Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 7:16

Διότι έπρεπε, έπρεπε πλέον, αφού ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης, να διασκορπιστεί εκείνο το νοητό σκοτάδι, το οποίο είχε χύσει ο Σατανάς στις καρδιές όλων. Διότι, όπως είναι γραμμένο, εσκότισε τα νοήματα των απίστων και τους έπεισε να λατρεύουν την κτίση αντί για τον Κτίστη. Διότι οι πλανεμένοι μοίραζαν μεταξύ τους τα στοιχεία του κόσμου, και άλλοι μεν ανακήρυσσαν ως θεό τον ήλιο, άλλοι τη σελήνη, και άλλοι κάποιο από τα άστρα της αρεσκείας τους. Από αυτήν τη δυσσέβεια νόσησαν και τα ίδια τα πλήθη των Ιουδαίων. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε κάπου ο Θεός στον προφήτη Ιερεμία, όταν αυτός του απηύθυνε κάποτε ικεσίες υπέρ αυτών: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, και μην παρακαλάς, και μην έρχεσαι σε εμένα με δέηση και προσευχή γι' αυτούς, διότι δεν θα εισακούσω. Ή μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ;»

«Όλοι εσείς παρανομήσατε, και όλοι εσείς ασεβήσατε απέναντί μου, λέει ο Κύριος». Όταν μάλιστα ο Ιερεμίας προσέπιπτε και ανέπεμπε ικεσίες υπέρ του Ισραήλ, είπε ο Θεός: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, και μην αξιώνεις να ελεηθούν, και μην προσέρχεσαι σε εμένα για αυτούς με δέηση και προσευχή, διότι δεν θα εισακούσω. Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ; Οι γιοι τους συλλέγουν ξύλα, και οι πατέρες τους ανάβουν φωτιά, και οι γυναίκες τους ζυμώνουν ζυμάρι για να φτιάξουν πλακούντες στη στρατιά του ουρανού· και πρόσφεραν σπονδές σε ξένους θεούς, για να με παροργίσουν». Διότι, όπως ήδη προείπα, ο γιος του Εζεκία, ο Μανασσής, λάτρευε τη στρατιά του ουρανού, και επιθυμούσε να δίνει αξία σε γόητες και ψευδομάντεις, σε μάγους και οιωνοσκόπους, και θυσίασε στα είδωλα ακόμα και κάποια από τα ίδια του τα παιδιά. Επομένως, τον Ισραήλ, που είχε ολισθήσει σε τέτοιο βαθμό φαυλότητας και δυσσέβειας, ο Θεός των όλων ήθελε να τον επαναφέρει με συχνές νουθεσίες στο φως της αλήθειας. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο τους χάριζε πολύ συχνά τον λόγο της παράκλησης, ώστε, ανοίγοντας τον οφθαλμό της διάνοιές τους και απαλλάσσοντάς τον από τη δαιμονική ομίχλη, να μπορέσουν, έστω και αργά και με δυσκολία, να κατανοήσουν ποιος είναι ο Δημιουργός και Δεσπότης των όλων.

Αφού απέδειξε εκ των προτέρων ότι είχαν πάντα σαθρό και σαλευμένο τον νου τους και εκείνοι που υπήρξαν πριν από αυτούς· διότι κατασκεύασαν τον μόσχο και ανέλαβαν τη σκηνή του Μολόχ· τους ελέγχει λοιπόν ότι μιμούνται τους πατέρες τους, και ακολουθώντας τα ίχνη της προγονικής ασέβειας παροξύνουν εναντίον τους τον Δεσπότη των όλων. Λέει δε ότι εκείνοι από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν εξουθενούν τη Σιών. Διότι, αν και παρέμειναν στα Ιεροσόλυμα και είχαν τον θείο ναό, θεώρησαν ως τίποτα τον σεβασμό και την αγάπη προς τον Θεό, αλλά, όπως λέει η ιερή Γραφή, «θυμιάτιζαν στους υψηλούς τόπους, κάτω από δρυ και λεύκα και δέντρο που κάνει παχιά σκιά». Λάτρευαν δε και τη στρατιά του ουρανού. Γι' αυτό λοιπόν, όχι λίγο λυπημένος, ο Θεός των όλων είπε προς τον Ιερεμία: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για αυτόν τον λαό, και μην παρακαλείς να τους ελεήσω, και μην έρθεις σε εμένα με δέηση και προσευχή για αυτούς, διότι δεν θα σε εισακούσω». Έπειτα προσθέτει την αιτία της αποστροφής λέγοντας: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ; Οι γιοι τους μαζεύουν ξύλα, και οι πατέρες τους ανάβουν φωτιά, και οι γυναίκες τους ζυμώνουν ζυμάρι για να φτιάξουν πλακούντες για τη στρατιά του ουρανού· και έκαναν σπονδές σε ξένους θεούς για να με παροργίσουν». Εξουθένωσαν λοιπόν τη Σιών όσοι βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα. Γι' αυτό, δικαιολογημένα επέφερε σε αυτούς το «ουαί».

Διότι τα πέρα από κάθε λόγο αμαρτήματα, αν και ο Θεός γνωρίζει να μακροθυμεί πάρα πολύ, Τον παροργίζουν φοβερά, και καθιστούν τις προσευχές των αγίων σχεδόν ανενεργές. Και γι' αυτό ακριβώς έλεγε προς τον προφήτη Ιερεμία σχετικά με τους Ισραηλίτες: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, και μην αξιώνεις να ελεηθούν και μην προσέρχεσαι σε εμένα για αυτούς, διότι δεν θα σε εισακούσω.» <Έτσι μου έδειξε ο Κύριος, και ιδού, ένας άνδρας στεκόταν πάνω σε αδαμάντινο τείχος, και στο χέρι του υπήρχε αδάμας. Και μου είπε ο Κύριος: Τι βλέπεις, Αμώς; Και είπα: Αδάμαντα. Και μου είπε ο Κύριος: Ιδού, εγώ τοποθετώ αδάμαντα στο μέσον του λαού μου του Ισραήλ, δεν θα συνεχίσω πλέον να τους παραβλέπω· και θα εξαφανιστούν οι βωμοί του γέλωτος, και οι τελετές του Ισραήλ θα ερημωθούν, και θα αναστώ εναντίον του οίκου του Ιεροβοάμ με ρομφαία.> Αφού ο Θεός υπέδειξε στον Προφήτη τον Ασσύριο, δηλαδή τον Γωγ, σαν ακρίδα και σαν βρούχο και σαν δίκη με φωτιά, δείχνει πλέον τον εαυτό Του να στέκεται πάνω σε αδαμάντινο τείχος, ώστε μέσω αυτού να νοείται ότι στέκεται σχεδόν πάνω σε άρρηκτη δύναμη, και ότι έχει ακατάσειστη την ασφάλεια στα δικά Του αγαθά. Διότι το θείο είναι παντοδύναμο και έχει εδραιωμένο το θεμέλιό του, επειδή δεν γνωρίζει τη μεταβολή, αλλά είναι ανώτερο από κάθε τροπή, και, όπως είπα, αγαπά να είναι πάντοτε και διαπαντός στερεωμένο στα δικά του αγαθά.

Θα μαρτυρήσει για τα λεγόμενα η σκληρή και αμείλικτη προαίρεση των Ιουδαίων, η οποία ούτε στην αρχή προφυλάχτηκε από το να περιπέσει σε τέτοια, και περιφρόνησε τη δωρεά του Δεσπότη. Διότι, ενώ τους ήταν δυνατόν να σωθούν μετανοώντας, εκείνοι αδιαφόρησαν για το συμφέρον τους και, θεωρώντας τόση φιλανθρωπία ως ένα τίποτα, πώς δεν θα επικυρώσουν ευλόγως εις βάρος τους ότι δεν πρέπει να ελεηθούν; Πώς λοιπόν δεν θα διαπιστωνόταν ότι έφτασαν πέρα από κάθε αλαζονεία, αυτοί που, ενώ μπορούσαν να βρουν απαλλαγή από την τιμωρία απομακρυνόμενοι από την αμαρτία, προκαλούν για τον εαυτό τους βαρύτερη την κόλαση, προσθέτοντας πάντοτε μεγαλύτερα παραπτώματα στα προηγούμενα; Σε αυτούς όμως που διάκεινται με αυτόν τον τρόπο αρμόζει περισσότερο να τιμωρούνται, παρά να μην παθαίνουν κακό. Διότι δεν θα έκανε λάθος κάποιος αν συμβούλευε να αφαιρεθεί το έλεος για αυτούς. Ο λόγος δεν είναι δικός μου. Ο Δεσπότης των πάντων λέει τέτοια πράγματα, όταν απέτρεπε τον προφήτη που προσευχόταν υπέρ αυτών: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, και μην αξιώνεις να ελεηθούν, και μην εύχεσαι, και μην προσέλθεις σε εμένα για αυτούς, διότι δεν πρόκειται να εισακούσω».

Τι λέει, λοιπόν, γι' αυτούς ο Δεσπότης των όλων στον προφήτη Ιερεμία; «Κούρεψε το κεφάλι σου και πέταξε τις τρίχες, και άρχισε θρήνο στα χείλη σου, διότι ο Κύριος αποδοκίμασε και απέρριψε τη γενεά που τα έπραξε αυτά». Διότι, για να επιδείξει σαφώς τι είδους τιμωρία θα υποστούν εκείνοι που διέπραξαν τέτοια αμαρτήματα, προστάζει τον προφήτη να κουρευτεί. Επειδή, με τον ίδιο τρόπο που η τρίχα, όταν κόβεται από το χέρι εκείνου που κουρεύει, αποξενώνεται από το σώμα που τη γέννησε, έτσι και αυτοί που περιέπεσαν στις απάτες των δαιμόνων, αφού αποκοπούν από την οικειότητα με τον Θεό μέσω της θείας οργής, θα χαθούν στο μηδέν, μη αξιούμενοι πλέον καμίας άνωθεν φροντίδας. Και μάλιστα, αν κάποιος θέλει να κατανοήσει βαθύτερα τον θείο θυμό για όλα αυτά, ας παρατηρήσει και το εξής: Μολονότι συνηθίζει να θεωρεί την προσευχή των αγίων εξαιρετικά σπουδαία, μόνο για αυτούς δεν την αποδέχεται. Διότι λέει τα εξής: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, και μην αξιώνεις να ελεηθούν με δέηση και προσευχή, διότι δεν πρόκειται να σε εισακούσω.»

Και έτσι ο ευλογημένος υπήκοος του Θεού δεν πέρασε ούτε μία ώρα πάνω στη γη χωρίς πειρασμούς και κινδύνους, αλλά πάντοτε θλιβόταν, βλέποντας αυτούς που τόσο αγαπούσε να παρανομούν και να απομακρύνονται από τον Θεό που τους δημιούργησε, και να του λένε: να μην προφητεύεις στο όνομα του Κυρίου. Και μολονότι υπέμενε αμέτρητες θλίψεις από αυτούς, στεκόταν απέναντί τους χωρίς μνησικακία και δεν σταματούσε να προσεύχεται και να ικετεύει τον Θεό για τη σωτηρία τους, σε σημείο που ο Θεός να του πει: «Και εσύ», λέει, «μην προσεύχεσαι γι' αυτούς, ούτε να παρακαλείς να ελεηθούν».

Διότι άκουσα τον Ιεζεκιήλ να λέει ότι ούτε ο Νώε, ούτε ο Ιώβ, ούτε ο Δανιήλ θα καταφέρουν κάτι με τις ικεσίες τους. Παρακαλώ όλους τους Προφήτες, αλλά φοβάμαι μήπως απορριφθώ όπως οι ασεβείς του Ισραήλ. Διότι λέει ο Θεός προς τον Ιερεμία: Μην προσεύχεσαι για αυτόν τον λαό. Τι να κάνω λοιπόν; Με δώρα θα εξευμενίσω τον Κύριο; Αλλά φοβάμαι μήπως πει και σε μένα ό,τι και στους Φαρισαίους, επειδή προσεύχομαι για δική μου ανάγκη.

β'. Και για να μάθεις ότι, όταν αμελούμε, έστω κι αν είναι δίκαιοι αυτοί που παρακαλούν για εμάς, έστω κι αν είναι προφήτες, κανένα όφελος δεν προκύπτει για εμάς από αυτό (διότι εκείνοι μεν επιδεικνύουν τη δική τους αρετή και μέσα από αυτά, σε εμάς όμως δεν θα υπάρξει καμία ωφέλεια εξαιτίας του δικού μας τρόπου ζωής), άκουσε τον Θεό των όλων να λέει προς τον προφήτη Ιερεμία, ο οποίος αγιάστηκε από την κοιλιά της μητέρας του: «Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, διότι δεν θα σε εισακούσω». Δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη· το προλέγει στον προφήτη, για να μη νομίσει, αφού προσευχηθεί και δεν εισακουστεί, ότι αυτό συνέβη για δική του αιτία. Γι' αυτό από πριν του φανερώνει την κακία του λαού και του δίνει ρητή εντολή να μην προσευχηθεί, ώστε και ο ίδιος να γνωρίζει την υπερβολή της πονηρίας τους, και εκείνοι να μάθουν ότι σε τίποτα δεν τους ωφελεί ο προφήτης, εάν δεν θελήσουν και οι ίδιοι να συνεισφέρουν το δικό τους μέρος. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, αγαπητοί, ας καταφεύγουμε μεν στις πρεσβείες των αγίων και ας τους παρακαλούμε να δεηθούν για εμάς, αλλά ας μην εναποθέτουμε το θάρρος μας μόνο στις δικές τους ικεσίες, αλλά και εμείς οι ίδιοι ας διευθετούμε όσα μας αφορούν με τον πρέποντα τρόπο και ας επιδιώκουμε τη μεταβολή προς το καλύτερο, για να δώσουμε έδαφος στην πρεσβεία που γίνεται υπέρ ημών. Αυτό λέει και σε άλλον προφήτη ο Δεσπότης των πάντων: «Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί;»

Το έκανε δε αυτό, όχι επειδή ο ίδιος είχε ανάγκη από παρακλήσεις, αλλά για να μην καταστούμε εμείς φαυλότεροι, επειδή θα σωζόμασταν τόσο απλά. Για τον λόγο αυτόν πολλές φορές λέει ότι συμφιλιώνεται μαζί τους χάριν του Δαβίδ και του τάδε ή του δείνα, προετοιμάζοντας πάλι το ίδιο ακριβώς, ώστε να δοθεί και κάποιο σχήμα στη συμφιλίωση· αν και ο ίδιος θα φαινόταν περισσότερο φιλάνθρωπος, εάν έλεγε ότι εγκαταλείπει την οργή του απέναντί τους, όχι χάριν του τάδε ή του δείνα, αλλά από δική του συγκατάβαση. Αλλά δεν ενδιαφέρθηκε τόσο γι' αυτό, όσο για το να μην καταστεί η υπόθεση της συμφιλίωσης αφορμή ραθυμίας για εκείνους που σώζονται. Γι' αυτό και στον Ιερεμία έλεγε: «Μην παρακαλείς για τον λαό αυτόν, διότι δεν θα σε εισακούσω»· όχι επειδή ήθελε να τον κάνει να σταματήσει να παρακαλεί (διότι επιθυμεί πάρα πολύ τη σωτηρία μας), αλλά για να φοβίσει εκείνους· πράγμα που αντιλήφθηκε βεβαίως και ο προφήτης, και γι' αυτό δεν σταμάτησε να παρακαλεί. Και για να μάθεις ότι τα έλεγε αυτά, όχι επειδή ήθελε να τον αποτρέψει, αλλά για να τους κάνει να ντραπούν, άκουσε τι λέει: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί;». Και όταν πάλι λέει προς την πόλη: «Ακόμη και αν πλυθείς με νίτρο και χρησιμοποιήσεις άφθονη καθαριστική πόα, παραμένεις κηλιδωμένη ενώπιόν μου»· δεν το λέει για να την ρίξει σε απόγνωση, αλλά για να την εξεγείρει σε μετάνοια.

Και στον Ιερεμία πάλι, όταν του έλεγε «Μην προσεύχεσαι», απολογούμενος έλεγε: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι πράττουν αυτοί;» Και παντού κάνει αυτό ακριβώς, το οποίο βεβαίως κάνει και εδώ. Διότι, τι λέει; «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή· διότι μετανόησαν στο κήρυγμα του Ιωνά· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι ανώτερο από τον Ιωνά».

Ή προσεύχονται εναντίον εκείνων που τους έχουν λυπήσει, επιζητώντας εκδίκηση και τιμωρία, πράγμα το οποίο είναι απαγορευμένο· διότι λέγει: «Να προσεύχεστε υπέρ των εχθρών σας». Ή, ενώ αμαρτάνουν αμετανόητα, ζητούν έλεος, πράγμα το οποίο είναι αδύνατον να λάβουν, όχι μόνο εάν το ζητούν οι ίδιοι, αλλά ακόμη και αν άλλοι, που έχουν μεγάλη παρρησία προς τον Θεό, παρακαλούν υπέρ αυτών· όπως ακριβώς και ο Ιερεμίας, όταν προσευχόταν υπέρ των Ιουδαίων, άκουσε: «Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, διότι δεν θα σε εισακούσω». Εάν όμως συντρέχουν όλα αυτά, και ζητάς τα πνευματικώς συμφέροντα, και προσφέρεις όλα όσα εξαρτώνται από εσένα, και επιδεικνύεις βίο αποστολικό, και έχεις ομόνοια και αγάπη προς τον πλησίον, θα επιτύχεις στην παράκλησή σου· διότι ο Δεσπότης είναι φιλάνθρωπος.

Αυτός λοιπόν που τα είπε αυτά είναι ο προφήτης Ιερεμίας, ο οποίος όμως δεν ανέπεμψε την ικεσία για τον εαυτό του, αλλά για άλλους, για τους αγνώμονες Ιουδαίους, τους αναίσθητους, τους αδιόρθωτους, αυτούς που όφειλαν να τιμωρηθούν και να υποστούν την έσχατη τιμωρία, για τους οποίους του λέει ο Θεός: «Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, διότι δεν θα σε εισακούσω». Και μερικοί μεν υποστηρίζουν ότι αυτό αναφέρεται στον Ναβουχοδονόσορα· επειδή δηλαδή επρόκειτο ο βάρβαρος να εκστρατεύσει εναντίον τους, να αφανίσει την πόλη και, αφού συλλάβει αιχμαλώτους, να αναχωρήσει, θέλοντας ο προφήτης να πείσει τους πάντες ότι δεν κυριεύει την πόλη χάρη στη δική του ισχύ και δύναμη, αλλά εξαιτίας των δικών τους αμαρτημάτων, καθώς ο Θεός διηύθυνε ως στρατηγός τον πόλεμο και τον καθοδηγούσε ενάντια στη δική Του πόλη, λέει: «Γνωρίζω, Κύριε, ότι η οδός του ανθρώπου δεν εξαρτάται από τον ίδιο, ούτε μπορεί ο άνθρωπος να πορευτεί και να κατευθύνει τα βήματά του».

Διότι, πρόσεξε με πόση σπουδή τους απομάκρυνε από την κακία. «Και εσύ μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν». Αυτό το λέει, όχι για να σταματήσει εκείνος να προσεύχεται, αλλά για να φοβίσει αυτούς. Διότι, όπως ακριβώς όταν λέει στον Μωυσή: «Άφησέ με», το λέει για να μην τον αφήσει· έτσι και σε αυτόν λέει: «Μην προσεύχεσαι», ώστε εκείνοι, ακούγοντάς το, να καταπλαγούν και να μην εναποθέτουν τις ελπίδες τους σε άλλον.

Διότι, αν δεν το επιθυμούσε αυτό, δεν θα παρέθετε και τις αιτίες, σχεδόν απολογούμενος σε αυτούς. *Και μην αξιώνεις να ελεηθούν αυτοί. Ο προφήτης ταράχθηκε ακούγοντας για την άλωση του ναού. Έπειτα, για να τους πείσει, ο Θεός προσθέτει: Ή δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα;

Ποια δικαιολογία υπάρχει; Τι είναι το δύσκολο; Τι είναι το επαχθές; Επαχθές είναι το να αμαρτάνει κανείς. Δεν είχαν ως παράδειγμα τους προγόνους τους. «Και εσύ μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν». «Διότι δεν θα εισακούσω». Είδες την απόφαση; Και όμως πιο πάνω είπες ότι: «Δεν θα σε εισακούσω»· και πάλι λες: «Ανάγνωσε αυτούς τους λόγους». Και πάλι δίνεις αφορμή σωτηρίας, λέγοντας: «Εάν πραγματικά διορθώσετε την πορεία σας και τις πράξεις σας».

Ήδη για δεύτερη φορά είπε στον προφήτη: «Μην προσεύχεσαι υπέρ αυτών», και δεν το είπε απλώς, αλλά πρόσθεσε και τις αιτίες. Καίτοι, ακόμη και αν το είχε πει απλώς, έπρεπε να εισακουστεί· τώρα όμως αναφέρει και τις αιτίες. Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί; Επειδή λοιπόν με τα λόγια δεν τον έπειθε, τον έπεισε με τα έργα, και του έδειξε την ύβρη απέναντί Του. Εσύ δείχνεις μακροθυμία, λέει, σε αυτά για τα οποία εγώ υβρίζομαι. Δες επιείκεια και ταπεινότητα.

Κύριε, που δοκιμάζεις δίκαια. Αυτά τα λέω, ώστε, όταν ακούσεις τον Θεό να λέει «Μην προσεύχεσαι», και δεις τον προφήτη να προσεύχεται, να μη νομίσεις ότι ο άνθρωπος είναι πιο φιλάνθρωπος από τον Θεό, ούτε καν στο ελάχιστο. Δες, λοιπόν, αυτόν να ταράζεται και να σκανδαλίζεται ακόμα και από μια μικρή ύβρη, παρόλο που γνωρίζει ότι θα βρίσκεται σε ασφάλεια και ειρήνη, ενώ τον Θεό να υβρίζεται καθημερινά και να δέχεται ασεβείς προσβολές με ύβρεις σκληρές και αφόρητες.

Και γιατί εκπλήσσεσαι αν οι Ιουδαίοι δεν εισακούονταν, εφόσον και ο Ιερεμίας, όταν παρακαλούσε υπέρ αυτών, δεχόταν επιτίμηση, και μία και δύο φορές ακούει: «Μην προσεύχεσαι υπέρ αυτού του λαού, διότι δεν θα σε εισακούσω»; Και γιατί εκπλήσσεσαι αν ο Ιερεμίας δεν εισακούεται; «Ακόμη και ο Νώε», λέει, «ακόμη και ο Ιώβ, ακόμη και ο Δανιήλ αν σταθούν ενώπιόν μου, ούτε τους γιους ούτε τις κόρες τους δεν πρόκειται να διασώσουν». Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας μην προσευχόμαστε μόνο, αλλά παράλληλα με τις προσευχές ας προετοιμάζουμε τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε άξιοι να λάβουμε, για να επιτύχουμε και τα παρόντα και τα μέλλοντα αγαθά· τα οποία είθε όλοι μας να αξιωθούμε να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος εις τους αιώνας των αιώνων.

Μεγάλα λοιπόν είναι και αυτά, και άξια αγγελικής πολιτείας· το κατόρθωμα όμως του Παύλου παρουσιάζει μεγάλη υπεροχή απέναντι σε αυτά· διότι ευχήθηκε να εκπέσει από τη μέλλουσα δόξα υπέρ της σωτηρίας των άλλων. Ο Ιωνάς αντίθετα, επειδή επιζήτησε το δικό του συμφέρον, κινδύνευσε και να χαθεί, και ενώ η πόλη στεκόταν όρθια, ο ίδιος καταποντιζόταν. Μεγάλα λοιπόν είναι και τα άλλα κατορθώματα της αρετής του Μωυσή· το αποκορύφωμα όμως και η κορωνίδα της άγιας εκείνης ψυχής είναι ότι προτίμησε να εξαλειφθεί από τη βίβλο υπέρ της σωτηρίας των Ιουδαίων. Το κατόρθωμα όμως του Παύλου τα ξεπέρασε κατά πολύ. Διότι ο μεν πρώτος προτιμούσε να χαθεί μαζί με τους άλλους· ο δεύτερος όμως δεν ευχόταν να χαθεί μαζί τους, αλλά, ενώ οι άλλοι θα σώζονταν, ο ίδιος να εκπέσει από την απέραντη δόξα. Είναι καλό λοιπόν να απολαμβάνουμε τις προσευχές των αγίων, αλλά μόνο όταν και εμείς οι ίδιοι είμαστε ενεργοί· διότι, αν δεν συνυπάρχει αυτό, ούτε η βοήθεια των άλλων μας ωφελεί, αλλά χανόμαστε ακόμη και μαζί με εκείνη. Σε τι ωφέλησε άλλωστε ο Ιερεμίας τους Ιουδαίους; Δεν προσήλθε τρεις φορές στον Θεό, και τις τρεις φορές άκουσε: «Μην προσεύχεσαι και μην παρακαλείς για τον λαό αυτόν, διότι δεν θα σε εισακούσω»; Σε τι ωφέλησε τον Σαούλ ο Σαμουήλ, παρόλο που προσευχόταν μέχρι την τελευταία του ημέρα και πενθούσε για αυτόν;

Με ποια αυτιά θα ακούσεις τις Γραφές που αναγινώσκονται εκεί, διαπράττοντας τέτοια παρανομήματα εναντίον του εαυτού σου; Και πώς θα μπορέσεις να παρακαλέσεις και πάλι τον Θεό; Μάλλον δε ούτε κάποιος άλλος, έστω κι αν έχει την παρρησία του Μωυσή, δεν θα μπορέσει να δεηθεί για εσένα. Ή δεν ακούς τι λέει προς τον Ιερεμία σχετικά με τους Ιουδαίους; «Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν· διότι ακόμη και αν σταθεί ενώπιόν μου ο Μωυσής και ο Σαμουήλ, δεν θα τους εισακούσω». Και όπως ακριβώς οι δουλέμποροι, προσφέροντας πολλές φορές στα μικρά παιδιά γλυκίσματα, ξηρούς καρπούς και άλλα παρόμοια, τα δελεάζουν και τα στερούν από την ελευθερία τους και από την ίδια τους τη ζωή· έτσι ακριβώς και οι μάγοι, ενώ υπόσχονται τη θεραπεία ενός μέλους του σώματος, καταποντίζουν ολόκληρη τη σωτηρία της ψυχής. Πολλοί δε από αυτούς που έχουν εκπέσει στην έσχατη παραλογία, όχι μόνο ζητούν από τον Θεό των όλων πλούτο, εξουσία και όλα τα παρόμοια, αλλά καταρώνται και τους εχθρούς τους, ικετεύοντας να τους επιβληθεί κάποια τιμωρία· και Εκείνον που προσεύχονται να είναι ήμερος και φιλάνθρωπος για τους ίδιους, Αυτόν επιθυμούν να γίνει ανήμερος και απάνθρωπος προς τους εχθρούς τους.

Άκουσες πώς και αυτή ως δουλεία αναφέρεται, και ο προφήτης δεν τόλμησε, πριν από τον καθορισμένο χρόνο, να απευθύνει δέηση και ικεσία στον Θεό, για να μην προσέλθει μάταια και άσκοπα, ώστε να μην ακούσει ό,τι ακριβώς άκουσε ο Ιερεμίας: «Μην προσεύχεσαι υπέρ του λαού αυτού, και μην παρακαλάς γι' αυτούς, διότι δεν πρόκειται να σε εισακούσω». Αλλά όταν είδε ότι η απόφαση είχε εκπληρωθεί και ότι ο καιρός καλούσε πλέον προς την επάνοδο, τότε προσεύχεται, και όχι απλώς, αλλά με νηστεία, με σάκκο και με στάχτη. Και ό,τι συνηθίζεται να συμβαίνει μεταξύ των ανθρώπων, αυτό έπραξε και ως προς τον Θεό. Διότι και εμείς, όταν δούμε κάποιους να ρίχνουν τους δούλους τους στη φυλακή ύστερα από πολλά και μεγάλα σφάλματα, δεν υποβάλλουμε την ικεσία μας αμέσως, ούτε στα προοίμια, ούτε στην αρχή της τιμωρίας· αλλά, αφού τους αφήσουμε λίγες ημέρες για να συνετιστούν, τότε προσερχόμαστε στους κυρίους τους, έχοντας και την πάροδο του χρόνου ως σύμμαχο. Αυτό ακριβώς έπραξε και ο προφήτης. Επειδή, δηλαδή, τιμωρήθηκαν, όχι βέβαια ανάλογα με τα αμαρτήματά τους, αλλά πάντως υπέστησαν την τιμωρία, προσέρχεται πλέον στον Θεό για να μεσολαβήσει υπέρ αυτών. Εάν δε θέλετε, ας ακούσουμε και την ίδια την προσευχή: «Διότι εξομολογήθηκα», λέει, «και είπα: Κύριε και Θεέ, ο μέγας και θαυμαστός, εσύ που διαφυλάσσεις τη διαθήκη σου και το έλεός σου σε όσους σε αγαπούν και τηρούν τις εντολές σου». Τι κάνεις, ω Δανιήλ;

Και ποιας συγγνώμης λοιπόν θα τύχεις; Και πώς θα μπορέσεις να τον παρακαλέσεις πάλι; Ή μάλλον, ποιος άλλος, έστω και αν έχει την παρρησία του Μωυσή, θα μπορέσει να δεηθεί για εσένα; Δεν υπάρχει κανείς. Ή δεν ακούς τι λέει ο Θεός στον Ιερεμία για τους Ιουδαίους; Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, διότι και αν ακόμη σταθούν ο Μωυσής και ο Σαμουήλ, δεν θα τους εισακούσω.

Και να επιχειρήσουν να καταγράψουν γραπτώς τις αναγκαίες παραγγελίες γι' αυτούς. Ας ακούσουμε σε ορισμένες περιπτώσεις τη θεία φωνή να λέει: «Κόψε την, για ποιο λόγο να αχρηστεύει τη γη;» Και: «Βγάλτε τον πονηρό από ανάμεσά σας». Και: «Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν». Το ίδιο και στην περίπτωση του Σαούλ. Όλα αυτά είναι αναγκαίο να τα γνωρίζει ο ποιμένας, δηλαδή σε ποιους, πώς και πότε πρέπει να εφαρμόζονται. Διότι τίποτα δεν είναι πιο αληθινό από τον Θεό. Αν κάποιος, όταν ελέγχεται κατ' ιδίαν, δεν αισθάνεται ντροπή, αυτός μετέτρεψε και τον έλεγχο ενώπιον του πλήθους σε αφορμή αναίδειας, απορρίπτοντας εκούσια τη δική του σωτηρία.

Διότι δεν υπάρχει όφελος από τη δέηση του δικαίου, όταν εκείνος που την έχει ανάγκη ευχαριστιέται με τα παραπτώματα περισσότερο από τις αρετές. Επειδή και ο μέγας Σαμουήλ κάποτε πενθούσε για τον Σαούλ που αμάρτανε, αλλά δεν κατάφερε να εξιλεώσει τον Θεό, διότι δεν βρήκε ως συμπαραστάτη στο πένθος την πρέπουσα διόρθωση αυτού που αμαρτάνει. Γι' αυτό ο Θεός, παύοντας τον θεράποντά Του από το ανώφελο πένθος, του λέει: «Έως πότε εσύ θα πενθείς για τον Σαούλ, ενώ εγώ τον έχω απορρίψει από το να βασιλεύει στον Ισραήλ;» Και πάλι ο Ιερεμίας, ο οποίος συμπάσχει βαθύτατα με τον λαό των Ιουδαίων, που είχε κυριευθεί από μανία για την πλάνη των δαιμόνων, δεν εισακούγεται όταν προσεύχεται, επειδή δεν έχει προς ενίσχυση της προσευχής του την επιστροφή των άθεων Ιουδαίων από την πλάνη. Γι' αυτό, αποτρέποντας ο Θεός και αυτόν από τη μάταιη προσευχή, λέει: «Και εσύ, μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, και μην παρακαλείς να ελεηθούν, και μην εύχεσαι και μην προσέρχεσαι πλέον σε εμένα γι' αυτούς, διότι δεν θα εισακούσω».