Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:13

Ψάλλε μαζί με τον Παύλο: «Για μένα ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και εγώ για τον κόσμο». Αγωνίσου, νεοφώτιστε, για να μην σε νικήσει ο τζίτζικας και πει πάλι ο Θεός: «Το τρυγόνι και ο τζίτζικας και το χελιδόνι, τα πουλιά του αγρού γνώρισαν τους καιρούς της ελεύσεώς τους, αυτός όμως ο λαός δεν με γνώρισε», ώστε, δροσιζόμενος πάντοτε από το Άγιο Πνεύμα, απαλλασσόμενος από τον χειμώνα των πειρασμών, βιώνοντας την άνοιξη και θαυμάζοντας την ανάσταση του Χριστού, να λες: «Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη», διότι αφού γεννήθηκες στη γη ως τζίτζικας, δίδαξες και εμάς να γεννιόμαστε ως τζίτζικες. Και ας λέει ο Ιωάννης: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα», και τα εξής. Διότι, όπως ακριβώς ο τζίτζικας είναι υιός χωρίς σπορά και γνωρίζει ως μητέρα του τη γη, ενώ πατέρα δεν γνωρίζει, έτσι και ο Χριστός γνωρίζει ως μητέρα την Παρθένο, ενώ πατέρα σπορέα δεν γνωρίζει. Και όπως ακριβώς ο τζίτζικας, αφού γεννηθεί από τη γη, αρχικά διαφεύγει την προσοχή των πολλών και βρίσκεται ως ένα τίποτα και βουβός, ευκαταφρόνητος, αλλά μετά το να τραφεί με δροσιά και να υψωθεί στο δέντρο, το μελώδημά του γίνεται ξακουστό στις περιοχές, έτσι και ο Χριστός, όταν γεννήθηκε, ήταν ευκαταφρόνητος σαν τον τζίτζικα —και μάρτυρας είναι ο ίδιος που είπε: «Εγώ όμως είμαι σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού»— αλλά μετά τη δροσιά και το δέντρο, μετά το βάπτισμα και τον σταυρό, ακούστηκε το ευαγγέλιό του στον κόσμο, σαν σε αγρό...

Ώρα είναι λοιπόν για σένα, να αποκαλείς άγιους στον Κύριο και τον Ισμαήλ, και τον Ησαύ, και πριν από αυτούς τον Κάιν, καθώς και πολλούς άλλους από τους θεομίσητους και καταραμένους άνδρες, με τη δικαιολογία ότι αυτοί άνοιξαν πρώτοι τη μήτρα. Και για ποιο λόγο λέγεται για τον Ισμαήλ: «Δίωξε τη δούλη και τον υιό της»· και για τον Ησαύ, ότι: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα»; Και για ποιο λόγο, αν ο Κάιν ήταν άγιος στον Κύριο, για τον φόνο του επιβάλλονταν επτά εκδικήσεις; Αν κάθε αρσενικό που ανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο, τι παραπάνω έχει ο Χριστός από τον Ρουβήν; Και τι περισσότερο έχει Αυτός σε σχέση με τον Αμνών; Διότι και αυτοί θα φαινόταν ότι, επειδή γεννήθηκαν πρώτοι, άνοιξαν κατά κάποιον τρόπο τη μήτρα. Αλλά πρόσεχε, μην ορμάς παρορμητικά στις Γραφές και μην απομακρύνεσαι πολύ από τον σκοπό. Διότι δεν είπε το εξής, αναφέρει, ότι «Κάθε πρωτότοκο θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο»· διότι αλλιώς με αυτόν τον τρόπο η αγιότητα θα μεταφερόταν και στην άλογη φύση· αλλά ότι «Κάθε αρσενικό που ανοίγει μήτρα»· δηλαδή, όταν ο τοκετός προέλθει χωρίς πείρα γάμου· όταν η σύλληψη αυτού που γεννιέται δεν γίνει από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από το Άγιο Πνεύμα· όταν, χωρίς να έχει κρούσει κανείς από έξω, το ίδιο το βρέφος ανοίξει από μέσα· όταν, ενώ οι σφραγίδες και τα κλείστρα της παρθενίας διατηρούνται ασάλευτα, το γεννώμενο εξέλθει· κατ' αυτόν τον τρόπο «Κάθε αρσενικό που ανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο».

Ως σπέρμα δε του Θεού θα μπορούσαν να νοηθούν εκείνοι που έχουν κληθεί από Αυτόν διά της πίστεως. Θα αναγγελθεί στον Κύριο η γενεά που έρχεται. Και αυτά αναφέρονται στα έθνη. Σε λαό που πρόκειται να γεννηθεί, τον οποίο εποίησε ο Κύριος. Παρόμοιο είναι το: Δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό.

Διότι και εδώ το «εγέννησεν» είναι δηλωτικό του όρου «υιός»· όπως λέει και μέσω του προφήτη: «Υιούς εγέννησα και ύψωσα». Και γενικότερα, όταν η Γραφή θέλει να υποδηλώσει τον υιό, δεν το εκφράζει με το ρήμα «έκτισα», αλλά πάντοτε με το ρήμα «εγέννησα». Αυτό πάλι φαίνεται να λέει και ο Ιωάννης: «Έδωσε σε αυτούς εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε εκείνους που πιστεύουν στο όνομά του, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό»· και είναι πάρα πολύ εύστοχη η παρατήρηση και σε αυτό το σημείο. Διότι, από τη μία, αναφέρει το «να γίνουν», επειδή αυτοί ονομάζονται υιοί όχι κατά φύσιν, αλλά κατά θέσιν· από την άλλη, είπε το «εγεννήθησαν», επειδή ακριβώς έλαβαν και αυτοί το όνομα του υιού.

Διότι ο Θεός όχι μόνο τους έπλασε ανθρώπους, αλλά και τους ονόμασε «υιούς», σαν να τους είχε γεννήσει. Διότι το «εγέννησε» είναι και εδώ δηλωτικό του «υιός», όπως λέει και μέσω του προφήτη: «υιούς εγέννησα και ύψωσα»· και γενικά, όταν η Γραφή θέλει να υποδηλώσει τον υιό, δεν το κάνει με τη λέξη «έκτισα», αλλά πάντοτε με τη λέξη «εγέννησα». Και αυτό πάλι φαίνεται να λέει ο Ιωάννης: «έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό», όπου και εδώ η παρατήρηση είναι απόλυτα ορθή. Το μεν «να γίνουν» το λέει επειδή ονομάζονται υιοί όχι φύσει, αλλά θέσει· το δε «εγεννήθησαν» το είπε επειδή έλαβαν και αυτοί γενικώς την ονομασία του υιού. Αλλά ο λαός, όπως λέει ο προφήτης, «αθέτησε» τον ευεργέτη. Αυτή όμως είναι η φιλανθρωπία του Θεού: ότι για εκείνους των οποίων είναι Δημιουργός, γι' αυτούς γίνεται αργότερα και Πατέρας κατά χάριν. Και γίνεται Πατέρας, όταν οι πλασμένοι άνθρωποι, όπως είπε ο απόστολος, λάβουν «στις καρδιές τους το Πνεύμα του Υιού να κράζει: “Αββά, ο Πατήρ”». Αυτοί δε είναι όσοι, αφού δέχθηκαν τον Λόγο, έλαβαν από αυτόν την «εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού». Διαφορετικά, δεν θα μπορούσαν να γίνουν υιοί, εφόσον είναι φύσει κτίσματα, εάν δεν δεχθούν το Πνεύμα του όντως φύσει και αληθινού Υιού. Γι' αυτό, προκειμένου να συμβεί αυτό, «ο Λόγος έγινε σάρκα», ώστε να καταστήσει τον άνθρωπο δεκτικό της θεότητας.

