Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 1:10

Και γιατί να κάνω λόγο για την ευμεταβλητότητα των λόγων τους, εφόσον έχω πολύ μεγαλύτερες αποδείξεις από τα ίδια τα γεγονότα για τη στροφή τους προς τα αντίθετα; Διότι εκείνοι που δεν υποχώρησαν στην απόφαση πεντακοσίων επισκόπων η οποία εκδόθηκε εναντίον τους, ούτε δέχτηκαν να αποχωρήσουν από τη διοίκηση των Εκκλησιών, παρότι τόσοι πολλοί είχαν συμφωνήσει στην απόφαση της καθαίρεσής τους —επειδή, όπως ισχυρίζονται, εκείνοι δεν ήταν μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος ούτε διοικούσαν τις Εκκλησίες με τη χάρη του Θεού, αλλά άρπαξαν την ηγεσία με ανθρώπινη δυναστεία από επιθυμία για κενή δόξα— αυτοί λοιπόν τώρα δέχονται ως επισκόπους αυτούς που χειροτονήθηκαν από εκείνους. Ρώτησέ τους εκ μέρους μου: έστω κι αν περιφρονούν όλους τους ανθρώπους θεωρώντας πως δεν διαθέτουν ούτε μάτια ούτε αυτιά ούτε αντιληπτική καρδιά, ώστε τουλάχιστον να μπορούν να διακρίνουν την ανακολουθία όσων συμβαίνουν, οι ίδιοι τι λογική έχουν μέσα στη δική τους καρδιά; Πώς είναι δυνατόν να είναι επίσκοποι και οι δύο, και αυτός που καθαιρέθηκε από τον Εύιππο και αυτός που χειροτονήθηκε από τον ίδιο; Διότι και τα δύο αποτελούν έργο του ίδιου χεριού. Ο οποίος, αν δεν είχε τη χάρη που δόθηκε στον Ιερεμία, να κατεδαφίζει και να ανοικοδομεί, να εκριζώνει και να φυτεύει, ούτε θα είχε εκριζώσει τον έναν ούτε θα είχε φυτέψει τον άλλον. Αν όμως του αναγνωρίζεις το ένα, οφείλεις να του παραχωρήσεις και το άλλο.

Έτσι και εμείς ας φροντίσουμε να αποκτήσουμε τον πλούσιο θησαυρό, την εγκράτεια και την ακτημοσύνη, ώστε να μας μεταθέσει και εμάς από τη φθαρτή στην άφθαρτη και αιώνια ζωή. Ο προφήτης Ιερεμίας αγιάστηκε από τη μήτρα της μητέρας του· διότι του λέει ο Θεός: προτού να σε πλάσω, σε γνώριζα, και προτού να βγεις από τη μήτρα, σε αγίασα. Σε αυτόν έδωσε επίσης την εξουσία να ξεριζώνει και να καταστρέφει και να αφανίζει, ομοίως δε να ανοικοδομεί και να φυτεύει. Και βλέπετε ότι ούτε αυτός πέρασε την παρούσα ζωή χωρίς θλίψεις, αν και κανείς δεν έζησε ζωή πιο οδυνηρή και θλιβερή από τη δική του, ώστε μάλιστα να συγγράψει και τόσους θρήνους. Ώστε, εάν πρέπει με κατάνυξη να μάθουμε πώς να ζούμε ευάρεστα στον Θεό, οφείλουμε να αναπαριστούμε και να μιμούμαστε τη δική του ζωή· διότι ο μακάριος είχε αποκτήσει πολλή ταπεινοφροσύνη και αγάπη προς τον Θεό και προς τον πλησίον.

