Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 7:17

Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα; Με δίκαιη απόφαση λοιπόν τιμωρήθηκαν. Διότι, αφού απέδωσαν το σέβας στην κτίση και λάτρευσαν τα έργα των δικών τους χεριών, οι ίδιοι επέφεραν στα κεφάλια τους τα αποτελέσματα της θείας οργής. Διότι δεν απλώνονται άδικα τα δίχτυα στα πουλιά, σύμφωνα με το γεγραμμένο. «Ντροπιάστηκαν οι σοφοί». Ως σοφούς φαίνεται να υποδηλώνει εδώ τους εκλεκτούς των Ελλήνων, ποιητές και συγγραφείς, οι οποίοι διαθέτουν μεν γλώσσα ευφυή και περίτεχνη, και ασκημένη στις κομψότητες του λόγου ώστε να είναι ευχάριστη, αλλά είναι αμέτοχοι της αληθινής φρόνησης στην καρδιά. Διότι, όπως γράφει ο πάνσοφος Παύλος, «Ματαιώθηκαν στους διαλογισμούς τους και σκοτίστηκε η ασύνετη καρδιά τους. Υποστηρίζοντας ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί», και τα εξής. Επομένως είναι μεν σοφοί σε ό,τι αφορά τη φωνή και τη γλώσσα, αλλά άσοφοι ως προς την καρδιά.

Διότι έπρεπε, έπρεπε πλέον, αφού ανέτειλε ο ήλιος της δικαιοσύνης, να διασκορπιστεί εκείνο το νοητό σκοτάδι, το οποίο είχε χύσει ο Σατανάς στις καρδιές όλων. Διότι, όπως είναι γραμμένο, εσκότισε τα νοήματα των απίστων και τους έπεισε να λατρεύουν την κτίση αντί για τον Κτίστη. Διότι οι πλανεμένοι μοίραζαν μεταξύ τους τα στοιχεία του κόσμου, και άλλοι μεν ανακήρυσσαν ως θεό τον ήλιο, άλλοι τη σελήνη, και άλλοι κάποιο από τα άστρα της αρεσκείας τους. Από αυτήν τη δυσσέβεια νόσησαν και τα ίδια τα πλήθη των Ιουδαίων. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε κάπου ο Θεός στον προφήτη Ιερεμία, όταν αυτός του απηύθυνε κάποτε ικεσίες υπέρ αυτών: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, και μην παρακαλάς, και μην έρχεσαι σε εμένα με δέηση και προσευχή γι' αυτούς, διότι δεν θα εισακούσω. Ή μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ;»

Σε όσους εγκαταλείπουν τον Θεό, θα ακολουθήσει εξάλλου και το εξής: θα πρέπει να απομακρυνθούν και από κάθε αγαθή σκέψη, καθώς και από κάθε έργο που στρέφεται προς την αρετή. Και θα βαδίσουν προς τον αφανισμό, καθώς ο Θεός θα τους ελέγχει και θα τους επιτιμά, και θα ζητά τιμωρία για την αμέλειά τους. Είναι λοιπόν χρήσιμο και αναγκαίο για τη ζωή το να βρίσκεται κανείς μαζί με τον Θεό, και μάλιστα σχεδόν να φωνάζει εκείνο το ψαλμικό ρητό: «Προσκολλήθηκε η ψυχή μου πίσω σου». Διότι τότε θα βοηθήσει και θα συνδράμει πρόθυμα η δεξιά του Παντοδύναμου, από την οποία κανείς δεν θα μπορέσει να αρπάξει τίποτα, σύμφωνα με τα λόγια του Σωτήρα. «Έγιναν οι άρχοντες του Ιούδα σαν εκείνους που μετακινούν τα όρια, επάνω τους θα ξεχύσω σαν νερό την ορμή μου». Αυτό σημαίνει αινιγματωδώς το «Εξέστη ο Βενιαμίν». Διότι εξισώθηκαν, λέει, με εκείνους που μετακινούν τα όρια και θέλουν να ξεπεράσουν τα από παλιά καθορισμένα. Επειδή εκείνοι που μεταφέρουν σε άλλους αυτά που αρμόζουν μόνο στον Θεό και δικαίως αποδίδονται σε Αυτόν, δηλαδή την αγάπη, την τιμή, την προσκύνηση, μέσα από το να προσκυνούν ενδεχομένως τον ήλιο, ή τη σελήνη και τα άστρα, δεν θα έκαναν εύλογα τίποτε άλλο παρά να μετακινούν οπωσδήποτε τα όρια. Και το ότι ο Ιούδας, δηλαδή ο Βενιαμίν, απέδωσε την πρέπουσα στον Θεό δόξα στον ήλιο και στη σελήνη και στα άστρα, γίνεται σαφώς κατανοητό από τα λόγια του Θεού προς τον προφήτη Ιερεμία: «Ή δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ;».

Αφού απέδειξε εκ των προτέρων ότι είχαν πάντα σαθρό και σαλευμένο τον νου τους και εκείνοι που υπήρξαν πριν από αυτούς· διότι κατασκεύασαν τον μόσχο και ανέλαβαν τη σκηνή του Μολόχ· τους ελέγχει λοιπόν ότι μιμούνται τους πατέρες τους, και ακολουθώντας τα ίχνη της προγονικής ασέβειας παροξύνουν εναντίον τους τον Δεσπότη των όλων. Λέει δε ότι εκείνοι από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν εξουθενούν τη Σιών. Διότι, αν και παρέμειναν στα Ιεροσόλυμα και είχαν τον θείο ναό, θεώρησαν ως τίποτα τον σεβασμό και την αγάπη προς τον Θεό, αλλά, όπως λέει η ιερή Γραφή, «θυμιάτιζαν στους υψηλούς τόπους, κάτω από δρυ και λεύκα και δέντρο που κάνει παχιά σκιά». Λάτρευαν δε και τη στρατιά του ουρανού. Γι' αυτό λοιπόν, όχι λίγο λυπημένος, ο Θεός των όλων είπε προς τον Ιερεμία: «Και εσύ μην προσεύχεσαι για αυτόν τον λαό, και μην παρακαλείς να τους ελεήσω, και μην έρθεις σε εμένα με δέηση και προσευχή για αυτούς, διότι δεν θα σε εισακούσω». Έπειτα προσθέτει την αιτία της αποστροφής λέγοντας: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ; Οι γιοι τους μαζεύουν ξύλα, και οι πατέρες τους ανάβουν φωτιά, και οι γυναίκες τους ζυμώνουν ζυμάρι για να φτιάξουν πλακούντες για τη στρατιά του ουρανού· και έκαναν σπονδές σε ξένους θεούς για να με παροργίσουν». Εξουθένωσαν λοιπόν τη Σιών όσοι βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα. Γι' αυτό, δικαιολογημένα επέφερε σε αυτούς το «ουαί».

Ή δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα και στους δρόμους της Ιερουσαλήμ; Οι γιοι τους μαζεύουν ξύλα, και οι πατέρες τους ανάβουν φωτιά, και οι γυναίκες τους ζυμώνουν ζυμάρι για να φτιάξουν πλακούντες για τη στρατιά του ουρανού, και προσέφεραν σπονδές σε ξένους θεούς, για να με παροργίσουν». Οι γιοι μαζεύουν τα ξύλα, οι πατέρες ανάβουν τη φωτιά, οι γυναίκες ζυμώνουν το ζυμάρι, ώστε να μη βρεθεί τίποτα έξω από την αμαρτία· και επειδή εργάζονται ολοκληρωτικά την αμαρτία, δικαίως θα ακούσουν: «Επειδή εσύ απέρριψες την επίγνωση, θα σε απορρίψω κι εγώ από το να ιερατεύεις σε εμένα».

β'. Και για να μάθεις ότι, όταν αμελούμε, έστω κι αν είναι δίκαιοι αυτοί που παρακαλούν για εμάς, έστω κι αν είναι προφήτες, κανένα όφελος δεν προκύπτει για εμάς από αυτό (διότι εκείνοι μεν επιδεικνύουν τη δική τους αρετή και μέσα από αυτά, σε εμάς όμως δεν θα υπάρξει καμία ωφέλεια εξαιτίας του δικού μας τρόπου ζωής), άκουσε τον Θεό των όλων να λέει προς τον προφήτη Ιερεμία, ο οποίος αγιάστηκε από την κοιλιά της μητέρας του: «Μην προσεύχεσαι για τον λαό αυτόν, διότι δεν θα σε εισακούσω». Δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη· το προλέγει στον προφήτη, για να μη νομίσει, αφού προσευχηθεί και δεν εισακουστεί, ότι αυτό συνέβη για δική του αιτία. Γι' αυτό από πριν του φανερώνει την κακία του λαού και του δίνει ρητή εντολή να μην προσευχηθεί, ώστε και ο ίδιος να γνωρίζει την υπερβολή της πονηρίας τους, και εκείνοι να μάθουν ότι σε τίποτα δεν τους ωφελεί ο προφήτης, εάν δεν θελήσουν και οι ίδιοι να συνεισφέρουν το δικό τους μέρος. Γνωρίζοντας λοιπόν αυτά, αγαπητοί, ας καταφεύγουμε μεν στις πρεσβείες των αγίων και ας τους παρακαλούμε να δεηθούν για εμάς, αλλά ας μην εναποθέτουμε το θάρρος μας μόνο στις δικές τους ικεσίες, αλλά και εμείς οι ίδιοι ας διευθετούμε όσα μας αφορούν με τον πρέποντα τρόπο και ας επιδιώκουμε τη μεταβολή προς το καλύτερο, για να δώσουμε έδαφος στην πρεσβεία που γίνεται υπέρ ημών. Αυτό λέει και σε άλλον προφήτη ο Δεσπότης των πάντων: «Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί;»

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο απειλεί με την τιμωρία, ώστε μέσω του φόβου να εξαλείψει την περιφρόνηση· όταν όμως φοβηθούμε μόνο από την απειλή, δεν μας αφήνει να υποστούμε την εμπειρία της. Δες, λοιπόν, τι λέει προς τον Ιερεμία: «Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί; Οι πατέρες τους ανάβουν φωτιά, οι γιοι τους συγκεντρώνουν ξύλα, οι γυναίκες τους ζυμώνουν ζυμάρι». Υπάρχει φόβος μήπως ειπωθεί κάτι τέτοιο και για εμάς: «Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί; Κανείς δεν αναζητά τα του Χριστού, αλλά όλοι τα δικά τους».

Το έκανε δε αυτό, όχι επειδή ο ίδιος είχε ανάγκη από παρακλήσεις, αλλά για να μην καταστούμε εμείς φαυλότεροι, επειδή θα σωζόμασταν τόσο απλά. Για τον λόγο αυτόν πολλές φορές λέει ότι συμφιλιώνεται μαζί τους χάριν του Δαβίδ και του τάδε ή του δείνα, προετοιμάζοντας πάλι το ίδιο ακριβώς, ώστε να δοθεί και κάποιο σχήμα στη συμφιλίωση· αν και ο ίδιος θα φαινόταν περισσότερο φιλάνθρωπος, εάν έλεγε ότι εγκαταλείπει την οργή του απέναντί τους, όχι χάριν του τάδε ή του δείνα, αλλά από δική του συγκατάβαση. Αλλά δεν ενδιαφέρθηκε τόσο γι' αυτό, όσο για το να μην καταστεί η υπόθεση της συμφιλίωσης αφορμή ραθυμίας για εκείνους που σώζονται. Γι' αυτό και στον Ιερεμία έλεγε: «Μην παρακαλείς για τον λαό αυτόν, διότι δεν θα σε εισακούσω»· όχι επειδή ήθελε να τον κάνει να σταματήσει να παρακαλεί (διότι επιθυμεί πάρα πολύ τη σωτηρία μας), αλλά για να φοβίσει εκείνους· πράγμα που αντιλήφθηκε βεβαίως και ο προφήτης, και γι' αυτό δεν σταμάτησε να παρακαλεί. Και για να μάθεις ότι τα έλεγε αυτά, όχι επειδή ήθελε να τον αποτρέψει, αλλά για να τους κάνει να ντραπούν, άκουσε τι λέει: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί;». Και όταν πάλι λέει προς την πόλη: «Ακόμη και αν πλυθείς με νίτρο και χρησιμοποιήσεις άφθονη καθαριστική πόα, παραμένεις κηλιδωμένη ενώπιόν μου»· δεν το λέει για να την ρίξει σε απόγνωση, αλλά για να την εξεγείρει σε μετάνοια.

