Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 1:6

Είτε, λοιπόν, είσαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος, να φοβηθείς τον Θεό που σε έπλασε· είτε θεωρείς τον εαυτό σου πολύ νέο για το κήρυγμα, να ευλαβείσαι Εκείνον που σε γνώριζε πριν πλαστείς· είτε έχεις δώσει τον λόγο σου (και ο λόγος για τους αγίους ισοδυναμούσε με όρκο), διάβασε όμως τον Ιερεμία, πώς και ο ίδιος, αν και είχε πει: «Δεν θα αναφέρω το όνομα του Κυρίου», ύστερα, επειδή φοβήθηκε το πυρ που άναψε μέσα του, δεν έπραξε πλέον σύμφωνα με αυτά που είχε πει, ούτε κρύφτηκε προφασιζόμενος ότι δεσμευόταν από τον όρκο· αλλά, από ευλάβεια προς Εκείνον που του ανέθεσε το έργο, έφερε εις πέρας την προφητεία.

Είτε λοιπόν έχεις αδύναμη φωνή και είσαι βραδύγλωσσος, να φοβηθείς τον Θεό που σε έπλασε· είτε θεωρείς τον εαυτό σου πολύ νέο για το κήρυγμα, να ευλαβείσαι Εκείνον που σε γνώριζε πριν καν πλαστείς· είτε έχεις δώσει τον λόγο σου (και ο λόγος για τους αγίους ήταν ισοδύναμος με όρκο), διάβασε τον Ιερεμία, πώς και ο ίδιος, αν και είχε πει «δεν θα αναφέρω το όνομα του Κυρίου», αργότερα, επειδή φοβήθηκε τη φωτιά που άναψε μέσα του, δεν έπραξε τελικά σύμφωνα με όσα είχε πει, ούτε κρύφτηκε με τη δικαιολογία ότι είχε δεσμευτεί από τον όρκο του· αλλά, τρέφοντας ευλάβεια προς Εκείνον που του ανέθεσε το έργο, ολοκλήρωσε την προφητεία.

Απόκριση Ιωάννη: Οι αδελφοί παραιτήθηκαν εξαιτίας της πολλής ταπείνωσης. Διότι, ενώ είχαν κατά Θεόν την εξουσία να διοικήσουν βάσει της διαθήκης, δεν προέτρεξαν σε αυτό, αλλά αγάπησαν μάλλον την υπακοή. Και πρόθυμα σε εξέλεξαν, προς έλεγχο εκείνων που απαιτούν κληρονομιές και δωρεές, και έχουν το κοσμικό φρόνημα της φιλαργυρίας και προτιμούν τα γήινα από τη βασιλεία των ουρανών. Χαίροντας λοιπόν με την ταπείνωσή τους, τους επιτρέψαμε να παραιτηθούν. Σε σένα όμως επιτρέψαμε να το αποδεχθείς εξαιτίας της κλήσης από τον Θεό, ο Οποίος οικονομεί τα πάντα προς το συμφέρον του καθενός, σύμφωνα με την πρόγνωσή Του. Μη νομίσεις, λοιπόν, ότι αυτό συνέβη από παρακοή τους. Διότι και ο Μωυσής, όταν του ανατέθηκε από τον Θεό η διοίκηση του λαού, είπε: «Έχω ισχνή φωνή και είμαι βραδύγλωσσος», και ο Θεός του το συγχώρησε, γνωρίζοντας ότι το είπε αυτό όχι από αντιλογία αλλά από πολλή ταπείνωση. Το ίδιο έκανε και ο προφήτης Ιερεμίας, λέγοντας: «Δέσποτα Κύριε, ιδού δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος», και δεν του καταλογίστηκε ως αντιλογία. Το ίδιο έπραξε και ο εκατόνταρχος όταν είπε στον Σωτήρα: «Δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου», και θαυμάστηκε η πίστη του, η οποία ήταν συγκερασμένη με την ταπείνωση. Και μην πεις: γιατί λοιπόν ο Ιησούς του Ναυή δεν παραιτήθηκε από την ηγεμονία και οι απόστολοι από το κήρυγμα; Άραγε επειδή δεν είχαν ταπείνωση;