Ανόμ.: Διότι τα άλλα πνεύματα δεν εκπορεύονται από Αυτόν; Ορθ.: Και εμείς γεννηθήκαμε από τον Θεό· διότι είναι γραμμένο: «Σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό». Αλλά όπως ακριβώς εμείς, που γεννηθήκαμε από τον Θεό, δεν γεννηθήκαμε από τη γαστέρα της υποστάσεώς Του, έτσι και τα πνεύματα που εκπορεύονται από τον Θεό δεν προέρχονται από το στόμα της υποστάσεώς Του. Το Άγιο Πνεύμα όμως είναι Πνεύμα από το στόμα της υποστάσεώς Του· «Διότι με τον λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους». Και ο Πατέρας λέγει: «Ιδού ο Παίς μου, ο αγαπητός μου, στον οποίο ευαρεστήθηκε η ψυχή μου. Θα θέσω το Πνεύμα μου επάνω του». Ανόμ.: Εάν και ο Υιός προέρχεται από την υπόσταση, και το Πνεύμα από την υπόσταση, μήπως είναι αδέλφια; Ορθ.:

Σχετικά δε με το ρητό «Σάρκα και αίμα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού, ούτε η φθορά την αφθαρσία», ονομάζει «σάρκα και αίμα» την ακαθαρσία και την πορνεία και τα σαρκικά θελήματα. Και θέλεις να μάθεις ότι οι άνθρωποι, ενώ βρίσκονται μέσα στο σώμα, γίνονται πνευματικοί; Άκουσε τον Κύριο που λέει στον Νικόδημο: «Πρέπει να γεννηθείτε άνωθεν», και ύστερα είπε: «Από νερό και Πνεύμα». Και εφόσον γεννιούνται από το Πνεύμα, είναι πνευματικοί. Και πάλι λέει: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό», και «Ο Θεός είναι πνεύμα». Εφόσον, λοιπόν, βρίσκονται εν Πνεύματι, έγιναν πνευματικοί, αφού γεννήθηκαν από τον Θεό· μήπως, άραγε, και εκεί αδυνατεί να τους κάνει πνευματικούς;

Διότι, επειδή αυτό που είναι κατά φύση έχει διαφορετική έννοια από αυτό που είναι κατά χάριν, και αυτό που είναι κατ' αλήθεια από εκείνο που είναι κατά μίμηση, και εμείς έχουμε ονομαστεί υιοί κατά χάριν και κατά μίμηση· άρα Αυτός είναι κατά φύση και κατ' αλήθεια, με τον οποίο βρισκόμαστε σε αντίθεση έχοντας γίνει τέτοιοι, κερδίζοντας το αγαθό της χάριτος αντί για φυσικά αξιώματα. «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Εκείνοι που μέσω της πίστεως στον Χριστό, λέει, έχουν κληθεί στην υιοθεσία του Θεού, απεκδύθηκαν την ευτέλεια της δικής τους φύσης, και στολισμένοι σαν με λαμπρό ένδυμα με τη χάρη Εκείνου που τους τιμά, αναβαίνουν στο υπέρ φύσιν αξίωμα· διότι δεν ονομάζονται πλέον τέκνα σαρκός, αλλά μάλλον γεννήματα του Θεού κατά χάριν. Παρατήρησε δε πόση ασφάλεια εξασφάλισε στους λόγους του ο μακάριος Ευαγγελιστής. Διότι, επειδή επρόκειτο να πει ότι όσοι πίστεψαν έχουν γεννηθεί από τον Θεό, για να μη νομίσει κανείς ότι έχουν προέλθει κατ' αλήθεια από την ουσία του Θεού και Πατέρα, και ότι φτάνουν σε απαράλλακτη ομοιότητα με τον Μονογενή, ή ότι λέγεται και γι' αυτόν με μάλλον καταχρηστικό τρόπο το «από τη μήτρα πριν από τον εωσφόρο σε γέννησα», και έτσι επομένως καταπέσει και ο ίδιος στη φύση των κτισμάτων, ακόμη και αν λέγεται ότι γεννήθηκε από τον Θεό, αναγκαστικά μας προσθέτει την ασφάλεια.

Διότι, αφού είπε ότι τους δόθηκε η εξουσία από τον κατά φύσιν Υιό να γίνουν τέκνα του Θεού, και αφού προεισήγαγε με αυτόν τον τρόπο την κατά θέσιν και κατά χάριν υιοθεσία, προσθέτει πλέον ακινδύνως το: «Από τον Θεό γεννήθηκαν»· ώστε να καταδείξει και το μέγεθος της χάριτος προς αυτούς, καθώς ο Θεός και Πατέρας συνάπτει σε φυσική οικειότητα ό,τι του είναι ξένο, και ανυψώνει το δουλικό στοιχείο στη δεσποτική ευγένεια, εξαιτίας της θερμής αγάπης Του προς αυτό.

Διότι γράφει τα εξής για τον Χριστό: «Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Σε όσους όμως τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό.» Είναι λοιπόν προφανές και σε όλους νομίζω ξεκάθαρο, ότι ακριβώς για αυτές πρωτίστως τις αιτίες, αν και υπήρχε κατά φύση Θεός και εκ Θεού, έγινε άνθρωπος ο Μονογενής, για να κατακρίνει δηλαδή την αμαρτία μέσα στη σάρκα, να νεκρώσει με τον δικό του θάνατο τον θάνατο, και να μας αναδείξει υιούς Θεού, αναγεννώντας εν Πνεύματι στο υπέρ φύση αξίωμα όσους βρίσκονται πάνω στη γη. Διότι ήταν βεβαίως πολύ καλό, με αυτόν τον τρόπο να ανακεφαλαιωθεί πάλι και να αποκατασταθεί στην αρχαία του κατάσταση το γένος που είχε ξεπέσει, δηλαδή το ανθρώπινο.

Ματθ. 11, 11 Μαζί με τους άλλους, οι οποίοι υπήρξαν και πριν από αυτόν, είναι γεννημένος από γυναίκα, ενώ εκείνοι που αποδέχθηκαν την πίστη δεν ονομάζονται πλέον γεννημένοι από γυναίκες, αλλά, όπως λέει ο σοφότατος ευαγγελιστής, «σε όσους τον δέχτηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό»· διότι αναγεννηθήκαμε για την υιοθεσία του Θεού όχι από φθαρτό σπόρο, αλλά διά του ζωντανού και αιώνιου λόγου. Ανώτεροι, λοιπόν, από κάθε γεννημένο από γυναίκα είναι αυτοί που δεν προέρχονται από φθαρτό σπόρο, αλλά έχουν γεννηθεί μάλλον από τον Θεό.

Ο μεν Ιωάννης γεννήθηκε από γυναίκα, εκείνοι όμως που αποδέχθηκαν την πίστη δεν αποκαλούνται πλέον γεννημένοι από γυναίκες, «αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό». Όταν δε ο Χριστός αναστήθηκε σκυλεύοντας τον άδη, τότε δίδεται το πνεύμα της υιοθεσίας. Ο μακάριος Ιωάννης όμως απήλθε πριν να δοθεί το πνεύμα, ώστε, έστω κι αν είμαστε κατώτεροι από εκείνους που κατόρθωσαν τη δικαιοσύνη κατά τον νόμο, εντούτοις έχουμε αξιωθεί ανώτερων δωρεών διά του Χριστού.

