Πατερικές αναφορές στο ΙΕΡΕΜΙΑΣ 9:1

Και σε άλλο σημείο κλαίει ο προφήτης λέγοντας: Θα σε κλάψω, άμπελε της Σεβάμα· γιατί εξολοθρεύτηκαν οι τρυγητές σου; Ο οίνος βρίσκεται στον ληνό και χρειάζεται σκεύη άξια να τον χωρέσουν. Πολλοί δε, εξαιτίας του πλήθους των τραυματισμένων στον παρόντα καιρό, εγκατέλειψαν την προσπάθεια, όντας και οι ίδιοι τραυματισμένοι. Όσοι λοιπόν έμειναν αβλαβείς, ως νέα και καλά διατηρημένα σκεύη, ας προσέλθουν για να μεταλάβουν. Και πάλι σε άλλο σημείο κλαίει λέγοντας: Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψουμε αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα, τους τραυματισμένους της θυγατέρας του λαού μου, οι οποίοι είναι σοφοί στο να κάνουν το κακό, αλλά το καλό δεν έμαθαν να το κάνουν; Αυτό το πράττουν κλαίγοντας για την πτώση των ανθρώπων. Ο προφήτης Ιεζεκιήλ πάλι θρηνούσε για καθέναν από εκείνους που είχαν ξεπέσει, όπως του έχει παραγγελθεί: Άρχισε θρήνο για τον άρχοντα της Τύρου. Και δεν κλαίει μόνο για τον άρχοντα της Τύρου, αλλά και για τους πολλούς, οι οποίοι ίσως μέσα από τα δάκρυά του θα καταλήξουν σε μετάνοια· διότι αυτοί τυγχάνουν φρουροί των πάντων και καθοδηγητές στο πένθος. Και ο Δαβίδ έκλαιγε για την πτώση των δυνατών, λέγοντας: Πώς έπεσαν οι δυνατοί, και χάθηκαν τα πολεμικά όπλα;

Πες στον αδελφό: Θυμήθηκα την προφητεία του αγίου προφήτη Ιερεμία, που λέει: «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου και πηγή δακρύων στα μάτια μου, για να κλαίω για τον λαό αυτόν ημέρα και νύχτα;» Διότι περίμενα να τραφείς με στερεά τροφή, και σε βλέπω να έχεις πάλι ανάγκη από γάλα. Πρόσεξε τι έχει γραφτεί: «Και από τα κρυφά μου αμαρτήματα καθάρισέ με». Πρόσεξε μήπως σε εξαπατήσουν οι πονηροί δράκοντες και ρίξουν μέσα σου το δηλητήριό τους, διότι είναι θανατηφόρο. Διότι κανείς ποτέ δεν κατορθώνει το αγαθό μέσω του κακού, επειδή νικιέται από το κακό, αλλά μέσω του αγαθού διορθώνεται το κακό. Ιδού λοιπόν, στέκεσαι στο στάδιο και οφείλεις να θηριομαχήσεις, όπως ο Απόστολος στην Έφεσο, ο οποίος καυχιόταν επειδή νίκησε τα θηρία. Και ρίχτηκες στην ταραχή της θάλασσας για να υπομείνεις πολλούς κινδύνους και να αγωνιστείς ενάντια στην τρικυμία των κυμάτων.

Ο Ιερεμίας έκλαιγε για τους απολλυμένους του λαού· ο οποίος μάλιστα, επειδή δεν επαρκούσε το φυσικό δάκρυ, αναζητούσε πηγή δακρύων και έσχατο κατάλυμα. Και θα καθίσω, λέει, και θα κλάψω για τον λαό αυτόν πολλές ημέρες, για εκείνους που χάνονται. Ένα τέτοιο δάκρυ και ένα τέτοιο πένθος μακαρίζει ο λόγος· όχι εκείνο που παρασύρεται εύκολα προς κάθε λύπη, και που με κάθε πρόφαση ρέπει εύκολα προς τους θρήνους.

ΠΡΟΣ ΕΚΠΕΣΟΥΣΑ ΠΑΡΘΕΝΟ Τώρα είναι καιρός να αναφωνήσουμε εκείνο το προφητικό λόγιο και να πούμε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω τους τραυματισμένους της θυγατέρας του λαού μου;» Διότι, έστω κι αν αυτούς τους έχει περιβάλει βαθιά σιγή, και κείτονται έχοντας πια ναρκωθεί από το φοβερό κακό, και εξαιτίας του καίριου πλήγματος έχουν χάσει πλέον και την ίδια την αίσθηση του πάθους τους, εμείς τουλάχιστον δεν πρέπει να προσπεράσουμε χωρίς δάκρυα μια τόσο μεγάλη πτώση. Διότι, αν ο Ιερεμίας έκρινε άξιους για αμέτρητους θρήνους εκείνους που είχαν πληγεί στα σώματα κατά τον πόλεμο, τι θα μπορούσε να πει κανείς για μια τόσο μεγάλη συμφορά των ψυχών; «Οι τραυματίες σου», λέει, «δεν είναι τραυματίες από ρομφαία, και οι νεκροί σου δεν είναι νεκροί πολέμου.» Αλλά εγώ οδύρομαι για το κεντρί του πραγματικού θανάτου, τη βαριά αμαρτία, και για τα πεπυρωμένα βέλη του Πονηρού, που κατέκαψαν βαρβαρικά τις ψυχές μαζί με τα σώματα. Πράγματι, βαθιά θα αναστέναζαν οι νόμοι του Θεού βλέποντας ένα τόσο μεγάλο μίασμα πάνω στη γη, αυτοί οι νόμοι που πάντοτε απαγορεύουν και βροντοφωνάζουν, κατά το παρελθόν μεν λέγοντας: «Δεν θα επιθυμήσεις τη γυναίκα του πλησίον σου», και μέσω των αγίων Ευαγγελίων: «Καθένας που βλέπει γυναίκα με σκοπό να την επιθυμήσει, έχει ήδη διαπράξει μοιχεία μαζί της μέσα στην καρδιά του», και τώρα βλέπουν την ίδια τη νύμφη του Δεσπότη να υφίσταται αδιάντροπα τη μοιχεία.

Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα βλέφαρά μου πηγή δακρύων; Και θα κλαίω για τον λαό πολλές ημέρες, αυτόν που με αυτές τις πονηρές διδασκαλίες ωθείται προς την απώλεια. Παρασύρονται οι ακοές των πιο απλοϊκών· έφτασαν λοιπόν να συνηθίσουν την αιρετική δυσσέβεια.

Διότι εκείνος που έχυσε θερμό δάκρυ για την αμαρτία του πλησίον, θεράπευσε τον εαυτό του μέσω του θρήνου του για τον αδελφό. Για την αμαρτία να κλαις. Αυτή είναι η αρρώστια της ψυχής, αυτή είναι ο θάνατος της αθάνατης, αυτή είναι άξια πένθους και ασίγητων οδυρμών. Γι' αυτήν ας ρέει κάθε δάκρυ, και ας μην παύει ο στεναγμός που αναπέμπεται από τα βάθη της καρδιάς. Έτσι έκλαιγε ο Ιερεμίας για εκείνους από τον λαό που χάνονταν· στον οποίο, επειδή δεν αρκούσε το εκ φύσεως δάκρυ, αναζητούσε πηγή δακρύων και έσχατο σταθμό. Για όλα αυτά ας ευχαριστήσουμε τον Χριστό τον Θεό μας, διότι σε Αυτόν πρέπει κάθε δόξα, τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον άναρχο Πατέρα, και το πανάγιο και ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων.