Διότι πολλοί από τους αγίους αρνήθηκαν και αναγκάστηκαν από τον Θεό. Επειδή και ο Μωυσής είπε: «Δες, όρισε άλλον», και ο Ιερεμίας λέει: «Είμαι πολύ νέος και δεν μπορώ να μιλήσω.» Και άλλοι από τους Πατέρες απέφυγαν τη χειροτονία, αλλά αφού πάρθηκαν με τη βία και χειροτονήθηκαν, βάσταξαν τη διακονία για το όνομα του Θεού. Εκείνος όμως που αναγκάζεται να έλθει σε αυτό και το αρνείται, αποφεύγει την υπακοή, και η Γραφή λέει: «Η υπακοή είναι προτιμότερη από τη θυσία.» Εάν πάλι δει κανείς άλλους να ησυχάζουν και να μην συναναστρέφονται απολύτως κανέναν, δεν πρέπει να σκεφτεί γι' αυτούς κάτι τέτοιο, ώστε να έλθουν στο μέσο των ανθρώπων. Όταν όμως κάποιος έχει συναναστροφές και, όταν προκύψει ανάγκη, δεν αρνείται να εισέλθει και σε χωριά και σε πόλεις, και υπάρχει η μαρτυρία ότι είναι καλός και κατάλληλος, τους ανθρώπους αυτούς οφείλουν οι επίσκοποι και να τους παίρνουν έστω με τη βία και να τους χειροτονούν· διότι αυτοί δύνανται όχι μόνο τη δική τους ψυχή να ωφελήσουν, αλλά και των άλλων. Γι' αυτόν τον λόγο παράγγειλε ο Απόστολος στον Τίτο «να εγκαταστήσει σε κάθε εκκλησία πρεσβυτέρους», δηλαδή αξίους για το έργο, όπως ήταν και ο Τιμόθεος. Και ο άγιος Γρηγόριος και οι σύγχρονοί του από ανάγκη χειροτονήθηκαν. Και αν ερευνήσουμε, βρίσκονται και άλλοι πολλοί δούλοι του Θεού στις ημέρες μας που έπαθαν το ίδιο, οι οποίοι ωστόσο, παρότι θλίβηκαν περισσότερο, υπέμειναν τον κόπο, φοβούμενοι μήπως αθετήσουν το θέλημα του Θεού.

Διότι, αν και κατάγονταν από τους Ιουδαίους και πριν από την αγάπη τους προς τον Χριστό είχαν ίσως και αυτοί, όπως και οι άλλοι, ακάθαρτα χείλη, όταν όμως αποδέχθηκαν την πίστη και έκαναν την καλή ομολογία, και τους άγγιξε ο άνθρακας, τότε κλήθηκαν σε αποστολή και ακολούθησαν χωρίς καθυστέρηση, μολονότι ο πάνσοφος Μωυσής έλεγε: «Σε παρακαλώ, Κύριε, προχείρισε κάποιον άλλον ικανό, τον οποίο θα στείλεις»· και ο Ιερεμίας πάλι έλεγε: «Δέσποτα Κύριε, ιδού, δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος.» Είναι επομένως πιο θερμοί ως προς την αποστολή και τη διακονία οι εν Χριστώ πιστοί σε σχέση με τους παλαιότερους αγίους. Και σαφής προτύπωση αυτού του γεγονότος θα μπορούσε να είναι ο μακάριος προφήτης Ησαΐας, ο οποίος, μετά την επαφή του με τον άνθρακα, αναφώνησε και είπε: «Ιδού εγώ, απόστειλόν με.» <Και είπε: Πήγαινε και πες σε αυτόν τον λαό: Θα ακούσετε με την ακοή σας και δεν θα καταλάβετε· και βλέποντας θα δείτε και δεν θα αντιληφθείτε. Διότι πάχυνε η καρδιά αυτού του λαού, και με τα αυτιά τους άκουσαν βαριά, και έκλεισαν τα μάτια τους, μήπως τυχόν δουν με τα μάτια, και ακούσουν με τα αυτιά, και κατανοήσουν με την καρδιά, και επιστρέψουν, και εγώ τους θεραπεύσω.> Ότι δηλαδή επήλθε πώρωση εν μέρει στον Ισραήλ, το γράφει ο θεσπέσιος Παύλος· ερμηνεύοντας δε με ποιον τρόπο τους συνέβη να πάθουν την πώρωση, λέει: «Διότι μέχρι σήμερα, όταν αναγινώσκεται ο Μωυσής, υπάρχει κάλυμμα πάνω στην καρδιά τους.»