Διότι ως προς αυτό ο Χριστός έγινε η απαρχή εκείνων που έχουν αγιαστεί εν Πνεύματι, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό. Είναι, λοιπόν, γεννημένος από το Πνεύμα όσον αφορά τη σάρκα, αυτός πριν από τους άλλους, ώστε και εμείς, μέσω αυτού, να συμπεριληφθούμε σε αυτούς. Είναι δε αναγκαίο να επισημάνουμε ότι πρόσταξε να γίνουν μάρτυρές του ο Ουρίας και ο Ζαχαρίας για τη γρήγορη λεηλασία των λαφύρων. Προσέθετε δε το: «Διότι είναι παρών.» Διότι έχει μαρτυρήσει ο νόμος, αλλά και η προφητεία των αγίων προφητών, ότι όταν γεννηθεί ο Χριστός θα σκυλεύσει τον Σατανά και θα διαρπάσει τα σκεύη του, όπως λέει ο ίδιος, δηλαδή θα κάνει δικούς του εκείνους που κάποτε ήταν προσκυνητές εκείνου. Διότι και ο ίδιος ο Χριστός το έλεγε αυτό, ως παράδειγμα: «Ή πώς μπορεί κάποιος να εισέλθει στην οικία του ισχυρού, και να διαρπάσει τα σκεύη του, εάν πρώτα δεν δέσει τον ισχυρό, και τότε θα διαρπάσει τα σκεύη του;» Λέγοντας δε το «Διότι είναι παρών», υποσχόταν ότι η ανάδειξη του Εμμανουήλ δεν θα βραδύνει. Αυτό ακριβώς βρίσκεται να λέει και προς τον μακάριο Αββακούμ: «Ακόμη λίγο, αυτός που έρχεται θα φθάσει, και δεν θα καθυστερήσει.» <Και μου είπε ο Κύριος: Κάλεσε το όνομά του, Ταχέως σκύλευσον, Οξέως προνόμευσον.>

E f. 120 b, K f. 4 b) Ενώ λοιπόν ο νόμος ίσχυε για κάθε γυναίκα που γεννούσε άρρεν ή θήλυ, και διατύπωνε γενικότατα την καταδίκη, η αγία Παρθένος, από την οποία λέμε ότι γεννήθηκε κατά σάρκα ο Χριστός, εξαιρείται από αυτή τη δυσφημία. Διότι, παρατήρησε, αν θέλεις, την ακρίβεια του νόμου: «Γυναίκα», λέει, και όχι απλώς η οποιαδήποτε αδιακρίτως, αλλά «όποια δεχθεί σπέρμα και γεννήσει άρρεν, ας είναι ακάθαρτη». Εδώ όμως το θείο σώμα συστάθηκε εκ Πνεύματος Αγίου, διαπλασσόμενο αρρήτως μέσα στην αγία Παρθένο, χωρίς να υπακούει στους νόμους της φύσεως. Διότι καθόλου δεν είχε ανάγκη από καταβολή σπέρματος ο πρωτότοκος των αγίων, η απαρχή εκείνων που αξιώθηκαν την εκ Θεού διά του Πνεύματος αναγέννηση, για τους οποίους έχει ειπωθεί σαφώς: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός ή ανδρός, αλλά από τον Θεό». Συνεπώς, η αγία Παρθένος διέφυγε την καταδίκη του νόμου, καθώς ουδόλως δέχθηκε σπέρμα, αλλά με την ενέργεια του Πνεύματος γέννησε για εμάς το θείο βρέφος. (E f. 120, H f. 103 b) Μετά την περιτομή, αναμένει πάλι τον καιρό του καθαρισμού. Και όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες (και συμπλήρωση των ημερών ήταν η τεσσαρακοστή), τότε αναβαίνει στα Ιεροσόλυμα και προσφέρεται ενώπιον του Πατρός, ως άνθρωπος όμοιος με εμάς, ο Θεός Λόγος που συγκάθεται μαζί Του στον θρόνο, Αυτός που καταγραφόταν στους πρωτοτόκους και μέσω της σκιάς του νόμου.

Μήπως σας προέτρεψε κάτι τέτοιο να πάτε εκεί; Αν όμως βγήκατε επωφελώς προς προφήτη, ναι, σας λέω, και κάτι περισσότερο από προφήτη. Διότι ο μεν προφήτης μόνο προλέγει, αυτός όμως όχι μόνο προανήγγειλε Εκείνον που επρόκειτο να έλθει, αλλά και Τον υπέδειξε, λέγοντας: «Ίδε ο Αμνός του Θεού ο αίρων την αμαρτία του κόσμου». Αποκαλεί δε τον Ιωάννη άγγελο, όχι επειδή ήταν άγγελος, διότι ως προς τη φύση του ήταν άνθρωπος, αλλά επειδή επιτέλεσε έργο αγγέλου, αναγγέλλοντας την παρουσία του Χριστού. Έπειτα, παραθέτοντας το «περισσότερο από προφήτη», αναφέρει το «Ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου έμπροσθέν σου». Διότι ανώτερος από προφήτη είναι αυτός που μαρτυρείται από τον Θεό ότι, όντας άγγελός Του, αποστέλλεται προ του προσώπου του Χριστού, για να ετοιμάσει την οδό Του. Διότι αποτελεί μεγάλη μαρτυρία για τον Ιωάννη το «και περισσότερο από προφήτη». Επειδή, ενώ προφητευόταν ότι ο Χριστός πρόκειται να έλθει, συμπροφητεύτηκε μαζί Του και αυτός, ότι θα προπορευόταν ως άγγελός Του. <Μεγαλύτερος προφήτης μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες δεν υπάρχει από τον Ιωάννη τον Βαπτιστή.> (B f. 72). Διότι ο μεν μακάριος Ιωάννης, μαζί με όλους τους άλλους όσοι υπήρξαν πριν από αυτόν, είναι γεννημένος από γυναίκα· όσοι όμως αποδέχθηκαν την πίστη, δεν ονομάζονται πλέον γεννημένοι από γυναίκες, αλλά υιοί Θεού. Διότι λέει: «Όσοι Τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, αλλά από τον Θεό».

Όμως η Συναγωγή των Ιουδαίων δεν θρήνησε τον εξ ουρανού νυμφίο, δηλαδή τον Χριστό· διότι η ίδια τον σκότωσε και συμπεριφέρθηκε με ύβρη απέναντί του. Γι' αυτόν τον λόγο, αποκλείεται από τους θείους νυμφώνες, βρίσκεται έξω από τους ιερούς γάμους και είναι εντελώς αμέτοχη της εορτής, αποκληρωμένη λοιπόν και απορριμμένη και πάρα πολύ μακριά από την ελπίδα των αγίων· έχει δε προσκληθεί αντί για εκείνη η νέα και αρυτίδωτη, η πάναγνη και σοφή, η νύμφη από τον Λίβανο, η ωραία περιστερά, δηλαδή η Εκκλησία που προέρχεται από τα έθνη, η οποία και το ίδιο το πάθος του Κυρίου ομολογεί, και σχεδόν κλαίει για αυτόν με το να συμπάσχει και να πενθεί, και να σηκώνει τον δικό της σταυρό και να τον ακολουθεί, και να επιθυμεί να πορεύεται δια μέσου αυτών εξαιτίας της αγάπης της προς αυτόν. Και ο Εμμανουήλ θα μπορούσε να νοηθεί ως ο παρθενικός νυμφίος της· καίτοι φαινόταν ότι είχε διαπράξει μοιχεία και πορνεία με τον σατανά, όσον αφορά τον τρόπο της πλάνης· λόγω της άνωθεν αναγέννησης, με την οποία πλουτίσαμε δια του Πνεύματος, αρνούμενοι τη σαρκική γέννηση. Διότι έχει γραφτεί για τον Χριστό: «Ήρθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν. Όσοι όμως τον δέχτηκαν, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό.»

