Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 1:7

Πώς; Ορθ. Επειδή κάθε κτιστή φύση, η οποία είναι λογική, μιλάει και από τον εαυτό της· όπως όταν λέει ο Αβραάμ: «Ας μη θυμώσει ο Κύριος, εάν μιλήσω ακόμη μία φορά»· και ο Μωυσής: «Είμαι ισχνόφωνος και βραδύγλωσσος»· και το, «Σε παρακαλώ, Κύριε, διόρισε άλλον»· και όπως ο Ιερεμίας: «Είμαι νέος και δεν μπορώ να προφητεύω»· ώστε να του λέει ο Θεός: «Μη λες ότι εγώ είμαι νέος». Και ο Ιωνάς, αποφασίζοντας από τον εαυτό του, ανέβηκε σε πλοίο, για να φύγει στη Θαρσείς μακριά από το πρόσωπο του Κυρίου. Το Πνεύμα όμως δεν είναι έτσι· διότι ούτε έχει τέτοια φύση ώστε να έχει διαφορετικό θέλημα, το οποίο να μην είναι του Θεού· αλλά όλα, όσα κι αν λέει, είναι λόγια του Θεού. Και γι' αυτό έχει ειπωθεί: «Δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του». Διότι και για τον Υιό έχει ειπωθεί το ίδιο· επειδή δεν υπάρχει σε αυτόν κάποιο άλλο θέλημα, το οποίο να μην είναι του Πατρός. Μακεδ. Δεν έχει, λοιπόν, δικό του θέλημα το Πνεύμα; Ορθ. Ξένο προς τον Θεό, μη γένοιτο να το πούμε! Μακεδ. Αλλά πώς δεν έχει δικό του θέλημα; Ορθ. Το θέλημα του Θεού είναι και θέλημα του Πνεύματος. Διότι δεν αγνοεί το θέλημα του Θεού· αλλά ό,τι θέλει ο Πατέρας, αυτό θέλει και το Πνεύμα· διότι γνωρίζει όλα τα του Θεού, όπως το πνεύμα του ανθρώπου τα του ανθρώπου. Μακεδ. Και όμως, και ο Υιός λέει: «Δεν ήρθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε». Ορθ. Και ποιο ήταν το θέλημα εκείνου που τον έστειλε, το οποίο ήρθε να κάνει; Μακεδ.

Διότι εδώ δεν αποκαλείται νεότερος εκείνος που είναι νέος ως προς την ηλικία, αλλά εκείνος που είναι ατελής ως προς την ψυχή. Επειδή, το ότι η ηλικία δεν αποτελεί εμπόδιο για εκείνον που επιθυμεί να ζει σύμφωνα με την αρετή, το απέδειξε ο Κύριος στα λόγια του προς τον Ιερεμία, λέγοντας: «Μη λες ότι είμαι νεότερος». Διότι δεν αρνήθηκε ότι εκείνος ήταν νεότερος, αλλά είπε ότι η νεότητα δεν αποτελεί γι' αυτόν εμπόδιο χάρη στην τελειότητα της ψυχής του: «Διότι προς όλους, σε όσους σε αποστείλω, θα πορευθείς». Επειδή διαπίστωσα ότι ως προς το φρόνημα είναι πρεσβύτης, εγώ που βλέπω τη σεμνότητα της κρυφής πολιάς.

Εκείνος όμως που βρίσκεται σε ανομίες και δεν αξιώνεται της επιγνώσεως του Όντος, δεν δύναται να δώσει για τον εαυτό του τη μαρτυρία: «Ιδού, εγώ είμαι». Επειδή δε ο Θεός έθεσε πρώτον Αποστόλους, δεύτερον Προφήτες, διά τούτο και ο Ησαΐας δέχεται πρώτον το χάρισμα της αποστολής. Αλλά και ο Μωυσής ανήκει στους Αποστόλους· διότι λέγει: «Έλα να σε αποστείλω προς τον Φαραώ, τον βασιλέα της Αιγύπτου». Και ο Ιερεμίας επίσης ακούει: «Προς όλους, σε όσους σε εξαποστείλω, θα πορευθείς».