Δείχνοντας, λοιπόν, ο Θεός ότι δεν ενεργεί με αυτόν τον τρόπο από περιφρόνηση προς εκείνον, λέει: «Ακόμη και αν βρισκόταν ο Νώε, ο Ιώβ και ο Δανιήλ, και παρακαλούσαν υπέρ υιών και θυγατέρων, δεν πείθομαι». Και στον Ιερεμία πάλι, που υπέφερε λιγότερα μεν από τα προστάγματα του Θεού, περισσότερα δε από τη δική τους πονηρία, τι λέει; «Μήπως δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί;» «Ναι», λέει εκείνος, «τα κάνουν· αλλά κάνε το για χάρη μου». Γι' αυτό του λέει: «Ακόμη και αν σταθεί ενώπιόν μου ο Μωυσής και ο Σαμουήλ»· ο Μωυσής, ο πρώτος νομοθέτης, αυτός που πολλές φορές τους έσωσε από κινδύνους, αυτός που είπε: «Αν μεν τους συγχωρήσεις την αμαρτία, συγχώρησέ τους· ειδάλλως, εξάλειψε και εμένα».

Και στον Ιερεμία πάλι, όταν του έλεγε «Μην προσεύχεσαι», απολογούμενος έλεγε: «Ή μήπως δεν βλέπεις τι πράττουν αυτοί;» Και παντού κάνει αυτό ακριβώς, το οποίο βεβαίως κάνει και εδώ. Διότι, τι λέει; «Οι άνδρες της Νινευή θα αναστηθούν και θα κατακρίνουν τη γενεά αυτή· διότι μετανόησαν στο κήρυγμα του Ιωνά· και ιδού, εδώ υπάρχει κάτι ανώτερο από τον Ιωνά».

Διότι, αν δεν το επιθυμούσε αυτό, δεν θα παρέθετε και τις αιτίες, σχεδόν απολογούμενος σε αυτούς. *Και μην αξιώνεις να ελεηθούν αυτοί. Ο προφήτης ταράχθηκε ακούγοντας για την άλωση του ναού. Έπειτα, για να τους πείσει, ο Θεός προσθέτει: Ή δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί στις πόλεις του Ιούδα;

Πες μου, για ποιον λόγο δεν ακούς; Γνώρισμα εκείνου που οργίζεται θα ήταν να μην αναφέρει ούτε καν τις αιτίες, ενώ εκείνου που επιθυμεί να ιάσει και να θεραπεύσει, να εκθέσει την αφορμή, προκειμένου να σπεύσουν να την εξαλείψουν. Ή δεν βλέπεις τι πράττουν οι ίδιοι; Επειδή διέπρατταν την ασέβεια από κοντά και όχι από μακριά.

Ήδη για δεύτερη φορά είπε στον προφήτη: «Μην προσεύχεσαι υπέρ αυτών», και δεν το είπε απλώς, αλλά πρόσθεσε και τις αιτίες. Καίτοι, ακόμη και αν το είχε πει απλώς, έπρεπε να εισακουστεί· τώρα όμως αναφέρει και τις αιτίες. Δεν βλέπεις τι κάνουν αυτοί; Επειδή λοιπόν με τα λόγια δεν τον έπειθε, τον έπεισε με τα έργα, και του έδειξε την ύβρη απέναντί Του. Εσύ δείχνεις μακροθυμία, λέει, σε αυτά για τα οποία εγώ υβρίζομαι. Δες επιείκεια και ταπεινότητα.