Επειδή δε πτώχευσε αν και ήταν πλούσιος, όπως είπα, ο Μονογενής, και μαζί με εμάς ως άνθρωπος δέχθηκε το δικό του Πνεύμα ως κάτι το επίκτητο, «παρέμεινε πάνω του»· διότι έτσι είπε ο μακάριος Ιωάννης ο Ευαγγελιστής· ώστε να κατοικήσει πλέον και μέσα μας μόνιμα, καθώς έχει ήδη παραμείνει στη δεύτερη απαρχή του γένους μας, δηλαδή στον Χριστό. Διότι γι' αυτό έχει ονομαστεί και δεύτερος Αδάμ, μέσω του οποίου αναδημιουργηθήκαμε προς το ασυγκρίτως καλύτερο, και κερδίζουμε πλήρως την αναγέννηση μέσω του Πνεύματος, μη έχοντας πλέον την πρώτη, δηλαδή την κατά σάρκα, που οδηγεί στη φθορά και την αμαρτία. Διότι «το φρόνημα της σαρκός είναι θάνατος», σύμφωνα με το γεγραμμένο· αλλά την άνωθεν και δεύτερη, αυτήν που προέρχεται από τον Θεό μέσω του Πνεύματος, εφόσον είναι αληθές ότι «δεν γεννηθήκαμε από αίματα, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε όσοι συγκαταλέγονται στα τέκνα του Θεού να πλουτίσουν και με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Αυτό το ενήργησε σε εμάς ο Χριστός, και το επιβεβαιώνει ο θεσπέσιος Πέτρος λέγοντας: «Αφού λοιπόν υψώθηκε με τη δεξιά του Θεού, και έλαβε την επαγγελία του Αγίου Πνεύματος από τον Πατέρα, εξέχεε αυτό που εσείς βλέπετε και ακούτε». Διότι δέχεται μεν ως άνθρωπος από τον Πατέρα αυτό που ενυπάρχει σε αυτόν φυσικώς, το εκχέει όμως πλούσια σε εμάς, επειδή είναι και Θεός κατά φύση, αν και έγινε σάρκα. Και το εκχέει σε κάθε σάρκα.

Διότι δεν ανέχθηκε να τη λάβει από συζυγική κλίνη και γάμους, αλλά από σεμνή παρθένο που δεν γνώρισε γάμο, η οποία κυοφόρησε εκ Πνεύματος, αφού την επισκίασε η δύναμη του Θεού, όπως έχει γραφτεί. Εφόσον, λοιπόν, ο Θεός δεν ατίμασε τον γάμο, αλλά μάλλον τον τίμησε με ευλογία, για ποιον λόγο ο Θεός Λόγος έκανε μητέρα της δικής του σάρκας μια παρθένο που κυοφορούσε εκ Πνεύματος; Β — Δεν μπορώ να πω. Α — Κι όμως, πώς να μην είναι σε όλους φανερή η αιτία αυτού του γεγονότος, αν σκεφτούν το εξής; Διότι ήλθε, όπως είπα, ή ακριβέστερα ενανθρώπησε ο Υιός, για να αναδημιουργήσει τα δικά μας στον εαυτό Του και πρωτίστως για μια αγία, θαυμαστή και πραγματικά παράδοξη ανανέωση και ζωή. Έγινε μάλιστα ο ίδιος ο πρώτος που γεννήθηκε από το Άγιο Πνεύμα, εννοώ βέβαια κατά τη σάρκα, ώστε, καθώς η χάρη μεταβαίνει σαν από κάποιον δρόμο και σε εμάς τους ίδιους, έχοντας «όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός», αλλά από τον Θεό διά του Πνεύματος τη νοητή αναγέννηση και την πνευματική συμμόρφωση προς τον εκ φύσεως και αληθώς Υιό, να ονομάζουμε Πατέρα τον Θεό, και έτσι να παραμένουμε άφθαρτοι, εφόσον δεν έχουμε πλέον πατέρα τον πρώτο, δηλαδή τον Αδάμ, στον οποίο και υποκύψαμε στη φθορά. Γι' αυτό λοιπόν και ο Χριστός είπε κάπου: «Και μην ονομάσετε κανέναν πατέρα σας πάνω στη γη, διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο εν τοις ουρανοίς».

ΑΛΛΟ. Εάν, όπως λέγει ο Σωτήρας, αυτός που γεννιέται από το Πνεύμα είναι πνεύμα, και ένας τέτοιος δεν γεννήθηκε από αίματα, ούτε από θέλημα άνδρα ή γυναίκας, αλλά από τον Θεό, άρα το Πνεύμα είναι Θεός κατά φύση, αυτό το οποίο αναγεννά τους αγίους σε ενότητα με τον Θεό, διά της κατοικήσεώς του εντός τους, και τους καθιστά κοινωνούς της δικής του φύσεως.

Από το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο. «Όσοι δε, λέει, τον δέχτηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό.» Αν το Πνεύμα είναι αυτό που, μέσω της πίστεως στον Χριστό, μας αναγεννά για τη σωτηρία, ώστε χάρη ακριβώς σε αυτό να ονομαζόμαστε γεννήματα του Θεού, πώς είναι δυνατόν το Πνεύμα να μην είναι Θεός;

Στον Αγγαίο: Διότι εγώ είμαι μαζί σας, λέει ο Κύριος ο παντοκράτωρ, και το Πνεύμα μου παραμένει ανάμεσά σας. Στο Ευαγγέλιο: Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό.

Για τους οποίους έχει ειπωθεί σαφώς: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό». Συνεπώς, η αγία Παρθένος απέφυγε τη σύλληψη που ορίζει ο φυσικός νόμος, αφού δεν δέχθηκε καθόλου σπέρμα, αλλά γέννησε το θείο βρέφος με την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος.

«Διότι δεν υπάρχει άλλο όνομα κάτω από τον ουρανό, το οποίο να έχει δοθεί στους ανθρώπους, μέσω του οποίου πρέπει να σωθούμε.» Ποιος λοιπόν είναι αυτός που και υπέστη θάνατο και αναστήθηκε με δόξα και κατάγεται από τη Ναζαρέτ, αν όχι ο Ιησούς Χριστός, δηλαδή αυτός που πριν από κάθε αιώνα γεννήθηκε αρρήτως από τον Πατέρα, και στον έσχατο καιρό, όταν ο αιώνας έφτανε στο τέλος του, γεννήθηκε και σωματικά από γυναίκα; Εκείνος λοιπόν που αποδέχεται την πίστη σε αυτόν θα αποκομίσει την εξαιρετική ανταμοιβή· διότι θα ονομαστεί υιός Θεού. «Διότι σε όσους τον δέχθηκαν, λέει, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό.» «Διότι για να γίνει αυτός που πρωτεύει στα πάντα», όπως είναι γραμμένο, γεννήθηκε μέσω γυναίκας.

