Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 7:22

Κβʹ. Πανούργος σκοπός της διαλέξεως εναντίον εκείνων που κακοβούλως διαστρέφουν και παρερμηνεύουν τις ευαγγελικές και πατερικές γραφές περί του Χριστού, του Θεού μας. Ο λόγος του σοφού θέτει κανόνα για όσους θέλουν να λαλούν με σοφία τα σοφά λόγια του Θεού, λέγοντας: «Μην αποκρίνεσαι στον άφρονα σύμφωνα με την αφροσύνη του, αλλά αποκρίσου στον άφρονα προς την αφροσύνη του, ώστε να μη νομίσει μέσα του πως είναι φρόνιμος». Αυτό λοιπόν λέει ο σοφός Σολομών: αν κάποιος, θέλοντας με άφρονα τρόπο να διαστρέψει τις θείες Γραφές, σε φέρνει σε δύσκολη θέση λέγοντας για τα άρρητα και ακατάληπτα: «Από πού είναι φανερό ότι ο Υιός του Θεού είναι γεννητός, ενώ το Άγιο Πνεύμα εκπορευτό; Ή πώς είναι δυνατόν εκείνο που γεννάται να είναι συνάναρχο με εκείνον που το γεννά;» και γενικά, όταν κακότροπα εξετάζει τα ακατάληπτα, τα οποία νοούνται μόνο με την πίστη — ή μάλλον ομολογούνται και δεν νοούνται — μη του αποκρίνεσαι σύμφωνα με αυτή την περίεργη απιστία του, παρασυρόμενος κι εσύ μαζί του να ερευνάς πράγματα βαθύτερα από κάθε αναζήτηση και εξέταση και άγνωστα σε κάθε κτίση· αλλά αποκρίσου του προς την αφροσύνη του, προβάλλοντάς του όσα ομολογούνται κοινώς από όλους τους Χριστιανούς και όσα, με απερίεργη πίστη, φρονούνται, κηρύσσονται και λέγονται μέσα στην Εκκλησία. Αυτά ακριβώς μάς έθεσαν ως απορίες στην Ανατολή όσοι τώρα έχουν αποστατήσει από τον Χριστιανισμό, έχοντας πολλή πείρα τόσο των νομικών όσο και των ευαγγελικών λόγων. Από αυτές είναι και οι εξής: Απορίες αποστατών από την Εκκλησία προς τους Χριστιανούς αʹ Από πού είναι φανερό ότι η ψυχή μας είναι κτιστή ή ότι παραμένει αθάνατη, αφού πουθενά η νομική Γραφή δεν το μαρτυρεί; βʹ Ποιος μου λέει ότι η Γένεση είναι σύγγραμμα του Μωυσή; Διότι δεν φέρει επιγραφή, όπως και τα λοιπά βιβλία των προφητών. Άλλωστε φαίνεται και σε πολλά σημεία να μην αληθεύει· ανάμεσα σε αυτά είναι και η απόφαση του Θεού σχετικά με τη βρώση, καθώς και εκείνη για τα τετρακόσια χρόνια της κακώσεως του Ισραήλ στην Αίγυπτο· διότι ταλαιπωρήθηκαν εκατόν σαράντα χρόνια, δηλαδή μετά τον θάνατο του Ιωσήφ. Ομοίως, ούτε ο ορισμός που είπε ο Θεός για τη ζωή των ανθρώπων πραγματοποιήθηκε στον καιρό του Νώε· διότι είπε ότι εκείνοι οι άνθρωποι θα ζούσαν εκατόν είκοσι χρόνια μέχρι τον κατακλυσμό. γʹ Πάλι, ενώ έδωσε εντολή για εκείνο το Λευιτικό το γεμάτο θυσίες, ύστερα ο Θεός λέει μέσω του Ησαΐα και του Ιερεμία ότι δεν έδωσε καμία εντολή στον Ισραήλ ούτε για θυσίες ούτε για ολοκαυτώματα. δʹ Πάλι, ενώ υποσχέθηκε ότι ο νόμος θα είναι αιώνιος, πώς δεν κατέστησε αιώνια και τα νομικά του προστάγματα; εʹ Και ενώ όρισε να δώσει στο σπέρμα του Ισραήλ ως κτήση τη χώρα από την Αίγυπτο έως τον Ευφράτη, δεν τους έδωσε ούτε το δέκατο μέρος της υποσχέσεως.

