Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:11

Όταν πάλι εισάγει τον Πρωτότοκο στην οικουμένη, λέγει: «Και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Έτσι και ο Θεός λέγει διά του στόματος του μακαρίου Δαβίδ: «Μία φορά ορκίσθηκα στην αγιότητά μου, ότι δεν θα ψευσθώ προς τον Δαβίδ· το σπέρμα του θα παραμένει στον αιώνα, και ο θρόνος του θα είναι ενώπιόν μου όπως ο ήλιος, και όπως η σελήνη η εδραιωμένη στον αιώνα, και ο μάρτυς στον ουρανό είναι πιστός». Και πάλι: «Θα θέσω στη θάλασσα το χέρι του και στους ποταμούς τη δεξιά του· αυτός θα με επικαλεσθεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτωρ της σωτηρίας μου· και εγώ θα τον θέσω πρωτότοκο, υψηλό ανάμεσα στους βασιλείς της γης». Αυτός είναι ο Λόγος του Θεού και Υιός μονογενής, και ποιητής των αιώνων, και δημιουργός των πάντων. Από πού λοιπόν εισέρχεται στην οικουμένη; Και πώς είναι πρωτότοκος ο Μονογενής; Πώς; Διά της οικονομίας της ενανθρωπήσεώς του. Αν όμως και μετά την ενανθρώπηση τον προσκύνησαν οι άγγελοι, δεν του απέδιδαν οπωσδήποτε αυτή την τιμή και πριν από την ενανθρώπηση; Και ο Θεός ήταν παντού, και εισήλθε στην οικουμένη ως άνθρωπος· «ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος έγινε δι’ αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα ίδια, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν». Αν λοιπόν ήταν μέσα στον κόσμο, πώς ήλθε; Και αν ήλθε, πώς ήταν μέσα στον κόσμο; Αλλά και μέσα στον κόσμο ήταν ως Θεός, και ήλθε ως άνθρωπος· έτσι και Μονογενής είναι ως Θεός, και πρωτότοκος ως άνθρωπος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς. Αυτός πάντοτε δεχόταν τον σεβασμό από τους αγγέλους, διότι ήταν πάντοτε Θεός· τον προσκύνησαν όμως και ως άνθρωπο. Και προς μεν τους αγγέλους λέγει: «Αυτός που κάνει τους αγγέλους του πνεύματα και τους λειτουργούς του φλόγα πυρός»· προς δε τον Υιό: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι στον αιώνα του αιώνος· ράβδος ευθύτητος είναι η ράβδος της βασιλείας σου· αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία· γι’ αυτό σε έχρισε ο Θεός σου με έλαιο αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Διά τούτο έδειξε σαφώς ότι οι άγγελοι έχουν κτιστή φύση, ενώ του μονογενούς Υιού η φύση είναι άκτιστη και αΐδια· διότι ως Θεός έχει αιώνιο τον θρόνο, άναρχη τη βασιλεία και ατελεύτητη. Το δε «αγάπησες τη δικαιοσύνη και εμίσησες την ανομία», και όσα ακολουθούν, έχουν λεχθεί κατά το ανθρώπινο· διότι και ο προφήτης Ησαΐας, αφού προανήγγειλε τα περί του Εμμανουήλ, πρόσθεσε και αυτά: «Πριν γνωρίσει το παιδί το καλό ή το κακό, αποστρέφεται την πονηρία, για να εκλέξει το αγαθό». Και η χρίση δεν αναφέρεται στη θεότητα, αλλά στην ανθρωπότητα· «Έλαιο γαρ, λέγει, αγαλλιάσεως περισσότερο από τους μετόχους σου». Μέτοχοι δε και εμείς και κοινωνοί είμαστε, όχι της θεότητος, αλλά της ανθρωπότητος, καθώς έχει γραφεί: «Και αυτός που αγιάζει και αυτοί που αγιάζονται, όλοι είναι από έναν»· και αυτό είναι ανθρώπινο· διότι κτιστή είναι η φύση που προσέλαβε, και ένας είναι και δικός μας και εκείνης ο Ποιητής. Αλλά δι’ εκείνης αγιαζόμαστε, γι’ αυτό και δεν ντρέπεται να τους αποκαλεί αδελφούς, λέγοντας: «Θα απαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσον της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». Και πάλι: «Εγώ θα έχω την πεποίθησή μου επ’ αυτόν». Και πάλι: «Ιδού εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός».

Ο άριστος και υπέρτατος των θείων μυσταγωγών μας, ο Ιωάννης, έγραψε για τον Υιό: «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν· σε όσους όμως τον δέχθηκαν, έδωσε εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού.» Άραγε, λοιπόν, θα πούμε ότι η χάρη της υιοθεσίας έχει δωρηθεί σε αυτούς που δεν έχουν τη δόξα του να είναι υιοί, ή σε εκείνους που δεν έχουν καθόλου ανάγκη να τη λάβουν, επειδή την κατέχουν αφ' εαυτών και ουσιωδώς, ακόμη και αν δεν την ελάμβαναν από κανέναν; Β. Σε αυτούς που δεν την έχουν. Διότι αυτό θεωρώ ότι είναι και το αληθές. Α. Έπειτα, ποιος από όσους υπάρχουν θα βρεθεί να μην την έχει καθόλου, εάν η γέννηση δεν διαφέρει σε τίποτα από την κτίση, ή μάλλον, εάν και τα δύο είναι ένα και το αυτό, χωρίς να υπάρχει καμία απολύτως διαφορά μεταξύ τους; Διότι θα δεχθούμε ότι έχει γεννηθεί καθετί που υπάρχει, έστω κι αν παρήχθη ως κτίσμα. Β. Άραγε, λοιπόν, ο Πατέρας μάς γέννησε από την ίδια τη δική Του φύση; Α. Ο Θεός και Πατέρας δεν μας έχει γεννήσει από τη δική Του φύση· πλην όμως, αυτό που στην περίπτωσή μας φαίνεται απρεπές και αδύνατο, δεν μπορεί με την ίδια λογική να αντιταχθεί οπωσδήποτε και στον κατά φύση Υιό.

Είναι λοιπόν αναγκαίο περισσότερο από όλα να γνωρίζουμε τους καιρούς κατά τους οποίους ήταν ακόμη χρήσιμα τα στοιχεία της σαρκός και της αδοξίας, καθώς και εκείνους πριν από την έλευσή του, κατά τους οποίους, όντας Κύριος της δόξης, βρίσκεται να μη λαμβάνει δόξα, αλλά να έχει τη δική του ως Θεός. Β. Πώς λοιπόν δέχεται κάποιους από τον κόσμο παρά του Πατρός, για τους οποίους και λέει προς αυτόν: «Εκείνους που μου έδωσες από τον κόσμο δικοί σου ήταν και τους έδωσες σε εμένα;» Α. Θα πω λοιπόν πάλι κάτι, ωθούμενος στην αρχή από τους παραλογισμούς αυτών των εννοιών. Μάταια, όπως φαίνεται, λέγεται ότι κένωσε τον εαυτό του, και ότι έγινε σαν και εμάς, ο Μονογενής Υιός που υπάρχει στη μορφή και την ισότητα του Πατρός. Διότι, εάν είναι επίκτητο το δικαίωμα της εξουσίας, και δέχεται κάποιους από τον Πατέρα τους οποίους δεν φαίνεται να είχε προηγουμένως, τότε έχει επέλθει εύλογα κάποια καινοτομία στον Υιό και στολίζεται με δόξες που προκύπτουν από αυτό, και η χάρη τον οδηγεί σε κάτι καλύτερο και ανώτερο από ό,τι ήταν πριν. Έπειτα, πού θα καταλήξει ο λόγος μας περί της ταπεινώσεως; Ή πώς θα μπορούσε κάποιος να τον θεωρήσει κενωθέντα, εάν βρεθεί να έχει πλουτίσει με κάτι που δεν του ανήκε από παλιά, και εάν αποκομίζει την εξουσία πάνω σε κάποιους ως έναν μισθό και ανταπόδοση της ενανθρωπήσεως; Β. Έτσι έχουν τα πράγματα. Α. Αλλά εύλογα θα έλεγε ψέματα και ο σοφός Ιωάννης αν έλεγε για αυτόν: «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν».

Διότι ο Ιωάννης έχει μαρτυρήσει για αυτόν ότι «ήλθε στα δικά του», αποκαλώντας «δικά του» τον κόσμο, και καθώς καλούνταν σε μια ασυνήθιστη δόξα, αυτή της βασιλείας, έλεγε: «Εγώ όμως εγκαταστάθηκα βασιλιάς από αυτόν», προφανώς εννοώντας από τον Θεό και Πατέρα. Ανέχθηκε δε αυτά τα πράγματα, ώστε ως άνθρωπος, έχοντας υιοθετηθεί, καίτοι κατά φύση υπάρχει Θεός, να ανοίξει τον δρόμο μέσω του εαυτού του στην ανθρώπινη φύση για να μετάσχει στην υιοθεσία, και να καλέσει στη βασιλεία των ουρανών όσους τυραννούνταν από την αμαρτία. Διότι, όπως ακριβώς σαν μια κληρονομιά από τον πατέρα που διαπερνά όλο το γένος που προέρχεται από αυτόν, υποστήκαμε τις συμφορές από την παράβαση του Αδάμ, φορτωμένοι με κατάρα και θάνατο, έτσι πάλι σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος θα διαδοθούν τα λαμπρά χαρίσματα του Χριστού. Διότι ο Μονογενής τα δέχεται για εμάς, και όχι βέβαια για τον εαυτό του, επειδή είναι πλήρης, όντας και κατά φύση Θεός, και δεν έχει καμία απολύτως ανάγκη, αλλά μάλλον ο ίδιος πλουτίζει σύμπασα την κτίση με τα άνωθεν αγαθά.

Διότι, πράγματι, ο καρπός του φωτισμού ήταν η αληθινή αντίληψη περί του Μονογενούς, σαν ένα σταφύλι κρεμασμένο από την κληματίδα, δηλαδή την ανθρώπινη διάνοια, και όχι το αντίθετο, η αφροσύνη που παρασύρει στην πολυθεϊστική πλάνη, η οποία σαν αιχμηρό αγκάθι βλασταίνει μέσα μας και πλήττει θανάσιμα τον νου με τις απάτες της. «Ήλθε εις τα ίδια, και οι ίδιοι δεν τον παρέλαβαν». Ο Ευαγγελιστής ενισχύει την απολογία του για το ότι ο κόσμος δεν γνώρισε αυτόν που τον φωτίζει, δηλαδή τον Μονογενή, και με αφετηρία τη χειρότερη αμαρτία των Ισραηλιτών σπεύδει να επιβεβαιώσει και τα εγκλήματα των εθνών, καταδεικνύοντας τη νόσο της αμάθειας και συγχρόνως της απείθειας που έπληξε ολόκληρο τον κόσμο. Με πολύ εύστοχη αφορμή εισέρχεται στον λόγο περί της ενανθρωπήσεως, και έτσι κατέρχεται από την απόλυτη θεολογία στην εξήγηση της ένσαρκης οικονομίας, την οποία πραγματοποίησε για εμάς ο Υιός. Διότι δεν είναι καθόλου αξιοθαύμαστο, λέει, εάν ο κόσμος δεν γνώρισε τον Μονογενή, εφόσον είχε απομακρυνθεί από τη σύνεση που ταιριάζει στον άνθρωπο, και αγνοώντας ότι βρισκόταν και είχε πλαστεί εν τιμή, παρομοιάστηκε με τα ανόητα κτήνη, όπως ακριβώς έλεγε και ο θείος υμνωδός, τη στιγμή που και αυτός ακόμη ο λαός, ο οποίος θεωρούνταν από όλους ότι του ανήκε ιδιαίτερα, τον αποστράφηκε όταν ήταν παρών με σάρκα, και δεν θέλησε να δεχθεί αυτόν που ήρθε για τη σωτηρία των πάντων, προσφέροντας ως αντάλλαγμα της πίστεως τη βασιλεία των ουρανών.

Παρατήρησε δε πόσο ασφαλής είναι ο λόγος περί αυτών. Διότι, από τη μια πλευρά, κατηγορεί τον κόσμο για το ότι δεν γνώρισε καθόλου Εκείνον που τον φωτίζει, σαν να εξασφαλίζει με αυτόν τον τρόπο μια δίκαιη συγγνώμη για αυτόν, και προοικονομώντας εύλογες αφορμές για τη χάρη που του δόθηκε· σχετικά όμως με εκείνους από τον Ισραήλ, οι οποίοι είχαν ταχθεί στη μερίδα εκείνων που Του ανήκαν ιδιαιτέρως, χρησιμοποιεί τη φράση «Δεν Τον δέχτηκαν». Διότι δεν θα ήταν αληθές να πει «Δεν γνώρισαν», αφού ο μεν παλαιότερος νόμος κήρυττε, οι δε προφήτες μετά από αυτόν τους παιδαγωγούσαν προς την κατανόηση της αλήθειας. Δίκαιη, επομένως, είναι και για αυτούς η κρίση της αυστηρότητας, όπως ακριβώς βεβαίως και για τα έθνη η χρηστότητα. Διότι ο μεν κόσμος, δηλαδή τα έθνη, επειδή έχασαν την οικείωση με τον Θεό εξαιτίας της εκτροπής τους στη φαυλότητα, ζημιώθηκαν επιπλέον και με το να μη γνωρίζουν Εκείνον που τα φωτίζει· ενώ αυτοί, που μέσω του νόμου πλούτισαν σε γνώση και ανακλήθηκαν σε μια πολιτεία ευάρεστη στον Θεό, τελικά έσφαλαν εκούσια, μη αποδεχόμενοι τον Λόγο του Θεού, ο οποίος είχε ήδη γίνει γνωστός και είχε έλθει στους δικούς Του.

Διότι γράφει τα εξής για τον Χριστό: «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Σε όσους όμως τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό.» Είναι λοιπόν προφανές και σε όλους νομίζω ξεκάθαρο, ότι ακριβώς για αυτές πρωτίστως τις αιτίες, αν και υπήρχε κατά φύση Θεός και εκ Θεού, έγινε άνθρωπος ο Μονογενής, για να κατακρίνει δηλαδή την αμαρτία μέσα στη σάρκα, να νεκρώσει με τον δικό του θάνατο τον θάνατο, και να μας αναδείξει υιούς Θεού, αναγεννώντας εν Πνεύματι στο υπέρ φύση αξίωμα όσους βρίσκονται πάνω στη γη. Διότι ήταν βεβαίως πολύ καλό, με αυτόν τον τρόπο να ανακεφαλαιωθεί πάλι και να αποκατασταθεί στην αρχαία του κατάσταση το γένος που είχε ξεπέσει, δηλαδή το ανθρώπινο.

Θα θεωρήσουμε, βέβαια, ότι ο Κύριος λέει αυτά, όχι με την έννοια ότι κάτι έχει απονεμηθεί ιδιαιτέρως και μεμονωμένα ή ότι ανήκει στην κυριότητα του Θεού και Πατέρα, χωρίς να ανήκει ταυτόχρονα και στον Υιό. Διότι είναι προαιώνιος βασιλιάς, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, και αιώνιος κοινωνός της κυριότητας του Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε και ο σοφότατος Ευαγγελιστής Ιωάννης, διδάσκοντας ότι τα πάντα ανήκουν και υποτάσσονται σε αυτόν, όντας σαφές ότι ο Πατέρας συμβασιλεύει με αυτόν, έγραφε: «Ήρθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν». Ονόμαζε δηλαδή δικούς του ακόμη και εκείνους που δεν τον είχαν κατανοήσει, και οι οποίοι αποτίνασσαν τρόπον τινά τον ζυγό της βασιλείας του. Και τα είπε αυτά τώρα, για να καταστήσει φανερό στους ακροατές το εξής, ότι δηλαδή υπήρχαν κάποιοι σε τούτο τον κόσμο που ούτε καν είχαν βάλει στον νου τους τον έναν και αληθινό Θεό, αλλά λάτρευαν την κτίση, τα δαιμόνια και τις διαβολικές εφευρέσεις. Όμως, αν και δεν γνώριζαν τον δημιουργό των όλων, πλανώμενοι μακριά από την αλήθεια, πάλι ανήκαν στον Θεό, επειδή αυτός είναι ο κύριος των πάντων ως δημιουργός. Διότι τα πάντα είναι κτήμα του Θεού, και δεν υπάρχει απολύτως τίποτα ανάμεσα στα δημιουργήματα που να μην έχει κύριο τον έναν Θεό, έστω κι αν το δημιούργημα τυχόν δεν το γνωρίζει αυτό.

Αλλά, όπως λέει ο μακάριος ευαγγελιστής Ιωάννης, «Ήλθε στα ίδια και οι ίδιοι δεν τον παρέλαβαν». Διότι τον έβγαλαν έξω από την πύλη και τον παρέδωσαν σε θάνατο, λέγοντας: «Αυτός είναι ο κληρονόμος, ελάτε να τον σκοτώσουμε και να κρατήσουμε την κληρονομιά». Πρόσεξε λοιπόν πώς έγιναν σαν άνθρωπος που παραβαίνει διαθήκη. Αναγνώρισες τον κληρονόμο; Λοιπόν, απόδωσέ του τον κλήρο που του αναλογεί. Παρέβησαν λοιπόν τη διαθήκη του Πατέρα, στο μέτρο που εξαρτιόταν από αυτούς, αποστερώντας τον κληρονόμο. Αλλά ούτε οι ίδιοι προσήλθαν στη χάρη, ούτε δέχτηκαν τον κλήρο που τους δόθηκε από τον Θεό. Διότι ο Θεός είπε μέσω του προφήτη: «Ιδού, έρχονται ημέρες, λέγει ο Κύριος, και θα συνάψω με τον οίκο Ισραήλ και με τον οίκο Ιούδα καινή διαθήκη, όχι σαν τη διαθήκη που συνήψα με τους πατέρες τους κατά την ημέρα που έπιασα το χέρι τους για να τους βγάλω από τη γη της Αιγύπτου». Αν όμως συγκριθεί η νέα με την πρώτη, θα γίνει κατανοητή η τεράστια διαφορά αυτών που έχουν υποσχεθεί. Διότι εκεί, τους υποσχέθηκε τη γη των Αμορραίων και των Γεργεσαίων και των Ευαίων, καθώς και των Ιεβουσαίων. Ενώ η καινή διαθήκη, δηλαδή τα θεσπίσματα μέσω του Χριστού, διά της πίστεως προσκαλούσαν σε υιοθεσία από τον Θεό, σε δόξα, σε αφθαρσία, σε ατελεύτητη ζωή, σε μέθεξη του Θεού μέσω του Πνεύματος, στη βασιλεία των ουρανών.

Όμως η Συναγωγή των Ιουδαίων δεν θρήνησε τον εξ ουρανού νυμφίο, δηλαδή τον Χριστό· διότι η ίδια τον σκότωσε και συμπεριφέρθηκε με ύβρη απέναντί του. Γι' αυτόν τον λόγο, αποκλείεται από τους θείους νυμφώνες, βρίσκεται έξω από τους ιερούς γάμους και είναι εντελώς αμέτοχη της εορτής, αποκληρωμένη λοιπόν και απορριμμένη και πάρα πολύ μακριά από την ελπίδα των αγίων· έχει δε προσκληθεί αντί για εκείνη η νέα και αρυτίδωτη, η πάναγνη και σοφή, η νύμφη από τον Λίβανο, η ωραία περιστερά, δηλαδή η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η οποία και το ίδιο το πάθος του Κυρίου ομολογεί, και σχεδόν κλαίει για αυτόν με το να συμπάσχει και να πενθεί, και να σηκώνει τον δικό της σταυρό και να τον ακολουθεί, και να επιθυμεί να πορεύεται δια μέσου αυτών εξαιτίας της αγάπης της προς αυτόν. Και ο Εμμανουήλ θα μπορούσε να νοηθεί ως ο παρθενικός νυμφίος της· καίτοι φαινόταν ότι είχε διαπράξει μοιχεία και πορνεία με τον σατανά, όσον αφορά τον τρόπο της πλάνης· λόγω της άνωθεν αναγέννησης, με την οποία πλουτίσαμε δια του Πνεύματος, αρνούμενοι τη σαρκική γέννηση. Διότι έχει γραφτεί για τον Χριστό: «Ήρθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν. Όσοι όμως τον δέχτηκαν, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό.»

Επειδή δε έγινε όμοιος με εμάς, τότε λοιπόν, τότε οικειώνεται τον θάνατο της δικής του σάρκας, και λέγεται ότι ο ίδιος πέθανε για εμάς και ότι με το δικό του αίμα κατέκτησε την υφήλιο, η οποία βέβαια ήταν πάντοτε δική του, διότι αυτός είναι ο δημιουργός των πάντων. Αλλά είχε αποστατήσει στο μεταξύ, εξαιτίας της υπερβολικής ροπής της προς την αμαρτία, και της επιλογής της να προσκυνά την κτίση και να αποδίδει σέβας στα στοιχεία του κόσμου. Αυτά λοιπόν όσον αφορά τους Έλληνες. Οι Ιουδαίοι όμως, αδιαφορώντας σχεδόν πλήρως για όσα είχαν θεσπιστεί μέσω του Μωυσή, στράφηκαν σε διδασκαλίες που αποτελούσαν εντάλματα ανθρώπων, και όπως λέει ο θεσπέσιος Δαβίδ: «Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει κανένας που να πράττει το καλό, ούτε καν ένας.» Για αυτήν ακριβώς την αιτία ο Μονογενής Λόγος του Θεού εμφανίστηκε με σάρκα, «και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους,» καθώς είναι γραμμένο, και διακήρυξε στον Ισραήλ, και μάλιστα πριν από τους άλλους, τα όσα οδηγούν στη σωτηρία και τη ζωή. Αλλά, όπως λέει ο μακάριος Ιωάννης, «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν.» Διότι καθόλου δεν αποδέχθηκαν τον Σωτήρα των πάντων, αλλά αντίθετα συνέχισαν να τον χλευάζουν και να μετέρχονται με αγριότητα κάθε τρόπο ανοσιουργίας. Και έφτασαν σε τέτοιο σημείο μανίας, ώστε να προσηλώσουν στον σταυρό τον Αρχηγό της ζωής, και να νομίσουν ότι μπορούν να νικήσουν με τον θάνατο εκείνον που είναι ισχυρότερος από τον θάνατο.

Διότι έχει γραφτεί ότι: «Όταν ο Ύψιστος διαμοίραζε τα έθνη, όταν διέσπειρε τους υιούς του Αδάμ, έστησε τα όρια των εθνών σύμφωνα με τον αριθμό των αγγέλων του Θεού, και ο λαός του Κυρίου έγινε δική του μερίδα, ο Ισραήλ έγινε το μερίδιο της κληρονομιάς του.» Αλλά όπως λέει ο θεσπέσιος ευαγγελιστής Ιωάννης για τον Υιό: «Στα δικά του ήρθε, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν»· αν και οι Γραφές που δόθηκαν μέσω του Μωυσή είχαν προαναγγείλει πολύ καλά το μυστήριο γι' αυτόν, καθώς επίσης και οι άγιοι προφήτες, όμως, επειδή είδαν τον μονογενή Υιό του Θεού ενανθρωπήσαντα και σεσαρκωμένο, όντας κακόβουλοι και μικρόνοες και εντελώς ασύνετοι, ελέγχονταν από τα ίδια τα πράγματα.

Εκείνη δε είπε: «Πήγαινε». Αφού έφυγε η νεαρή, κάλεσε τη μητέρα του παιδιού. Η κόρη του Φαραώ της είπε: «Φύλαξέ μου αυτό το παιδί και θήλασέ το για μένα, και εγώ θα σου δώσω τον μισθό σου». Η γυναίκα πήρε το παιδί και το θήλασε. Όταν το παιδί μεγάλωσε, το έφερε στην κόρη του Φαραώ και έγινε γιος της. Τον ονόμασε Μωυσή, λέγοντας: «Τον έβγαλα από το νερό». Επειδή λοιπόν ο Θεός και Πατέρας σπλαγχνιζόταν πλέον την οικουμένη, που ήταν υποδουλωμένη σε ανόσιο τύραννο και ωμότατο ληστή, δεν λυπήθηκε τον ίδιο του τον Υιό, όπως είναι γραμμένο, αλλά τον παρέδωσε για χάρη όλων μας. Διότι, ενώ υπήρχε στη μορφή του Θεού και ήταν ίσος με Αυτόν, ο κατά φύσιν Υιός που προέρχεται από Αυτόν και βρίσκεται μέσα σε Αυτόν, υποβιβάζοντας τον εαυτό του σε κένωση, έγινε σαν κι εμάς, και όπως λέει ο σοφός ευαγγελιστής Ιωάννης, «ήλθε στα δικά του». Στάλθηκε δηλαδή, όπως λέει και ο ίδιος κάπου, «στα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ»· αλλά «οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν». Γι' αυτό και τους κατηγορούσε έντονα μέσω της φωνής του Ησαΐα λέγοντας: «Άκουε, ουρανέ, και δώσε προσοχή, γη, διότι ο Κύριος μίλησε· γέννησα και ύψωσα υιούς, αλλά αυτοί με αθέτησαν. Το βόδι γνώρισε το αφεντικό του, και το γαϊδούρι τη φάτνη του κυρίου του, ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός μου δεν με κατάλαβε».

Έχουμε προαχθεί οπωσδήποτε σε αυτήν την υπερφυή και θαυμαστή αξία, επειδή έχουμε ένοικο τον μονογενή Λόγο του Θεού. Είναι δε ανόσιο και εντελώς παράλογο να λένε αυτοί ότι ο Ιησούς αξιώθηκε την υιοθεσία, και ότι έλαβε τη δόξα γι' αυτό ως μερίδιο χάριτος. Β— Θα μπορούσες να εξηγήσεις πώς; Α— Και βέβαια. Διότι πρώτον, όπως είπα, το ότι νοείται ως ξεχωριστός Υιός και Χριστός και Κύριος, διαφορετικός από τον αληθινό και κατά φύσιν, θα μπορούσε να συναχθεί από αυτό. Έπειτα, εκτός από αυτό, εισάγεται και κάτι άλλο από τα αδύνατα, το οποίο αντιστρατεύεται στους ορθούς λογισμούς, και όχι αδικαιολόγητα. Β— Ποιο πράγμα εννοείς; Α— Ο πάνσοφος Ιωάννης λέει για τον Χριστό: «Στα δικά του ήλθε, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν. Σε όσους δε τον έλαβαν, έδωσε σε αυτούς εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Άραγε λοιπόν, αυτός που έχει την υιοθεσία κατά χάριν, και έλαβε ως επίκτητο αξίωμα το να είναι αυτό που είναι, θα μπορούσε να χαρίσει και σε άλλους αυτό που ο ίδιος μόλις και μετά βίας απέκτησε; Δεν σου φαίνεται απίθανο το πράγμα; Β— Και βέβαια. Α— Εκείνο δε που δεν υπάρχει εκ φύσεως, αλλά μάλλον έχει αποκτηθεί απ' έξω, δεν θα μπορούσε να αποβληθεί, σύμφωνα τουλάχιστον με το ενδεχόμενο; Β— Πώς όχι; Α— Επομένως, θα ήταν μέσα στα ενδεχόμενα να μπορεί κάποτε ο Υιός να εκπέσει από την υιότητα. Διότι δεν είναι απαλλαγμένο από τον κίνδυνο της αποβολής εκείνο που δεν στηρίζεται σε φυσικούς νόμους. Β— Έτσι έχουν τα πράγματα.

Είναι λοιπόν ο Χριστός, ο μονογενής Υιός του Θεού, και δημιουργός του κόσμου. Διότι βρισκόταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού· και ήλθε στα δικά του, καθώς μας διδάσκει το Ευαγγέλιο. Και ο Χριστός είναι δημιουργός όχι μόνο των ορατών, αλλά και των αοράτων, με το νεύμα του Πατρός.

Περιπατούσε κάποτε ο Σωτήρας στον δρόμο, και κάθονταν δύο τυφλοί, οι οποίοι στερούνταν μεν τη σωματική όραση, ήταν όμως φωτισμένοι στη διάνοια. Διότι, εκείνον που δεν γνώριζαν οι γραμματείς, αυτόν υποδείκνυαν οι τυφλοί φωνάζοντας. Επειδή, από τη μια μεριά, οι Φαρισαίοι, οι οποίοι είχαν διδαχθεί τον νόμο και τον είχαν μελετήσει από την παιδική τους ηλικία έως τα γηρατειά και είχαν γεράσει μέσα στην αμάθεια, έλεγαν ότι για αυτόν δεν γνωρίζουμε από πού προέρχεται. Διότι ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Από την άλλη, οι τυφλοί φώναζαν δυνατά λέγοντας: Υιέ του Δαβίδ, ελέησέ μας. Και εκείνον που δεν γνώριζαν όσοι είχαν διδαχθεί τον νόμο, αυτόν τον γνώριζαν εκείνοι που είχαν οφθαλμούς που δεν μπορούσαν να χρησιμεύσουν στην ανάγνωση.

Διότι, επειδή ο Λόγος του Θεού, το αληθινό φως, καταδέχθηκε να εμφανιστεί με σάρκα στην ίδια του την κτίση, ανάβοντας σε εμάς από άμετρη φιλανθρωπία το φως της αγίας γνώσης, ενώ το φρόνημα του κόσμου δεν κατέλαβε τη βουλή του Θεού, δηλαδή δεν τη γνώρισε, επειδή το φρόνημα της σάρκας είναι έχθρα προς τον Θεό· για τον λόγο αυτό ο Θεολόγος χρησιμοποίησε μια τέτοια λέξη. Μάλιστα, αφού είπε λίγα ενδιάμεσα, ο θεσπέσιος προσθέτει: «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο», αντί να πει ότι οδηγεί και ζωοποιεί· «στον κόσμο ήταν και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι’ αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν· σε όσους όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε εκείνους που πιστεύουν στο όνομά του». Λέει δε και ο σοφότατος Παύλος, ερμηνεύοντας το «δεν κατέλαβε»: «Όχι ότι ήδη το έλαβα ή ότι ήδη έχω τελειωθεί, αλλά το επιδιώκω, μήπως και το καταλάβω, για τον σκοπό που και εγώ καταλήφθηκα από τον Χριστό Ιησού.»

Είναι λοιπόν φανερή η παραποίηση της ερμηνείας τους. Διότι, ενώ ο Ιωάννης κηρύσσει έναν Θεό Παντοκράτορα και έναν μονογενή Χριστό Ιησού, μέσω του οποίου λέγει ότι δημιουργήθηκαν τα πάντα, και αυτόν κηρύσσει Υιό του Θεού, αυτόν Μονογενή, αυτόν δημιουργό των πάντων, αυτόν αληθινό φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο, αυτόν δημιουργό του κόσμου, αυτόν που ήλθε στα δικά του, αυτόν τον ίδιο που έγινε σάρκα και εσκήνωσε ανάμεσά μας, —αυτοί, διαστρέφοντας με αληθοφάνεια την ερμηνεία, θέλουν να είναι άλλος μεν ο Μονογενής κατά την προβολή, τον οποίο μάλιστα ονομάζουν και Αρχή, άλλον δε θέλουν να έχει γίνει ο Σωτήρας και άλλος να είναι ο Λόγος, ο υιός του Μονογενούς, και άλλος ο Χριστός που προβλήθηκε για την επανόρθωση του Πληρώματος. Και αφού απέσπασαν καθένα από αυτά που ειπώθηκαν από την αλήθεια και καταχράστηκαν τα ονόματα, τα μετέφεραν στη δική τους θεωρία, ώστε κατ' αυτούς μέσα σε τόσα πολλά λόγια ο Ιωάννης να μην κάνει καμία μνεία του Κυρίου Ιησού Χριστού. Διότι, εάν μίλησε για Πατέρα και Χάρη και Μονογενή και Αλήθεια και Λόγο και Ζωή και Άνθρωπο και Εκκλησία, σύμφωνα με τη δική τους υπόθεση μίλησε για την πρώτη Ογδοάδα, στην οποία δεν υπάρχει ακόμη ούτε ο Ιησούς ούτε ο Χριστός, ο δάσκαλος του Ιωάννη. Το ότι όμως ο απόστολος δεν μίλησε για τις δικές τους συζυγίες, αλλά για τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον οποίο και γνωρίζει ως Λόγο του Θεού, το έκανε φανερό ο ίδιος.

Έπειτα, «εμφανίστηκε ένας άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, το όνομά του ήταν Ιωάννης. Αυτός ήλθε ως μάρτυρας, για να μαρτυρήσει για το φως, ώστε όλοι να πιστέψουν μέσω αυτού. Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήλθε για να μαρτυρήσει για το φως. Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε. Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Όσοι όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα και σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό. Και ο Λόγος, λέει, έγινε σάρκα, και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Ο Ιωάννης μαρτυρεί και φωνάζει δυνατά λέγοντας: αυτός ήταν για τον οποίο σας είπα»· και ότι «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». Και λέει «δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά φωνή αυτού που βοά στην έρημο». 13. Και όταν διηγείται όλα αυτά, λέει «αυτά έγιναν στη Βηθαβαρά»· σε άλλα όμως αντίγραφα «στη Βηθανία, πέρα από τον Ιορδάνη». Και μετά από αυτά δείχνει ότι του είπαν κάποιοι από τους μαθητές του Ιωάννη: «Ραββί, πού μένεις; Εκείνος δε είπε: ελάτε και δείτε· και πήγαν, και έμειναν κοντά του εκείνη την ημέρα.»

Στον ίδιο λόγο συμφωνούμε και εμείς, ότι το αγαθό γέννημα του αγαθού Πατέρα, φως εκ φωτός, Θεός εκ Θεού, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού, ήλθε σε εμάς για να μας σώσει· «στα δικά του ήλθε», και όχι σε ξένα· «και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν· όσοι όμως τον δέχτηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα ούτε από σάρκα, αλλά από τον Θεό». Αν και βέβαια κανείς στον κόσμο δεν γεννήθηκε χωρίς σάρκα και αίμα, αλλά όλοι έχουν γίνει μέτοχοι σάρκας και αίματος· διότι τι ήταν πριν γεννηθούν με σάρκα ή τι μπορούμε να είμαστε χωρίς σάρκα; Επειδή όμως ο κόσμος έχει δημιουργηθεί από τον Θεό και εμείς, έχοντας πλαστεί, έχουμε γεννηθεί κατά σάρκα από πατέρες και μητέρες, ήλθε ο Κύριος για να μας γεννήσει από «Πνεύμα και πυρ». Διότι γεννηθήκαμε, και αυτό είναι αληθές, και δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί την πρώτη γέννηση ούτε το ότι προερχόμαστε από σάρκα. Ως προς τη δεύτερη όμως γέννηση δεν έχουμε γεννηθεί από σάρκα ούτε από αίμα, δηλαδή όχι κάνοντας χρήση της σάρκας και του αίματος, αλλά έχοντας αποκτήσει σάρκα και ψυχή εν Πνεύματι, η οποία δεν είναι πλέον σαρκική, αλλά αίμα και σάρκα και ψυχή πνευματικά ενωμένα· δηλαδή «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού», σε εκείνους που αλλάζουν το φρόνημά τους και διά της σάρκας, του αίματος και της ψυχής έχουν γίνει ευάρεστοι στον Θεό. Επομένως, εκείνος που ήλθε στα δικά του δεν είναι ξένος, αλλά Δεσπότης των πάντων.

Όταν δε ήλθε ο μέγας φωστήρας, «το φως το αληθινόν, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· ήταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν· σε όσους όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Και βλέπεις αυτό το φως μέσα σε ποιο σκοτάδι φέγγει και ποιο σκοτάδι δεν το κατέλαβε; Διότι το αγαθό, το οποίο πάντοτε στέλνεται από τον Θεό στη διάνοια των ανθρώπων και φωτίζει μέσα στον κόσμο, δεν νικήθηκε από την αμαρτία. 65. Το ίδιο δε πάλι επιχειρεί να εκμεταλλευτεί ο ίδιος ο Μάνης από το ότι ο Σωτήρας είπε: «Η βασιλεία των ουρανών μοιάζει με άνθρωπο οικοδεσπότη, ο οποίος έσπειρε στον αγρό του καλό σπόρο. Ενώ δε οι άνθρωποι κοιμούνταν, ήλθε ένας εχθρός και έσπειρε ζιζάνια. Έπειτα οι δούλοι του τού είπαν: δεν έσπειρες καλό σπόρο στον αγρό; Εκείνος δε είπε, ναι. Από πού λοιπόν προήλθαν τα ζιζάνια; Και εκείνος αποκρινόμενος είπε: άνθρωπος εχθρός το έκανε αυτό. Οι δούλοι τότε του είπαν: θέλεις λοιπόν να πάμε να ξεριζώσουμε τα ζιζάνια; Αυτός δε τους είπε: όχι, μήπως, καθώς θα ξεριζώνετε τα ζιζάνια, ξεριζώσετε μαζί και τον σίτο. Αλλά αφήστε τα έως τον καιρό του θερισμού, και θα πω στους θεριστές: μαζέψτε τα ζιζάνια και δέστε τα σε δεμάτια, τον δε σίτο αποθηκεύστε τον στην αποθήκη, και ετοιμάστε τα ζιζάνια για να κατακαούν σε άσβεστο πυρ».

Καταπιάνεται πάλι με ένα άλλο ρητό, φέρνοντάς το στο προσκήνιο χωρίς να κατανοεί τα όσα περιέχονται σε αυτό, και παρερμηνεύοντας με άλλον τρόπο τη δύναμη της σωτηριώδους διδασκαλίας: δηλαδή το ότι ο Σωτήρας είπε πως «έρχεται ο άρχοντας του κόσμου τούτου, και δεν βρίσκει τίποτα δικό του μέσα μου», 〈και πάλι: «ο άρχοντας του κόσμου θα ριχτεί κάτω»〉 και πάλι στον απόστολο που αναφέρει ότι «ο θεός αυτού του αιώνα τύφλωσε τα νοήματα των απίστων, για να μην τους καταυγάσει το φως του ευαγγελίου της δόξας». Ας εξετάσουμε λοιπόν τον άρχοντα του κόσμου τούτου, για τον οποίο ο Κύριος λέει, 〈αν〉 θα ριχτεί κάτω· 〈διότι προσθέτει〉 «εάν εγώ υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου»· ποιον 〈λοιπόν〉 ονομάζει άρχοντα του κόσμου τούτου; Και αν μεν εννοεί τον διάβολο, πώς ο Ιωάννης στο ευαγγέλιο λέει για τον Σωτήρα ότι «ήλθε στα δικά του»; Διότι βλέπουμε αυτές τις δύο φράσεις να είναι αντίθετες μεταξύ τους· επειδή ο απόστολος λέει «ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται στην εξουσία του πονηρού» και ο Σωτήρας «ήταν μέσα στον κόσμο». Πώς άραγε θα συμβιβαστούν και τα δύο; Εάν ολόκληρος ο κόσμος βρίσκεται στην εξουσία του πονηρού, πού υπάρχει τόπος για τον Σωτήρα μέσα στον κόσμο, ώστε να είναι Αυτός «μέσα στον κόσμο»; Και αν τα του κόσμου τυγχάνουν να είναι «δικά του» του Υιού του Θεού, ποιος άρχοντας κυριεύει τα όσα ανήκουν στον Θεό; Εάν πάλι αυτά που βρίσκονται στον κόσμο δεν ανήκουν στον Υιό του Θεού, ποιος άρχοντας του κόσμου θα επέτρεπε να ανήκουν στον Σωτήρα τα όσα υπάρχουν στον κόσμο;

Ύστερα δε, ήλθε και στα δικά του· και σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα του Θεού. Τόση δύναμη υπήρχε στο φως των ζώντων, ώστε να καθιστά τέκνα του Θεού εκείνους που το αποδέχονται· πράγμα το οποίο γνωρίζοντας ο Δαβίδ, είχε ως ευχή του να ευαρεστήσει ενώπιον του Θεού στο φως των ζώντων.

Κ'. ΤΟΥ ΑΜΕΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΟΥ ΜΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗ ΙΩΑΝΝΗ «Και αυτός λοιπόν ήταν ο Λόγος, σύμφωνα με τον οποίο, όντας αιώνιος, δημιουργούνταν τα δημιουργήματα, όπως θα δεχόταν και ο Ηράκλειτος, και, μα τον Δία, αυτόν που ο βάρβαρος αξιώνει ότι βρισκόταν στην τάξη και την αξία της αρχής, ότι ήταν προς τον Θεό και ήταν Θεός· μέσω αυτού έγιναν απολύτως τα πάντα· σε αυτόν κάθε τι που έγινε απέκτησε ζωή και ζωτικότητα και ύπαρξη· και, αφού κατήλθε στα σώματα και ενδύθηκε σάρκα, εμφανίστηκε ως άνθρωπος, επιδεικνύοντας συγχρόνως και τότε το μεγαλείο της φύσης του· και βεβαίως, αφού αποχωρίστηκε το σώμα, θεώθηκε πάλι και είναι Θεός, όπως ακριβώς ήταν πριν κατέλθει στο σώμα και στη σάρκα και στον άνθρωπο». Αυτά είναι προφανές ότι έχουν μεταφραστεί από τη θεολογία του βαρβάρου, όχι πια με συγκαλυμμένο τρόπο, αλλά ευθέως και απολύτως ξεκάθαρα. Και ο βάρβαρος ποιος άλλος ήταν γι' αυτόν, αν όχι ο ευαγγελιστής του Σωτήρα μας, ο Ιωάννης, που ήταν Εβραίος από Εβραίους; Ο οποίος στην αρχή του δικού του συγγράμματος θεολογεί με αυτόν τον τρόπο: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος· αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει. Σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων. Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς παρά του Πατρός.»

γʹ. Μεταβαίνοντας σε μια άλλη έννοια της δοξολογίας γι' αυτόν, τον ονόμασε φως, δηλώνοντας με αυτό ακριβώς ότι προϋπήρχε της προσλήψεως του σώματος, σε όσα λέει για τον Βαπτιστή: «δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήρθε για να μαρτυρήσει για το φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε. Ήρθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν». Βλέπεις πώς με αυτά δεν τον ονόμασε μόνο Λόγο, όπως θεωρούσε ο Μάρκελλος, αλλά και Θεό και φως, και δίδαξε ότι αυτός προϋπήρχε και ότι ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού. Διότι, όπως ακριβώς είχε πει προηγουμένως ότι τα πάντα δημιουργήθηκαν διά του Θεού Λόγου και ότι «χωρίς αυτόν» δεν έγινε τίποτα, έτσι λέει και διά του φωτός· διότι «ο κόσμος», λέει, «δημιουργήθηκε δι' αυτού». Ώστε το φως και ο Θεός Λόγος να είναι ένα και το αυτό. Λέγοντας δε ότι δι' αυτού δημιουργήθηκε άλλοτε ο κόσμος και άλλοτε τα πάντα, φανερώνει τον υπηρετικό ρόλο του απέναντι στον Θεό. Ενώ δηλαδή ο ευαγγελιστής μπορούσε να πει: «τα πάντα δημιουργήθηκαν υπ' αυτού», και πάλι: «και ο κόσμος δημιουργήθηκε υπ' αυτού», δεν είπε «υπ' αυτού» αλλά «δι' αυτού», για να μας αναγάγει στη δημιουργική αυθεντία του Πατέρα επί των πάντων. Αλλά και «ο κόσμος», λέει, «δεν τον γνώρισε».

ΙΔ΄. Στη Γέννηση, λοιπόν, εορτάσαμε προηγουμένως τα πρέποντα, και εγώ, ο πρωτοστάτης της εορτής, και εσείς, καθώς και κάθε τι το εγκόσμιο και το υπερκόσμιο. Μαζί με τον αστέρα τρέξαμε, και μαζί με τους Μάγους προσκυνήσαμε, μαζί με τους ποιμένες περιλαμφθήκαμε από το φως, και μαζί με τους αγγέλους δοξολογήσαμε, μαζί με τον Συμεών τον αγκαλιάσαμε, και μαζί με την Άννα, τη γηραιά και σώφρονα, δοξάσαμε τον Θεό· και ας οφείλεται ευγνωμοσύνη σε Εκείνον που ήλθε στα δικά Του με αλλότριο τρόπο, διότι δόξασε τον ξένο. Τώρα όμως παρουσιάζεται άλλη πράξη του Χριστού, και άλλο μυστήριο. Δεν μπορώ να συγκρατήσω τη χαρά μου, γίνομαι ένθεος, και παρ' ολίγον, σαν τον Ιωάννη, να αρχίσω να κηρύττω το Ευαγγέλιο, έστω κι αν δεν είμαι Πρόδρομος, αλλά προερχόμενος από την έρημο.

Αλλά και σε αυτόν, λέει ο Απόστολος, κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικά· και εκείνος που είπε το «σε αυτόν», δεν εννοούσε το μισό από αυτό που δηλώνεται, αλλά συμπεριέλαβε ολόκληρο το υποκείμενο στη σημασία της λέξης. Εάν λοιπόν το σώμα στο οποίο κατοίκησε η θεότητα είναι ανθρώπινο, και το σώμα αυτό δεν είναι άψυχο, και χαρακτηριστικό γνώρισμα της ανθρώπινης ψυχής είναι το νοερό μέρος —διότι εάν αυτό αποχωριστεί, όπως πολλές φορές έχουμε πει, αυτό που απομένει είναι κτηνώδες— άρα ο γενναίος αυτός δεν καταφέρεται με τις λοιδορίες του εναντίον μας, αλλά εναντίον του Αποστόλου· μάλλον δε και εναντίον της μεγάλης φωνής του Ιωάννη, η οποία λέει ότι «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας». Διότι δεν κατασκήνωσε σε ένα μόνο μέρος από εμάς, αλλά με τον πληθυντικό αριθμό συνυποδήλωσε όλα όσα νοούνται μέσα στην ανθρώπινη φύση, και, αφού πρώτα διαχώρισε τον Λόγο από τη σάρκα, στη συνέχεια τα οδήγησε σε ένωση. Διότι ο Λόγος υπήρχε αφ' εαυτού του και ήταν προς τον Θεό. Και ό,τι ακριβώς ήταν ο Θεός, αυτό ήταν και ο Λόγος· διότι και αυτός ήταν Θεός. Αλλά όταν ήλθε στα δικά του και έλαμψε μέσα στο σκοτάδι, τότε ο Λόγος έγινε σάρκα, λαμβάνοντας σάρκα με τη δική του δύναμη μέσα στην Παρθένο. Ας φεισθεί λοιπόν τις εναντίον μας λοιδορίες, για να μη συμπεριλάβει με την ύβρη του και τους αγίους.

Επειδή ο ψαλμός προστάζει να αγαλλιούμε για Εκείνον που ήλθε από τους ουρανούς στη γη, λέγοντας «Αγαλλιάσθε, δίκαιοι, εν Κυρίω», αναγνωρίζοντάς τον ως Αυτόν που επιστατεί στο σύμπαν, που έφερε τα πάντα από το μη ον στο είναι και που συντηρεί τα πάντα στην ύπαρξη, και του οποίου το πρόσταγμα γίνεται ουσία. Διότι αυτή είναι η έννοια των θείων ρημάτων, ότι «Αυτός είπε και έγιναν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν». Αυτός καθιστά μακάριο το έθνος που στηρίζεται στο όνομά του, εννοώντας εμάς ως το έθνος, για τους οποίους η ελπίδα της σωτηρίας είναι το όνομα του Χριστού, με το οποίο λαμβάνουμε την ονομασία μας όλοι εμείς που έχουμε πιστέψει. Διότι «Από τον ουρανό επέβλεψε ο Κύριος, για να δει όλους τους υιούς των ανθρώπων από το έτοιμο κατοικητήριό του». Και ως έτοιμο κατοικητήριό του ονόμασε το αεί ον, τον Πατέρα, του οποίου η ύπαρξη υφίσταται πάντοτε, χωρίς να έχει προέλθει από κάτι, αλλά είναι πάντοτε έτοιμη. Και δεν παραξενευόμαστε που από εκείνο το έτοιμο κατοικητήριο έρχεται σε κοινωνία με τους υιούς των ανθρώπων γινόμενος Υιός ανθρώπου, επειδή είμαστε πεπεισμένοι ότι Αυτός είναι «Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας». Διότι, εάν η ανθρώπινη φύση είναι δικό του πλάσμα, τι το καινούργιο μαθαίνουμε από το μυστήριο; Ότι ο Δεσπότης της φύσεως ήλθε εις τα ίδια, αλλά οι Εβραίοι δεν τον δέχθηκαν. Γι' αυτό για αυτούς δεν ισχύει η επιγραφή, όπως ακριβώς δεν υπάρχει ο ήλιος για εκείνον που δεν βλέπει.

Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι ο Λόγος δεν συνθεωρείται με όλη τη θεότητα του Πατέρα, ώστε να μην αποδειχθεί ότι ένα μέρος του Θεού έχει τον Λόγο, ενώ ένα άλλο είναι γυμνό από τον Λόγο. Πάλι η πνευματική φωνή του Ιωάννη, πάλι ο ευαγγελιστής γαλουχεί με το κήρυγμά του την ακοή των νηπίων· δεν είχαμε ακόμη αυξηθεί τόσο πολύ πνευματικά με τις πρώτες φράσεις, ώστε, ακούγοντας τη λέξη «Υιός», να μην ολισθήσουμε εξαιτίας της συνήθους σημασίας της. Γι' αυτό πάλι ο κήρυκας, αναφωνώντας στην τρίτη φράση, κήρυξε ακόμη τον Λόγο, και όχι τον Υιό, λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος». Πρώτα είπε σε τι βρισκόταν, έπειτα προς ποιον βρισκόταν, και τώρα λέει τι είναι, ολοκληρώνοντας τον σκοπό του κηρύγματος με την τρίτη επανάληψη. Διότι δεν κηρύσσω, λέει, κάποιον λόγο από αυτούς που κατανοούνται με την πρόχειρη ανθρώπινη έννοια, αλλά κηρύσσω τον Θεό με την ονομασία του Λόγου· διότι αυτός ο Λόγος, ο οποίος ήταν στην αρχή και ήταν προς τον Θεό, δεν ήταν κάτι άλλο εκτός από τον Θεό, αλλά και ο ίδιος ήταν Θεός. Και ο κήρυκας, κορυφώνοντας συνεχώς τις μεγαλειώδεις διακηρύξεις του μέσω της επαναλήψεως, λέει ότι αυτός ο Θεός, ο οποίος προδηλώνεται στο κήρυγμα, είναι εκείνος μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και ότι είναι ζωή και φως των ανθρώπων, και φως αληθινό που λάμπει στο σκοτάδι και δεν αμαυρώνεται από το σκοτάδι, ο οποίος ήρθε στα δικά του και δεν έγινε αποδεκτός από τους δικούς του, και έγινε σάρκα και μέσω της σάρκας κατασκήνωσε στην ανθρώπινη φύση.

Πότε λοιπόν γίνονται αυτά τα έργα της μετάνοιας; Όταν ήλθε ο Ιησούς στη δική του πόλη, δηλαδή όταν ήρθε με σάρκα στον κόσμο, ο οποίος είναι δικός του καθώς δημιουργήθηκε από αυτόν, όπως ακριβώς λέει και ο ευαγγελιστής για αυτόν, ότι: «ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν· σε όσους όμως τον δέχτηκαν έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του». Γι' αυτό και ο παραλυτικός νους, προσπίπτοντας με πίστη με αυτόν τον τρόπο, ακούει αμέσως από αυτόν τη λέξη «τέκνο», και λαμβάνει και την άφεση και τη θεραπεία· και όχι μόνο αυτά, αλλά λαμβάνει και τη δύναμη να σηκώσει και να μεταφέρει το κρεβάτι πάνω στο οποίο ήταν κατάκοιτος. Ως κρεβάτι δε, να κατανοήσεις το σώμα στο οποίο είναι προσκολλημένος και μέσω του οποίου επιδίδεται στα έργα της αμαρτίας ο νους που ακολουθεί τις σαρκικές ορέξεις.

Αλλά και προσφέροντάς σας να γευθείτε το εναποκείμενο μέλι, ως πνευματικούς συνδαιτυμόνες, και εκλαμβάνοντας την ιστορία αναγωγικά ως υπόδειγμα αρετής, υποδεικνύαμε ως δική του πόλη, προς την οποία ήλθε ο Ιησούς, αυτόν εδώ τον κόσμο· διότι «εις τα ίδια ήλθε», κατά τον ευαγγελιστή. Και λέγαμε ότι παράλυτος είναι η ψυχή του καθενός, όταν συλλάβει τον λογισμό της επιστροφής, η οποία μεταφέρεται προς τον Κύριο από τέσσερα πράγματα: από την αυτομεμψία, από την εξομολόγηση των αμαρτημάτων, από την υπόσχεση για αποχή από τα κακά και από τη δέηση προς τον Θεό.

«και συναγωγή»: Εννοεί τους Ιουδαίους άρχοντες· διότι επιζητούσαν να θανατώσουν τον Κύριο από φθόνο. «ου προέθεντο»: Διότι δεν θέλησαν να δεχθούν τον Χριστό (τον Κύριο), όπως είπε: ήλθε στα δικά του και δεν τον δέχθηκαν. «και συ, Κύριε»: Διότι δεν αποβλέπεις στην κακία των ανθρώπων, αλλά σπλαχνίζεσαι τους πάντες ως φιλάνθρωπος. «μακρόθυμος»: Διότι είναι άμετρη η μακροθυμία του Θεού προς τους αμαρτωλούς και το έλεός Του πολύ, περιμένοντας τους πάντες σε μετάνοια. «επίβλεψον»: Ο Αδάμ παρακαλεί τον Θεό. «δος το κράτος»: Αναζητούσε τη σφραγίδα του βαπτίσματος και το ένδυμα της αφθαρσίας· διότι μέσω αυτών ενδυναμώθηκε ο άνθρωπος. «και σώσον»: Τώρα ο λόγος είναι του προφήτη. «ποίησον»: Δηλαδή, λέει ο προφήτης: ας εκπληρωθούν οι λόγοι τους οποίους προκήρυξα. «και ιδέτωσαν»: Οι Ιουδαίοι, όταν δουν τον Χριστό αναστημένο εκ νεκρών, τότε θα καταισχυνθούν. «ότι συ, Κύριε»: Διότι ο Χριστός, όταν ήλθε, βοήθησε τον άνθρωπο και του προσέφερε αιώνια παρηγοριά, παρέχοντάς του τη μυστική τράπεζα.

Τους εχθρούς του σταυρού του Χριστού, των οποίων το τέλος είναι η απώλεια. Γι' αυτόν τον λόγο απείλησε ότι ο καιρός τους, δηλαδή της δίκης εναντίον τους, θα είναι στον μέλλοντα αιώνα. Σε τι όμως τον ξεγέλασαν; Στο ότι αυτός ήρθε σε αυτούς ως στα δικά του, αλλά οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν, όπως λέει ο Ιωάννης. Τους έθρεψε με το πάχος του σιταριού, και με μέλι από πέτρα τους χόρτασε. Τους επιπλήττει, διότι, αν και έλαβαν τέτοια αγαθά, παρέμειναν αγνώμονες, υπονοώντας τα νοητά μέσω των αισθητών. Διότι «πάχος σιταριού» ονομάζει τον νόμο, εξαιτίας του πνεύματος που κατοικεί μέσα στο γράμμα. Γι' αυτό σε άλλον ψαλμό λέει: «Αυτός που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη και σε χορταίνει με το πάχος του σιταριού». Το ποιο είναι αυτό, το φανέρωσε στα επόμενα: «Αυτός που αποστέλλει τον λόγο του στη γη». Διότι «μέλι από πέτρα» εννοεί τους προφήτες, επειδή ακριβώς έχουν την προφητεία από τον Χριστό, ο οποίος είναι η πέτρα, με την οποία τους χόρτασε ο Θεός, χαρίζοντάς τους όχι έναν ή δύο προφήτες, αλλά πολλούς και μάλιστα επί πολλές γενεές.

Αυτό δε συνέβη για να κατασκηνώσει η δόξα στη γη μας. Διότι πού επρόκειτο να κατασκηνώσει η δόξα του Θεού, εάν από τη μια απέρριπτε τα έθνη επειδή δεν κατάγονταν από τον Αβραάμ, και από την άλλη εκείνοι που κατάγονταν από τον Αβραάμ δεν επιθυμούσαν να προσέλθουν; Όπως ακριβώς αναφέρει ο Ιωάννης: «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν». Γι' αυτόν τον λόγο αποδέχθηκε τα έθνη, ώστε να βρει τόπο να κατασκηνώσει στη γη μας, δηλαδή στην ανθρωπότητα. Διότι αυτό ακριβώς φανέρωσε στη συνέχεια ο θεολόγος:

Και για ποιον λόγο δεν θα σαλευθεί πλέον, παρά μόνο προφανώς επειδή αυτούς που την κλόνιζαν, δηλαδή τους δαίμονες, τους παραμέρισε με την παρουσία του; «Θα κρίνει λαούς με ευθύτητα»· δηλαδή, με δικαιοσύνη. Διότι δεν είναι δυνατόν να προβάλουμε την άγνοια ως δικαιολογία, ούτε μπορούμε να κατηγορήσουμε την κρίση του Θεού επειδή τάχα αγνοούσαμε τον νόμο του, εφόσον το Ευαγγέλιο του Χριστού έφτασε παντού στη γη. Όμως αυτό μπορεί να εφαρμοστεί πολύ περισσότερο στον λαό των Ιουδαίων· διότι αυτούς θα κρίνει με ευθύτητα, επειδή «ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν», όπως λέει ο Ιωάννης. «Ας ευφραίνονται οι ουρανοί και ας αγάλλεται η γη». Και ποια είναι η αιτία της ευφροσύνης; Η άφιξη του Σωτήρος, όπως θα διδάξουν σαφέστερα τα επόμενα. Κοινό λοιπόν για τον ουρανό και τη γη έγινε το μυστήριο που συντελέστηκε σε αυτήν. Διότι αυτός που έκλινε τους ουρανούς και κατέβηκε, αυτός ο ίδιος λέγεται πάλι ότι ανέτειλε από τη γη εξαιτίας της σάρκας. «Ας σαλευθεί η θάλασσα και το πλήρωμά της»· όχι με θορυβώδη σάλο, αλλά με σάλο μέσα σε χαρά και σκιρτήματα. Και ως πλήρωμά της εννοεί τους ποταμούς και τις λίμνες. Επειδή όλες οι συγκεντρώσεις των υδάτων έχουν κληθεί με το όνομα της θάλασσας από τον Θεό που τις δημιούργησε· διότι λέει, «ονόμασε ο Θεός τα συστήματα των υδάτων θάλασσες».

Διότι ο μακάριος Ιωάννης ανακεφαλαιώνει τα όσα ειπώθηκαν μέσω των προφητών, αποδεικνύοντας ότι αυτός είναι ο Λόγος μέσω του οποίου δημιουργήθηκαν τα πάντα. Διότι λέει τα εξής: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό και Θεός ήταν ο Λόγος». «Όλα έγιναν δι' αυτού και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα». Και προχωρώντας πιο κάτω είπε: «Ο κόσμος έγινε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν». Εάν λοιπόν είπε ότι «Ο κόσμος έχει γίνει δι' αυτού», όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί», άρα αυτός είναι ο Λόγος ο οποίος και καθίσταται φανερός. Επομένως, δεν θεωρούμε τον Λόγο ένσαρκο; Μέσω αυτού νοούμε τον Πατέρα, στον Υιό πιστεύουμε, το Άγιο Πνεύμα προσκυνούμε. Ας εξετάσουμε, λοιπόν, τα γραμμένα. Το ότι δηλαδή κηρυσσόταν πως ο Λόγος θα γίνει φανερός, το αναφέρει και ο Ιερεμίας: «Ποιος στάθηκε στο συμβούλιο του Κυρίου και είδε τον Λόγο του;»

Και ούτε απλός άνθρωπος είναι εκείνος μέσω του οποίου και στον οποίο δημιουργήθηκαν τα πάντα· διότι τα πάντα δημιουργήθηκαν μέσω αυτού. Όταν δημιουργούσε τον ουρανό, ήμουν μαζί του, και ήμουν εκεί κοντά του ρυθμίζοντας τα πάντα, και χαιρόταν μαζί μου καθημερινά. Πώς λοιπόν ένας απλός άνθρωπος θα άκουγε: Κάθισε στα δεξιά μου; Και πώς θα έλεγε: Πριν υπάρξει ο Αβραάμ, εγώ είμαι; Και: Δόξασέ με με τη δόξα που είχα πριν δημιουργηθεί ο κόσμος; Ποιος άνθρωπος έλεγε: Κατέβηκα από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε; Και για ποιον άνθρωπο λέγονταν το εξής: Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· βρισκόταν στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε μέσω αυτού, αλλά ο κόσμος δεν τον γνώρισε· ήρθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν; Πώς λοιπόν ένας τέτοιος είναι απλός άνθρωπος, που έχει την αρχή της υπάρξεώς του από τη Μαρία, και όχι ο Θεός Λόγος και ο Μονογενής Υιός; Διότι στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Και σε άλλα χωρία λέει: Ο Κύριος με δημιούργησε ως αρχή των οδών του για τα έργα του· προ του αιώνος με θεμελίωσε, και πριν από όλα τα βουνά με γεννά.

Είναι λοιπόν φανερή η παραποίηση της ερμηνείας. Διότι, ενώ ο Ιωάννης κηρύττει έναν Θεό παντοκράτορα και έναν μονογενή Χριστό Ιησού, δι' ου τα πάντα έγιναν, και λέει ότι αυτός είναι ο Λόγος [Υιός] του Θεού, αυτός ο Μονογενής, αυτός ο ποιητής των πάντων, αυτός το αληθινό φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο, αυτός ο δημιουργός του κόσμου, αυτός που ήλθε στα δικά του, αυτός ο ίδιος που έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, αυτοί, διαστρεβλώνοντας με αληθοφάνεια την ερμηνεία, θέλουν άλλος μεν να είναι ο Μονογενής κατά την προβολή, τον οποίο μάλιστα ονομάζουν αρχή, άλλος να έχει γίνει ο Σωτήρας, και άλλος ο Λόγος, ο υιός του Μονογενούς, και άλλος ο Χριστός που προβλήθηκε για την επανόρθωση του πληρώματος. Και αποκόπτοντας το καθένα από τα λεγόμενα από την αλήθεια, κάνοντας κατάχρηση των ονομάτων, τα μετέφεραν στη δική τους θεωρία, ώστε κατ' αυτούς μέσα σε τόσα πολλά ο Ιωάννης να μην κάνει καθόλου μνεία του Κυρίου Ιησού Χριστού. Διότι, εάν ονόμασε Πατέρα, και Χάρη, και Μονογενή, και Αλήθεια, και Λόγο, και Ζωή, και Άνθρωπο, και Εκκλησία, μίλησε κατά τη δική τους υπόθεση για την πρώτη ογδοάδα, στην οποία δεν υπάρχει ακόμη Ιησούς, ούτε Χριστός, ο διδάσκαλος του Ιωάννη.

Ομιλία Θ΄. «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν». α΄. Αν διατηρείτε στη μνήμη σας τα προηγούμενα νοήματα, με μεγαλύτερη προθυμία θα οικοδομήσουμε και τα επόμενα, αποκομίζοντας από αυτό μεγάλο κέρδος. Διότι έτσι ο λόγος θα γίνει πιο ευκολονόητος για εσάς, εφόσον θα θυμάστε όσα έχουν ήδη λεχθεί, και εμείς δεν θα χρειαστούμε πολύ κόπο, καθώς, χάρη στην πολλή σας φιλομάθεια, θα μπορείτε να εμβαθύνετε οξυδερκέστερα στα υπόλοιπα. Εκείνος που χάνει διαρκώς όσα του δίνονται, πάντοτε θα έχει ανάγκη από δάσκαλο, και ποτέ δεν θα μάθει τίποτα. Εκείνος όμως που διαφυλάττει όσα λαμβάνει, και προσλαμβάνει με αυτόν τον τρόπο και τα υπόλοιπα, σύντομα από μαθητής θα γίνει δάσκαλος και δεν θα είναι χρήσιμος μόνο στον εαυτό του, αλλά και σε όλους τους άλλους. Αυτό ακριβώς προσδοκώ να συμβεί σε τούτη την εκκλησία, κρίνοντας από την πολλή σας προθυμία να ακούτε τον θείο λόγο. Ελάτε λοιπόν, ας καταθέσουμε στις ψυχές σας το αργύριο του Κυρίου σαν σε ασφαλές θησαυροφυλάκιο, και ας αναπτύξουμε όσα εκτίθενται σήμερα ενώπιόν μας, σύμφωνα με τη χάρη που χορηγεί το Πνεύμα. Είπε ότι «ο κόσμος δεν τον γνώρισε», αναφερόμενος στους προγενέστερους χρόνους. Στη συνέχεια, ο ευαγγελιστής κατέρχεται με τον λόγο του και στην εποχή του κηρύγματος, και λέει: «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον παρέλαβαν»· ονομάζοντας εδώ «δικούς του» τους Ιουδαίους, ως περιούσιο λαό, ή ακόμη και όλους τους ανθρώπους, καθώς πλάστηκαν από αυτόν.

Και όπως ακριβώς παραπάνω, απορώντας για την αφροσύνη των πολλών και αισθανόμενος ντροπή για την κοινή ανθρώπινη φύση, έλεγε ότι ο κόσμος, μολονότι δημιουργήθηκε δι' αυτού, δεν αναγνώρισε τον δημιουργό του· έτσι και εδώ πάλι, δυσανασχετώντας για την αγνωμοσύνη των Ιουδαίων και των πολλών, διατυπώνει την κατηγορία με πιο επικριτικό τρόπο, λέγοντας ότι οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν, και μάλιστα ενώ εκείνος ήλθε σε αυτούς.