυσής είπε πως θα πλύνει τη στολή του στο αίμα του σταφυλιού, δεν είναι αυτό το οποίο ήδη πολλές φορές σας είπα ότι το έχει προφητεύσει συγκεκαλυμμένα, ότι δηλαδή προμήνυε πως αυτός έχει μεν αίμα, αλλά όχι από ανθρώπους, με τον ίδιο τρόπο που το αίμα της αμπέλου δεν το δημιούργησε άνθρωπος αλλά ο Θεός; Και όταν ο Ησαΐας τον αποκάλεσε άγγελο μεγάλης βουλής, δεν προκήρυξε ότι θα γίνει δάσκαλος αυτών ακριβώς που δίδαξε όταν ήρθε;

Ποιος είναι λοιπόν αυτός, ο οποίος ονομάζεται κάποτε άγγελος μεγάλης βουλής, και άνδρας μέσω του Ιεζεκιήλ, και ως υιός ανθρώπου μέσω του Δανιήλ, και παιδίον μέσω του Ησαΐα, και Χριστός και Θεός προσκυνητός μέσω του Δαβίδ, και Χριστός και λίθος μέσω πολλών, και σοφία μέσω του Σολομώντα, και Ιωσήφ και Ιούδας και άστρο μέσω του Μωυσή, και ανατολή μέσω του Ζαχαρία, και παθητός και Ιακώβ και Ισραήλ πάλι μέσω του Ησαΐα, και ράβδος και άνθος και λίθος ακρογωνιαίος και Υιός Θεού; Αν τον είχατε γνωρίσει, ω Τρύφων, του είπα, δεν θα τον βλασφημούσατε εφόσον έχει ήδη έλθει και γεννηθεί και πάθει και αναβεί στον ουρανό. Αυτός και πάλι θα έρθει, και τότε θα θρηνήσουν οι δώδεκα φυλές σας. Διότι αν είχατε κατανοήσει τα όσα ειπώθηκαν από τους προφήτες, δεν θα αρνιόσασταν ότι αυτός είναι Θεός, Υιός του μόνου και αγεννήτου και αρρήτου Θεού. Επειδή λέγεται κάπου και μέσω του Μωυσή στην Έξοδο ως εξής: Μίλησε δε ο Κύριος προς τον Μωυσή, και του είπε: Εγώ είμαι ο Κύριος, και εμφανίστηκα στον Αβραάμ και στον Ισαάκ και στον Ιακώβ, ως Θεός τους, και το όνομά μου δεν τους το φανέρωσα, και έστησα τη διαθήκη μου με αυτούς. Και έτσι πάλι λέει: Με τον Ιακώβ πάλευε ένας άνθρωπος. Και αναφέρει ότι είναι Θεός: Διότι είδα Θεό πρόσωπο με πρόσωπο, και σώθηκε η ψυχή μου, αναφέρει ότι είπε ο Ιακώβ. Και ότι μάλιστα κατέγραψε πως και τον τόπο, όπου πάλεψε με αυτόν και εμφανίστηκε και ευλόγησε, τον ονόμασε Είδος Θεού.

Διότι, όπως ακριβώς ο δικός μας λόγος είναι άγγελος των κινήσεων του νου, έτσι και ο θείος Λόγος ονομάζεται άγγελος της μεγάλης βουλής του Πατρός. Και όπως ακριβώς το δικό μας πνεύμα είναι ζωτικό και κινητικό του σώματος, έτσι και το θείο Πνεύμα, όντας ζωοποιό και κινητικό και συνεκτικό και αγιαστικό της κτίσεως, ονομάζεται ζωή.

Από τον ίδιο λόγο, στο χωρίο: «Παιδίον γεννήθηκε για εμάς, Υιός και δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του· διότι συνανυψώνεται με τον σταυρό». Ο μέγας αυτός δάσκαλος, συμφωνώντας απόλυτα μέσω του λόγου του με τον πρώτο Λόγο σύμφωνα με τον λόγο περί του Λόγου, τον οποίο διατυπώνει ο μέγας προφήτης Ησαΐας για τον σαρκωθέντα Λόγο, λέγοντας μυστικά: «του οποίου η εξουσία βρίσκεται πάνω στον ώμο του», διευκρίνισε συνοπτικά, όπως συνηθίζει, ποια πρέπει ορθώς να θεωρούμε ότι είναι αυτή η «αρχή», λέγοντας: «διότι συνανυψώνεται με τον σταυρό». Επειδή όμως ο σταυρός, με τις διάφορες έννοιες που τον περιβάλλουν, επιδέχεται πολλές θεωρήσεις, αξίζει να εξετάσουμε σύμφωνα με ποια έννοια ο δάσκαλος αποκάλεσε στο παρόν χωρίο τον σταυρό «αρχή». Διότι ο σταυρός θεωρείται ως προς το σχήμα, ως προς τη σύνθεση, ως προς την ιδιότητα των μερών του, ως προς την ενέργεια, και ως προς πολλές άλλες έννοιες, οι οποίες είναι ορατές σε όσους αγαπούν να θεωρούν τα θεία.

Αυτόν έχοντας, αγιασμένοι, να μορφώνεται μέσα σας και με τον λόγο και με τον βίο, μιμηθείτε τη μακροθυμία Του, και δεχόμενοι την παρούσα γραφή, φανείτε απέναντί μου φιλάνθρωποι κριτές των όσων περιέχονται σε αυτήν, νικώντας με τη συμπάθειά σας τα ολισθήματα του τέκνου σας, ο οποίος αυτήν και μόνο προσδοκά ως ανταπόδοση της υπακοής του. Και γίνετε για εμένα μεσίτες της καταλλαγής με Αυτόν, δημιουργώντας την ειρήνη που υπερέχει κάθε νου, της οποίας άρχοντας είναι ο ίδιος ο Σωτήρας, ο οποίος ελευθερώνει με την πρακτική έξη από την ταραχή των παθών εκείνους που Τον φοβούνται, και είναι Πατέρας του μέλλοντος αιώνος, γεννώντας εν Πνεύματι μέσω της αγάπης και της γνώσεως εκείνους που πρόκειται να πληρώσουν τον άνω κόσμο.

Κάθε Λόγος του Θεού δεν είναι ούτε πολύλογος ούτε πολυλογία, αλλά είναι ένας, αποτελούμενος από διάφορα θεωρήματα, από τα οποία το καθένα αποτελεί μέρος του Λόγου. Έτσι, εκείνος που ομιλεί υπέρ της αλήθειας, ακόμη και αν μπορέσει να μιλήσει με τέτοιον τρόπο ώστε να μην παραλείψει τίποτε ως προς το ζητούμενο, έναν Λόγο του Θεού έχει εκφράσει. κα'. Στον μεν Χριστό, ο οποίος είναι Θεός και Λόγος του Πατρός, κατοικεί σωματικώς ολόκληρο το πλήρωμα της θεότητας κατ' ουσίαν, ενώ σε εμάς το πλήρωμα της θεότητας κατοικεί κατά χάριν, όταν συγκεντρώσουμε μέσα μας κάθε αρετή και σοφία, η οποία κατά κανέναν τρόπο δεν υπολείπεται, στο μέτρο του δυνατού για τον άνθρωπο, της αληθινής μιμήσεως του αρχετύπου. Διότι δεν είναι παράλογο, σύμφωνα με τον λόγο της κατά χάριν υιοθεσίας, να κατοικήσει και σε εμάς το πλήρωμα της θεότητας, το οποίο συνίσταται από διάφορα πνευματικά θεωρήματα. κβ'. Όπως ακριβώς ο δικός μας λόγος, που προέρχεται κατά φύση από τον νου, είναι αγγελιαφόρος των κρυφών κινήσεων του νου, έτσι και ο Λόγος του Θεού, ο οποίος εγνώρισε κατ' ουσίαν τον Πατέρα όπως ο Λόγος γνωρίζει τον Νου που τον γέννησε –εφόσον κανένα από τα δημιουργήματα δεν δύναται να τον προσεγγίσει χωρίς αυτόν– αποκαλύπτει τον Πατέρα που εγνώρισε ως κατά φύση Λόγος. Γι' αυτόν τον λόγο ονομάζεται και Άγγελος της Μεγάλης Βουλής. κγ'. Μεγάλη βουλή του Θεού και Πατρός είναι το αποσιωπημένο και άγνωστο μυστήριο της οικονομίας, το οποίο εκπλήρωσε ο μονογενής Υιός διά της σαρκώσεως και το απεκάλυψε, γενόμενος Άγγελος της Μεγάλης και προαιώνιας βουλής του Θεού και Πατρός.

Γίνεται δε Άγγελος της Μεγάλης Βουλής του Θεού εκείνος που γνώρισε τον λόγο του μυστηρίου και υψώνεται τόσο πολύ, με έργο και με λόγο, μέσα από όλα ακατάπαυστα, μέχρι να φθάσει Εκείνον που κατήλθε τόσο πολύ προς αυτόν. κδ. Εάν για εμάς ο Λόγος του Θεού κατήλθε κατ' οικονομίαν στα κατώτερα μέρη της γης και ανήλθε υπεράνω όλων των ουρανών, Εκείνος που είναι απολύτως ακίνητος κατά τη φύση Του μέσα στον εαυτό Του, προενεργώντας κατ' οικονομίαν ως άνθρωπος τα όσα πρόκειται να συμβούν, ας αναλογιστεί με μυστική χαρά εκείνος που αγαπά τη φιλία της γνώσης, ποιο είναι το, σύμφωνα με την επαγγελία, τέλος εκείνων που αγαπούν τον Κύριο. κε. Εάν γι' αυτόν τον λόγο ο Θεός Λόγος του Θεού και Πατρός έγινε Υιός ανθρώπου και άνθρωπος, για να κάνει τους ανθρώπους θεούς και υιούς του Θεού, ας πιστέψουμε ότι θα βρεθούμε εκεί όπου είναι τώρα ο ίδιος ο Χριστός ως κεφαλή ολόκληρου του σώματος, ο οποίος έγινε για εμάς πρόδρομος προς τον Πατέρα αναλαμβάνοντας την ανθρώπινη φύση μας. Διότι μέσα στη σύναξη των θεών που σώζονται θα ίσταται στο μέσο ο Θεός, διανέμοντας τα αξιώματα της εκεί μακαριότητας, χωρίς να τον χωρίζει καμία τοπική απόσταση από τους αξίους.

Διότι έπρεπε ο Δημιουργός των πάντων, ενώ έγινε εκ φύσεως κατά θεία οικονομία αυτό που δεν ήταν, να διασώσει τον εαυτό Του άτρεπτο και ως προς αυτό που ήταν κατά φύση και ως προς αυτό που έγινε εκ φύσεως κατά θεία οικονομία. Επειδή στον Θεό δεν είναι δυνατόν εκ φύσεως να παρατηρείται μεταβολή, αφού σε Αυτόν δεν μπορεί να αποδοθεί απολύτως καμία κίνηση, περί την οποία υφίσταται η μεταβολή για τα κινούμενα όντα. Αυτό είναι το μέγα και απόκρυφο μυστήριο. Αυτό είναι το μακάριο τέλος, για το οποίο δημιουργήθηκαν τα πάντα. Αυτός είναι ο προεπινοούμενος θείος σκοπός της αρχής των όντων, τον οποίο, όταν τον ορίζουμε, λέμε ότι είναι το προεπινοούμενο τέλος, για χάρη του οποίου υπάρχουν τα πάντα, ενώ αυτό δεν υπάρχει για χάρη κανενός· αποβλέποντας σε αυτό το τέλος, ο Θεός παρήγαγε τις ουσίες των όντων. Αυτό είναι κυρίως το πέρας της πρόνοιας και των προνοουμένων, κατά το οποίο συντελείται στον Θεό η ανακεφαλαίωση αυτών που έχουν δημιουργηθεί από Αυτόν. Αυτό είναι το μυστήριο που περικλείει όλους τους αιώνες και φανερώνει την υπεράπειρη και απειράκις απείρως προϋπάρχουσα των αιώνων μεγάλη βουλή του Θεού, της οποίας άγγελος έγινε ο ίδιος ο κατ' ουσίαν Λόγος του Θεού, όταν έγινε άνθρωπος και κατέστησε φανερό, αν επιτρέπεται να ειπωθεί, τον ίδιο τον εσώτατο πυθμένα της πατρικής αγαθότητας, δείχνοντας στον εαυτό Του το τέλος, για το οποίο τα δημιουργήματα έλαβαν σαφώς την αρχή της υπάρξεώς τους.

Για παράδειγμα: ο σοφός δάσκαλος των θείων και υψηλών δογμάτων και μυστηρίων είναι λύχνος που αποκαλύπτει εκείνα που μέχρι πρότινος δεν ήταν φανερά στους πολλούς· εκείνος που με σύνεση και γνώση ακούει προσεκτικά τη σοφία που λαλείται στους τελείους, είναι άλλος λύχνος, καθώς ως συνετός ακροατής διαφυλάσσει μέσα του το φως της αλήθειας των όσων λέγονται· εκείνος που με περίσκεψη διακρίνει κατάλληλα τους καιρούς για τα πράγματα, επινοεί τους ενδεδειγμένους τρόπους για τα λόγια και δεν επιτρέπει να συγχέονται συμπίπτοντας μεταξύ τους με τρόπο ακατάλληλο, και αυτός, ως θαυμαστός σύμβουλος, αποδεικνύεται ότι αποτελεί άλλον λύχνο· εκείνος που με ακατάσειστο φρόνημα υπομένει τις προσβολές των ακούσιων πειρασμών, κατά το παράδειγμα του μακάριου Ιώβ και των γενναίων μαρτύρων, είναι λύχνος ισχυρός, διατηρώντας και αυτός άσβεστο το φως της σωτηρίας, το οποίο διαφυλάσσεται μέσω της ανδρείας υπομονής, έχοντας τον Κύριο ως ισχύ και ύμνησή του· εκείνος που γνωρίζει τα τεχνάσματα του πονηρού και δεν αγνοεί τις συμπλοκές των αόρατων πολέμων, και αυτός, περιλαμπόμενος από το φως της γνώσης, έχει αναδειχθεί ως άλλος λύχνος, συμφωνώντας απόλυτα με τον μεγάλο απόστολο: διότι δεν αγνοούμε τις προθέσεις του· εκείνος που ακολουθεί τον κατά τις εντολές βίο, ο οποίος ανθεί ευσεβώς λόγω των αρετών, είναι άλλος λύχνος, διότι ως ευσεβής επιβεβαιώνει την ευσέβεια με τον ευσεβή τρόπο της ζωής του· τέλος, εκείνος που, εξαιτίας της προσδοκίας της κρίσεως, απέκλεισε την είσοδο των παθών στην ψυχή του μέσω της εγκράτειας, έχει γίνει ένας άλλος λύχνος, καθώς καθαρίζει επιμελώς με τον φόβο του Θεού τις κηλίδες των παθών που είχαν προστριφθεί επάνω του και, με την αποβολή των παρά φύσιν μολυσμών, καθιστά τον βίο του διαυγή και λαμπρό.

Για να μη διερωτώμεθα σχετικά με τα θηρία και για ποιον λόγο δημιουργήθηκαν, η Γραφή εκ των προτέρων τα επαίνεσε, αναφέροντας ότι ο Κτίστης είδε πως είναι καλά, έστω και αν εμείς αγνοούμε γιατί είναι καλά, ή μάλλον είναι ολοφάνερα καλά εξαιτίας τούτου: διότι οι ιατροί κατασκευάζουν από αυτά θεραπευτικά φάρμακα. «Και είπε ο Θεός: ας ποιήσουμε άνθρωπο κατ' εικόνα δική μας και καθ' ομοίωσιν». Δεν είπε πλέον «ας γίνει» ούτε «ας παραγάγει», αλλά «ας ποιήσουμε», για να τιμήσει τον άρχοντα των κτισμάτων Του. Προς ποιον, άραγε, έγινε η διαβούλευση του Πατρός, ώστε να πει «ας ποιήσουμε άνθρωπο»; Είναι προφανές ότι απευθύνεται προς τον «Θαυμαστό Σύμβουλο» και «αγαπητό Υιό» και προς το ομοούσιο Πνεύμα. Τι σημαίνει το «κατ' εικόνα»; Το κυριαρχικό, το αυτεξούσιο και το απαθές. Και τι το «καθ' ομοίωσιν»; Το ενάρετο, το διορατικό και το αθάνατο, τα οποία, αλίμονο, εξαιτίας του γεγονότος της παρακοής ανατράπηκαν άρδην και χάθηκαν. «Και ας εξουσιάζουν τα ψάρια της θάλασσας και τα πετεινά του ουρανού και τα κτήνη, και ολόκληρη τη γη». «Και εποίησε ο Θεός τον άνθρωπο, κατ' εικόνα Θεού τον εποίησε, άρσεν και θήλυ τους εποίησε. Και τους ευλόγησε ο Θεός, λέγοντας: αυξάνεσθε και πληθύνεσθε και γεμίστε τη γη και κατακυριεύστε την».

Χαίρε, ευαερότατη πνοή που δροσίζει τους πιστούς. Χαίρε, τόξο της νεφέλης, σημείο της καταλλαγής του Θεού με τους ανθρώπους. Χαίρε, αδιάβατη πύλη, μέσα από την οποία διάβηκε ο Άγγελος της μεγάλης βουλής και την διατήρησε κλειστή.

Και αυτόν μεν έτσι. Τον δε Σωτήρα του κόσμου, «τον βασιλέα της δόξης», τον Υιό του Θεού και Λόγο και Θεό, τον «χριστό του Κυρίου», τον ισχυρό Θεό και εξουσιαστή, τον άγγελο της μεγάλης βουλής, τον θαυμαστό σύμβουλο, τον άρχοντα της ειρήνης, τον κριτή και πατέρα του μέλλοντος αιώνος, «τη σοφία του Θεού», τον σαρκοφόρο Θεό, «τον αμνό του Θεού τον αίροντα την αμαρτία του κόσμου», τον ιατρό των ψυχών και των σωμάτων μας, τον καθαιρέτη του άδη και του θανάτου και του διαβόλου και της συμμορίας του, αυτόν που έθρεψε πέντε χιλιάδες και έπειτα τέσσερις χιλιάδες, χωρίς τις γυναίκες και τα παιδιά, με πέντε και επτά άρτους, και από τα περισσεύματά τους οι μαθητές σήκωσαν γεμάτα δώδεκα κοφίνια και επτά σπυρίδες, «αυτόν που δίνει τροφή σε κάθε σάρκα», «αυτόν που δίνει τροφή σε αυτούς που πεινούν», αυτόν που ανοίγει το χέρι του και χορταίνει κάθε ζωντανό πλάσμα με την ευδοκία του, ω Ιουδαίοι, τον αποκαλείτε φαγά και οινοπότη.

Σήμερα, σύμφωνα με τον θείο Δανιήλ, «εγκαθίδρυσε ο Θεός του ουρανού βασιλεία, η οποία στους αιώνες δεν θα φθαρεί», και η παρθένος που συνέλαβε, σύμφωνα με τον άγιο Ησαΐα, ήλθε στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας και γέννησε υιό τον Εμμανουήλ, τον Θεό που είναι μαζί μας, «και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής του Θεού Πατρός, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος».

Αυτός είναι ο Υιός μου, ο «θαυμαστός σύμβουλος», με τον οποίο συσκέφθηκα: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και καθ' ομοίωση». «Αυτός είναι ο άγγελος της μεγάλης βουλής, ο ισχυρός Θεός, ο εξουσιαστής, ο άρχοντας της ειρήνης και ο πατέρας του μέλλοντος αιώνος». «Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα».

Διότι άκουγα από τις θείες Γραφές τις αμυδρές ενδείξεις, ότι η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και ότι ο Θεός είναι μαζί μας και ότι «δεν θα θεωρηθεί άλλος ίσος προς αυτόν» και ότι είναι «Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος» και ότι «ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς» και «εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και ερευνούσα πώς άραγε θα λάβει σώμα το ασώματο και ποια παρθένος θα χωρέσει αυτόν που εκ φύσεως είναι αχώρητος. Και μη βρίσκοντας το πώς, απορούσα για την έκβαση των γραμμένων. Και ιδού, βλέπω τον χριστό του Κυρίου, καθώς μου το αποκάλυψε το Άγιο Πνεύμα. Βλέποντας δε την παρθένο εκπλήσσομαι, και η ομορφιά της είναι αμώμητη και αισθητώς εμφανίζεται ως νεάνιδα· αλλά νοητώς η παρθένος λογίζεται ως ουρανός και ευρύχωρη πόλη του θαυμαστού αυτοκράτορα, και παλάτι αθάνατο και θρόνος απόρθητος και νυμφώνας άφθαρτος και νύμφη θεοπρόβλητη και κλίμακα και γέφυρα και θείος παράδεισος. Και βλέποντας αυτά ανακράζω προς τον Σωτήρα μου: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά τον λόγο σου εν ειρήνη, διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον πάντων των λαών, φως εις αποκάλυψιν εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ». Εσύ, λοιπόν, ετοίμασας το σωτήριό σου και το φως και τη δόξα ενώπιον όλων των λαών.

Είδα παρθένο μητέρα που απέφυγε όσα υφίστανται οι μητέρες, είδα παρθένο να γεννά και να παραμένει μετά τον τοκετό και πάλι παρθένος, είδα να θηλάζει κόρη που δεν γνώρισε άνδρα και όλοι ευφράνθηκαν, είδα παιδίον που είναι Θεός, «του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο του, και η ειρήνη του δεν έχει τέλος, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής, Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχοντας ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος». Τέτοιο είναι, λένε ο Συμεών και η Άννα, το παιδί που βλέπουμε. Τέτοιο το γνωρίσαμε εμείς μέσω του Αγίου Πνεύματος και το μαρτυρήσαμε, και ας μην απιστήσει κανείς.

Το ότι ο πανάγαθος Θεός, όπως είπαμε, έδωσε πλήθος μαρτυριών για αυτήν την αιτία, ας το κατανοήσουμε αναλογιζόμενοι ποια και πόσα μαρτύρησε εκ των προτέρων ο χορός των προφητών για αυτό το μυστήριο. «Και θα υπάρξει», λέει ο Ησαΐας, «εκείνη την ημέρα η ρίζα του Ιεσσαί και αυτός που θα εγερθεί για να εξουσιάζει τα έθνη»· «δεν θα κρίνει σύμφωνα με τα φαινόμενα ούτε θα ελέγξει σύμφωνα με τα όσα ακούγονται, αλλά θα κρίνει με δικαιοσύνη την υπόθεση του ταπεινού και θα ελέγξει με ευθύτητα τους ένδοξους της γης, και θα πατάξει τη γη με τον λόγο του στόματός του και με το πνεύμα των χειλέων του θα εξολοθρεύσει τον ασεβή» και «ότι γέμισε ολόκληρη η γη από τη γνώση του Κυρίου, όπως το πολύ νερό καλύπτει τις θάλασσες». «Και εσύ, Βηθλεέμ», λέει ο Μιχαίας, «οίκος του Εφραθά, δεν είσαι καθόλου μικρή ώστε να συγκαταλέγεσαι ανάμεσα στις χιλιάδες του Ιούδα· διότι από εσένα θα εξέλθει για χάρη μου ηγέτης, για να γίνει άρχοντας στον Ισραήλ». Και πάλι ο Ησαΐας: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό και θα καλέσει το όνομά του Εμμανουήλ» και «διότι παιδί γεννήθηκε για εμάς, υιός δόθηκε σε εμάς, του οποίου η εξουσία βρίσκεται στον ώμο του, και το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής» και τα εξής.

Το απαύγασμα βεβαίως, όπως ακριβώς το απαύγασμα προέρχεται από τον ήλιο και από τη φωτιά, προέρχεται από την ουσία, ενώ η εικόνα φέρει απαράλλακτη τη μορφή του πρωτοτύπου. «Το θέλημά σου», Κύριε, «ποιος το γνώρισε, αν εσύ δεν έδωσες σοφία και δεν έστειλες το άγιό σου πνεύμα από τα ύψη; Και έτσι διορθώθηκαν οι δρόμοι των επιγείων, και οι άνθρωποι διδάχθηκαν όσα είναι αρεστά σε σένα», «και με τη σοφία» σου «σώθηκαν». «Το θέλημά σου δε», λέει, Κύριε, «ποιος το γνώρισε», δηλαδή κανείς, παρά μόνο εκείνος «ο άγγελος της μεγάλης βουλής», ο Χριστός, για τον οποίο και λέει «αν εσύ δεν έδωσες σοφία», δηλαδή τον δικό σου Λόγο και Υιό, «και έστειλες το άγιό σου πνεύμα από τα ύψη», δηλαδή από τους ύψιστους ουράνιους θρόνους και τη συνέδρια του Πατρός μαζί και του Υιού, «και έτσι διορθώθηκαν οι δρόμοι των επιγείων και οι άνθρωποι διδάχθηκαν όσα είναι αρεστά σε σένα και με τη σοφία» σου «σώθηκαν».