Καιρός για να καθαιρεί κανείς και καιρός για να οικοδομεί. Αυτά μπορεί να τα μάθει κανείς και από όσα ειπώθηκαν από τον Θεό προς τον προφήτη Ιερεμία, στον οποίο δόθηκε από τον Θεό η δύναμη πρώτα να καθαιρεί, να εκριζώνει και να κατασκάπτει, και έπειτα να ανορθώνει, να ανοικοδομεί και να φυτεύει. Διότι πρέπει πρώτα να ερειπωθούν μέσα μας τα οικοδομήματα της κακίας και τότε να βρεθεί χρόνος και ευρυχωρία για την κατασκευή του ναού του Θεού που οικοδομείται μέσα στις ψυχές, για τον οποίο η αρετή χρησιμεύει ως υλικό. Διότι εάν κάποιος εποικοδομεί πάνω στο θεμέλιο αυτό χρυσάφι, ασήμι και πολύτιμους λίθους, αυτά ονομάζονται αρετή· ενώ με το ξύλο, το χόρτο και το καλάμι ερμηνεύεται η φύση της κακίας, η οποία δεν προετοιμάζεται για τίποτα άλλο παρά για να καταναλωθεί από τη φωτιά. Όταν λοιπόν τα οικοδομήματα είναι φτιαγμένα από χόρτο και καλάμι, δηλαδή από αδικία, υπερηφάνεια και την υπόλοιπη κακία της ζωής, ο λόγος του Θεού παραγγέλλει πρώτα να οδηγηθούν αυτά στον αφανισμό, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο να χρησιμοποιήσουμε το χρυσάφι της αρετής ως υλικό για την κατασκευή του πνευματικού οίκου. Διότι δεν είναι δυνατόν να συμφυεί το ασήμι με το καλάμι, ή να ενωθεί το χρυσάφι με το χόρτο, ή το μαργαριτάρι με το ξύλο, αλλά εάν πρόκειται να συμβεί αυτό, πρέπει οπωσδήποτε να αφανιστεί το ένα από τα δύο. Διότι ποια κοινωνία μπορεί να έχει το φως με το σκοτάδι; Επομένως, ας καθαιρεθούν πρώτα τα έργα του σκότους και τότε θα κατασκευαστούν τα φωτεινά οικοδομήματα της ζωής.

ΙΣΤ΄. Περί της απιστίας των Ιουδαίων, και περί της Εκκλησίας των εθνών. Ο Ησαΐας, εκ προσώπου του Θεού, λέγει: «Ούτε γνώρισες, ούτε κατάλαβες, ούτε εξ αρχής άνοιξα τα αυτιά σου· διότι εγνώριζα ότι βεβαίως θα απειθήσεις.» Και πάλι: «Μέγα είναι το όνομά του ανάμεσα στα έθνη και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου, και θυσία καθαρή.» Ο Μιχαίας: «Και κατά τις έσχατες ημέρες θα είναι εμφανές το όρος του Κυρίου, στηριγμένο στις κορυφές των ορέων, και θα υψωθεί πάνω από τα βουνά· και θα σπεύσουν προς αυτό λαοί, και θα πορευθούν πολλά έθνη, και θα πουν: ελάτε να αναβούμε στο όρος του Κυρίου, και στον οίκο του Θεού του Ιακώβ· και θα μας φωτίσουν στις οδούς του· διότι από τη Σιών θα εξέλθει ο νόμος, και ο λόγος του Κυρίου από την Ιερουσαλήμ.» Ο Ιερεμίας: «Και είπε ο Κύριος προς εμένα, ιδού, έδωσα τους λόγους μου στο στόμα σου· ιδού, σε κατέστησα σήμερα πάνω σε έθνη, και σε βασιλείες για να ξεριζώνεις, και να κατακόβεις, και να καταστρέφεις, και να ανοικοδομείς, και να φυτεύεις.» Και εάν αυτά αναφέρονται στον Ιερεμία, ποιες βασιλείες ξερίζωσε, ή ποια έθνη κατέστρεψε; Αλλά έχει λεχθεί περί του Κυρίου, ο οποίος ξερίζωσε από κάθε ψυχή που πιστεύει σε αυτόν τη βασιλεία του Αντικειμένου, και ο οποίος κατέστρεψε τα οικοδομήματα της κακίας, και των μοχθηρών δογμάτων, φυτεύοντας τα ανώτερα. Ο Δαβίδ: «Λύτρωσέ με από την αντιλογία του λαού, θα με καταστήσεις κεφαλή εθνών.»