Αλλά έπρεπε να τους δείξει ότι ήταν ακόμη πολύ απομακρυσμένοι από την πιο αγαπητή στον Θεό λατρεία, και ότι δεν γνώριζαν απολύτως τίποτα από τα αληθινά αγαθά, αυτοί που, προσκολλημένοι στο νομικό γράμμα, έχουν τον νου τους γεμάτο απλώς από τύπους και σχήματα. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο, με πολλή έμφαση, αντιδιαστέλλοντας τον καρπό της πίστεως από τις κατά νόμον λατρείες, λέει: «Αυτό είναι το έργο του Θεού, το να πιστεύετε σε εκείνον που Αυτός απέστειλε». Αυτό είναι, και όχι αυτό που εσείς νομίσατε, λέει, επειδή βλέπετε μόνο τους τύπους· αλλά μάθετε πάλι, έστω κι αν δεν θέλετε να μάθετε, ότι ο νομοθέτης ποτέ δεν ευχαριστήθηκε με τις θυσίες βοδιών που προσφέρετε, ούτε πρέπει να σφάζεις πρόβατα για έναν Θεό που το επιθυμεί και το απαιτεί αυτό· τι θα μπορούσε να είναι το λιβάνι, έστω κι αν τυλίγεται στον αέρα με εύοσμους καπνούς, και σε τι θα ωφελήσει ο τράγος, λέει, και οι δυσεύρετες προσφορές του κινναμώμου; Ο Θεός δεν τρώει κρέας ταύρων, ούτε πίνει αίμα τράγων· γνωρίζει «όλα τα πετεινά του ουρανού, και η ωραιότητα του αγρού είναι μαζί Του». Εμίσησε και απέρριψε τις εορτές σας, και δεν θα οσφρανθεί θυσίες στις πανηγύρεις σας, όπως λέει κάπου ο Ίδιος· αλλά ούτε και μίλησε «προς τους πατέρες σας για ολοκαυτώματα και θυσίες». Επομένως, δεν είναι αυτό το έργο του Θεού, αλλά μάλλον εκείνο: το να πιστεύετε σε εκείνον που ο Ίδιος απέστειλε.

Τίποτα λοιπόν δεν εμποδίζει να υποθέσουμε ότι ο Ιησούς έλεγε τέτοια πράγματα προς τους Ιουδαίους, καθώς ο λόγος επεκτείνεται σε ευρύτερη θεώρηση. Είναι δε πιθανό να λάμψει σε εμάς και κάποιο άλλο νόημα από τα προκείμενα. Ο νόμος που δόθηκε μέσω του Μωυσή καθόριζε ως τύπους βαπτίσματα και ραντισμούς, αλλά και για όποιον τυχόν συνέβαινε να αιχμαλωτιστεί και να γλιστρήσει στον βόθρο της αμαρτίας, πρόσταζε να θυσιάσει μοσχάρι ή πρόβατο, και έτσι να αποκόψει τις κατηγορίες για τα όσα είχε σφάλει. Όμως εκείνα δεν προσέφεραν τίποτα στην έκπλυση της αμαρτίας. Διότι ποτέ δεν θα μπορούσαν να απαλλάξουν από την ενοχή τους καταδικασμένους, ούτε καθιστούν ελεύθερους από την ανάγκη της τιμωρίας εκείνους που έχουν καταπατήσει τον θείο νόμο. Διότι τι θα ωφελούσε τον άνθρωπο που έσφαλε το να θυσιάζει βόδια, και ποιο κέρδος θα έβρισκε κανείς στο να σφάζει πρόβατα; Διότι ποια χάρη θα προσφέρει μέσω αυτών, τρόπον τινά, στον Θεό που έχει υβριστεί, όσον αφορά την παράβαση του νόμου; Άκουσε τον ίδιο να λέει: «Μήπως θα φάω κρέατα ταύρων, ή θα πιω αίμα τράγων;» Εκτός από αυτά λέει ακόμη προς τους Ιουδαίους ξεκάθαρα: «Προσθέστε τα ολοκαυτώματά σας στις θυσίες σας και φάτε κρέας, διότι δεν μίλησα προς τους πατέρες σας για ολοκαυτώματα και θυσίες, παρά μόνο αυτή την εντολή τους έδωσα, λέγοντας: Κρίνετε δίκαιη κρίση». Συνεπώς, είναι εντελώς ανώφελη η προσέγγιση μέσω αιμάτων, και δεν μπορεί να ξεπλύνει την κηλίδα που έχει προστριφθεί στον άνθρωπο από την αμαρτία.