Εάν τα σκεφτείς αυτά, αιρετικέ, θα απαλλάξεις τον εαυτό σου από το πικρό νόσημα, και εμάς από την τριβή με λόγια και συζητήσεις. Διότι αυτός που απέστειλε ο Θεός, λαλεί τα λόγια του Θεού. Όταν το προκείμενο νοηθεί επιφανειακά, τι το θαυμαστό θα υπάρχει πάλι στον Υιό; Ή μήπως δεν αποστελλόταν από τον Θεό και ο καθένας από τους αγίους προφήτες, και δεν διακήρυττε τους λόγους Του; Έτσι λοιπόν, προς τον ιεροφάντη Μωυσή κάπου έχει ειπωθεί: «Και τώρα έλα, σε αποστέλλω στην Αίγυπτο, και θα πεις στον Φαραώ: Αυτά λέει ο Κύριος»· και προς τον ιερότατο Ιερεμία: «Μη λες ότι εγώ είμαι νεότερος, διότι θα πορευθείς προς όλους σε όσους σε αποστείλω, και θα μιλήσεις σύμφωνα με όλα όσα θα σε προστάξω». Τι περισσότερο υπάρχει, επομένως, στον κατά φύσιν Υιό, ο οποίος λαλεί τα ρήματα του Θεού, λόγω του ότι έχει αποσταλεί από Αυτόν; Ως προφήτης, όπως φαίνεται, θα αναδειχθεί σε εμάς πάλι, και τίποτε άλλο, όσον αφορά τουλάχιστον τον τρόπο της διακονίας.

Δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να υποπτευθούμε ότι, επειδή ειπώθηκε το «Πάντες», ακυρώνεται από τον Σωτήρα μας Χριστό η αποστολή των αγίων προφητών· διότι ο λόγος δεν αναφέρεται σε εκείνους, αλλά σε άλλους. Επειδή, δηλαδή, επρόκειτο να μιλήσει για τους ψευδοποιμένες και για εκείνους που ανεβαίνουν από αλλού στην αυλή των προβάτων, αφού αναγκαστικά είχαν ήδη προσημανθεί ξεκάθαρα εκείνοι για τους οποίους γινόταν ο λόγος, λέει το «Πάντες», και σε καμία περίπτωση δεν θα νομίσουμε ότι αθετείται το πρόσωπο των αγίων προφητών. Πώς, άλλωστε, θα τους αθετούσε Εκείνος που μέσω αυτών κατέστησε σαφή τα μηνύματα της δικής Του παρουσίας, Εκείνος που λέει «Εγώ επλήθυνα τις οράσεις και μέσω των προφητών χρησιμοποίησα παρομοιώσεις;» Εκείνος που ανέδειξε τον Μωυσή, και είπε προς τον Ιερεμία «Μην λες ότι είμαι νεότερος, διότι θα πας προς όλους σε όσους θα σε αποστείλω, και θα μιλήσεις σύμφωνα με όλα όσα θα σε διατάξω»· και προς τον μακάριο Ιεζεκιήλ «Υιέ ανθρώπου, εγώ θα σε αποστείλω προς τον οίκο του Ισραήλ, σε αυτούς που με παραπικραίνουν;»