Ιδού, σε κατέστησα σήμερα. Και όμως πιο πάνω έλεγε: Προτού εξέλθεις από τη μήτρα σε αγίασα. Πώς λοιπόν εδώ λέει, σήμερα; Εκείνο κατά την πρόγνωση, τούτο κατά την ενέργεια. Να ξεριζώνεις. Αυτό είναι άριστο είδος γεωργίας, το να ανασκάπτει κανείς τα αγκάθια.

Όσα πρόκειται να προφητεύσει, τα εξέφρασε συνοπτικά. Το να εκριζώνει σημαίνει την αναχώρηση από την πόλη· το να κατασκάπτει, δηλαδή την καταστροφή του ναού· και το να εξολοθρεύει, τη σφαγή του πλήθους· και το να καταλύει, την απώλεια των οικείων· και το να ανοικοδομεί, την ανάκληση· και το να μεταφυτεύει, το να κατοικούν με ασφάλεια στη γη μετά την επάνοδο.

Όλοι αυτοί και ακόμη περισσότεροι από αυτούς υπομένουν κόπους και κινδύνους για μια ελπίδα που φαντάζει πρόσκαιρη· πολύ περισσότερο το φιλόθεο γένος των Χριστιανών, ανδρών δηλαδή και γυναικών (διότι δεν έχει στρατολογηθεί από τον Θεό μόνο το άρρεν, αλλά και το θήλυ), όχι με τη ρώμη του σώματος, αλλά με την ανδρεία του φρονήματος, υπομένοντας προθύμως και οι δύο διωγμούς και λιμούς, νηστεία και αγρυπνία και χαμευνία, καθώς και τις άλλες ανεκδιήγητες θλίψεις, για την ακήρατη και μακάρια ελπίδα στους ουρανούς. Ας στέκεται, λοιπόν, ο καθένας σταθερός στο δικό του έργο και ας τονώνεται από την ελπίδα· ο γεωργός του πνευματικού αγρού ας βάλει το άροτρο της διδασκαλίας στο δεκτικό χωράφι της διάνοιας· έπειτα, μαζί με τα αιρετικά σπέρματα που είχαν σπαρθεί προηγουμένως, ξερίζωσε το βλάστημα των ιουδαϊκών και ελληνικών σοφισμάτων, ώστε, αφού καθαρίσεις την ψυχή, να επισπείρεις τα άγια σπέρματα της πίστεως, τα αγαλλιάματα της ελπίδας, τα γλυκάσματα της αγάπης. Διότι δεν έδωσε μόνο στον Ιερεμία την εξουσία να κατασκάπτει τα χειρότερα και να φυτεύει τα καλύτερα, αλλά και σε σένα, λέγοντας: Ιδού, έδωκα τους λόγους μου στο στόμα σου· ιδού, σε κατέστησα σήμερα πάνω σε έθνη και βασίλεια, για να εκριζώνεις και να κατασκάπτεις και να καταστρέφεις, και να ανοικοδομείς και να καταφυτεύεις.