Διότι, λέει, δεν σημαίνουν τίποτα για εμένα τα πρόβατα των ολοκαυτωμάτων σου, ούτε βέβαια με δόξασες με τις θυσίες σου. Διότι αυτό που είναι εντελώς απαράδεκτο και προσφέρεται μάταια, πώς θα μπορούσε να γίνει προς δόξα δική μου; Αλλά ούτε με υπηρέτησες με τις θυσίες σου. Διότι εκείνος που επιδιώκει κάποιο από τα αγαθά, λέει, και γίνεται εκτελεστής των καυχημάτων της αρετής, αυτός που υποτάσσει τον αυχένα του στα δικά μου προστάγματα και είναι εργάτης των ιερών θεσπισμάτων, αυτός θα μπορούσε να λεχθεί ότι υπηρετεί τον Θεό των πάντων. Εκείνος όμως που γεμίζει καπνό από λιβάνι την αγία σκηνή και προσφέρει βόδια ή πρόβατα, σαν να έχει κατορθώσει κάτι από τα άριστα, δεν θα αποκομίσει τη δόξα της γνησιότητας. Διότι ένας τέτοιος άνθρωπος δεν έχει πράξει απολύτως τίποτα από όσα μου αρέσουν, επομένως η αληθινή λατρεία δεν βρίσκεται στο να θυσιάζει κανείς, αλλά στο να προαιρείται να υποτάσσει τον αυχένα του με πραότητα και αβίαστα στα θελήματα Αυτού. Διότι, λέει, όσον αφορά τη δική μου θέληση, δεν θα σε κούραζα με λιβάνια, ούτε θα χρειαζόταν να αγοράσεις για μένα θυμίαμα με ασήμι, ούτε βέβαια επιθύμησα το λίπος των θυσιών σου. Με αυτό μοιάζει και εκείνο που ειπώθηκε προς αυτούς μέσω άλλου προφήτη: «Συγκεντρώστε τα ολοκαυτώματά σας μαζί με τις θυσίες σας και φάτε κρέας, διότι δεν μίλησα στους πατέρες σας περί ολοκαυτωμάτων και θυσιών την ημέρα που τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου».

Επειδή λοιπόν παραμελήθηκαν τα του Θεού, και δεν δόθηκε φροντίδα στο πιο σημαντικό, «Δεν έχω καμία ευαρέσκεια σε εσάς, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ, και δεν θα δεχτώ θυσία από τα χέρια σας. Διότι από την ανατολή του ηλίου έως τη δύση το όνομά μου έχει δοξαστεί ανάμεσα στα έθνη, και σε κάθε τόπο προσφέρεται θυμίαμα στο όνομά μου και θυσία καθαρή· διότι μέγα είναι το όνομά μου στα έθνη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ». Απορρίπτει λοιπόν ξεκάθαρα την προσφορά της κατά νόμον θυσίας, και σχεδόν απομακρύνεται από την αγάπη προς τους Ιουδαίους, και καθιστά την ιεροσύνη ανεπιθύμητη και τη σκιά της απαράδεκτη, εννοώ δηλαδή τις θυσίες των βοδιών και τους καπνούς, διότι ούτε εξ αρχής ήταν αυτός ο σκοπός του. Και αυτό το έκανε σαφές σε εμάς και μέσω άλλων προφητών, λέγοντας αφενός μέσω της φωνής του Ησαΐα: «Έχω χορτάσει από ολοκαυτώματα κριαριών, και λίπος αρνιών, και αίμα ταύρων και τράγων δεν θέλω, ούτε να έρχεστε να εμφανιστείτε μπροστά μου. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα συνεχίσετε να πατάτε την αυλή μου. Εάν φέρετε σιμιγδάλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα μου είναι βδέλυγμα»· αφετέρου δε μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Συγκεντρώστε τα ολοκαυτώματά σας μαζί με τις θυσίες σας και φάτε τα κρέατα, διότι δεν μίλησα προς τους πατέρες σας περί ολοκαυτωμάτων και θυσιών, την ημέρα που τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου».

Διότι απορρίπτει τη δύναμη της σκιώδους λατρείας ως αδρανή και ανώφελη. Διότι τον ακούω να λέει προς τους απογόνους του Ισραήλ: «Δεν μίλησα στους πατέρες σας περί ολοκαυτωμάτων και θυσιών, κατά την ημέρα που τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου.» Γράφει δε και ο Παύλος: «Διότι γίνεται μεν αθέτηση της προηγούμενης εντολής, εξαιτίας της ασθένειας και της ανωφελότητάς της, διότι ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα.» Είχε δε προαναγγείλει και ο Θεός μέσω ενός από τους αγίους προφήτες: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο του Ισραήλ και με τον οίκο του Ιούδα μια καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που έκανα με τους πατέρες τους κατά την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου, διότι αυτοί δεν παρέμειναν στη διαθήκη μου, και εγώ αδιαφόρησα γι' αυτούς, λέγει ο Κύριος.»

Μπορεί κανείς να τον ακούσει πολύ καθαρά να λέει προς αυτούς που προέρχονται από τον Ισραήλ, μέσω της φωνής του Ιερεμία: «Αυτά λέει ο Κύριος: Συγκεντρώστε τα ολοκαυτώματά σας μαζί με τις θυσίες σας και φάτε κρέας. Διότι δεν μίλησα προς τους πατέρες σας, ούτε τους έδωσα εντολές κατά την ημέρα που τους έβγαλα από τη γη της Αιγύπτου σχετικά με ολοκαυτώματα και θυσίες. Αλλά αυτήν την εντολή τους έδωσα λέγοντας: Ακούστε τη φωνή μου». Διότι, όσον αφορά την ακριβή πρόθεση του νομοθέτη, ο σκιώδης νόμος δεν θα είχε θεσπιστεί καθόλου εξαρχής, με την εν πνεύματι λατρεία να μένει αποσιωπημένη. Επειδή όμως το πράγμα ήταν βαρύ, και το να μπορέσουν να εκπληρώσουν το τέλειο αγαθό δεν ήταν τότε κατορθωτό, θα έλεγα μάλιστα ότι ήταν σκληρό και διόλου ομαλό, ο γραπτός νόμος θεσπίστηκε κατ' οικονομίαν ως μια νηπιώδης άσκηση, η οποία διέθετε τη μορφή της αλήθειας. Πλην όμως, ο νομοθέτης μας δήλωνε σαφώς ότι δεν ήταν εκείνα που τον ευχαριστούσαν περισσότερο, αλλά ότι τα πλέον επιθυμητά ήταν όσα θα γίνονταν μέσω του Χριστού. Γι' αυτό, εξάλλου, είπε πάλι: «Γι' αυτόν τον λόγο θέρισα τους προφήτες σας, τους θανάτωσα με τα λόγια του στόματός μου, και η κρίση μου θα εξέλθει ως φως· διότι έλεος θέλω και όχι θυσία, και επίγνωση του Θεού παρά ολοκαυτώματα».

ΙΒʹ. Περί θυσιών. Ομοίως ο Θεός αναφωνεί λέγοντας: «Ζω εγώ, λέγει ο Κύριος, ότι περί θυσιών και ολοκαυτωμάτων δεν έδωσα εντολή στους πατέρες σας, από την ημέρα που τους οδήγησα έξω από τη γη της Αιγύπτου έως και αυτήν την ημέρα.» Ο Ησαΐας αναφέρει: «Μήπως εγώ έδωσα εντολή στους πατέρες σας, όταν εξέρχονταν από τη γη της Αιγύπτου, να μου προσφέρουν ολοκαυτώματα και θυσία;» Και πάλι: «Τι μου χρειάζεται το πλήθος των θυσιών σας, λέγει ο Κύριος; Είμαι πλήρης από ολοκαυτώματα κριών, και λίπος αρνιών και αίμα ταύρων και τράγων δεν επιθυμώ· ούτε καν όταν έρχεστε να εμφανιστείτε ενώπιόν μου. Διότι ποιος τα ζήτησε αυτά από τα χέρια σας; Δεν θα συνεχίσετε να πατάτε την αυλή μου. Εάν μου φέρετε σιμιγδάλι, είναι μάταιο· το θυμίαμα είναι βδέλυγμα για εμένα.»

β΄. Βλέπεις ότι το δικό σου Πάσχα δεν επιδέχεται καν σύγκριση με το ιουδαϊκό, αλλά ότι εκείνο αποτελούσε απλώς μια σκιώδη ομοιότητά του; Και ο Ισραήλ ήταν νήπιο ως προς τη θυσία του προβάτου, θεωρώντας ότι αυτή επιδιωκόταν από τον Θεό και νομίζοντας ότι μέσω αυτής είχε λάβει τη σωτηρία, χωρίς να τη βλέπει ως τύπο της θυσίας που πραγματικά σώζει. Γι' αυτό ο Θεός τούς λέει μέσω του Ιερεμία: «Δεν σας έδωσα εντολή περί θυσιών». Και δεν υπάρχει ψεύδος στον Θεό, ώστε, ενώ έχει δώσει εντολή, να λέει ότι δεν έδωσε.

Οι ονομαστοί μεταξύ των αρχόντων, που σφετερίστηκαν τις εξουσίες των εθνών· σε αυτούς προσήλθε ο οίκος του Ισραήλ. Περάστε όλοι στη Χαλάνη και δείτε, και πορευθείτε από εκεί στην Αμάθ τη μεγάλη, και κατεβείτε από εκεί στη Γεθ των αλλοφύλων, στις πιο ισχυρές από όλες αυτές τις βασιλείες, για να δείτε αν τα όριά τους είναι μεγαλύτερα από τα δικά σας όρια. Εσείς που πορεύεστε προς την κακή ημέρα, που πλησιάζετε και αγγίζετε τα ψευδή σάββατα, που κοιμάστε σε ελεφαντοστέινα κρεβάτια και σπαταλάτε τον χρόνο σας με τρυφηλότητα πάνω στα στρώματά σας, που τρώτε αρνιά από τα ποίμνια και τρυφερά μοσχαράκια που θηλάζουν από τα κοπάδια, που χειροκροτείτε στον ήχο των μουσικών οργάνων, θεωρώντας ότι αυτά είναι μόνιμα και όχι παροδικά, που πίνετε κρασί σε φιάλες και αλείφεστε με τα πιο εκλεκτά μύρα, και δεν πονάτε καθόλου για τη συντριβή του Ιωσήφ. Γι' αυτόν τον λόγο τώρα θα αιχμαλωτιστούν πρώτοι από τους άρχοντες που εξορίζονται, και θα μεταστραφεί η κατοικία των κακούργων, και θα εξαλειφθεί ο χρεμετισμός των αλόγων από τον Εφραίμ. Και πάλι μέσω του Ιερεμία λέει: Συγκεντρώστε τα κρέατά σας και τις θυσίες σας και φάτε τα, διότι δεν έδωσα εντολή στους πατέρες σας σχετικά με θυσίες ή σπονδές, την ημέρα που τους έπιασα από το χέρι για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου. Και πάλι μέσω του Δαβίδ στον τεσσαρακοστό ένατο ψαλμό είπε τα εξής: Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από την ανατολή του ήλιου μέχρι τη δύση. Από τη Σιών προέρχεται η μεγαλοπρέπεια της ωραιότητάς Του.

Συγκεντρώστε μαζί με τις θυσίες σας τα ολοκαυτώματά σας και φάτε τα κρέατα, διότι δεν σας έδωσα εντολές την ημέρα που σας έβγαλα από την Αίγυπτο σχετικά με ολοκαυτώματα και θυσίες.» Και πάλι: «Απομάκρυνε από εμένα τον ήχο των ωδών σου και τον ψαλμό των οργάνων σου δεν θα ακούσω...