Διότι ο Πατέρας, όντας αληθινός Θεός, γέννησε τον Υιό όμοιο με τον εαυτό του, Θεό αληθινό. Όχι όπως οι δάσκαλοι γεννούν μαθητές, ούτε όπως ο Παύλος λέει σε κάποιους: «Διότι εν Χριστώ Ιησού εγώ σας γέννησα διά του Ευαγγελίου». Επειδή εδώ, αυτός που δεν είναι κατά φύσιν υιός, έγινε υιός μέσω της μαθητείας· εκεί όμως πρόκειται για φυσικό Υιό, αληθινό Υιό. Ούτε όπως εσείς, οι Φωτιζόμενοι, γίνεστε τώρα υιοί του Θεού. Διότι και εσείς γίνεστε υιοί, αλλά κατά θέσιν και κατά χάριν, όπως έχει γραφτεί: «Όσοι όμως τον δέχτηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Και εμείς μεν γεννιόμαστε από ύδωρ και πνεύμα· αλλά ο Χριστός δεν γεννήθηκε έτσι από τον Πατέρα. Διότι κατά τον καιρό του βαπτίσματος, προσφωνώντας και λέγοντας: «Αυτός είναι ο Υιός μου», δεν είπε «αυτός τώρα έγινε Υιός μου», αλλά «αυτός ΕΙΝΑΙ ο Υιός μου», για να δηλώσει ότι και πριν από την ενέργεια του βαπτίσματος ήταν Υιός.

Έπειτα, «εμφανίστηκε ένας άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, το όνομά του ήταν Ιωάννης. Αυτός ήλθε ως μάρτυρας, για να μαρτυρήσει για το φως, ώστε όλοι να πιστέψουν μέσω αυτού. Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήλθε για να μαρτυρήσει για το φως. Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε. Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Όσοι όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα και σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό. Και ο Λόγος, λέει, έγινε σάρκα, και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Ο Ιωάννης μαρτυρεί και φωνάζει δυνατά λέγοντας: αυτός ήταν για τον οποίο σας είπα»· και ότι «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». Και λέει «δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά φωνή αυτού που βοά στην έρημο». 13. Και όταν διηγείται όλα αυτά, λέει «αυτά έγιναν στη Βηθαβαρά»· σε άλλα όμως αντίγραφα «στη Βηθανία, πέρα από τον Ιορδάνη». Και μετά από αυτά δείχνει ότι του είπαν κάποιοι από τους μαθητές του Ιωάννη: «Ραββί, πού μένεις; Εκείνος δε είπε: ελάτε και δείτε· και πήγαν, και έμειναν κοντά του εκείνη την ημέρα.»

Στον ίδιο λόγο συμφωνούμε και εμείς, ότι το αγαθό γέννημα του αγαθού Πατέρα, φως εκ φωτός, Θεός εκ Θεού, Θεός αληθινός εκ Θεού αληθινού, ήλθε σε εμάς για να μας σώσει· «στα δικά του ήλθε», και όχι σε ξένα· «και οι δικοί του δεν τον δέχτηκαν· όσοι όμως τον δέχτηκαν, σε αυτούς έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα ούτε από σάρκα, αλλά από τον Θεό». Αν και βέβαια κανείς στον κόσμο δεν γεννήθηκε χωρίς σάρκα και αίμα, αλλά όλοι έχουν γίνει μέτοχοι σάρκας και αίματος· διότι τι ήταν πριν γεννηθούν με σάρκα ή τι μπορούμε να είμαστε χωρίς σάρκα; Επειδή όμως ο κόσμος έχει δημιουργηθεί από τον Θεό και εμείς, έχοντας πλαστεί, έχουμε γεννηθεί κατά σάρκα από πατέρες και μητέρες, ήλθε ο Κύριος για να μας γεννήσει από «Πνεύμα και πυρ». Διότι γεννηθήκαμε, και αυτό είναι αληθές, και δεν μπορεί κανείς να αρνηθεί την πρώτη γέννηση ούτε το ότι προερχόμαστε από σάρκα. Ως προς τη δεύτερη όμως γέννηση δεν έχουμε γεννηθεί από σάρκα ούτε από αίμα, δηλαδή όχι κάνοντας χρήση της σάρκας και του αίματος, αλλά έχοντας αποκτήσει σάρκα και ψυχή εν Πνεύματι, η οποία δεν είναι πλέον σαρκική, αλλά αίμα και σάρκα και ψυχή πνευματικά ενωμένα· δηλαδή «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού», σε εκείνους που αλλάζουν το φρόνημά τους και διά της σάρκας, του αίματος και της ψυχής έχουν γίνει ευάρεστοι στον Θεό. Επομένως, εκείνος που ήλθε στα δικά του δεν είναι ξένος, αλλά Δεσπότης των πάντων.

για να σωθεί το πνεύμα, δηλαδή ολόκληρη η Εκκλησία.» 87. Αλλά, λέει, είναι γραμμένο: «σάρκα και αίμα δεν θα κληρονομήσουν τη βασιλεία του Θεού», και νομίζει ότι με αυτό κάτι λέει. Διότι πράγματι δεν μπορεί η πορνεία να κληρονομήσει τη βασιλεία των ουρανών, ούτε η μοιχεία ούτε η ασέλγεια ούτε η ειδωλολατρία, δηλαδή η σάρκα και το αίμα. Εάν όμως νομίζεις ότι αυτό αφορά τη σάρκα και το αίμα, ότι δηλαδή εννοεί την ίδια τη σάρκα, πώς πλέον εκπληρώνεται το λεχθέν: «και σε όσους τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από σάρκα, αλλά από τον Θεό»; Ποιος στον κόσμο έχει γεννηθεί χωρίς σάρκα; Αλλά επειδή μεταβλήθηκαν τα φρονήματα (διότι δεν μεταβλήθηκαν οι φύσεις αυτών που γεννιούνται από μητέρες και πατέρες, από σάρκα και αίμα) και αναγεννήθηκαν με τη δεύτερη γέννηση, αυτήν της γέννησης από τον Κύριο διά του Πνεύματος και του πυρός, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού.

Και δεν θα μπορούσε κανείς να παραποιήσει με σοφίσματα την έννοια του κυρίως Πατρός και του κυρίως Υιού με βάση όσους αποκαλούνται υιοί με την ευρύτερη έννοια, επειδή με αυτόν τον τρόπο θα υπάρχουν πολλοί υιοί του Θεού, όπως όταν λέει: «υιούς γέννησα και ύψωσα, αυτοί όμως με αθέτησαν», και το «δεν υπάρχει ένας πατέρας για όλους σας;» και «σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν», λέει, «από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό», και επιπλέον τα όσα λέγονται για τα άψυχα, όπως «αυτός που γέννησε τις σταγόνες της δροσιάς». Διότι, μέσα από αυτά θα υποστηριχθεί πολύ περισσότερο από την κοινή έννοια το ότι αυτός δεν είναι Υιός, όπως ακριβώς δεν είναι ούτε και αυτά, αλλά, επειδή είναι δημιούργημα όπως αυτά, μετέχει μόνο στην ονομασία του υιού. Η δε Εκκλησία πιστεύει ότι ο Θεός δεν είναι μόνο κτίστης των κτισμάτων (διότι αυτό το γνωρίζουν και οι Ιουδαίοι και οι Έλληνες), αλλά ότι είναι και Πατέρας του Μονογενούς, έχοντας όχι μόνο την κτιστική ενέργεια, βάσει της οποίας νοείται ως κτίστης, αλλά διαθέτοντας ιδίως και κατά τρόπο μονογενή τη γεννητική ενέργεια, σύμφωνα με την οποία νοείται από εμάς ως Πατέρας του Μονογενούς.