Να γελάσεις, αλλά να μην περιγελάσεις· διότι άλλο πράγμα είναι το επιπόλαιο γέλιο, και άλλο το ωφέλιμο. Και για να βεβαιωθείς ότι δεν ψεύδομαι λέγοντας αυτά, λάβε την απόδειξη από τις ίδιες τις θείες Γραφές. Διότι για εκείνον που γελά επιπόλαια, άκουσε τη Σοφία που λέει: «Ο άφρων πράττει το κακό γελώντας»· ενώ για εκείνον που γελά συνετά και ωφέλιμα, άκουσε τον Ιώβ που λέει: «Δεν θα λάβει κανένα δώρο από τον ασεβή, ενώ το αληθινό στόμα θα το γεμίσει με γέλιο». Πολύ σωστά, λοιπόν, έλεγε ο Εκκλησιαστής: «Υπάρχει καιρός για κλάμα και καιρός για γέλιο». Καιρός να κλάψουμε για την αμαρτία, και καιρός να ευφρανθούμε για τη δικαιοσύνη· διότι «δίκαιος είναι ο Κύριος, και αγάπησε τη δικαιοσύνη». Καιρός να διαρρήξουμε την έχθρα, και καιρός να συνάψουμε την αγάπη· υπακούοντας στον μακάριο Παύλο που λέει: «Ο ήλιος ας μη δύει επάνω στον θυμό σας». Καιρός να ξεριζώσουμε την ασέβεια, και καιρός να φυτέψουμε την ευσέβεια. Όλα αυτά τα φανέρωνε και ο Κύριός μας στον προφήτη Ιερεμία, όταν αναφερόμενος στη γεμάτη αγκάθια χώρα των Ιουδαίων, του έλεγε: «Ιδού, σε εγκαθιστώ σήμερα για να ξεριζώνεις και να φυτεύεις, να κατασκάπτεις και να ανοικοδομείς»· να ξεριζώνεις την πολυθεΐα, και να φυτεύεις τη μοναρχία του Θεού· να κατασκάπτεις και να ανοικοδομείς· να κατασκάπτεις τα ειδωλολατρικά σεβάσματα, και να ανοικοδομείς τους ευκτήριους οίκους των μαρτύρων.

Περί νηστείας. Λόγος ΣΤ΄. Πάλι είναι καιρός νηστείας, πάλι αφορμή για τρυφή, πάλι όψη αγώνων, πάλι η σάλπιγγα του Χριστού, κηρύσσοντας τον καλόν αγώνα, συγκέντρωσε τους αγωνιστές στο σκάμμα· πάλι κηρύσσεται η ετήσια παρουσία του Χριστού. Ας καθαρίσουμε όλοι τους εαυτούς μας, για να τον υποδεχτούμε. Διότι, εάν η εξαγγελία της παρουσίας ενός θνητού βασιλιά αναγκάζει αυτούς που πρόκειται να τον υποδεχτούν να ευπρεπίζουν τα σπίτια τους με φόβο και τρόμο, ώστε να προετοιμάσουν οικήματα άξια για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει σε αυτά, πόσο μάλλον εμείς, που πρόκειται να υποδεχτούμε τον αληθινό βασιλιά, οφείλουμε να προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε άξιοι για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει μέσα μας; Ας προσέλθει σήμερα σε εμάς ο προφήτης Ιερεμίας, ο οποίος στάλθηκε από τον Κύριο, έχοντας ακούσει: Ιδού, σε τοποθέτησα σήμερα προφήτη στα έθνη, για να ξεριζώνεις και να φυτεύεις, να κατεδαφίζεις και να ανοικοδομείς. Ας τον υπακούσουμε· αυτός είναι που προετοιμάζει τους ναούς του μεγάλου βασιλιά. Ας ξεριζώσουμε τις ηδονές και ας φυτέψουμε την εγκράτεια· ας κατεδαφίσουμε την κακία και ας ανοικοδομήσουμε τις αρετές· ας διώξουμε το ψέμα και ας καρπωθούμε την αλήθεια· ας απορρίψουμε την υπερηφάνεια και ας αναλάβουμε τη μετάνοια· ας αποκόψουμε την οργή και ας δεχτούμε την πραότητα. Διότι λέει ο Χριστός: Σε ποιον θα αναπαυθώ; Σε αυτόν που είναι πράος και ήσυχος και τρέμει τα λόγια μου. Μην ευπρεπίζεις σπίτι φτιαγμένο από πέτρες· διότι ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητα.