Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 23:24

«Μήπως δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη;» λέει ο Κύριος· και, «Ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε; Ή ποιος είναι ο τόπος της αναπαύσεώς μου;» Επειδή όμως είναι αναπόφευκτο να υστερούμε ως προς την αξία, ζητώ από εσάς αυτό που έρχεται δεύτερο, την ευσέβεια, τον πλούτο που είναι κοινός για εμένα και ισότιμος, στον οποίο ενδεχομένως ο πάρα πολύ φτωχός να ξεπεράσει ακόμη και τον εξαιρετικά λαμπρό, εάν διαθέτει μεγαλοψυχία.

Πώς όμως θα διασωθεί το ότι ο Θεός διαπερνά τα πάντα και γεμίζει τα πάντα, σύμφωνα με το χωρίο: «Μήπως δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη;» λέει ο Κύριος, και: «Το Πνεύμα του Κυρίου έχει γεμίσει την οικουμένη», εάν το ένα περιγράφει και το άλλο περιγράφεται; Διότι ή θα χωρέσει μέσα στο κενό του σύμπαντος, και έτσι όλα θα εξαφανιστούν για εμάς, προκειμένου να υβριστεί ο Θεός, και με το να γίνει σώμα, και με το να μην έχει πλέον αυτά που δημιούργησε· ή θα είναι σώμα μέσα σε σώματα, πράγμα αδύνατο· ή θα συμπλακεί και θα αντιπαρατεθεί, όπως ακριβώς αναμειγνύονται τα υγρά, και το ένα θα το τέμνει, ενώ από το άλλο θα τέμνεται, πράγμα που είναι πιο παράλογο και γραώδες και από τα άτομα των Επικουρείων. Και έτσι θα καταρρεύσει για εμάς το επιχείρημα περί σώματος, και δεν θα έχει ούτε σώμα, ούτε κάποια συνοχή. Εάν πάλι πούμε ότι είναι άυλος, αν μεν είναι το πέμπτο στοιχείο, όπως φάνηκε σωστό σε κάποιους, και κινείται με κυκλική φορά, ας υποτεθεί ότι είναι κάποιο άυλο και πέμπτο σώμα, ή αν θέλουν, και ασώματο, σύμφωνα με την αυθαίρετη ροπή και επινόηση του συλλογισμού τους· διότι δεν θα διαφωνήσω τώρα γι' αυτό. Αλλά σε ποια κατηγορία από τα κινούμενα και τα φερόμενα θα ανήκει, για να μην αναφέρω την ύβρι, εάν ο Δημιουργός πρόκειται να κινείται το ίδιο με τα δημιουργήματά του, και Αυτός που τα συγκρατεί πρόκειται να φέρεται μαζί με τα φερόμενα, εάν βέβαια παραδεχθούν και αυτό; Και τι είναι πάλι αυτό που τον κινεί; Και τι είναι αυτό που κινεί το σύμπαν; Και εκείνο, τι το κινεί; Και το άλλο πάλι, τι; Και αυτό προχωρά επ' άπειρον. Και πώς δεν θα βρίσκεται οπωσδήποτε σε κάποιον τόπο, εφόσον κινείται;

Αλλά από πού εξήλθε αυτός που είναι πανταχού παρών; Και πού ήλθε αυτός που δεν απουσιάζει από πουθενά; Ο ίδιος πάλι λέει για τον εαυτό του: «Εξήλθα από τον Πατέρα, και έχω έλθει στον κόσμο». Εξήλθε δε από τον Πατέρα χωρίς να χωριστεί από τους πατρικούς κόλπους, και ήλθε στον κόσμο αυτός που ήταν μέσα στον κόσμο και διά του οποίου δημιουργήθηκε ο κόσμος, και κατέβηκε από τον ουρανό στη γη αυτός που γεμίζει τον ουρανό και τη γη. Επομένως, το ότι εξήλθε ο Μονογενής του Θεού και κατέβηκε από τους ουρανούς δεν φανερώνει τίποτε άλλο, παρά την μέσω της σάρκας επιφάνειά του και την κένωσή του από το ανέκφραστο ύψος της θεότητας έως το έσχατο όριο της ανθρώπινης φύσης.

Λόγος του αρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως Ιωάννου του Χρυσοστόμου εις την Ανάληψη του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Ευλόγησον, πάτερ. Δεν γνωρίζω ποια γλώσσα να χρησιμοποιήσω για τον εγκωμιασμό της παρούσας εορτής, και με ποιο στόμα να αναφωνήσω τα όσα αρμόζουν στο ουράνιο θαύμα. Διότι είναι ουράνιο, όπως γνωρίζετε, το σημερινό μυστήριο, επειδή από άνω έχει λάβει την αρχή του. Διότι από εκεί όπου κατέβηκε, εκεί πάλι ανέβηκε ο Χριστός· «διότι αυτός που κατέβηκε», λέγει, «αυτός είναι και εκείνος που ανέβηκε». Και όταν λέω ότι κατέβηκε και ανέβηκε, δεν περιορίζω σε τόπο τον απεριόριστο, ούτε τοποθετώ σε ένα μέρος αυτόν που βρίσκεται παντού, αλλά πιστεύουμε ότι με τον τρόπο της θείας οικονομίας έγινε προσιτός σε εμάς ο ακατάληπτος. Διότι ούτε όταν κατέβηκε απουσίαζε από τον ουρανό, ούτε όταν ανέβηκε χωρίστηκε από τη γη και μας εγκατέλειψε. «Διότι εγώ πληρώ τον ουρανό και τη γη», λέγει ο Κύριος, ώστε το θαύμα να είναι άξιο τιμής και δέους. Διότι αυτό που υπερβαίνει τη φύση γεννά φόβο στη φύση. Όπως ακριβώς ένας άνθρωπος, βλέποντας άγγελο επί της γης, σκύβει το κεφάλι, του σηκώνονται οι τρίχες και αναζητά μέσα του ποια είναι η αιτία του οράματος, έτσι ακριβώς συνέβη τότε και με τα τάγματα των ασωμάτων δυνάμεων. Έβλεπαν με φόβο ένα σώμα να επιβαίνει πάνω σε νεφέλη και αναζητούσαν το παράδοξο τούτου του θαύματος· και απόδειξη αυτής της αναζήτησης αποτελεί για εμάς το λόγιο του Δαβίδ, το οποίο, ωσάν να ρωτούσαν οι άνω δυνάμεις, αναφωνήθηκε από τον προφήτη: «Ποιος είναι αυτός ο βασιλεύς της δόξης;»

Σήμερα λύνεται η αρχαία κατάρα κατά του γένους, και καταλύεται εκείνος ο μακρύς και παλαιός πόλεμος, καθώς το βρέφος αυτό μας χάρισε τα δόγματα της ειρήνης: «Αυτό είναι το σημάδι», λέει, «θα βρείτε ένα βρέφος σπαργανωμένο να κείτεται σε φάτνη». Περιβάλλεται με σπάργανα εκείνος που ελευθέρωσε την οικουμένη από τα σπάργανα της αμαρτίας· γεννιέται σε φάτνη και δεν βρίσκει τόπο σε κατάλυμα, αυτός για τον οποίο έχει γραφτεί: «Τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ», λέει ο Κύριος. «Ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε, ή ποιος είναι ο τόπος της ανάπαυσής μου;» Καταλύεται, λοιπόν, ο μακρύς πόλεμος. Και θαυμάζοντας αυτήν την κατάλυση και την έλευση της ειρήνης, οι άγγελοι του επουράνιου πλήθους υμνούσαν λέγοντας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Εκείνος, δηλαδή ο μακρύς πόλεμος, δηλαδή *...* φανερώθηκε στη γη η ειρήνη που κάποτε προσδοκούσαμε.

Ποια είναι λοιπόν αυτή; Μας απάλλαξε από τα αμαρτήματα, μας χάρισε δύναμη και ισχύ για την εργασία της αρετής, μας χάρισε προθυμία, υπομονή, και κατά το βάπτισμα μας χάρισε το Άγιο Πνεύμα. Αν αυτά τα καταναλώσουμε, θα βρεθούμε πλέον σε λιμό. Διότι, όπως ακριβώς οι ασθενείς, όσο ενοχλούνται από πυρετούς και από την κακή κατάσταση των χυμών του σώματος, δεν μπορούν ούτε να ανασηκωθούν, ούτε να εργαστούν, ούτε να πράξουν κάτι· αν όμως κάποιος τους απαλλάξει και τους επαναφέρει στην υγεία, και έπειτα δεν εργάζονται, αυτό γίνεται εξαιτίας της δικής τους ραθυμίας. Έτσι ακριβώς συμβαίνει και με εμάς. Μας βάραινε μια φοβερή ασθένεια και ένας σφοδρός πυρετός· και ήμασταν κατάκοιτοι όχι σε κρεβάτι, αλλά πάνω στην ίδια την κακία, σαν να βρισκόμασταν σε κοπριά, ριγμένοι μέσα στην πονηριά, γεμάτοι πληγές, γεμάτοι δυσωδία, ρυπαροί, εξαντλημένοι, όντας περισσότερο σκιές παρά άνθρωποι. Μας είχαν περικυκλώσει πονηροί δαίμονες, και ο άρχοντας αυτού του κόσμου γελούσε εις βάρος μας και μας καταπατούσε. Ήλθε ο Μονογενής του Θεού, εξέπεμψε τις ακτίνες της παρουσίας Του, και απομάκρυνε αμέσως το σκοτάδι· ήλθε προς εμάς ο Βασιλιάς που κάθεται στον πατρικό θρόνο, αφήνοντας τον πατρικό θρόνο (και όταν λέω «αφήνοντας», μην νομίσεις πάλι ότι πρόκειται για τοπική μετάβαση· διότι Εκείνος γεμίζει τον ουρανό και τη γη· αλλά το λέω αυτό λόγω της θείας οικονομίας)· ήλθε προς τον εχθρό που Τον μισούσε, που Τον αποστρεφόταν, που δεν ανεχόταν ούτε να Τον δει, που Τον βλασφημούσε κάθε ημέρα.

Δηλαδή: Εάν παρέμεναν πιστοί στους δικούς μου νόμους και περίμεναν τη χάρη από εμένα, οπωσδήποτε θα δίδασκαν την ευσέβεια στον λαό. Δεν είναι μικρό το τεκμήριο· δεν είναι τυχαίος ο κανόνας και το κριτήριο της προφητείας και της ψευδοπροφητείας. Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, λέγει ο Κύριος, και όχι Θεός που βρίσκεται μακριά. Μπορεί να κρυφτεί άνθρωπος σε απόκρυφα μέρη και εγώ να μην τον δω; λέγει ο Κύριος.

Διότι ο Θεός πρέπει να είναι ανενδεής, και να μην έχει ανάγκη από τίποτα, και να αποτελεί για τους πάντες την αιτία όλων των καλών, και να μην εμποδίζεται από κανέναν. Όπως ακριβώς, λοιπόν, αναφέρει για τον Θεό ο Παύλος και ο προφήτης Ησαΐας, ο μεν λέγοντας τα εξής εκ μέρους Του: «Τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ», λέει ο Κύριος· και πάλι: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός μακριά»· και πάλι ο Δαβίδ: «Είπα στον Κύριο: Εσύ είσαι ο Κύριός μου, διότι δεν έχεις ανάγκη από τα αγαθά μου». Ο δε Παύλος, φανερώνοντας το ανενδεές Του, και δείχνοντας ότι και τα δύο αυτά αποτελούν κατεξοχήν γνωρίσματα του Θεού, δηλαδή το να μην έχει ανάγκη από τίποτα και το να χορηγεί Αυτός τα πάντα στους πάντες, λέει περίπου τα εξής: «Ο Θεός, ο οποίος δημιούργησε τον ουρανό και τη γη και τη θάλασσα, δεν έχει ο Ίδιος ανάγκη από τίποτα, καθώς δίνει σε όλους ζωή και πνοή και τα πάντα».

Ποιος είναι σαν τον Κύριο τον Θεό μας, που κατοικεί στα ύψη και επιβλέπει τα ταπεινά; Άραγε δεν φαίνεται σπουδαίο αυτό που ειπώθηκε; Αλλά όταν αναλογιστείς για ποιον έχει ειπωθεί, θα φανεί εντελώς ανεπαρκές. Έτσι, όπως έλεγα, δεν πρέπει να σταματάμε στις λέξεις, αλλά να υψωνόμαστε με τον νου. Διότι, πώς κατοικεί στους ουρανούς Εκείνος που γεμίζει τον ουρανό και τη γη, ο πανταχού παρών, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι Θεός που βρίσκεται κοντά, και όχι Θεός από μακριά»· Εκείνος που μέτρησε τον ουρανό με τη σπιθαμή και τη γη με τη χούφτα· Αυτός που συγκρατεί τον κύκλο της γης; Αλλά επειδή ο λόγος του απευθυνόταν προς τους Ιουδαίους, γι' αυτό προς το παρόν χρησιμοποίησε αυτά τα λόγια, ανυψώνοντας λίγο-λίγο τη διάνοιά τους, αναπτερώνοντας τη σκέψη τους και ανεβάζοντάς τους ήρεμα και σταδιακά. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν είπε απλώς: «Αυτός που κατοικεί στα ύψη και επιβλέπει τα ταπεινά», αλλά, αφού προηγουμένως είπε: «Ποιος είναι σαν τον Κύριο τον Θεό μας;», τότε πρόσθεσε: «που κατοικεί στα ύψη και επιβλέπει τα ταπεινά»· και είπε το πρώτο δηλώνοντας για ποιον λόγο ανέφερε το δεύτερο. Αυτό έγινε εξαιτίας της ιουδαϊκής αδυναμίας, η οποία είχε παρασυρθεί από τα είδωλα και προσκυνούσε θεούς περιορισμένους μέσα σε συγκεκριμένους τόπους και ναούς.

«Μήπως δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη;» λέγει ο Κύριος. Διότι εκείνο φαίνεται αντίθετο προς τούτο, εάν το εκλάβουμε σύμφωνα με την πρόχειρη, κατά γράμμα ανάγνωση, και δεν εξετάσουμε το βαθύτερο νόημα που κρύβεται σε αυτά. Τι σημαίνει, λοιπόν, αυτό που λέει: «Ο ουρανός του ουρανού ανήκει στον Κύριο, ενώ τη γη την έδωσε στους υιούς των ανθρώπων;» Χρησιμοποιεί λόγο συγκαταβατικό, χωρίς να περιορίζει τον Θεό μέσα στον ουρανό. Διότι ούτε το «Ο ουρανός είναι θρόνος του, και η γη υποπόδιό του», όπως ακριβώς ούτε το «Εγώ γεμίζω τον ουρανό και τη γη», έχουν λεχθεί επαξίως του μεγαλείου Του, αλλά και αυτό αποτελεί συγκατάβαση. Επειδή Εκείνος περικλείει τα πάντα, βαστάζει τα πάντα, χωρίς να έχει ανάγκη από τόπο, αλλά Εκείνος συγκρατεί τα άπαντα· λέγεται, όμως, ότι ο ουρανός είναι κατοικία Του, επειδή είναι τόπος καθαρός από την πονηρία. Όπως, λοιπόν, εδώ ο ουρανός δεν αποτελεί αποκλειστική επιλογή, έτσι συμβαίνει και όταν λέγει: «Έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού», ή ότι «Εξέλεξε τον οίκο του Ιακώβ». Διότι ούτε και εδώ εννοεί αυτό, ότι δηλαδή οι μεν Ιουδαίοι είναι δικοί Του, ενώ οι υπόλοιποι άνθρωποι όχι πλέον, αλλά ότι είναι εγκαταλελειμμένοι από την πρόνοιά Του και αποστερημένοι της δημιουργίας Του. Επειδή είναι κοινός Θεός όλων· χρησιμοποιεί δε αυτόν τον λόγο, για να δείξει την αγάπη Του προς αυτούς, επειδή, με κάποιον τρόπο, φαίνονταν να είναι καλύτεροι από τους άλλους. Το ότι, δηλαδή, δεν εξέλεξε μόνο αυτούς, αλλά ήταν κηδεμόνας όλων, το αποδεικνύουν τόσο τα γεγονότα πριν από τον Μωυσή, όσο και, εξίσου, τα γεγονότα κατά την εποχή του, καθώς και καθένα από τα γεγονότα που συνέβησαν διαδοχικά μετά από αυτόν.

Στον άγιο τόπο της Βηθλεέμ σπεύσαμε να αποδώσουμε την οφειλόμενη προσκύνηση στον Δεσπότη Θεό όλων μας, ο οποίος καταδέχθηκε να ενανθρωπήσει για εμάς. Διότι και ο ίδιος εμφανίστηκε στη γη, κατεβαίνοντας από τον ουρανό για τη δική μας σωτηρία, χωρίς να εγκαταλείψει τα επουράνια στερημένα από την παρουσία του· «Διότι τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέγει ο Κύριος», αναφέρει ο Ησαΐας· και πάλι ο Δαβίδ λέγει: «Εάν αναβώ στον ουρανό, εσύ είσαι εκεί· εάν καταβώ στον άδη, είσαι παρών».

Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσεως Θεού! Διότι και εγώ, σε εύθετο χρόνο, θα ενώσω τη φωνή μου με τον απόστολο: πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του και ανεξιχνίαστες οι οδοί του. Ω, ανεξάντλητη αγαθότητα του Θεού! Ω, αγάπη ανεξερεύνητη! Αυτός που καλεί τα μη όντα ως όντα, αυτός που πληροί τον ουρανό και τη γη, του οποίου ο ουρανός είναι θρόνος και η γη υποπόδιο, κατέστησε ευρύχωρο κατοικητήριο τη γαστέρα της δικής του δούλης και μέσα σε αυτήν επιτελεί το καινότερο από όλα τα καινά μυστήρια.

Και πώς θα ευσταθεί το ότι «ο Θεός διέρχεται μέσα από τα πάντα και πληροί τα πάντα», όπως λέει η Γραφή: «Δεν πληρώ εγώ τον ουρανό και τη γη, λέγει ο Κύριος;»; Διότι είναι αδύνατον ένα σώμα να διέρχεται μέσα από άλλα σώματα χωρίς να τέμνει και να τέμνεται, και να συμπλέκεται και να αντιπαρατίθεται, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα υγρά που αναμειγνύονται και συγκεράννυνται.

Τίτλος Βʹ. — Περί του ότι είναι αδύνατον να ξεφύγει κανείς από τον Θεό· και ότι επιβλέπει τα πάντα, και τίποτα δεν του μένει κρυφό. «Δεν υπάρχει κανείς που να μπορεί να διασώσει από τα χέρια μου.» «Είναι θεατής των έργων των χεριών των ανθρώπων· και τίποτα από όσα πράττουν δεν του διαφεύγει.» «Ο Κύριος επιβλέπει τα πάντα, κατανοώντας ανεξιχνίαστα, ένδοξα και εξαίσια, των οποίων δεν υπάρχει αριθμός.» «Ποιος είναι αυτός που μου κρύβει τις βουλές του, και συγκρατώντας λόγια στην καρδιά του, νομίζει ότι μπορεί να κρυφτεί από εμένα;» «Ο Θεός είναι αυτός που ερευνά καρδιές και νεφρούς.» «Υψηλός είναι ο Κύριος, και επιβλέπει τα ταπεινά, και τα υψηλά τα γνωρίζει από μακριά.» «Πού να πορευθώ μακριά από το πνεύμα σου, και από το πρόσωπό σου πού να φύγω;» «Ο άδης και η απώλεια είναι φανερά ενώπιον του Κυρίου· πώς όχι πολύ περισσότερο και οι καρδιές των ανθρώπων;» «Σε κάθε τόπο τα μάτια του Κυρίου παρατηρούν κακούς και αγαθούς.» «Θεός που βρίσκεται κοντά είμαι εγώ, λέει ο Κύριος, και όχι Θεός από μακριά. Εάν κάτι κρυφτεί σε κρυφά μέρη, εγώ δεν θα το δω; Μήπως δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη, λέει ο Κύριος;» «Ο Κύριος αποκαλύπτει τα βαθιά και τα απόκρυφα, γνωρίζοντας αυτά που βρίσκονται στο σκοτάδι, και το φως είναι μαζί του.» «Αυτό που συγκρατεί τα πάντα, έχει γνώση κάθε φωνής· γι' αυτό, κανένας που ξεστομίζει άδικα λόγια δεν πρόκειται να περάσει απαρατήρητος, ούτε πρόκειται να τον προσπεράσει η δίκη που ελέγχει.» «Είναι μάρτυρας των νεφρών του, και αληθινός επόπτης της καρδιάς του, και ακροατής της γλώσσας.» «Είναι αδύνατον να ξεφύγει κανείς από το χέρι σου.» «

Έτσι, λοιπόν, αφού ο θεοφάντορας αποφαίνεται κατ' αυτόν τον τρόπο, οι θεολόγοι, τοποθετώντας τον Υιό μεταξύ του Πατρός και του Πνεύματος, επιδιώκουν να παραστήσουν ότι η χάρη των αγαθών που έρχονται σε εμάς από τον Πατέρα, καθώς και η δική μας οικείωση με τον Πατέρα, ενεργούνται μέσω αυτού, και όχι για να αποδείξουν ότι αυτός είναι το αίτιο του Πνεύματος. Επιπλέον, παραδίδοντας στην Εκκλησία του Χριστού την τάξη της ομολογίας και της μυήσεως, ώστε να μην βαπτίζουν κάποιοι με αλλόκοτο έθιμο, ή να προφέρουν άτακτα την ομολογία της πίστεως, δεν αναφέρονται στη στάση και την τάξη εντός της υπέρθεης Τριάδας, η οποία γνωρίζεται μόνο από την ίδια. Διότι λέει ο Γρηγόριος ο Θεολόγος στον δεύτερο από τους Ειρηνικούς του λόγους: «σχετικά με τα θεία πρόσωπα, έτσι φρονούμε και αυτή την άποψη έχουμε, ότι δηλαδή το πώς έχουν αυτά ως προς τη φύση και την τάξη, το παραχωρούμε να το γνωρίζει μόνο η ίδια η Τριάδα, καθώς και εκείνοι οι κεκαθαρμένοι στους οποίους η Τριάδα θα το αποκαλύψει, είτε τώρα είτε ύστερα»· λέγοντας «ύστερα», εννοεί τον άπλετο αιώνα που ακολουθεί μετά τον παρόντα αιώνα. Πώς άλλωστε θα δώσουμε γενικά χώρο σε μια τέτοια τάξη όσον αφορά την αχώρητη Τριάδα, την οποία τόσο στο σύνολό της συγχρόνως, όσο και το κάθε πρόσωπό της ξεχωριστά, ολόκληρος αυτός ο κόσμος και όλος ο υπερουράνιος χώρος πάνω από εμάς δεν αντέχει να χωρέσει; Ή μήπως ξεχάσαμε ότι ο μεν Πατέρας λέει για τον εαυτό του «τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ»· ο δε απόστολος λέει για τον Υιό, «αυτός που ανέβηκε είναι ο ίδιος που κατέβηκε στα κατώτερα μέρη της γης, για να τα πληρώσει όλα;».

Αυτός ο απέραντος και πουθενά μη χωρούμενος, αυτός που έχει τον ουρανό για θρόνο και τη γη για υποπόδιο, αυτός που έφερε τα σύμπαντα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, αυτός που συγκρατεί τον γύρο της γης και τους κατοίκους της ως ακρίδες, αυτός που γεμίζει τον ουρανό και τη γη παραμένοντας αχώρητος, αυτός ευδόκησε να χωρέσει σε ναό άγιο και θαυμαστό εν δικαιοσύνη. «Ω, βάθος του πλούτου και της σοφίας και της γνώσης του Θεού· πόσο ανεξερεύνητα είναι τα κρίματά του, και ανεξιχνίαστες οι οδοί του». Ω της ασύγκριτης δύναμης και της άρρητης κηδεμονίας· ω της άκρας συγκατάβασης και της ανέκφραστης φιλανθρωπίας· ω του καινούργιου μυστηρίου που ήταν τότε απρόσιτο στις ανθρώπινες έννοιες. Διότι μόνο ο αρχιερέας, σύμφωνα με τον θείο νόμο, εισέρχεται στα Άγια των Αγίων, και αυτό άπαξ του έτους, και τούτο με απόλυτη ιερατική καθαρότητα και όχι χωρίς αίμα, το οποίο προσφέρει για τον εαυτό του και για τα αμαρτήματα άγνοιας του λαού. Και πώς, λοιπόν, μια τριετής κόρη εισάγεται στα Άγια των Αγίων, και οι Ιουδαίοι το ανέχονται; Πώς τότε δεν στασίασαν «αυτοί που διυλίζουν τον κώνωπα, και καταπίνουν την κάμηλο»; Πώς δεν έφεραν αντίρρηση; Πώς δεν αντιστάθηκαν εκείνοι που παλαιότερα απέρριπταν τα δώρα του Ιωακείμ επειδή ήταν άτεκνος; Πώς ανέχονται να εισάγεται το παιδί του στα Άγια των Αγίων;

Τι χρειάζεται να απαριθμούμε περισσότερα; Όπου είναι συγκεντρωμένοι δύο ή τρεις στο όνομά του, υπόσχεται ότι θα βρίσκεται εκεί ανάμεσά τους. Εφόσον λοιπόν παντού υπάρχουν συγκεντρωμένοι, άρα παντού θα βρίσκεται και αυτός· και όπως αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους, σύμφωνα με την ανέκφραστη και απόρρητη θεία φύση, με βάση την οποία νοείται ότι βρίσκεται παντού και υπεράνω αυτών. Διότι κάπου διακηρύσσουν τα θεία λόγια: Μήπως δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη; λέει ο Κύριος. Και πάλι:

Αποστράφηκε ο λαός ενός τόσο μεγάλου βασιλιά, εναντίον του οποίου δικαίως θα μπορούσε κανείς να διατυπώσει κατηγορία λιποταξίας· συνεπώς, τα ανάκτορα έχουν εγκαταλειφθεί κενά και έρημα, διότι προσχώρησαν σε άλλον βασιλιά. Διότι τέτοια είναι η λογική αυτών που δεν έχουν βασιλιά, οι οποίοι ίσως δεν θα υπαχθούν στη βασιλεία του Χριστού, εφόσον κυβερνώνται από αλλού και συγκεκριμένα από τον Μαμωνά. Ας εξηγήσουν, λοιπόν, τον τρόπο της εγκατάλειψης· ας αναζητηθεί ποια είναι η αιτία της μεταστροφής. Αν βέβαια ο λαός διέφυγε με τη θέλησή του από το χέρι εκείνου που έχει την εξουσία, αυτό έγινε μήπως επειδή εκείνος δεν έχει τη δύναμη να κυβερνά, ή επειδή δεν έχει τη δύναμη να σώζει; Και όμως, αυτός που δεσπόζει με τη δύναμή του στον αιώνα, αυτός είναι που γεμίζει τον ουρανό και τη γη, και στο χέρι του βρίσκονται τα πέρατα της γης. Και ονομάζεται Θεός που σώζει, και Θεός των σωτηριών μας· και αυτός γεννήθηκε για εμάς ως Σωτήρας Κύριος, και δεν υπάρχει άλλος σωτήρας εκτός από αυτόν. Ή μήπως τον απαρνήθηκαν επειδή δεν προνοεί και δεν κατευθύνει τα επίγεια πράγματα με τρόπο θεοπρεπή; Αλλά αυτός είναι που ανατέλλει τον ήλιό του επί πονηρών και αγαθών, και βρέχει επί δικαίων και αδίκων· αυτός που δίνει στη γη την πρώιμη και την όψιμη βροχή, και δίνει τροφή σε κάθε σάρκα. Και λέει: «Ο Πατέρας μου εργάζεται μέχρι τώρα, κι εγώ εργάζομαι», εισάγοντας από εδώ τους λόγους για τη φροντίδα και την πρόνοια προς εμάς. Ή μήπως δεν τον αποδέχονται επειδή δεν είναι μεγάλος; Αλλά είναι μέγας βασιλιάς σε όλη τη γη, και της μεγαλωσύνης του δεν υπάρχει τέλος.

Λόγος εις την Ανάληψη του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Κατά τους παλαιότερους χρόνους οι δωρεές έρχονταν από τον ουρανό, και ανέκαθεν κάθε αγαθό κατέβαινε από τους άνω τόπους προς τον κάτω κόσμο· σήμερα όμως, έχοντας αντιστραφεί η τάξη των πραγμάτων, τα κάτω προσφέρουν την ευδαιμονία στα άνω, και εμείς οι άνθρωποι, στέλνοντας από τη γη τον Δεσπότη προς τους αγγέλους, στολίζουμε εκείνο τον χορό με το ωραιότατο από όλα τα κοσμήματα. Γι' αυτό τα σημερινά γεγονότα αποτελούν για εμάς αφορμή θαυμαστής χαράς, διότι έτσι τιμούμε Εκείνον που μας τίμησε σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό, και με τη δική μας συνεισφορά κάνουμε τον ουρανό τόσο πιο ωραίο από ό,τι ήταν, σε σύγκριση με το πόσο εκείνος έκανε τη γη καλύτερη με τα δικά του δώρα, όσο είναι η διαφορά μεταξύ δούλων και Δεσπότη. Διότι Εκείνος μεν, στέλνοντας αγγέλους καθιστούσε τη γη σεβαστή, η γη όμως τώρα έστειλε Εκείνον τον οποίο υπηρετούν τα Χερουβίμ, αντί για κάθε στεφάνι και στολίδι. Διότι, αν και λέγεται ότι ο Σωτήρας έχει κατέλθει από τον ουρανό στη γη, ήταν ακόμη χωρίς σάρκα και δεν είχε ακόμη προσλάβει τον άνθρωπο· για τον Οποίο δεν ήταν δυνατόν ούτε να κατέβει ούτε να μεταβεί ούτε να αφήσει έναν τόπο και να καταλάβει άλλον, αφού δεν υπήρχε τόπος όπου να μην ήταν παρών· «διότι τον ουρανό και τη γη εγώ τα πληρώ, λέγει ο Κύριος»· επομένως, το να καταβεί και να κατέλθει ήταν το να συγκαταβεί προς τους ταπεινούς, σύμφωνα με τον οποίο λόγο, βέβαια, δεν κατέβηκε από τον ουρανό στη γη περισσότερο από όσο βρισκόταν ήδη στην ίδια τη γη.

Άραγε, λοιπόν, το θυσιασμένο, ή μάλλον το ήδη αφιερωμένο, για να το πούμε έτσι, αυτό είχε ενωθεί με εκείνον προς τον οποίο είχε θυσιαστεί; Και πώς δεν είναι παράλογο να το λέει ή και να το σκέφτεται κανείς αυτό για τον Θεό, είτε μόνο για τον Πατέρα, είτε και για τον Υιό; Διότι, όσον αφορά τους δαίμονες, και μάλιστα τους υλικούς, εύλογα θα μπορούσε να λεχθεί αυτό. Επειδή αυτοί χαίρονται με τις κνίσες από τις θυσίες, λέει ο μέγας Βασίλειος, καθόσον και η ουσία τους τρέφεται από τους ατμούς που αναδίδονται από εκεί, και άλλοι δαίμονες έχουν οικειότητα με άλλες θυσίες, με τις οποίες και ευφραίνονται περισσότερο. Αλλά για τον Θεό, τον απολύτως άυλο και ασώματο, τον αναυξή, τον ανενδεή, τον άτρεπτο, τον ακήρατο, τον πλήρη, ή μάλλον τον υπερπλήρη, εφόσον λέγεται ότι ο ίδιος τα πάντα πληροί (πώς είναι δυνατόν); Διότι λέει: «Μήπως εγώ δεν γεμίζω τον ουρανό και τη γη, λέει ο Κύριος;». Και προς εκείνους που συνάπτουν τη διαθήκη του με θυσίες: «Δεν θα δεχθώ από τον οίκο σου μόσχους, ούτε από τα ποίμνιά σου τράγους. Εάν πεινάσω, δεν θα σου το πω»· και, «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;». Και μέσω του Ησαΐα: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας; Είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριαριών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ»· και πάλι ο Ησαΐας αποφαίνεται σχετικά με αυτόν:

Αγνοούσε βέβαια ο βδελυρός και θεοκατάρατος, εξαιτίας της αντίληψης που είχε για τους δικούς του θεούς, ότι η θεία δύναμη βρίσκεται παντού και γεμίζει τα πάντα, έχοντας την ουσία της απερίγραπτη, και ότι συγκρατεί τα πάντα και βρίσκεται πέρα από τα πάντα, όπως λέει η ίδια μέσω του Ησαΐα προς εκείνους που νομίζουν ότι περιορίζεται σε ένα μικρό τόπο: «Ποιον οίκο θα μου οικοδομήσετε, λέει ο Κύριος, ή ποιος είναι ο τόπος της ανάπαυσής μου; Δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη;». Σε σύγκριση με την οποία, αν συγκριθούν όλα με πολλή συγκατάβαση, ο ουρανός και τα αναρίθμητα αγγελικά τάγματα στον ουρανό, η γη και τα ζώα και οι άνθρωποι πάνω στη γη, ο αέρας και τα πουλιά που πετούν στον αέρα, και για να το πούμε συνοπτικά όλα τα ορατά και τα αόρατα, στέκονται σαν την ελάχιστη κλίση της ζυγαριάς, και είναι σαν μια σταγόνα από τον κάδο, και λογαριάστηκαν σαν το σάλιο του στόματος. [3] Διότι, γνωρίζοντας αυτό με ακρίβεια, και ο Δαβίδ έψαλλε: «Θαυμαστή φάνηκε η γνώση σου σε μένα, έγινε κραταιά, δεν μπορώ να την προσεγγίσω»· και υποδεικνύοντας το μέγεθός της, προσθέτει και λέει:

«Δεν γεμίζω εγώ τον ουρανό και τη γη;» λέει ο Κύριος. Και πού θα βρεθεί χώρος για έναν τέτοιο, και τόσο μεγάλο Θεό, που υπερβαίνει κάθε δυνατότητα κατάληψης; Διότι για το άπειρο, που δεν περιορίζεται από ποσότητα, δεν πρόκειται να βρεθεί χώρος που να το περιλάβει. «Ο ουρανός», λέει, «είναι ο θρόνος μου, και η γη υποπόδιο των ποδιών μου». Και ποιος οίκος θα οικοδομηθεί για Εκείνον που θέτει το ερώτημα; Ή ποιος τόπος θα μπορούσε να βρεθεί για την ανάπαυσή Του; Αλλά όμως έχει βρεθεί, και έχει φανερωθεί. Πώς και με ποιον τρόπο; Διότι εδώ ακριβώς βρίσκεται το ζητούμενο. Αν περιμένεις λίγο, αγαπητέ, θα λάβεις τη λύση αυτού που επιθυμείς να μάθεις.