Κατά δε τον Σύμμαχο: 〈Και θα πουν: Θα προσδοκήσω τον Κύριο, ο οποίος κρύβει το πρόσωπό του από τον οίκο του Ιακώβ, και θα τον αναμείνω〉. Το ποιοι θα τα πουν αυτά, το διδάσκει προσθέτοντας: 〈Ιδού, εγώ και τα παιδιά που μου έδωσε ο Θεός〉. ⌜Τα μεν λοιπόν ιουδαϊκά 〈παιδιά〉 ήταν σωματικά, από άνδρα και γυναίκα, ενώ τα παιδιά του ίδιου του Κυρίου, ο οποίος αποκαλύπτει αυτά τα λόγια, «δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό», καθώς ο Πατέρας του δώρισε τέτοια τέκνα, τα οποία, μη προσέχοντας πλέον τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, 〈περιμένουν τον Κύριο και σε αυτόν έχουν πεποίθηση〉. Και δεν λέει μόνο ότι αυτά 〈τα παιδιά〉 του 〈έχουν δοθεί παραδόξως από τον Θεό〉, αλλά και πάρα πολλά άλλα 〈σημεία και τέρατα〉, τα οποία θα γίνουν 〈στον οίκο του Ισραήλ〉 κατά τους χρόνους που έχουν προφητευθεί.⌝ Κατά δε τους υπόλοιπους ερμηνευτές έχει ειπωθεί: 〈Ιδού, εγώ και τα παιδιά μου που μου έδωσε ο Κύριος για σημεία και για τέρατα στον Ισραήλ〉· διότι λέει ότι αυτά 〈τα παιδιά, που μου έδωσε ο Θεός〉 δόθηκαν με σκοπό να κάνει μέσω αυτών 〈σημεία και τέρατα στον Ισραήλ〉. Αυτά δε εκπληρώνονταν και όταν ο Σωτήρας έδινε στα δικά του 〈παιδιά〉, δηλαδή στους μαθητές και αποστόλους, «εξουσία να θεραπεύουν κάθε νόσο και κάθε αδυναμία», και τους προέτρεπε ‹να πορεύονται› «προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ιακώβ» κάνοντας 〈σημεία και τέρατα〉. Γι' αυτό πρόσθεσε: «Ασθενείς να θεραπεύετε, λεπρούς να καθαρίζετε».

Εάν, λοιπόν, κάποιος εξέλαμβανε αυτά τα λόγια με πιο σωματικό (υλικό) τρόπο, σαν να απευθύνονταν σε Ιουδαίους που είναι σαρκικοί και περισσότερο σωματικοί, θα μπορούσε να πει ότι η επαγγελία έχει ειπωθεί ως καύχημα για το πλήθος των παιδιών τους, εξαιτίας του ότι δεν κατανοούν τίποτα το σεμνό και το θεοπρεπές. Εάν όμως, απέναντι στην επαγγελία του Θεού, αποβλέψεις στο αξίωμα Εκείνου που ομιλεί, να εννοείς ως «σπέρμα» εκείνο που προήλθε από τον Ισραήλ και το οποίο έχει δηλωθεί στα προηγούμενα με το χωρίο: «Εάν ο Κύριος Σαβαώθ δεν μας είχε αφήσει σπέρμα, θα είχαμε γίνει σαν τα Σόδομα», μέσω του οποίου υποδηλωνόταν ο χορός των αποστόλων και όλοι οι μαθητές του Σωτήρα μας που προήλθαν από τους Ιουδαίους. Αυτοί κατέστησαν πατέρες των Εκκλησιών της οικουμένης και του πλήθους εκείνων που αναγεννήθηκαν κατά Θεόν μέσα σε αυτές, «οι οποίοι γεννήθηκαν όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Αλλά αυτά, λέει, θα είχαν γίνει για σένα, «εάν είχες ακούσει τις εντολές μου». Θα μπορούσε όμως να πει κάποιος, αναφορικά με τους Ιουδαίους, ότι ακόμη και σε αυτούς που παρήκουσαν σε αυτές και δεν τήρησαν τις εντολές, αλλά αντίθετα ειδωλολατρούσαν και σκότωναν τους προφήτες, τα της κατά σάρκα τεκνογονίας τους πλήθαιναν. Πώς λοιπόν ο λόγος υπόσχεται κάτι τέτοιο ως εξαιρετική επαγγελία υπό προϋπόθεση, λέγοντας: εάν τα είχες πράξει αυτά, «η ειρήνη σου θα γινόταν σαν ποταμός και η δικαιοσύνη σου σαν τα κύματα της θάλασσας, καθώς και το σπέρμα σου και οι απόγονοί σου».

Κ'. ΤΟΥ ΑΜΕΛΙΟΥ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΟΥ ΜΑΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗ ΙΩΑΝΝΗ «Και αυτός λοιπόν ήταν ο Λόγος, σύμφωνα με τον οποίο, όντας αιώνιος, δημιουργούνταν τα δημιουργήματα, όπως θα δεχόταν και ο Ηράκλειτος, και, μα τον Δία, αυτόν που ο βάρβαρος αξιώνει ότι βρισκόταν στην τάξη και την αξία της αρχής, ότι ήταν προς τον Θεό και ήταν Θεός· μέσω αυτού έγιναν απολύτως τα πάντα· σε αυτόν κάθε τι που έγινε απέκτησε ζωή και ζωτικότητα και ύπαρξη· και, αφού κατήλθε στα σώματα και ενδύθηκε σάρκα, εμφανίστηκε ως άνθρωπος, επιδεικνύοντας συγχρόνως και τότε το μεγαλείο της φύσης του· και βεβαίως, αφού αποχωρίστηκε το σώμα, θεώθηκε πάλι και είναι Θεός, όπως ακριβώς ήταν πριν κατέλθει στο σώμα και στη σάρκα και στον άνθρωπο». Αυτά είναι προφανές ότι έχουν μεταφραστεί από τη θεολογία του βαρβάρου, όχι πια με συγκαλυμμένο τρόπο, αλλά ευθέως και απολύτως ξεκάθαρα. Και ο βάρβαρος ποιος άλλος ήταν γι' αυτόν, αν όχι ο ευαγγελιστής του Σωτήρα μας, ο Ιωάννης, που ήταν Εβραίος από Εβραίους; Ο οποίος στην αρχή του δικού του συγγράμματος θεολογεί με αυτόν τον τρόπο: «Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος· αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει. Σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων. Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς παρά του Πατρός.»