Και τώρα πήγαινε και «εγώ θα ανοίξω το στόμα σου»· επειδή όμως μετά από αυτό εκείνος δίσταζε και καθυστερούσε ακόμη, «οργίστηκε, λέει, ο Κύριος εναντίον του Μωυσή», και είπε: «Δεν είναι εκεί ο Ααρών ο αδελφός σου; Γνωρίζω ότι αυτός θα μιλήσει για σένα». Και όταν πάλι ο Ιερεμίας είπε νωρίτερα, ότι «είμαι πολύ νέος και δεν γνωρίζω να μιλώ», παρ' όλα αυτά ο Θεός του απάντησε, λέγοντας: «Μη λες ότι “είμαι νέος”, διότι σε όλους, προς τους οποίους θα σε αποστείλω, θα πας, και θα πεις όλα όσα θα σου παραγγείλω». Διότι δεν ήταν καθόλου ακίνδυνο να πει κανείς, ή έστω μόνο να σκεφτεί, ότι η υπέρτατη βουλή απέτυχε ως προς τον ορθό λογισμό καλώντας έναν νέο άνδρα στην προφητεία. Ομοίως, ο θεσπέσιος Πέτρος άκουσε, όταν κατέβαινε η οθόνη από τον ουρανό: «Σήκω, Πέτρε, σφάξε και φάε»· επειδή όμως αναφώνησε ιουδαϊκά: «Σε καμία περίπτωση, Κύριε, διότι ποτέ δεν έφαγα κάτι βέβηλο ή ακάθαρτο», επιτιμήθηκε αμέσως, και επειδή τόλμησε να αντιτεθεί στις θείες αποφάσεις, άκουσε ξεκάθαρα: «Όσα ο Θεός καθάρισε, εσύ μην τα θεωρείς βέβηλα». Διότι ακόμη και αν ο Θεός των όλων ήθελε να τους ελέγξει ήπια, και δεν εξοργίστηκε αμέσως υπερβολικά με όσους έφεραν αντίρρηση, ωστόσο η άρνησή τους δεν έμεινε απαλλαγμένη ευθύνης.

Προς δε τον μακάριο Ιερεμία λέει: «Μη λες ότι είμαι πολύ νέος· διότι θα πας σε όλους προς τους οποίους θα σε αποστείλω, και θα πεις όλα όσα θα σε προστάξω». Εφόσον, λοιπόν, το σχήμα της ιερωσύνης καλεί και εμένα τον ταπεινό στο κήρυγμα, και επειδή φοβάμαι αυτό που έχει γραφτεί, «Μίλα και μη σιωπάς», αναγκαστικά προβαίνω στη συγγραφή των εξής. Διότι, κατά την κρίση του Θεού, αφού ο αοιδίμου και πανευφήμου μνήμης πατέρας μας Θεόφιλος, ο οποίος διετέλεσε επίσκοπος, αναχώρησε καλώς από τον παρόντα βίο και ανέβηκε στις ουράνιες μονές (για ποιον λόγο, το γνωρίζει ο Ταμίας των πάντων Θεός, εγώ αισθάνομαι δέος που το γράφω), σε εμένα τον ελάχιστο περιήλθε η διαδοχή της επισκοπής. Ακούγοντας δε τον Παύλο να γράφει: «Αλίμονό μου, εάν δεν ευαγγελίζομαι», με φόβο, λοιπόν, και πέρα από τις δυνάμεις μου, προσήλθα στο έργο του κηρύγματος.

Ποιος άραγε είναι ικανός να ανέλθει σε τόσο μεγάλο ύψος αρετών και να τα διηγηθεί αυτά επάξια; Αυτού η πίστη νίκησε και την ανθρώπινη φύση· διότι αρνήθηκε κάθε κοσμική δόξα, και την ταπείνωση του Κυρίου, την οποία έδειξε για εμάς τους αμαρτωλούς, ο οποίος αν και πλούσιος, για εμάς έγινε φτωχός, και ενώ ήταν Κύριος των πάντων και Θεός, καταδέχθηκε να λάβει μορφή δούλου, και αυτός που κάθεται πάνω στα Χερουβείμ και δοξολογείται ακατάπαυστα από κάθε αγγελική και αρχαγγελική στρατιά συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, αυτήν (την ταπείνωση) ο Ιερεμίας προφητικά μας προανήγγειλε, όχι μόνο με λόγια, αλλά και με έργα δείχνοντάς την. Διότι όταν ο Θεός τον εξέλεγε για το αξίωμα της προφητείας, εκείνος έλεγε: «Κύριε, δεν ξέρω να μιλώ, διότι είμαι πολύ νέος», θεωρώντας τον εαυτό του ανάξιο για το αξίωμα της προφητείας· όχι επειδή ήθελε να αποφύγει τον κόπο, αλλά επειδή διακατεχόταν από ταπεινοφροσύνη. Γι' αυτό, όταν έλεγε ότι «δεν μπορώ να μιλήσω, γιατί είμαι πολύ νέος», ο Θεός, αποδεχόμενος μεν την ταπεινοφροσύνη του, αλλά αυξάνοντας την προθυμία του, του έλεγε: «Μη λες ότι είμαι πολύ νέος· διότι θα πας προς όλους σε όσους σε αποστείλω».

Διότι ο μεν σοφός Δανιήλ σε ηλικία δώδεκα ετών έγινε κάτοχος του θείου Πνεύματος και έλεγξε τους πρεσβυτέρους, οι οποίοι μάταια έφεραν τα λευκά μαλλιά, ως συκοφάντες και επιθυμητές ξένου κάλλους. Ο δε Σαμουήλ, όντας μικρό παιδί, ελέγχει τον ενενηκονταετή Ηλεί, επειδή προτίμησε τα παιδιά του από τον Θεό. Ομοίως και ο Ιερεμίας ακούει από τον Θεό: Μη λες ότι είμαι πολύ νέος.

Ο σοφός Δανιήλ, αν και νέος, έκρινε κάποιους διεφθαρμένους γέροντες, αποδεικνύοντας ότι ήταν φαύλοι και όχι πρεσβύτεροι, και πως, μολονότι στο γένος ήταν Ιουδαίοι, στον τρόπο διαγωγής τους ήταν Χαναναίοι. Αλλά και ο Ιερεμίας, όταν λόγω της νεότητάς του αρνήθηκε το προφητικό έργο που του ανέθεσε ο Θεός, ακούει: Μη λες ότι είμαι πολύ νέος, διότι θα πας προς όλους σε όσους σε αποστείλω, και θα πεις όλα όσα σε προστάξω, διότι εγώ είμαι μαζί σου.

Μην μου προβάλλετε, λέγει, τη δυσκολία των πραγμάτων· διότι εγώ είμαι μαζί σας, αυτός που κάνει τα πάντα εύκολα. Το ίδιο έλεγε συνεχώς και στους προφήτες στην Παλαιά Διαθήκη, και στον Ιερεμία που προέβαλλε τη νεότητά του, και στον Μωυσή και τον Ιεζεκιήλ που δίσταζαν: «Εγώ είμαι μαζί σας»· αυτό λέγει και εδώ σε τούτους. Πρόσεξε όμως και εδώ τη διαφορά τους. Διότι εκείνοι μεν, αν και αποστέλλονταν σε ένα μόνο έθνος, πολλές φορές αρνούνταν· αυτοί όμως δεν ξεστόμισαν τίποτε τέτοιο, παρόλο που αποστέλλονταν σε ολόκληρη την οικουμένη. Τους υπενθυμίζει δε και τη συντέλεια, για να τους ελκύσει περισσότερο, ώστε να μη βλέπουν μόνο τα τωρινά δεινά, αλλά και τα μελλοντικά απέραντα αγαθά. Διότι τα λυπηρά, λέγει, τα οποία θα υποστείτε, τελειώνουν μαζί με τον παρόντα βίο, από τη στιγμή που και αυτός ο ίδιος ο αιώνας θα φτάσει στη συντέλειά του· ενώ τα αγαθά, τα οποία θα απολαύσετε, παραμένουν αθάνατα, όπως ακριβώς είπα πολλές φορές στο παρελθόν.

Μη λέγεις, «Είμαι νέος». Διότι, όταν προστάζει ο Θεός, ο Δεσπότης της φύσεως, τότε υποχωρούν και η ηλικία, και η αδυναμία του λόγου, και όλες οι ανθρώπινες αδυναμίες. Εγώ προστάζω, και εσύ προβάλλεις τη νεότητά σου; Μην προβάλλεις δικαιολογίες, ούτε να προφασίζεσαι, λέγει.