Και τώρα πήγαινε και «εγώ θα ανοίξω το στόμα σου»· επειδή όμως μετά από αυτό εκείνος δίσταζε και καθυστερούσε ακόμη, «οργίστηκε, λέει, ο Κύριος εναντίον του Μωυσή», και είπε: «Δεν είναι εκεί ο Ααρών ο αδελφός σου; Γνωρίζω ότι αυτός θα μιλήσει για σένα». Και όταν πάλι ο Ιερεμίας είπε νωρίτερα, ότι «είμαι πολύ νέος και δεν γνωρίζω να μιλώ», παρ' όλα αυτά ο Θεός του απάντησε, λέγοντας: «Μη λες ότι “είμαι νέος”, διότι σε όλους, προς τους οποίους θα σε αποστείλω, θα πας, και θα πεις όλα όσα θα σου παραγγείλω». Διότι δεν ήταν καθόλου ακίνδυνο να πει κανείς, ή έστω μόνο να σκεφτεί, ότι η υπέρτατη βουλή απέτυχε ως προς τον ορθό λογισμό καλώντας έναν νέο άνδρα στην προφητεία. Ομοίως, ο θεσπέσιος Πέτρος άκουσε, όταν κατέβαινε η οθόνη από τον ουρανό: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε»· επειδή όμως αναφώνησε ιουδαϊκά: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ποτέ δεν έφαγα κάτι βέβηλο ή ακάθαρτο», επιτιμήθηκε αμέσως, και επειδή τόλμησε να αντιτεθεί στις θείες αποφάσεις, άκουσε ξεκάθαρα: «Όσα ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς βέβηλα». Διότι ακόμη και αν ο Θεός των όλων ήθελε να τους ελέγξει ήπια, και δεν εξοργίστηκε αμέσως υπερβολικά με όσους έφεραν αντίρρηση, ωστόσο η άρνησή τους δεν έμεινε απαλλαγμένη ευθύνης.

Διότι δεν είναι μικρές οι συνέπειες της αμέλειας σε αυτά. Επειδή λέει η Γραφή: «Επικατάρατος είναι εκείνος που εκτελεί τα έργα του Θεού με αμέλεια». Και αυτό μπορεί να το κατανοήσει κανείς με σαφήνεια, εάν αναλογιστεί τον μακάριο Ιωνά και τη θάλασσα που μαίνονταν εναντίον του, καθώς και εκείνο το φοβερό και φρικτό κήτος που κινούνταν εναντίον του. Βρίσκω επίσης ότι και καθένας από τους αγίους φοβόταν το μέγεθος του θείου λειτουργήματος. Διότι ο μεν ιεροφάντης Μωυσής, όταν ο Θεός τον πρόσταξε να εξαποστείλει τον λαό, έχοντας αναμετρήσει τη δύναμη της ανθρώπινης φύσης και βλέποντας ότι η διακονία του κηρύγματος ήταν μεγαλύτερη από αυτήν, έλεγε: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος». Σε συμφωνία δε με αυτά, και ο μακάριος Ιερεμίας, όταν αποστελλόταν για να προφητεύσει, αναφωνεί: «Ω, Δέσποτα Κύριε, ιδού, δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος». Διότι, παρόλο που οι άγιοι αποτελούν για εμάς το ωραιότερο υπόδειγμα ευλάβειας όταν προφέρουν τέτοια λόγια, εντούτοις, ο τρόπος αυτής της δειλίας γεννά στους αδυνάμους έναν όχι μικρό ούτε ακίνδυνο δισταγμό. Γι' αυτό ο Θεός μας νουθετεί και μας προτρέπει να αποβάλλουμε τον φόβο, λέγοντας προς τον Μωυσή: «Ποιος έδωσε στόμα στον άνθρωπο, και ποιος έκανε τον δύσκωφο και τον κωφό, αυτόν που βλέπει και τον τυφλό; Δεν είμαι εγώ ο Κύριος ο Θεός; Και τώρα πήγαινε, και εγώ θα ανοίξω το στόμα σου».

Όταν, λοιπόν, οι άγιοι στέλνονταν από τον Θεό προς βοήθεια άλλων, από ταπείνωση δεν το αποδέχονταν. Αλλά ο μεν Μωυσής έλεγε: Σε παρακαλώ να ορίσεις κάποιον άλλον ικανό, διότι εγώ έχω αδύναμη φωνή και είμαι βραδύγλωσσος. Ο δε Ιερεμίας έλεγε: Εγώ είμαι πολύ νέος. Και γενικά ο καθένας από τους αγίους απέκτησε αυτήν την ταπείνωση από την εφαρμογή, όπως αναφέραμε, των εντολών. Αυτήν την ταπείνωση κανένας δεν μπορεί να εξηγήσει με τον λόγο πώς είναι ή πώς δημιουργείται στην ψυχή, εάν δεν την μάθει ο άνθρωπος από προσωπική εμπειρία. μόνο με λόγια, όμως, κανένας δεν μπορεί να τη μάθει.

Ποιος άραγε είναι ικανός να ανέλθει σε τόσο μεγάλο ύψος αρετών και να τα διηγηθεί αυτά επάξια; Αυτού η πίστη νίκησε και την ανθρώπινη φύση· διότι αρνήθηκε κάθε κοσμική δόξα, και την ταπείνωση του Κυρίου, την οποία έδειξε για εμάς τους αμαρτωλούς, ο οποίος αν και πλούσιος, για εμάς έγινε φτωχός, και ενώ ήταν Κύριος των πάντων και Θεός, καταδέχθηκε να λάβει μορφή δούλου, και αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβείμ και δοξολογείται ακατάπαυστα από κάθε αγγελική και αρχαγγελική στρατιά συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, αυτήν (την ταπείνωση) ο Ιερεμίας προφητικά μας προανήγγειλε, όχι μόνο με λόγια, αλλά και με έργα δείχνοντάς την. Διότι όταν ο Θεός τον εξέλεγε για το αξίωμα της προφητείας, εκείνος έλεγε: «Κύριε, δεν ξέρω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος», θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο για το αξίωμα της προφητείας· όχι επειδή ήθελε να αποφύγει τον κόπο, αλλά επειδή διακατεχόταν από ταπεινοφροσύνη. Γι' αυτό, όταν έλεγε ότι «δεν μπορώ να μιλήσω, γιατί είμαι πολύ νέος», ο Θεός, αποδεχόμενος μεν την ταπεινοφροσύνη του, αλλά αυξάνοντας την προθυμία του, του έλεγε: «Μη λες ότι είμαι πολύ νέος· διότι θα πας προς όλους σε όσους σε αποστείλω».

Στον μεν προφήτη Ιερεμία, ο οποίος είχε πει: «Ο Ων, Δέσποτα Κύριε, ιδού δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος», «άπλωσε ο Κύριος το χέρι Του και άγγιξε το στόμα του και του είπε: Ιδού, έθεσα τους λόγους μου στο στόμα σου»· διότι, επειδή τα χείλη του Ιερεμία δεν είχαν ανάγκη κάθαρσης, ευλόγως το χέρι του Κυρίου που άγγιξε το στόμα του, τον γέμισε με την προφητική χάρη. Τώρα όμως, επειδή ο Ησαΐας είχε ανάγκη κάθαρσης, δεν τον πλησιάζει ο Κύριος, αλλά ένα από τα Σεραφείμ που απεστάλη από τον Κύριο, φέροντας άνθρακα, και καθαρίζει τα χείλη του με τον άνθρακα. Γι' αυτό τον λόγο, ευλόγως, τα Σεραφείμ, όταν το όνομά τους ερμηνεύεται στην ελληνική γλώσσα, σημαίνουν αυτούς που πυρπολούν ή τους εμπρηστές. Και μου φαίνεται ότι αποτελούν όργανα κάθαρσης για εκείνους που έχουν ανάγκη κάθαρσης, γι' αυτό ένα από τα Σεραφείμ, έχοντας λάβει εντολή να πράξει τούτο, έφερε τον καθαρτικό άνθρακα στα χείλη του προφήτη. Αυτός δε ήταν ο άνθρακας από το θυσιαστήριο, προφανώς επειδή ο φιλάνθρωπος Κύριος γεμίζει το θυσιαστήριό Του με τέτοιου είδους σωτήριους και καθαρτικούς άνθρακες. Γι' αυτό έχει λεχθεί κάπου: «άνθρακες άναψαν από αυτόν». Και ο ίδιος ο Θεός στα βιβλία του Μωυσή ονομάζεται «πυρ καταναλίσκον», ενώ για τον Σωτήρα μαρτυρείται στα Ευαγγέλια ότι θα βαπτίσει τους άξιους «εν Πνεύματι Αγίω και πυρί».

Και το πλέον αξιοθαύμαστο είναι ότι, όταν αποστέλλονταν, δεν έφεραν καμία αντίρρηση, ούτε είπαν ότι είναι ισχνόφωνοι και βραδύγλωσσοι· διότι ο Μωυσής τούς είχε παιδαγωγήσει ως προς αυτό. Δεν είπαν ότι είναι νεότεροι· διότι ο Ιερεμίας τούς είχε συνετίσει.

Μην μου προβάλλετε, λέγει, τη δυσκολία των πραγμάτων· διότι εγώ είμαι μαζί σας, αυτός που κάνει τα πάντα εύκολα. Το ίδιο έλεγε συνεχώς και στους προφήτες στην Παλαιά Διαθήκη, και στον Ιερεμία που προέβαλλε τη νεότητά του, και στον Μωυσή και τον Ιεζεκιήλ που δίσταζαν: «Εγώ είμαι μαζί σας»· αυτό λέγει και εδώ σε τούτους. Πρόσεξε όμως και εδώ τη διαφορά τους. Διότι εκείνοι μεν, αν και αποστέλλονταν σε ένα μόνο έθνος, πολλές φορές αρνούνταν· αυτοί όμως δεν ξεστόμισαν τίποτε τέτοιο, παρόλο που αποστέλλονταν σε ολόκληρη την οικουμένη. Τους υπενθυμίζει δε και τη συντέλεια, για να τους ελκύσει περισσότερο, ώστε να μη βλέπουν μόνο τα τωρινά δεινά, αλλά και τα μελλοντικά απέραντα αγαθά. Διότι τα λυπηρά, λέγει, τα οποία θα υποστείτε, τελειώνουν μαζί με τον παρόντα βίο, από τη στιγμή που και αυτός ο ίδιος ο αιώνας θα φτάσει στη συντέλειά του· ενώ τα αγαθά, τα οποία θα απολαύσετε, παραμένουν αθάνατα, όπως ακριβώς είπα πολλές φορές στο παρελθόν.

Εγώ είμαι νεότερος. Παρατήρησε την ταπεινοφροσύνη των δικαίων, πώς εκθέτουν γραπτώς τα δικά τους ελαττώματα. Ποιος δεν θα κοκκίνιζε από ντροπή να παραδώσει κάτι τέτοιο γραπτώς; Αλλά ήταν απαλλαγμένοι από κενοδοξία και φιλοδοξία· και ό,τι είπαν και ό,τι άκουσαν, το κατέθεσαν με πάσα αλήθεια.

Και πάλι: «Ιδού, δεν γνωρίζω να ομιλώ», λέει ο προφήτης· ώστε, όταν τον δεις να ρητορεύει και να απευθύνει λόγους προς αυτούς, να μη νομίσεις ότι τα λόγια αυτά προέρχονται από τη δική του δύναμη. Διότι εκ των προτέρων ομολόγησε ότι: «Ούτε να ομιλώ γνωρίζω».

Ο Ων. Αναγνώρισε αυτόν που του μιλούσε. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τον αποκαλεί με την προγενέστερη προσωνυμία. Διότι, όταν κάποτε ρώτησε ο Μωυσής και θέλησε να μάθει το θείο όνομα, ο Δεσπότης είπε: «Εγώ ειμί ο Ων». Μιμείται δε και την ευλάβεια του Μωυσή, λέγοντας ότι η νεότητά του δεν επαρκεί για την προφητεία. Αλλά ο Δεσπότης τον προτρέπει να μην προβάλλει τη νεότητά του ως δικαιολογία παραίτησης, αλλά να εκτελέσει το προσταχθέν, και αποδιώχνει από αυτόν και τον φόβο.

Αλλά και του Ιερεμία ο Θεός δεν αποδέχθηκε την παραίτηση που προέβαλε λόγω της ηλικίας του, αλλά τον οδήγησε ενώπιον του ιουδαϊκού λαού, λέγοντάς του ότι σε τίποτα δεν εμποδίζεται από αυτό, εφόσον οι δυνάμεις της διανοίας του είναι ακμαίες. Σε αυτήν την ηλικία ευρισκόμενος, ή μάλλον σε πολύ μικρότερη από αυτήν, ο Δανιήλ έκρινε τους πρεσβυτέρους. Και ο Ιωσίας, χωρίς να έχει συμπληρώσει ούτε δέκα ολόκληρα έτη, ανέβηκε στον βασιλικό θρόνο· και τότε μεν ευδοκιμούσε, έπειτα όμως, επιδεικνύοντας μικρή αμέλεια, έβλαψε την αρετή της ψυχής του. Τι να πούμε δε για τον Ιωσήφ; Δεν ήταν άραγε νέος, και μάλιστα πάρα πολύ νέος, όταν ανέλαβε εκείνον τον σκληρό πόλεμο, μαχόμενος όχι εναντίον ανδρών, αλλά εναντίον της ίδιας της τυραννίας της φύσεως, και μέσα από το καμίνι και τη φλόγα, που ήταν πολύ πιο φοβερή από την περσική, πετάχτηκε έξω σώος, παραμένοντας εξίσου αβλαβής με τους τρεις παίδες; Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι παρουσίασαν τότε τα σώματά τους να εξέρχονται ακέραια μαζί με τις τρίχες τους, σαν να έβγαιναν από πηγή μάλλον παρά από καμίνι, έτσι ακριβώς και αυτός, αφού απαλλάχθηκε από τα μιαρά χέρια της Αιγυπτίας, εξήλθε χωρίς να υποστεί τίποτα —ούτε από την επαφή, ούτε από τα λόγια, ούτε από το βλέμμα, ούτε από τα ενδύματα, ούτε από τα αρώματα, τα οποία άναβαν τη φλόγα της επιθυμίας χειρότερα από τα ξερόκλαδα και την πίσσα, ούτε από την ίδια του την ηλικία— τέτοιο, δηλαδή, που είναι επόμενο να πάθει κάποιος ως άνθρωπος.

Και παρατήρησε πόσο είναι το κέρδος της εξομολογήσεως. Κατηγόρησε τον εαυτό του και αμέσως καθαρίστηκε. Διότι, επειδή είπε αυτά τα λόγια: «Στάλθηκε σε εμένα», λέει, «ένα από τα Σεραφείμ και στο χέρι του είχε έναν άνθρακα, τον οποίο πήρε με τη λαβίδα από το θυσιαστήριο. Και άγγιξε το στόμα μου και είπε: Ιδού, αυτό άγγιξε τα χείλη σου και θα αφαιρέσει τις ανομίες σου και θα καθαρίσει πλήρως τις αμαρτίες σου». Κάποιοι βέβαια ισχυρίζονται ότι αυτά αποτελούν σύμβολα των μελλοντικών μυστηρίων: δηλαδή το θυσιαστήριο, το πυρ που βρίσκεται επάνω του, η δύναμη που διακονεί, το να δίνεται στο στόμα, το να καθαρίζει τα αμαρτήματα. Εμείς όμως προς το παρόν παραμένουμε στην ιστορική διήγηση και εξηγούμε για ποιον λόγο συνέβη αυτό. Επρόκειτο να σταλεί προς τον ιουδαϊκό λαό, για να αναγγείλει κάποια μηνύματα φοβερά και δυσβάσταχτα. Στέλνεται, λοιπόν, το Σεραφείμ, ώστε να τον απαλλάξει από τον φόβο και να τον γεμίσει με παρρησία. Και για να μην προβάλει δικαιολογίες, όπως ο Μωυσής λέγοντας ότι έχει αδύναμη φωνή, και ο Ιερεμίας ότι είναι πολύ νέος, έτσι και αυτός ότι έχει ακάθαρτα χείλη και δεν δύναται να διακονήσει τα όσα του παραγγέλλονται, έρχεται το Σεραφείμ καθαρίζοντάς του τα αμαρτήματα, όχι με δική του δύναμη (διότι αυτό αποτελεί έργο αποκλειστικά του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος), αλλά κατόπιν προσταγής και με την προσφορά του άνθρακα. Διότι δεν είπε: «Ιδού, εγώ αφαιρώ», αλλά: «Ιδού, αυτό αφαιρεί τις ανομίες σου και θα καθαρίσει πλήρως τις αμαρτίες σου», εξαιτίας της προσταγής Εκείνου που το απέστειλε.

Περί νηστείας. Λόγος ΣΤ΄. Πάλι είναι καιρός νηστείας, πάλι αφορμή για τρυφή, πάλι όψη αγώνων, πάλι η σάλπιγγα του Χριστού, κηρύσσοντας τον καλόν αγώνα, συγκέντρωσε τους αγωνιστές στο σκάμμα· πάλι κηρύσσεται η ετήσια παρουσία του Χριστού. Ας καθαρίσουμε όλοι τους εαυτούς μας, για να τον υποδεχτούμε. Διότι, εάν η εξαγγελία της παρουσίας ενός θνητού βασιλιά αναγκάζει αυτούς που πρόκειται να τον υποδεχτούν να ευπρεπίζουν τα σπίτια τους με φόβο και τρόμο, ώστε να προετοιμάσουν οικήματα άξια για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει σε αυτά, πόσο μάλλον εμείς, που πρόκειται να υποδεχτούμε τον αληθινό βασιλιά, οφείλουμε να προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε άξιοι για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει μέσα μας; Ας προσέλθει σήμερα σε εμάς ο προφήτης Ιερεμίας, ο οποίος στάλθηκε από τον Κύριο, έχοντας ακούσει: Ιδού, σε τοποθέτησα σήμερα προφήτη στα έθνη, για να ξεριζώνεις και να φυτεύεις, να κατεδαφίζεις και να ανοικοδομείς. Ας τον υπακούσουμε· αυτός είναι που προετοιμάζει τους ναούς του μεγάλου βασιλιά. Ας ξεριζώσουμε τις ηδονές και ας φυτέψουμε την εγκράτεια· ας κατεδαφίσουμε την κακία και ας ανοικοδομήσουμε τις αρετές· ας διώξουμε το ψέμα και ας καρπωθούμε την αλήθεια· ας απορρίψουμε την υπερηφάνεια και ας αναλάβουμε τη μετάνοια· ας αποκόψουμε την οργή και ας δεχτούμε την πραότητα. Διότι λέει ο Χριστός: Σε ποιον θα αναπαυθώ; Σε αυτόν που είναι πράος και ήσυχος και τρέμει τα λόγια μου. Μην ευπρεπίζεις σπίτι φτιαγμένο από πέτρες· διότι ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητα.

Αυτήν, λοιπόν, την ακρίβεια των θείων δογμάτων βρήκα εγώ σοφά συνυφασμένη στα δικά σας γράμματα· και αφού έστρεψα σε αυτήν τον νου μου, σύμφωνα με τη μέτρια ικανότητα κατανόησης που διαθέτω, προσευχήθηκα να καταστώ ικανός να την διαφυλάξω και να την συγκρατήσω στη διάνοιά μου, χωρίς να δεχθεί κανέναν περιορισμό από κάποια λήθη. Εσύ όμως, θεοτίμητε Πατέρα, δείξε συμπάθεια σε εμένα τον δούλο σου και παράσχε μου ως φιλάνθρωπος την πρέπουσα συγγνώμη, καθώς αδυνατώ να επιχειρήσω όσα μου προστάξατε. Και μην με καταδικάσεις για απείθεια, αλλά μάλλον αποδέξου με ως κάποιον που σπεύδει να αποκτήσει επίγνωση της δικής του αμάθειας. Διότι η προπέτεια είναι μισητή, και αποτελεί το πρώτο γέννημα της έσχατης άγνοιας, μέσω της οποίας εκ φύσεως διαφαίνεται η νόσος της υπερηφάνειας, δημιουργώντας σε όσους έχουν καταληφθεί από αυτήν μια αντίθεη έξη. Αποδέξου, λοιπόν, την παραίτησή μου από αυτό το έργο ως καθαρή από κάθε πάθος· και μην με αποπέμψεις όταν σου προβάλλω τα ίδια λόγια, τα οποία για τέτοια ζητήματα προέβαλαν προς τον Θεό προηγουμένως ο Μωυσής και αργότερα ο Ιερεμίας. Ο μεν πρώτος λέγοντας: «Σε παρακαλώ, Κύριε, δεν είμαι ικανός ούτε χθες ούτε προχθές, ούτε αφότου άρχισες να μου μιλάς· διότι έχω ισχνή φωνή και είμαι βραδύγλωσσος». Ο δε δεύτερος λέγοντας: «Ω Δέσποτα Κύριε, δεν γνωρίζω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος». Διότι, στ' αλήθεια, έχω ισχνή φωνή και είμαι βραδύγλωσσος, και είμαι στερημένος από τη σύνεση του να λέω τα καλά, ούτε διαθέτω νου που να μπορεί να εμβαθύνει στα θεία.

Υπάρχουν όμως και άλλοι νεότεροι που είναι φρόνιμοι, συνετοί, ευλαβείς, στους οποίους συνυπάρχει η χάρη και ήδη αρχίζουν να διδάσκουν τον λόγο και ο λόγος τους είναι καλός, και όσοι τους ακούν, όντας φρόνιμοι, αρχίζουν να τους επαινούν, να τους θαυμάζουν και να τους τιμούν, επειδή κηρύττουν τον λόγο του Θεού. Αυτοί όμως, αν και ομιλούν εξαιτίας της χάριτος, εντούτοις το κακό συνυπάρχει στον νου τους και τους υποβάλλει τη φιλοδοξία και την ευχαρίστηση για τους επαίνους, προκειμένου να τους οδηγήσει στην κενοδοξία. Και με τον ίδιο τρόπο που κάποιος αποστρέφεται και αντιστέκεται στη σαρκική επιθυμία, έτσι οφείλει να αντιστέκεται με τον νου και τους λογισμούς στην κενοδοξία. Και αν ομιλεί από τη χάρη και αναγκάζεται από κάποιους να κηρύξει τον λόγο Του, ο ίδιος οφείλει να δυσανασχετεί και να το αποφεύγει σαν τη φωτιά, και να αντιστέκεται με τον νου του ώστε να τον συγκρατεί, για να μη βρεθεί, εξαιτίας του κηρύγματός του, να κυριεύεται από κενοδοξία. Διότι και ο Μωυσής, «ο θεράπων» του Κυρίου, όταν πιεζόταν να ομιλήσει και να κηρύξει τον λόγο στον Ισραήλ, το απέφευγε λέγοντας ότι δεν είμαι «ικανός» να μιλήσω. Ομοίως και ο Ιερεμίας εξαναγκαζόταν (επειδή η καρδιά του φλεγόταν «σαν φωτιά») και αρνιόταν λέγοντας ότι είμαι «νεότερος» και δεν μπορώ, για να μην αποκομίσει δόξα και έπαινο προφητεύοντας. Καθώς και ο Παύλος: «Εάν πράττω αυτό με τη θέλησή μου, έχω μισθό· εάν όμως χωρίς τη θέλησή μου, μου έχει εμπιστευθεί μια οικονομία».