Αυτά και τα παρόμοια πρέπει να αναζητάς και να επιλέγεις από κάθε Γραφή· διότι όλα εκείνα τα βλέπεις μέσα από τα παρόντα, και στην παρούσα λαμπρότητα κρέμεται όλος ο νόμος και οι προφήτες, όπως λέει κάπου το Ευαγγέλιο, και κάθε θεόπνευστος λόγος και νόμος ανακεφαλαιώνεται σε τούτη τη χάρη, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου. Διότι αυτό είναι και το τέλος των σκυθρωπών και η αρχή των αγαθών, εννοώ δηλαδή το εξής: Βασίλευσε ο θάνατος από τον Αδάμ, λαμβάνοντας την αρχή της φθοροποιού δυναστείας του (αλλά και μέχρι τον Μωυσή παρέμεινε το πονηρό του κράτος, χωρίς ο νόμος να αμβλύνει καθόλου την κακή δυναστεία του θανάτου)· ήλθε η βασιλεία της ζωής και καταλύθηκε το κράτος του θανάτου, και συντελέστηκε μια άλλη γέννηση, ένας βίος διαφορετικός, ένα άλλο είδος ζωής, η μεταστοιχείωση της ίδιας μας της φύσης. Ποια είναι αυτή η γέννηση; Εκείνη που δεν προήλθε από αίματα, ούτε από θέλημα ανδρός, ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό. Πώς συμβαίνει αυτό; Με σαφήνεια θα σου παρουσιάσω τη χάρη με τον λόγο μου: αυτό το γέννημα κυοφορείται μέσω της πίστης, έρχεται στο φως διαμέσου της αναγεννήσεως του βαπτίσματος, τροφός του είναι η Εκκλησία, μαστός τα διδάγματα, τροφή ο άνωθεν άρτος, τελείωση της ηλικίας του η υψηλή πολιτεία, γάμος η συμβίωση με τη σοφία, τέκνα οι ελπίδες, οίκος η Βασιλεία, κλήρος και πλούτος η τρυφή μέσα στον Παράδεισο, και τέλος, αντί του θανάτου, η αιώνια ζωή στη μακαριότητα που επιφυλάσσεται για τους άξιους.

Πράγματι, από τον καρπό αναγνωρίζουμε το δέντρο· δεν μπορεί ένα σάπιο δέντρο να βγάλει καλούς καρπούς. Επειδή, λοιπόν, ο καρπός του μαρτυρίου είναι καλός, επαίνεσε την αριστοτόκο μητέρα, η οποία σώζεται μέσω της τεκνογονίας, καθώς λέει ο Απόστολος. Διότι, επειδή προσέφερε τέτοιον καρπό στον Θεό, απολογήθηκε υπέρ της κοινής φύσης των γυναικών. «Δεν είσαι δικό μου τέκνο», λέει, «ούτε βλάστημα των δικών μου ωδίνων· αφού δέχθηκες τον Θεό, γεννήθηκες κατά Θεόν. Έλαβες την εξουσία να γίνεις τέκνο Θεού. Τρέξε προς τον Πατέρα σου, μην μείνεις πίσω από τους συνομηλίκους σου, μην έλθεις δεύτερος για να λάβεις τον στέφανο, μην αφήσεις ανεκπλήρωτη τη μητρική ευχή· δεν θα λυπήσεις τη μητέρα σου, αν γίνεις στεφανίτης, νικητής και τροπαιοφόρος». Λέγοντας αυτά, και αφού ενδυνάμωσε τον εαυτό της υπερβαίνοντας την ίδια της τη φύση, ή μάλλον αφού ενδυναμώθηκε από το Πνεύμα, εναπέθεσε η ίδια το τέκνο της μαζί με τους υπολοίπους πάνω στην άμαξα, προπέμποντας τον αθλητή με φωτεινό πρόσωπο. Και τι ακολούθησε έπειτα από αυτά; Οι άγιοι άθλησαν εκτεθειμένοι στον αέρα, αγίασαν και το πυρ με την προσθήκη του εαυτού τους, καθώς έγιναν οι ίδιοι ύλη για τη φλόγα.

Αυτός παρουσίασε τα ελεεινά και γεμάτα δάκρυα θεάματα: παιδιά που έμειναν ορφανά σε ανώριμη ηλικία και εκτίθενται ως λάφυρο στους ισχυρούς, τα οποία πολλές φορές χαμογελούν μπροστά στη δυστυχία τους εξαιτίας της άγνοιας των κακών. Και ποια άλλη είναι η αιτία της χηρείας, αν όχι ο γάμος; Επομένως, η αποχή από αυτόν συνεπάγεται τη ματαίωση όλων ανεξαιρέτως αυτών των κακών λειτουργιών, και αυτό δεν είναι καθόλου παράλογο. Διότι, όπου αναιρείται η αρχική καταδίκη που επιβλήθηκε σε εκείνους που αμάρτησαν, και δεν πληθύνονται πλέον οι θλίψεις των μητέρων, σύμφωνα με τη Γραφή, ούτε προηγείται η λύπη της ανθρώπινης γέννησης, εκεί καταργείται οπωσδήποτε μαζί και η συμφορά από τη ζωή και σκουπίζεται το δάκρυ από τα πρόσωπα, καθώς λέει ο προφήτης. Διότι η σύλληψη δεν γίνεται πλέον μέσα σε ανομίες, ούτε η κύηση μέσα σε αμαρτίες, ούτε προέρχεται από αίματα, ούτε από θέλημα άνδρα και από θέλημα σάρκας, αλλά η γέννηση προέρχεται μόνο από τον Θεό. Και αυτό συμβαίνει, όταν κάποιος συλλαμβάνει στο ζωτικό κέντρο της καρδιάς του την αφθαρσία του Πνεύματος και γεννά «σοφία και δικαιοσύνη, αγιασμό και απολύτρωση». Διότι είναι δυνατόν στον καθένα να γίνει μητέρα Εκείνου που τα αποτελεί όλα αυτά, καθώς λέει κάπου ο Κύριος, ότι «Όποιος κάνει το θέλημά μου, αυτός είναι και αδελφός μου και αδελφή μου και μητέρα μου». Ποια θέση λοιπόν έχει πλέον ο θάνατος πάνω σε τέτοιου είδους κυήματα;

Διότι κανείς δεν θα μπορούσε να πει ότι ο Λόγος δεν συνθεωρείται με όλη τη θεότητα του Πατέρα, ώστε να μην αποδειχθεί ότι ένα μέρος του Θεού έχει τον Λόγο, ενώ ένα άλλο είναι γυμνό από τον Λόγο. Πάλι η πνευματική φωνή του Ιωάννη, πάλι ο ευαγγελιστής γαλουχεί με το κήρυγμά του την ακοή των νηπίων· δεν είχαμε ακόμη αυξηθεί τόσο πολύ πνευματικά με τις πρώτες φράσεις, ώστε, ακούγοντας τη λέξη «Υιός», να μην ολισθήσουμε εξαιτίας της συνήθους σημασίας της. Γι' αυτό πάλι ο κήρυκας, αναφωνώντας στην τρίτη φράση, κήρυξε ακόμη τον Λόγο, και όχι τον Υιό, λέγοντας: «Και Θεός ήταν ο Λόγος». Πρώτα είπε σε τι βρισκόταν, έπειτα προς ποιον βρισκόταν, και τώρα λέει τι είναι, ολοκληρώνοντας τον σκοπό του κηρύγματος με την τρίτη επανάληψη. Διότι δεν κηρύσσω, λέει, κάποιον λόγο από αυτούς που κατανοούνται με την πρόχειρη ανθρώπινη έννοια, αλλά κηρύσσω τον Θεό με την ονομασία του Λόγου· διότι αυτός ο Λόγος, ο οποίος ήταν στην αρχή και ήταν προς τον Θεό, δεν ήταν κάτι άλλο εκτός από τον Θεό, αλλά και ο ίδιος ήταν Θεός. Και ο κήρυκας, κορυφώνοντας συνεχώς τις μεγαλειώδεις διακηρύξεις του μέσω της επαναλήψεως, λέει ότι αυτός ο Θεός, ο οποίος προδηλώνεται στο κήρυγμα, είναι εκείνος μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και ότι είναι ζωή και φως των ανθρώπων, και φως αληθινό που λάμπει στο σκοτάδι και δεν αμαυρώνεται από το σκοτάδι, ο οποίος ήρθε στα δικά του και δεν έγινε αποδεκτός από τους δικούς του, και έγινε σάρκα και μέσω της σάρκας κατασκήνωσε στην ανθρώπινη φύση.