Αλλά και του Ιερεμία ο Θεός δεν αποδέχθηκε την παραίτηση που προέβαλε λόγω της ηλικίας του, αλλά τον οδήγησε ενώπιον του ιουδαϊκού λαού, λέγοντάς του ότι σε τίποτα δεν εμποδίζεται από αυτό, εφόσον οι δυνάμεις της διανοίας του είναι ακμαίες. Σε αυτήν την ηλικία ευρισκόμενος, ή μάλλον σε πολύ μικρότερη από αυτήν, ο Δανιήλ έκρινε τους πρεσβυτέρους. Και ο Ιωσίας, χωρίς να έχει συμπληρώσει ούτε δέκα ολόκληρα έτη, ανέβηκε στον βασιλικό θρόνο· και τότε μεν ευδοκιμούσε, έπειτα όμως, επιδεικνύοντας μικρή αμέλεια, έβλαψε την αρετή της ψυχής του. Τι να πούμε δε για τον Ιωσήφ; Δεν ήταν άραγε νέος, και μάλιστα πάρα πολύ νέος, όταν ανέλαβε εκείνον τον σκληρό πόλεμο, μαχόμενος όχι εναντίον ανδρών, αλλά εναντίον της ίδιας της τυραννίας της φύσεως, και μέσα από το καμίνι και τη φλόγα, που ήταν πολύ πιο φοβερή από την περσική, πετάχτηκε έξω σώος, παραμένοντας εξίσου αβλαβής με τους τρεις παίδες; Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι παρουσίασαν τότε τα σώματά τους να εξέρχονται ακέραια μαζί με τις τρίχες τους, σαν να έβγαιναν από πηγή μάλλον παρά από καμίνι, έτσι ακριβώς και αυτός, αφού απαλλάχθηκε από τα μιαρά χέρια της Αιγυπτίας, εξήλθε χωρίς να υποστεί τίποτα —ούτε από την επαφή, ούτε από τα λόγια, ούτε από το βλέμμα, ούτε από τα ενδύματα, ούτε από τα αρώματα, τα οποία άναβαν τη φλόγα της επιθυμίας χειρότερα από τα ξερόκλαδα και την πίσσα, ούτε από την ίδια του την ηλικία— τέτοιο, δηλαδή, που είναι επόμενο να πάθει κάποιος ως άνθρωπος.

Περί νηστείας. Λόγος ΣΤ΄. Πάλι είναι καιρός νηστείας, πάλι αφορμή για τρυφή, πάλι όψη αγώνων, πάλι η σάλπιγγα του Χριστού, κηρύσσοντας τον καλόν αγώνα, συγκέντρωσε τους αγωνιστές στο σκάμμα· πάλι κηρύσσεται η ετήσια παρουσία του Χριστού. Ας καθαρίσουμε όλοι τους εαυτούς μας, για να τον υποδεχτούμε. Διότι, εάν η εξαγγελία της παρουσίας ενός θνητού βασιλιά αναγκάζει αυτούς που πρόκειται να τον υποδεχτούν να ευπρεπίζουν τα σπίτια τους με φόβο και τρόμο, ώστε να προετοιμάσουν οικήματα άξια για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει σε αυτά, πόσο μάλλον εμείς, που πρόκειται να υποδεχτούμε τον αληθινό βασιλιά, οφείλουμε να προετοιμάσουμε τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε άξιοι για εκείνον που πρόκειται να κατοικήσει μέσα μας; Ας προσέλθει σήμερα σε εμάς ο προφήτης Ιερεμίας, ο οποίος στάλθηκε από τον Κύριο, έχοντας ακούσει: Ιδού, σε τοποθέτησα σήμερα προφήτη στα έθνη, για να ξεριζώνεις και να φυτεύεις, να κατεδαφίζεις και να ανοικοδομείς. Ας τον υπακούσουμε· αυτός είναι που προετοιμάζει τους ναούς του μεγάλου βασιλιά. Ας ξεριζώσουμε τις ηδονές και ας φυτέψουμε την εγκράτεια· ας κατεδαφίσουμε την κακία και ας ανοικοδομήσουμε τις αρετές· ας διώξουμε το ψέμα και ας καρπωθούμε την αλήθεια· ας απορρίψουμε την υπερηφάνεια και ας αναλάβουμε τη μετάνοια· ας αποκόψουμε την οργή και ας δεχτούμε την πραότητα. Διότι λέει ο Χριστός: Σε ποιον θα αναπαυθώ; Σε αυτόν που είναι πράος και ήσυχος και τρέμει τα λόγια μου. Μην ευπρεπίζεις σπίτι φτιαγμένο από πέτρες· διότι ο Ύψιστος δεν κατοικεί σε χειροποίητα.