Διότι είπε: «Ω εσείς που εγκαταλείψατε τις ευθείες οδούς για να πορευθείτε σε σκοτεινές οδούς, εσείς που ευφραίνεστε με τα κακά και χαίρεστε με την κακή διαστροφή, των οποίων τα μονοπάτια είναι σκολιά και οι δρόμοι τους καμπύλοι». Α. Σωστά τα λες. Και θα ταίριαζε πάρα πολύ να τους θρηνούμε με οδυρμούς λέγοντας μαζί με τον προφήτη Ιερεμία: «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου και πηγή δακρύων στα μάτια μου, για να κλαίω αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Διότι εκείνος που, ενώ μπορούσε να επιλέξει τη γνώση της αλήθειας, εξέκλινε ασύνετα προς την απάτη και την παραφθορά και προς βέβηλες ψευδοδοξίες, πώς λοιπόν να μην είναι άξιος θρήνου; «Και βγήκαν μεν από εμάς», όπως ακριβώς έγραψε κάποιος από τους άγιους μαθητές του Σωτήρος, «αλλά δεν ήταν από εμάς· διότι, αν ήταν από εμάς, θα είχαν παραμείνει μαζί μας». Με ποια δικαιολογία άραγε αποφάσισαν να επικρίνουν την τόσο ορθή και ακριβέστατη πίστη, η οποία δεν επιδέχεται καμία απολύτως μομφή, δηλαδή την ομολογία της πίστεως; Β. Ναι, λένε. Διότι δικαιολογημένα θα επικρίνουμε τη λέξη «ομοούσιος», διαβεβαιώνοντας ότι αποτελεί καινοφανή έκφραση και ότι είναι άγραφη, δηλαδή ότι δεν περιλαμβάνεται στις θεόπνευστες Γραφές. Α. Αυτά που θα έλεγαν είναι εντελώς ανόητα, φίλε μου. Διότι η λέξη δεν ενοχλεί καθόλου, εφόσον αυτό που δηλώνεται μέσω αυτής είναι απολύτως αληθινό. Ή μήπως δεν θα παραδεχόσουν και εσύ ότι είναι αληθές αυτό που λέω; Β. Και βέβαια. Α.

Διότι γνώριζε ότι ο Πατέρας του είναι Θεός. Α. Επομένως, εάν δεν έχουν πιστέψει ότι ο Υιός είναι από τη φύση του και αληθινά Θεός, τότε οπωσδήποτε είναι κτίσμα και απολύτως τίποτε άλλο πέρα από αυτό δεν θα μπορούσε να είναι. Για όσους λοιπόν έχουν επιλέξει να φρονούν κατ' αυτόν τον τρόπο, νομίζω ότι αρμόζει να ειπωθεί εκείνο: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, ώστε να κλαίω για τον λαό αυτόν ημέρα και νύχτα;» Ας τους αναφωνήσει δε κάθε φιλόθεος και ευσεβής: «Αποξενωθήκατε από τον Χριστό, ξεπέσατε από τη χάρη.» Μερίδα και κλήρος δικός σας δεν είναι πλέον ο Θεός, κάθε άλλο· αλλά απλώς κάποιος νόθος και ψευδώνυμος, ο οποίος κατέχει πλαστή τη δόξα της θεότητας. Λάτρευσαν πραγματικά την κτίση παρά τον Κτίσαντα, γι' αυτόν τον λόγο και έχουν πιστέψει ότι ο Υιός βρίσκεται σε κατώτερη κατάσταση από εκείνη του Πατέρα και έχει επίκτητη τη ζωή, ή μάλλον ότι συγκαταλέγεται στην κτίση, η οποία δεν κατέχει δική της ζωή. Τότε γιατί αποφάσισαν να προσκυνούν εκείνον τον οποίο εγκλωβίζουν στα μέτρα της κτίσεως και με ασέβεια τον αποστερούν από την ουσιώδη υπεροχή του επί των πάντων, καίτοι ο Ιωάννης λέγει σαφώς: «Εκείνος που έρχεται από άνω είναι υπεράνω όλων»;

Έπειτα, τι θα μπορούσε να ξεπεράσει σε παραφροσύνη τέτοιους ανθρώπους; Ή πώς να μη χύσει κανείς δάκρυα από αγάπη γι' αυτούς, σαν να είναι ήδη νεκροί και χαμένοι, αφού έχουν στραφεί τόσο αχαλίνωτα προς την ασέβεια; Και θα πει κανείς πολύ επίκαιρα: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλαίω γι' αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Διότι, για όσους έχουν επιλέξει να φρονούν τέτοια πράγματα, δικαιολογημένα θα έχυνε κανείς ακράτητο δάκρυ. Επειδή όμως θεωρώ ότι πρέπει να αποκρούουμε τις συκοφαντίες τους με τα αληθινά δόγματα, προς ωφέλεια των απλουστέρων, ας τους πούμε πάλι εκείνο: ότι με ζήλο δείξαμε ζήλο για τον Κύριο. Διότι ο θεσπέσιος Παύλος, ω άνθρωποι, ή και οποιοσδήποτε άλλος από τους αγίους, έχοντας τον Χριστό να κατοικεί στις διάνοιές τους μέσω του Πνεύματος, έπρατταν άριστα όσα ήταν αρεστά στον Θεό, και αναδεικνύονταν δημιουργοί παραδόξων έργων.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ, ΑΠΟ ΤΑ ΓΛΑΦΥΡΑ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΔΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΥ. Περί της δαμάλεως της οποίας κόπηκαν τα νεύρα μέσα στη φάραγγα. 1. «Ο Θεός, αφού τον παλαιό καιρό μίλησε στους πατέρες μας μέσω των προφητών με πολλά μέρη και με πολλούς τρόπους, σε αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, και μέσω του οποίου δημιούργησε τους αιώνες.» Όσοι βέβαια κατανοούν ορθά ότι, αν και είναι Θεός εκ φύσεως, συγκατέβηκε στην κένωση, καθώς έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, σύμφωνα με τις Γραφές, έχουν πλουτίσει από τη θεία και αξιοσέβαστη χάρη. «Διότι σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε το δικαίωμα να γίνουν τέκνα Θεού», λέει. Αντίθετα, όσοι αποθούν τον αληθινά θείο και σωτήριο λόγο, ξέπεσαν από την ελπίδα και χάθηκαν οικτρά, επειδή ύβρισαν ανόσια τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων. Αυτοί θα μπορούσαν να είναι και οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι, τους οποίους θρηνεί και ο ίδιος ο προφήτης Ιερεμίας, λέγοντας: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλαίω για τον λαό ημέρα και νύχτα;» Διότι αυτοί, ενώ είχαν τη δυνατότητα να είναι λαμπροί και αξιοζήλευτοι, εφόσον στερήθηκαν την υπάρχουσα ευημερία, πώς να μην είναι άξιοι να συγκαταλέγονται πλέον μαζί με τους νεκρούς;

Διότι αυτός που είναι ανώτερος από εμάς έγινε όμοιος με εμάς, και εκείνος που από τη φύση του ήταν ελεύθερος βρέθηκε στα μέτρα του δούλου. Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, πέρασε και σε εμάς το αξίωμα. Διότι έχουμε κληθεί και εμείς υιοί Θεού, και ονομάσαμε Πατέρα μας αυτόν που είναι αποκλειστικά δικός του Πατέρας. Διότι έγιναν και δικά του τα ανθρώπινα ιδιώματα. Επομένως, στο ότι λέγεται πως αυτός έλαβε μορφή δούλου, βρίσκεται ολόκληρο το μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας. Εάν όμως, ενώ ομολογούν έναν Υιό και Κύριο, τον Λόγο που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, υποστηρίζουν ότι ένας απλός άνθρωπος από το σπέρμα του Δαβίδ έχει ενωθεί μαζί του ως κοινωνός της υιότητας και μάλιστα της δόξας του, έφτασε η ώρα να πούμε σε αυτούς που έχουν επιλέξει να φρονούν έτσι, θρηνώντας με αμοιβαία θλίψη: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλαίω αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα;» Διότι παραδόθηκαν σε αδόκιμο νου, «αρνούμενοι τον Δεσπότη που τους εξαγόρασε». Διότι έτσι παρουσιάζεται σε εμάς μια δυάδα υιών άνισης φύσης, και η δουλική φύση στεφανώνεται με θεοπρεπή δόξα, και κάποιος νόθος υιός λαμπρύνεται με ισότιμες υπεροχές προς τον κατά φύση και αληθινό Υιό, καίτοι ο Θεός λέει ξεκάθαρα: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον». Πώς, λοιπόν, δεν είναι απολύτως έτερος από τον κατά φύση και αληθινό Υιό, αυτός που έχει τιμηθεί με μια απλή και μόνο συνάφεια, και έχει προσληφθεί σε τάξη υπηρέτη, και έχει αξιωθεί της υιότητας όπως ακριβώς και εμείς οι ίδιοι, και έχει συμμετάσχει στη δόξα κάποιου άλλου, έχοντας φτάσει σε αυτήν μέσω δωρεάς και χάριτος;

Επειδή δεν θέλουμε να υπομείνουμε μικρή θλίψη για τον Κύριο, περιπίπτουμε αθέλητα σε πολλές και οδυνηρές θλίψεις. Και επειδή δεν θέλουμε να εγκαταλείψουμε το δικό μας θέλημα για τον Κύριο, προξενούμε στους εαυτούς μας ζημία της ψυχής. Και επειδή δεν ανεχόμαστε να βρισκόμαστε σε υποταγή και εξουδένωση για τον Κύριο, στερούμε από τους εαυτούς μας την παρηγοριά των δικαίων. Και επειδή δεν πειθαρχούμε στη νουθεσία εκείνων που μας νουθετούν για χάρη του Κυρίου, καθιστούμε τους εαυτούς μας περίγελο στους πονηρούς δαίμονες. Και επειδή δεν αποδεχόμαστε την παιδαγωγία με τη ράβδο, μας περιμένει ο λέβητας της κολάσεως, όπου δεν θα υπάρχει κανείς για να μας παρηγορήσει. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, και ιλαρό πρόσωπο προς τους άλλους, ώστε να κλαίω για τις αμαρτίες μου ημέρα και νύχτα; Είπα στο γέλιο: «Φύγε μακριά μου», και στα δάκρυα: «Ελάτε σε εμένα», διότι η αμαρτία μου ενώπιον του Κυρίου είναι πάρα πολύ μεγάλη, και τα παραπτώματά μου είναι αναρίθμητα.

Αλίμονο, τι να κάνω με την απειλή αυτών που επιστατούν στις κολάσεις, διότι είναι φοβεροί και ανελέητοι; Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, ώστε να καθίσω και να κλαίω νύχτα και μέρα, για να εξευμενίσω τον Θεό, τον οποίο παρόργισα;

Καθημερινά βάζω τα θεμέλια της οικοδομής, και πάλι με τα ίδια μου τα χέρια καταστρέφω τον κόπο μου. Δεν έκανε καλή αρχή η καλή μου μετάνοια. Και πάλι, τέλος δεν έχει ακόμη η κάκιστη αμέλειά μου. Έχω υποδουλωθεί στη ραθυμία κατά το θέλημα του εχθρού μου, εκτελώντας με προθυμία όλα όσα εκείνος αγαπά. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου άφθονο, ανείπωτο νερό, και στα μάτια μου πηγές δακρύων, για να αναβλύζουν πάντοτε δάκρυα, και να κλαίω αδιάκοπα προς τον ελεήμονα Θεό, ώστε, στέλνοντας τη χάρη Του σε μένα τον αμαρτωλό, να με ανασύρει από τη θάλασσα που μαίνεται με τα κύματα των αμαρτιών και κατακλύζει την ψυχή μου σε τρικυμίες κάθε ώρα; Διότι τα δικά μου θελήματα κατανίκησαν τα τραύματα, μη δεχόμενα καθόλου τους επιδέσμους της ίασης. Εκείνη η άσωτη γυναίκα ξαφνικά φάνηκε σώφρων, επειδή φοβήθηκε και έδειξε ζήλο, μισώντας τα έργα της αισχρής αμαρτίας, έχοντας στον νου της την επερχόμενη αιώνια ντροπή και την ανυπόφορη οδύνη της κολάσεως. Εγώ, αντίθετα, εξαιτίας των παθών της αμαρτίας, αν και προσεύχομαι καθημερινά, δεν απομακρύνομαι από αυτά, αλλά επιμένω συνεχώς, ο παράφρων, στην κακή μου συνήθεια. Στην ελπίδα της μετάνοιας εναποθέτω την προσδοκία μου, εξαπατώμενος από τη μάταιη υπόσχεσή της. Ενώ λέω συνεχώς ότι θα μετανοήσω, ποτέ δεν μετανοώ. Μόνο με τα λόγια μετανοώ με ζήλο, ενώ με τα έργα απέχω πάρα πολύ από τη μετάνοια. Αν πάλι βρίσκομαι σε άνεση, αγνοώ και την ίδια μου τη φύση, διότι πράττω εν γνώσει μου το κακό και αμαρτάνω προκλητικά.

Λόγος ασκητικός. Ο πόνος με αναγκάζει να μιλήσω· η αναξιότητά μου όμως με προστάζει να σιωπώ. Και οι μεν οδύνες με βιάζουν να αρθρώσω λόγο· οι δε αμαρτίες μου με πιέζουν να τηρήσω σιγή. Επειδή, λοιπόν, κατέχομαι και από τα δύο, με συμφέρει περισσότερο να μιλήσω, ώστε να βρω ανακούφιση από τις οδύνες της καρδιάς μου· διότι η ψυχή μου πονάει και τα μάτια μου επιθυμούν δάκρυα. Ποιος, λοιπόν, θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλαίω ημέρα και νύχτα για τα τραύματα της ψυχής μου, και για τη χαλαρότητα της κατήχησης που γίνεται στις ημέρες μας; Πόσο γεμάτη από τραύματα είναι η ψυχή μου και το αγνοεί!

Αλίμονο, τι να κάνω; Τον τάρταρο και την ατελείωτη βάσανο· το ιοβόλο και ακοίμητο σκουλήκι. Αλίμονο, τι να κάνω; Την απειλή των αγγέλων που έχουν ταχθεί στις κολάσεις, διότι είναι φοβεροί και ανελέητοι. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, ώστε να καθίσω και να κλάψω νύχτα και μέρα, για να εξευμενίσω τον Θεό, τον οποίο εξόργισα;

Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου άφθονα νερά, και στα μάτια μου πάλι μια πηγή που να αναβλύζει πάντοτε αδιάκοπα δάκρυα; Όσο είναι καιρός να γίνουν δεκτά τα δάκρυα, έκλαψα για τον εαυτό μου ημέρα και νύχτα, παρακαλώντας τον Θεό, για να μη βρεθώ ανάξιος κατά την ώρα της παρουσίας Του, και για να μην ακούσω εκείνη τη φοβερή απόφαση του Δεσπότη, φύγε από εμένα, εργάτη της ανομίας, δεν γνωρίζω από πού είσαι.

Η καλή μου μετάνοια δεν έκανε καλή αρχή. Η χείριστη αμέλεια πάλι δεν έχει ακόμη τέλος. Έχω υποδουλωθεί στη χαυνότητα, στο θέλημα του Εχθρού μου, εκτελώντας με προθυμία όλα όσα εκείνος επιθυμεί. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου άφθονο, ανείπωτο νερό και στα μάτια μου πηγές, ώστε να αναβλύζουν πάντοτε δάκρυα, και να κλαίω διαρκώς προς τον εύσπλαχνο Θεό, για να στείλει τη χάρη Του και να ανασύρει εμένα τον αμαρτωλό από τη μανιασμένη θάλασσα με τα κύματα των αμαρτιών, η οποία δοκιμάζει την ψυχή μου σε τρικυμίες κάθε ώρα; Διότι τα δικά μου θελήματα νίκησαν τα τραύματά μου, μην επιτρέποντάς τους να δεχθούν καθόλου τους επιδέσμους της θεραπείας. Η προσδοκία μου βασίζεται στην ελπίδα της μετανοίας· και εξαπατώμαι με αυτήν τη μάταιη υπόσχεση μέχρι να πεθάνω. Αυτή την προσδοκία έχω: ενώ λέω πάντοτε ότι μετανοώ, ποτέ δεν μετανοώ. Στα λόγια μετανοώ με σπουδή, αλλά στα έργα απέχω πάρα πολύ από τη μετάνοια. Εάν βρίσκομαι σε άνεση, λησμονώ ακόμη και την ίδια μου τη φύση.

ΞΖ΄. Αλλά, για να μην παρατείνω τον λόγο απαριθμώντας όλους τους προφήτες και τα έργα τους, αφού μνημονεύσω έναν ακόμη, εκείνον που ήταν γνωστός πριν από τη διάπλασή του και αγιάστηκε από τη μήτρα (αυτός ήταν ο Ιερεμίας), θα παραλείψω τους υπολοίπους. Αυτός μεν ζητά νερό για το κεφάλι του και πηγή δακρύων για τα μάτια του, προκειμένου να κλάψει επαξίως τον Ισραήλ· δεν θρηνεί όμως λιγότερο και για τη μοχθηρία των αρχόντων.

και με τους χορούς και τα λυγίσματα που γίνονταν για αυτά· βλάσφημες γλώσσες να δημηγορούν πάνω στους ιερούς θρόνους, μυστήρια να διακωμωδούνται, ψαλμωδίες να αποσιωπώνται και στη θέση τους να εγείρονται οιμωγές, οχετούς αιμάτων, πηγές δακρύων, ιερείς να σύρονται αιχμάλωτοι, μοναχούς να κατασπαράσσονται, όλη την εικόνα της επιδρομής των Ασσυρίων, οι οποίοι κάποτε επέδραμαν στην αγία Ιερουσαλήμ· μια εικόνα την οποία ούτε ο λόγος μπορεί επάξια να παρουσιάσει, ούτε η ακοή να χωρέσει, αλλά μόνο η ψυχή και η φωνή του Ιερεμία μπορεί να θρηνήσει όπως της αξίζει· ο οποίος αναζητά πηγές δακρύων, και προκαλεί θρήνο από τα τείχη για τέτοιες συμφορές, και επιβάλλει πένθος στις οδούς της Σιών, επειδή δεν οδηγούν πλέον εκείνους που προσέρχονται στις εορτές.

ΛΟΓΟΣ Κ΄. Περί δόγματος και καταστάσεως επισκόπων. Α΄. Όταν βλέπω τη σημερινή γλωσσαλγία, τους αυθημερόν αναδεικνυόμενους σοφούς και τους χειροτονητούς θεολόγους, στους οποίους αρκεί μόνο να το θελήσουν για να γίνουν σοφοί, ποθώ την ανώτατη φιλοσοφία και αναζητώ ένα έσχατο κατάλυμα, κατά τον προφήτη Ιερεμία, και επιθυμώ να μείνω μόνος με τον εαυτό μου. Διότι τίποτα δεν μου φαίνεται τόσο σπουδαίο όσο το να κλείσει κανείς τις αισθήσεις του, να βγει έξω από τη σάρκα και τον κόσμο, να μην έρχεται σε επαφή με τίποτα το ανθρώπινο, παρά μόνο από απόλυτη ανάγκη, και συνομιλώντας με τον εαυτό του και με τον Θεό, να ζει πάνω από τα ορατά. Και να φέρει πάντοτε μέσα του καθαρές τις θείες ελλάμψεις, αμιγείς από τις γήινες και απατηλές παραστάσεις, όντας και γινόμενος διαρκώς σαν ένας ακηλίδωτος καθρέφτης του Θεού και των θείων πραγμάτων, προσλαμβάνοντας φως στο φως, και μάλιστα ένα πιο ξεκάθαρο πάνω στο πιο αμυδρό, μέχρι να φτάσουμε στην πηγή αυτών των επίγειων απαυγασμάτων και να επιτύχουμε τον μακάριο σκοπό, όταν πλέον τα κάτοπτρα θα έχουν καταργηθεί από την ίδια την αλήθεια. Διότι δύσκολα μπορεί κάποιος να κυριαρχήσει επί της ύλης που τον σύρει προς τα κάτω, εάν δεν διαπαιδαγωγήσει τον εαυτό του με μακροχρόνια άσκηση και δεν αποκόψει σιγά-σιγά το ευγενές και φωτεινό στοιχείο της ψυχής από το ταπεινό και συνδεδεμένο με το σκοτάδι, ή εάν δεν βρει τον Θεό σπλαχνικό, ή και τα δύο αυτά μαζί, φροντίζοντας με κάθε τρόπο να προσηλώνει το βλέμμα του προς τα άνω.

Αισθητήρια πιθανόν να είναι τα κινήματα και τα διανοήματα της ψυχής, και μάλιστα από αυτά όσα προέρχονται από τις αισθήσεις, με τα οποία ο δίκαιος συγκλονίζεται, θερμαίνεται και διακατέχεται από ορμή, και ούτε καν να συγκρατηθεί δεν μπορεί εξαιτίας της ζέσεως του Πνεύματος· διότι αυτό σημαίνει το ρήμα «μαιμάσσω», ένα είδος δηλαδή ζήλου αναμεμειγμένου με θυμό. Αν όμως θεωρήσει κανείς ότι πρόκειται και για κάποια από τα σωματικά αισθητήρια, δεν θα απέχει από το ορθό· δηλαδή τα μάτια και τα αυτιά, τα οποία όχι μόνο δυσανασχετούν με τα χείριστα θεάματα και ακούσματα, αλλά και ποθούν να δουν και να ακούσουν τα καλύτερα από ευσπλαχνία. Πάντως, όπως κι αν νοηθούν αυτά, ο δίκαιος πονάει και αναβράζει εσωτερικά, και δεν φέρει με μετριοπάθεια τα πάθη του Ισραήλ, με όποιον τρόπο και αν θέλεις να τα κατανοήσεις: είτε τα σωματικά, όσον αφορά τον σωματικώς ορώμενο Ισραήλ, είτε τα πνευματικά, όσον αφορά τον πνευματικώς νοούμενο. Επειδή και πηγή δακρύων επιζητεί ο ίδιος ο προφήτης, και τον πιο απομακρυσμένο σταθμό ποθεί, και την έρημο ασπάζεται, για να αδειάσει το πλήθος της λύπης του και να ανακουφιστεί κάπως από την εσωτερική του πληγή, θρηνώντας εν ησυχία τον Ισραήλ.

Γι' αυτό ο Ησαΐας έλεγε προς αυτούς: Ζήλος θα καταλάβει λαό απαίδευτο, και τώρα φωτιά θα καταφάει τους εχθρούς. Και οι παρθένες τους δεν πενθήθηκαν. Διότι δεν υπήρχαν εκείνοι που θα τις πενθούσαν, όταν πέθαιναν τον θάνατο της αμαρτίας. Ώστε έγραψε αυτό ως κατηγορία για τους Ιουδαίους διδασκάλους, επειδή ήταν άσπλαχνοι ακόμη και προς τις παρθένες που αμάρταναν, και ούτε μιμούνταν τον Ιερεμία που έλεγε: Για τον συντριμμό της θυγατέρας του λαού μου σκοτείνιασα από απελπισία, με κυρίευσαν πόνοι σαν της γυναίκας που γεννά. Για αυτό και στη συνέχεια πρόσθεσε τα εξής: Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγές δακρύων; Γι' αυτό λοιπόν και ο Παύλος επιπλήττει τους Κορινθίους, επειδή δεν πένθησαν αυτόν που πόρνευσε ανάμεσά τους. Οι ιερείς τους έπεσαν με ρομφαία, και οι χήρες τους δεν θα κλαυτούν. Και αυτό αποτελεί κατηγορία για την πορεία τους, διότι οι ιερείς σκόνταφταν στον λόγο του Θεού· διότι αυτό σήμαινε το να πέσουν με ρομφαία. Και οι χήρες δεν είχαν αυτούς που θα τις έκλαιγαν, καθόσον το διδασκαλικό τους τάγμα ήταν άσπλαχνο, όχι μόνο απέναντι στις παρθένες, αλλά και απέναντι στις χήρες. Ονομάζει παρθένες τις ψυχές, οι οποίες τότε για πρώτη φορά άρχισαν να αμαρτάνουν· και χήρες εκείνες που είχαν αμαρτήσει πολλές φορές και είχαν αποβάλει τον φόβο του Θεού, ο οποίος τις είχε εισαγάγει στην κοινωνία του νόμου. Και εξυπνήθηκε ο Κύριος σαν αυτόν που κοιμάται, σαν δυνατός που ξύπνησε από τη μέθη του κρασιού.

Γι' αυτόν τον λόγο, πηγαίνοντας στον Πιλάτο, τον αποκαλούσαν και πλάνο. Το ότι δε οι αμαρτωλοί ονομάζονται τραυματίες στην Αγία Γραφή, μάθε το από τον Ιερεμία που λέει: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Και θα κλάψω τους τραυματισμένους της θυγατέρας του λαού μου». Αυτό δηλώνουν και όσα ελέχθησαν τώρα από τον ψαλμωδό. Διότι δεν τους παρουσίασε μόνο ως τραυματίες, αλλά και ως αποβεβλημένους από τη μνήμη του Θεού και αποδιωγμένους από το χέρι Του, με τους οποίους ο Χριστός λέει ότι θεωρήθηκε όμοιος. Ακόμη δε και με αυτούς που κοιμούνται στον τάφο, τους άπρακτους και ανενέργητους, παρόλο που ο Ίδιος ενεργούσε τότε την ανάσταση των νεκρών. «Με έθεσαν σε λάκκο κατώτατο, σε μέρη σκοτεινά και σε σκιά θανάτου». Δες πώς διαφυλάσσει και την αλήθεια του πάθους και το αξίωμα του παθόντος. Διότι λέει ότι τέθηκε σε λάκκο κατώτατο, επειδή τίποτα δεν είναι κατώτερο από τον Άδη. Αλλά βέβαια και σε σκοτεινά μέρη, για να υπονοήσει μέσω του σκότους τους τόπους του θανάτου. Όμως, με το «σε σκιά θανάτου» δηλώνει το παροδικό του πάθους, και ταυτόχρονα ότι ο Χριστός ήταν ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο οποίος για λίγο κρύφτηκε σαν κάτω από τη σκιά του θανάτου. «Πάνω μου στηρίχθηκε ο θυμός σου». Αναγκαίως, επειδή ακριβώς Αυτός βάσταξε τις αμαρτίες του γένους, πάνω Του έπεσε ο θυμός εναντίον των αμαρτωλών. Αυτός ήταν ο θάνατος και η κατάρα που επερχόταν. Και αφού στηρίχθηκε εκεί, δεν επέρχεται πλέον στο γένος των ανθρώπων.

Διότι είναι συνήθεια των προφητών και όλων των δικαίων να μη θλίβονται μόνο για τα δικά τους δεινά, αλλά και για των υπόλοιπων ανθρώπων. Και αν κάποιος ήθελε να τους απαριθμήσει, θα διαπιστώσει ότι όλοι επιδεικνύουν αυτήν τη συμπόνια. Θα ακούσει τον μεν Ησαΐα να λέει: «Μην επιμένετε να με παρηγορείτε για τη συντριβή της θυγατέρας του γένους μου»· τον δε Ιερεμία: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων;»· τον δε Ιεζεκιήλ: «Αλίμονό μου, Κύριε, εξαλείφεις εσύ το υπόλειμμα του Ισραήλ;»· και τον Δανιήλ να θρηνεί και να λέει: «Μας έκανες ολιγάριθμους σε σχέση με όλα τα έθνη»· και τον Αμώς: «Μετανόησε, Κύριε, γι' αυτό»· και τον Αμβακούμ: «Γιατί μου έδειξες κόπους και μόχθους;» και πάλι: «Και θα κάνεις τους ανθρώπους σαν τα ψάρια της θάλασσας». Αλλά και τον ίδιο τον μακάριο Μωυσή θα ακούσει να λέει: «Αν μεν τους συγχωρείς την αμαρτία, συγχώρεσέ την· εάν όμως όχι, εξάλειψε κι εμένα». Και πάλι, όταν ο Θεός τού υποσχέθηκε να του αναθέσει την ηγεσία ενός μεγαλύτερου έθνους και είπε: «Άφησέ με, και θα εξαλείψω αυτούς τους ανθρώπους, και θα σε κάνω μέγα έθνος», δεν επέλεξε ούτε αυτό, αλλά θεώρησε προτιμότερη την προστασία τους. Και ο διδάσκαλος της οικουμένης, ο μακάριος Παύλος, έλεγε: «Θα ευχόμουν να είμαι εγώ ο ίδιος ανάθεμα από τον Χριστό υπέρ των αδελφών μου, των κατά σάρκα συγγενών μου».

Εμείς όμως, νομίζοντας ότι είμαστε ευάρεστοι στον Θεό, ζούμε σε τόση αμεριμνησία· όλοι ετοιμάζουμε τα χέρια μας για πλεονεξία, κανείς για βοήθεια· όλοι για αρπαγή, κανείς για προστασία· ο καθένας μεριμνά πώς θα αυξήσει τα υπάρχοντά του, κανείς πώς θα βοηθήσει αυτόν που έχει ανάγκη· ο καθένας καταβάλλει πολλή φροντίδα για το πώς θα αυξήσει τα χρήματά του, κανείς όμως για το πώς θα διασώσει την ψυχή του. Ένας φόβος κατέχει τους πάντες: «Μην γίνουμε φτωχοί», λένε· για το μήπως όμως πέσουμε στη γέεννα, κανείς δεν αγωνιά ούτε τρέμει. Αυτά είναι άξια θρήνων, αυτά άξια κατηγοριών, αυτά άξια καταδίκης. Αλλά δεν ήθελα να πω αυτά, όμως πιέζομαι από την οδύνη· συγχωρήστε με· από το πένθος αναγκάζομαι να εκστομίσω πολλά και από εκείνα που δεν επιθυμώ. Βλέπω την πληγή βαριά, τη συμφορά απαρηγόρητη, τα δεινά που μας κατέλαβαν ξεπερνούν κάθε παρηγοριά, έχουμε χαθεί. Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου, και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να θρηνήσω; Ας κλάψουμε, αγαπητοί, ας κλάψουμε, ας στενάξουμε. Ίσως υπάρχουν κάποιοι εδώ που λένε: «Συνεχώς μας μιλάει για θρήνους, συνεχώς για δάκρυα».

Αυτά τα δάκρυα μακάριζε ο Χριστός, λέγοντας: «Μακάριοι οι πενθούντες, και μακάριοι όσοι κλαίνε, διότι αυτοί θα γελάσουν». Τέτοια δάκρυα έχυναν και ο Ησαΐας και ο Ιερεμίας· και ο μεν έλεγε: «Αφήστε με, πικρά θα κλάψω»· ο δε έλεγε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγές δακρύων;», σαν να μην αρκούσε η φυσική πηγή. Τίποτα δεν είναι πιο γλυκό από αυτά τα δάκρυα· είναι πιο γλυκά από κάθε γέλιο. Γνωρίζουν οι πενθούντες, πόση παρηγοριά προσφέρει αυτή η κατάσταση. Ας μην νομίζουμε, λοιπόν, ότι είναι κάτι το απευκταίο, αλλά αντιθέτως πάρα πολύ επιθυμητό. Ας θυμόμαστε αυτά τα δάκρυα και αυτά τα δεσμά, όχι για να αμαρτάνουν οι άλλοι, αλλά για να συντριβόμαστε εμείς όταν εκείνοι αμαρτάνουν. Άρα, ακόμη και στα δεσμά κυλούσαν δάκρυα· και δεν τον άφηνε να αισθανθεί τη χαρά από τα δεσμά ο θάνατος εκείνων που χάνονταν, δηλαδή αυτών που τον έδεναν. Διότι πονούσε και για εκείνους· αφού ήταν μαθητής Εκείνου που έκλαιγε για τους ιερείς των Ιουδαίων, όχι επειδή επρόκειτο να τον σταυρώσουν, αλλά επειδή οι ίδιοι χάνονταν. Και δεν το κάνει μόνο αυτός, αλλά και τους άλλους παρακινεί με αυτόν τον τρόπο, λέγοντας: «Μην κλαίτε για εμένα, θυγατέρες της Ιερουσαλήμ».

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θʹ. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό; Δεν διαθέτω, λέγει, εκ φύσεως πλήθος δακρύων που να επαρκεί για το μέγεθος της συμφοράς. Επειδή δηλαδή υπήρχε η συνήθεια σε όσους αποφάσιζαν να πενθήσουν, να καταπραΰνουν το μεγαλύτερο μέρος της θλίψης [άλλη γραφή: της συμφοράς] δια των θρήνων, επιθυμούσα και εγώ, λέγει, να λάβω κάτι περισσότερο από τα όρια της φύσης, ώστε να υπάρχει αποθηκευμένο σε εμένα το νερό και να ρέει ανεμπόδιστα· διότι, λέγει, δεν υπήρχε πλέον κανένα όφελος από το να κλαίω.

Τους τραυματισμένους της θυγατέρας του λαού μου. Τι λες; Αυτούς πρέπει να κλαίμε, εκείνους που βαρύνονται με την κακία; Ναι, λέει, αυτούς θρηνώ. Για ποιον λόγο; Εξαιτίας μιας τέτοιας αφορμής. Όχι επειδή τιμωρούνται, αλλά επειδή έχει πλέον εκλείψει κάθε δυνατότητα διόρθωσης.

Δηλαδή, ήλθαν σε συμφωνία ως προς το κακό, ώστε να μην μπορούν ούτε να ικετεύσουν τον Θεό υπέρ εκείνων που αμάρτησαν. Αυτούς εγκαταλείπεις και απέρχεσαι; Ναι, λέει. Αν υπήρχε κάποιος που να έδινε προσοχή στα λεγόμενα, έστω και αν ήταν μόνο ένας, δεν θα είχα αποχωρήσει· τώρα όμως πρόκειται για σύναξη αθετούντων.

Και θα εγκαταλείψω τον λαό μου. Διότι, όντας και ο ίδιος μέλος του λαού, αποκαλεί δικό του λαό εκείνους που του είναι οικείοι κατά το αίμα και το γένος. Όλοι μοιχεύουν. Για ποια μοιχεία κάνει λόγο εδώ; Προφανώς για την αποστασία από τον Θεό. Διότι αυτή η μοιχεία είναι σκληρή και παράνομη, και πολύ βαρύτερη από την άλλη, καθόσον και αυτός που υβρίζεται είναι ανώτερος, και οι συνθήκες και οι διαβεβαιώσεις της πίστεως που έχουν συναφθεί είναι περισσότερες.

Σύνοδος αθετούντων: Εκείνων που συμφωνούν πάντοτε στο κακό, όπως ακριβώς έπραξαν και εναντίον του Χριστού. «Και τέντωσαν τη γλώσσα τους σαν τόξο». Αυτό δηλώνει την πολεμική τους διάθεση και το αμετάπειστο. *Το ψεύδος, και όχι η πίστη, ενισχύθηκε πάνω στη γη.*

Βλέπω βαρύτατη την πληγή, απαρηγόρητη τη συμφορά, ανώτερα από κάθε παρηγορία τα δεινά που μας βρήκαν· χαθήκαμε. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγές δακρύων, για να θρηνήσω; Ας κλάψουμε, αγαπητοί, ας κλάψουμε· ας αναστενάξουμε. Ίσως υπάρχουν κάποιοι εδώ που λένε: «Συνεχώς για θρήνους μας μιλάει, συνεχώς για δάκρυα».

Περί ανομβρίας. Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Ας μου χορηγήσει πλουσιοπάροχα το προοίμιο τούτου του λόγου ο πιο συμπονετικός από τους προφήτες. Αλλά εκείνος θρηνούσε για την ερήμωση μίας μόνο πόλης, της Ιερουσαλήμ· εγώ όμως, βλέποντας τη μάστιγα που βρήκε όλη τούτη την περίχωρο, κινούμαι σε θρήνους και δάκρυα. Διότι έκλεισε ο ουρανός εξαιτίας των αμαρτιών μας, και τα σύννεφα καταξεράθηκαν από τον ήλιο σαν τα φρύγανα· στέρεψαν οι πηγές των υδάτων και εξέλιπαν τα ρεύματα των αέναων ποταμών· και η γη, πυρακτωμένη από τον καύσωνα, αρνείται να δώσει τους συνηθισμένους της καρπούς. Αλίμονο στα δεινά μας. Διότι ακόμη και αυτά τα άλογα ζώα κινδυνεύουν εξαιτίας των αμαρτιών μας. Ξεράθηκε η γη και το χορτάρι της, ή μάλλον δεν βλάστησε καθόλου, και καταστρέφεται από τον λοιμό! Και το μεν βόδι μουγκρίζει ελεεινά, βγάζοντας κραυγή σαν επιθανάτια· τα δε ποίμνια βελάζουν με γοερό βέλασμα, καθώς αντικρίζουν τα μέρη όπου έπιναν νερό να μοιάζουν με φλογισμένο κρατήρα, και τα σπαρτά να ξηραίνονται πρόωρα· ώστε να εκπληρώνεται τώρα σε εμάς και η προφητεία του Ιωήλ: Έκλαψαν τα κοπάδια των βοδιών, διότι δεν υπήρχε βοσκή γι' αυτά· και αφανίστηκαν τα ποίμνια των προβάτων, διότι στέρεψαν οι πηγές των υδάτων. Τόσο πολύ τα δικά μας πταίσματα παρεκίνησαν σε δίκαιο θυμό τη σπλαχνική και ήμερη φύση του Θεού.

Ποιος θα μπορέσει να μελετήσει χωρίς δάκρυα τους θρήνους του Ιερεμία, τόσο αυτούς που έχουν συνταχθεί ως ιδιαίτερο έργο, όσο και εκείνους που είναι διασκορπισμένοι παντού μέσα στην προφητεία του, και αυτούς υπέρ της πόλεως αλλά και αυτούς υπέρ του εαυτού του; Διότι άλλοτε μεν έλεγε: «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Και θα κλαίω τον λαό τούτο ημέρα και νύχτα»· άλλοτε δε: «Ποιος θα μου δώσει στην έρημο ένα έσχατο κατάλυμα, για να εγκαταλείψω τον λαό τούτο και να αναχωρήσω από αυτούς; Διότι όλοι είναι μοιχοί». Και πότε μεν αγανακτώντας φώναζε: «Αλίμονό μου, μητέρα! Σαν τι λογής άνθρωπο με γέννησες, για να δικάζομαι και να βρίσκομαι σε διαμάχη με όλη τη γη;»· πότε δε καταριόταν και την ημέρα της γεννήσεώς του, λέγοντας: «Επικατάρατη η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα». Ο λάκκος δε του βορβόρου, και οι θλίψεις των δεσμών, και οι μαστιγώσεις, και οι επιβουλές, και ο συνεχής χλευασμός, τον έφεραν σε τέτοια κατάσταση, ώστε τελικά να απηυδήσει απελπισμένος.

Προς τον Θεόδωρο που εξέπεσε και περί μετανοίας, λόγος πρώτος. «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα βλέφαρά μου πηγή δακρύων;» Είναι κατάλληλη ευκαιρία να το πω αυτό και εγώ τώρα, και μάλιστα πολύ περισσότερο από ό,τι εκείνος ο προφήτης τότε. Διότι, έστω κι αν δεν πρόκειται να πενθήσω για πολλές πόλεις ούτε για ολόκληρα έθνη, πενθώ όμως για μία ψυχή ισάξια με πολλά τέτοια έθνη, ή μάλλον ακόμη πολυτιμότερη. Διότι, αν «είναι προτιμότερος ένας που πράττει το θέλημα του Θεού παρά μύριοι παράνομοι», συνεπώς και εσύ προηγουμένως ήσουν ανώτερος από τις μυριάδες των Ιουδαίων, ώστε κανείς δεν θα με κατέκρινε τώρα, αν συνέγραφα περισσότερους θρήνους από αυτούς που υπάρχουν στο βιβλίο του προφήτη και αν εξέφραζα σφοδρότερους οδυρμούς. Διότι δεν πενθώ για την εκθεμελίωση μιας πόλης, ούτε για την αιχμαλωσία παράνομων ανθρώπων, αλλά για την ερήμωση μιας ιερής ψυχής και για την καθαίρεση και τον αφανισμό ενός χριστοφόρου ναού.

«Δώστε δυνατό ποτό σε αυτούς που βρίσκονται σε λύπες, και κρασί να πίνουν σε αυτούς που βρίσκονται σε οδύνες, ώστε να λησμονήσουν τη φτώχεια τους, και να μη θυμούνται πλέον τους πόνους τους.» «Όπως ο σκόρος βλάπτει το ένδυμα, και το σκουλήκι το ξύλο, έτσι και η λύπη του ανθρώπου βλάπτει την καρδιά.» «Εγώ κοιμάμαι, και η καρδιά μου αγρυπνεί.» «Αλίμονο, ψυχή μου, διότι έγινα σαν αυτόν που μαζεύει καλαμιές κατά τον θερισμό, και σαν τη μικρή ρώγα που απομένει στον τρύγο, χωρίς να υπάρχει ούτε ένα τσαμπί από τους πρώιμους καρπούς για να φάω.» «Είπε ο Ιωνάς προς αυτούς: Σηκώστε με και ρίξτε με στη θάλασσα, και θα κοπάσει η θάλασσα, διότι γνωρίζω ότι εξαιτίας μου προκλήθηκε αυτή η τρικυμία.» «Φώναξα μέσα στη θλίψη.» «Δέσποτα Κύριε, πάρε την ψυχή μου από εμένα, διότι είναι προτιμότερο για εμένα να πεθάνω παρά να ζω.» «Κύριε, μέσα στη θλίψη σε θυμηθήκαμε, μικρή θλίψη ήταν για εμάς η παιδαγωγία σου.» «Πονώ στα σπλάχνα μου, και τα αισθητήρια της καρδιάς μου ταράζονται μέσα μου.» «Ποιος θα δώσει νερό στο κεφάλι μου, και στα μάτια μου πηγή δακρύων; Και θα κλαίω για αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα.» «Αλίμονό μου, μητέρα, τι λογής άνθρωπο με γέννησες, να δικάζομαι και να φιλονικώ σε όλη τη γη; Ούτε ωφέλησα κανέναν, ούτε με ωφέλησε κανείς. Η δύναμή μου εξαντλήθηκε ανάμεσα σε αυτούς που με καταριούνται.» «Επικατάρατη ας είναι η ημέρα κατά την οποία γεννήθηκα· η ημέρα που με γέννησε η μητέρα μου ας μην είναι ευλογημένη.»

ΣΤΟΙΧΕΙΟ Σ. ΤΙΤΛΟΣ Αʹ. — Περί συμπαθείας και ευσπλαγχνίας. «Όποιος σπλαγχνίζεται, θα ελεηθεί.» «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψουμε αυτόν τον λαό ημέρα και νύχτα, τους τραυματισμένους της θυγατέρας του λαού μου;» «Να γίνεστε οικτίρμονες, όπως ακριβώς και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων.» Εκείνος που έχυσε θερμό δάκρυ για τη σωτηρία του πλησίον, θεράπευσε τον ίδιο του τον εαυτό μέσω αυτού για το οποίο θρήνησε τον αδελφό του.

Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω τη θυγατέρα Σιών, εννοώ την ψυχή του φιλοσόφου, που ριπίζεται και παρασύρεται σαν το άχυρο από το καλοκαιρινό αλώνι; Αλλά ίσως θα πεις ότι η μεταστροφή δεν έγινε προς τα αντίθετα· εξετάζουμε κάποια μέση οδό και οικονομία. Ποτέ, άνθρωπε, τα εκκλησιαστικά ζητήματα δεν διορθώθηκαν μέσω της μέσης οδού· δεν υπάρχει τίποτα ενδιάμεσο μεταξύ αλήθειας και ψεύδους· αλλά, όπως εκείνος που βγαίνει έξω από το φως είναι ανάγκη να βρίσκεται στο σκοτάδι, έτσι και εκείνος που παρεκκλίνει λίγο από την αλήθεια, θα λέγαμε αληθινά ότι πλέον υποτάσσεται στο ψεύδος. Αν και ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι μπορεί κανείς να πει ότι υπάρχει ενδιάμεσο, το λεγόμενο λυκαυγές ή λυκόφως, ενδιάμεσο όμως μεταξύ αλήθειας και ψεύδους κανείς δεν θα μπορούσε να επινοήσει, ακόμη κι αν κοπίαζε πολύ. Άκουσε πώς εγκωμιάζει τη σύνοδο της μέσης οδού ο μέγας στη θεολογία Γρηγόριος: «Είτε πύργο της Χαλάνης, που καλώς διαίρεσε τις γλώσσες (μακάρι να είχε διαιρέσει και αυτές· διότι η συμφωνία τους έγινε για κακό σκοπό), είτε συνέδριο του Καϊάφα, όπου καταδικάζεται ο Χριστός, είτε κάτι άλλο παρόμοιο πρέπει να ονομάσει κανείς εκείνη τη σύνοδο, η οποία ανέτρεψε και προκάλεσε σύγχυση στα πάντα, καταλύοντας το ευσεβές και παλαιό δόγμα της ομοτιμίας της Τριάδος με το να βάλει πολιορκητικό χαράκωμα και να συγκλονίσει με μηχανήματα το ομοούσιο, και ανοίγοντας την πόρτα στην ασέβεια μέσω της μέσης οδού των όσων γράφτηκαν· διότι έγιναν σοφοί στο να κάνουν το κακό, αλλά να κάνουν το καλό δεν το γνώρισαν».

ΜΟΝΩΔΙΑ ΜΑΡΚΟΥ ΕΦΕΣΟΥ ΤΟΥ ΕΥΓΕΝΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Ω, πικρή είδηση, ω, απευκταία συμφορά, ω, το πιο βαρύ από όλα τα δυστυχήματα που έχει φέρει ο χρόνος. Αλώθηκε η Θεσσαλονίκη, αλίμονο, και υποτάχθηκε στους εχθρούς η ωραιότερη των πόλεων, ο οφθαλμός της Δύσης, το στολίδι της οικουμένης. Πώς άντεξε ο ήλιος να δει ένα τόσο μεγάλο κακό; Πώς δεν κατέρρευσε ο ουρανός; Πώς δεν διαλύθηκε το σύμπαν; Αφανίστηκε η πόλη η αρχαιότατη στην αρετή, τον πλούτο και σε όλα τα αγαθά. Στερήθηκαν οι χριστιανοί την πόλη που πρώτη, ή μετά από λίγες άλλες, δέχθηκε το κήρυγμα του Χριστού και το υποδέχθηκε πρόθυμα, όπως η αγαθή γη τον αγαθό σπόρο, και το διατήρησε και το ανέθρεψε, την πόλη που φιλοξένησε και αγαπήθηκε από τον Παύλο, για την οποία και προς την οποία απηύθυνε τόσα λόγια, μεγάλη σπουδή και υπέστη συνεχείς κινδύνους. «Ποιος θα δώσει στο κεφάλι μου νερό και στα μάτια μου πηγή δακρύων, για να κλάψω» τη θυγατέρα Σιών; Ή μάλλον, ποιος θα μετατρέψει για μένα όλες τις πηγές και τα ποτάμια σε δάκρυα, ώστε ταυτόχρονα να φανερώνουν την υπερβολή του πόνου και να ανακουφίζουν από την οδύνη; Διότι μέσα από τα δάκρυα επέρχεται ένα είδος εκτόνωσης του βάρους, και εκείνος που προηγουμένως δεν μπορούσε καν να αναπνεύσει, αφού ξέσπασε σε κλάματα, ανακουφίστηκε και «αισθάνθηκε καλύτερα». Αλλά εδώ, ποιος χρόνος θα σβήσει τη θλίψη; Πόσα δάκρυα θα εξαντλήσουν τον πόνο; Ποιοι παρηγορητικοί λόγοι θα αφαιρέσουν κάτι από τη λύπη;