Αλλά πρέπει να επανέλθουμε σε αυτούς που συνδέουν το πάθος με τη θεία γέννηση και, εξαιτίας αυτού, αρνούνται ότι ο Κύριος γεννήθηκε αληθινά, προκειμένου να μην αποδώσουν σε αυτόν κανένα πάθος. Διότι το να ισχυρίζονται ότι το πάθος είναι απολύτως συζευγμένο με τη γέννηση, και ότι για τον λόγο αυτό πρέπει να θεωρείται ο Υιός εντελώς ξένος προς την έννοια της γέννησης, ώστε το θείο να παραμένει απολύτως απαλλαγμένο από κάθε πάθος, ίσως σε αυτούς που εξαπατώνται εύκολα να φαινόταν ότι έχει κάποια λογική· για όσους όμως έχουν παιδευθεί στα θεία μυστήρια, η αναίρεση προκύπτει άμεσα από τα κοινώς ομολογούμενα. Ποιος άλλωστε δεν γνωρίζει ότι η γέννηση που μας ανυψώνει προς την αληθινή και μακάρια ζωή δεν είναι ίδια με εκείνη που προέρχεται από αίματα και από θέλημα σαρκός, στην οποία υπάρχει και ροή και μεταβολή και σταδιακή αύξηση προς την τελείωση, και όσα άλλα παρατηρούνται σε αυτού του είδους τη γέννηση; Αντιθέτως, η άλλη γέννηση προέρχεται από τον Θεό και είναι ουράνια και, όπως αναφέρει κάπου το Ευαγγέλιο, πιστεύουμε ότι προέρχεται άνωθεν, και η οποία δεν επιδέχεται τα πάθη της σαρκός και του αίματος. Ας τολμήσουν λοιπόν οι αντίπαλοι να αποφανθούν ένα από τα δύο: είτε ότι δεν υπάρχει η άνωθεν γέννηση, είτε ότι αυτή συντελείται μέσω πάθους. Εντούτοις, και αποδέχονται την ύπαρξή της, και δεν διαπιστώνουν κανένα πάθος σε αυτήν. Επομένως, δεν είναι κάθε γέννηση σύμφυτη με το πάθος, αλλά η μεν υλική υπόκειται σε πάθος, ενώ η άυλη είναι καθαρή από πάθος.

Αν βέβαια, σύμφωνα και με τον μέγα Διονύσιο, «θέωση είναι η προς τον Θεό αφομοίωση και ένωση», πώς θα μπορούσαμε εμείς να δεχτούμε ότι η θέωση είναι μια φυσική μίμηση; Διότι χρειαζόμαστε μεν την ομοίωση, ώστε να βρεθούμε σε αρμονία προς την ένωση εκείνη, διά της οποίας επιτελείται η θέωση. Χωρίς όμως την ένωση, η ομοίωση δεν θα αρκέσει για τη θέωση. Και εννοώ ότι χρειαζόμαστε εκείνη την ομοίωση που προκύπτει από την ενέργεια και την τήρηση των θείων εντολών, η οποία δεν επιτελείται απλώς από μια φυσική μίμηση, αλλά από τη δύναμη του Πνεύματος, η οποία κατά την ιερή μας αναγέννηση κατέρχεται άνωθεν και ενώνεται με άρρητο τρόπο με τους βαπτισμένους. Διά της οποίας δύναμης, αυτοί που «δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα ανδρός, ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό», σαν νεογέννητα βρέφη, «μπορούν να φτάσουν στο μέτρο του πληρώματος του Χριστού». Διότι «ποτέ», λέει, «δεν θα μπορέσει να γνωρίσει κάτι από τα θεοπαράδοτα, ούτε να τα εφαρμόσει στην πράξη, εκείνος που δεν έχει αποκτήσει καν την ένθεη ύπαρξη».

Έτσι, πριν από αυτόν, ο Πέτρος, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης είδαν πάνω στο όρος μια αμυδρή λάμψη της θεότητας, καθώς μεριζόταν αμερίστως η χάρη, η λαμπρότητα και η ενέργεια του Πνεύματος, το οποίο δεν στερείται της δύναμης για την αγία μετάδοση. Διότι, διαφορετικά, κάθε θεία τελετή και κάθε θείο μυστήριο θα ήταν απολύτως ανώφελο για εμάς, εάν, σύμφωνα με τον θεολόγο Δαμασκηνό, ο Κύριος, προσλαμβάνοντας από την Παρθένο τη δική μας σάρκα, δεν μας έδινε ως αντάλλαγμα το θείο Πνεύμα. Ο Οποίος, και σύμφωνα με τον σοφό στα θεία Κύριλλο, για τον λόγο αυτόν έγινε ο Ίδιος ο πρώτος που γεννήθηκε από το Άγιο Πνεύμα κατά τη σάρκα, ώστε, μεταβαίνοντας η χάρη σαν μέσα από μια οδό και σε εμάς, να έχουμε τη νοητή αναγέννηση «όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός».

Βαπτίζεται λοιπόν από τον Ιωάννη και, καθώς ανεβαίνει από το ύδωρ, ανοίγουν γι' αυτόν οι ουρανοί και ακούγεται καθαρά από εκεί η φωνή του Πατρός: «αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα»· και σαν περιστέρι κατέρχεται πάνω του το Πνεύμα του Θεού, υποδεικνύοντας στους παρόντες αυτόν για τον οποίο δίνεται η άνωθεν μαρτυρία. Και φανερώνεται μεν κατ' αυτόν τον τρόπο ότι εκείνος είναι Υιός αληθινός· φανερώνεται δε ο εν τοις ουρανοίς Πατήρ ότι υπάρχει ως αληθινός Πατήρ· φανερώνεται δε και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο προέρχεται ως προς την ύπαρξη από τον Πατέρα, και αναπαύεται στον γνήσιο Υιό του Πατρός· και εγκαθιδρύεται στο ύδωρ του βαπτίσματος η χάρη η δική του και του Πατρός του και του Πνεύματος· έτσι ώστε, μεταδιδόμενη σε εκείνους που στη συνέχεια βαπτίζονται κατά το πρότυπό του, να τους αναγεννά θεϊκά και να τους ανακαινίζει και να τους αναπλάθει μυστικά, ώστε να μην έλκουν πλέον την κατάρα προερχόμενοι από τον παλαιό Αδάμ, αλλά, έχοντας λάβει τη γέννηση από τον νέο Αδάμ, να έχουν από αυτόν την ευλογία, μη όντας πλέον τέκνα σαρκός, αλλά τέκνα Θεού, τα οποία δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό διά του Ιησού Χριστού.

Γι' αυτό και ο Ιωάννης, που αγαπήθηκε ξεχωριστά από τον Χριστό, περιλαμβάνοντας και τις δύο ανακαινίσεις, και του σώματος και της ψυχής, λέει: «τώρα είμαστε τέκνα Θεού»· αυτή είναι η αρχή της υιοθεσίας· αλλά «δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε, γνωρίζουμε όμως ότι, εάν φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν, διότι θα τον δούμε όπως ακριβώς είναι»· αυτή είναι η τελείωση της κατά Θεόν υιοθεσίας και ανακαίνισης που μας χαρίστηκε μέσω του Χριστού, για την οποία ο ίδιος λέει και στο ευαγγέλιο ότι «ο Χριστός έδωσε εξουσία σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό».