Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:13

ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΑΠΟΣΤΟΛΟ ΚΑΙ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗ ΚΑΙ ΕΞΟΧΩΣ ΑΓΑΠΗΜΕΝΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΡΙΣΤΟ ΙΩΑΝΝΗ ΤΟΝ ΘΕΟΛΟΓΟ Στην οποία υπάρχει και λόγος για την αγάπη προς τον Θεό και τον πλησίον. Γιορτάζουμε σήμερα έναν από τους εκλεκτούς Αποστόλους του Χριστού, και τον εγκωμιάζουμε ως πατέρα όλων εκείνων που παίρνουν το όνομά τους από τον Χριστό, ή μάλλον ως πατριάρχη εκείνων που δεν γεννήθηκαν «από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Διότι, όπως ο Ιακώβ ανέδειξε δώδεκα πατριάρχες κατά σάρκα, από τους οποίους προήλθαν οι δώδεκα φυλές του Ισραήλ, έτσι και ο Χριστός ανέδειξε πνευματικά τους δώδεκα μύστες· διότι τη θέση εκείνου που εξέπεσε ελεεινά την αναπλήρωσε ο μέγας Παύλος, προς τον οποίο ο Χριστός έκυψε από τον ουρανό.

Διότι όλοι όσοι βαπτίσθηκαν στον Χριστό, ενδύθηκαν τον Χριστό, σύμφωνα με τον Παύλο· και, ενώ κατά τη φύση είναι παιδιά άλλων, γίνονται υπερφυσικά τέκνα από τον Χριστό, ο οποίος υπερνικά έτσι τη φύση, ώστε ο ίδιος μεν να σαρκωθεί χωρίς σπέρμα εκ Πνεύματος Αγίου και της αειπαρθένου Μαρίας, σε εκείνους δε που πιστεύουν στο όνομά του να παρέχει τη δύναμη και την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού. Διότι, σε όσους τον δέχθηκαν, λέει ο ευαγγελιστής, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε εκείνους που πιστεύουν στο όνομά του, «οι οποίοι γεννήθηκαν όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό».

Πώς όμως, ενώ είπε ότι «γεννήθηκαν από τον Θεό», δεν είπε ότι «και έγιναν τέκνα Θεού», αλλά ότι «έλαβαν τη δύναμη να γίνουν»; Διότι απέβλεπε στο τέλος και σε εκείνη την αποκατάσταση, στην τελειότητα του μέλλοντος αιώνος· επειδή ο ίδιος ευαγγελιστής λέει στις επιστολές του: «δεν φανερώθηκε ακόμη τι θα είμαστε· όταν όμως φανερωθεί, θα είμαστε όμοιοι με αυτόν». Τότε, λοιπόν, θα είμαστε και τέκνα Θεού, έχοντας δει και δεχτεί τη λαμπρότητα του Θεού, καταυγαζόμενοι και συνεκλάμποντες με τη λάμψη της δόξας του Χριστού, όπως ακριβώς και ο Μωυσής και ο Ηλίας παρουσιάστηκαν σε εμάς στο όρος Θαβώρ, έχοντας εμφανιστεί μέσα σε δόξα μαζί του· διότι λέει, «οι δίκαιοι θα λάμψουν σαν τον ήλιο στη βασιλεία του Πατέρα τους». Τώρα όμως, μέσω της χάριτος του θείου βαπτίσματος, λαμβάνουμε τη δύναμη για να φτάσουμε σε αυτό.

Σε όσους δε τον δέχτηκαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· αυτοί δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα σαρκός· το λέει αυτό αναφερόμενος στα έθνη. Διότι δεν είχαν τη συγγένεια με τον Αβραάμ από αίμα ή σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό· γι' αυτό και ευλόγως πρόσθεσε: Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Το έλεος και η αλήθεια συναντήθηκαν, η δικαιοσύνη και η ειρήνη ασπάστηκαν η μία την άλλη. Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη, και η δικαιοσύνη έσκυψε από τον ουρανό. Εδώ εννοεί τη συνδρομή της θεότητας και της ανθρωπότητας, καθώς καθεμία από αυτές έσπευσε σύμφωνα με τη δική της αξία· διότι αυτό σημαίνει το «Συναντήθηκαν».

Ποια λοιπόν θα μπορούσε να είναι η καλύτερη προτροπή προς αυτούς; Αν τους υπενθυμίζαμε τον τρόπο της γέννησης, και της πρώτης και της δεύτερης, της φυσικής και της πνευματικής, και αν τους δείχναμε ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε καθεμία από τις δύο γεννήσεις. Μάλλον όμως δεν πρέπει να τα μαθαίνουν αυτά από εμάς· ο ίδιος ο γιος της βροντής θα τους μιλήσει για αυτά, ο αγαπημένος του Χριστού, ο Ιωάννης. Τι λέει λοιπόν εκείνος; «Όσοι τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού»· έπειτα, υπενθυμίζοντάς τους την πρώτη γέννηση και επιδεικνύοντας μέσω της σύγκρισης το μεγαλείο της παρούσας χάριτος, λέει τα εξής: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Με έναν μόνο λόγο έδειξε την ευγενή τους καταγωγή. Ω, καθαρές ωδίνες! Ω, πνευματικοί τοκετοί! Ω, καινούργιες γεννήσεις! Σύλληψη χωρίς μήτρα, γέννηση χωρίς κοιλιά, τοκετός χωρίς σάρκα, τοκετός πνευματικός, τοκετός από τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Θεού, τοκετός γεμάτος ευφροσύνη και χαρά. Αλλά η πρώτη γέννηση δεν είναι τέτοια, παρά έχει την αρχή της στους θρήνους. Διότι το βρέφος, γλιστρώντας από τη μήτρα και κατεβαίνοντας από τα σπλάχνα, βγάζει την πρώτη του φωνή με δάκρυα, όπως λέει κάποιος: «Βγάζοντας την πρώτη φωνή όμοια με όλους, κλαίγοντας εξίσου». Διότι μέσα από θρήνους γίνεται η είσοδος στη ζωή, με δάκρυα γίνεται το ξεκίνημα, καθώς η φύση προαναγγέλλει το επώδυνο μέλλον. Γιατί κλαίει το παιδί όταν έρχεται στο φως;

Ανέβηκες εσύ από ύδατα ψυχρά· ό,τι λοιπόν ήταν για εκείνον η μήτρα, αυτό έγινε για εσένα η κολυμβήθρα των υδάτων. Είδες τη συγγένεια της γέννησης; Είδες τη συμφωνία της χάριτος; Είδες παντού τη φύση να αδρανεί και τη δύναμη του Θεού να κατεργάζεται το παν; Γι' αυτόν τον λόγο, κατά τον Ισαάκ, είμαστε τέκνα της επαγγελίας. Αλλά υπολείπεται ακόμη ένα ζητούμενο· για εμάς είπε, ότι «όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός». Πώς;

Τύπος, λοιπόν, της γεννήσεως από την Παρθένο είναι η στείρα· και αυτή παραπέμπει τον νου στην πίστη. Πάλι, αυτό έγινε τύπος του ότι μόνο ο Θεός δύναται να γεννήσει. Διότι, εάν ο άνθρωπος είναι το ανώτερο, και γεννιέται χωρίς αυτό, πολύ περισσότερο γεννιέται από τον Ανώτερο. Υπάρχει και άλλη γέννηση που είναι τύπος της αλήθειας, η δική μας η οποία προέρχεται από το Πνεύμα. Αυτής πάλι τύπος είναι η στείρα, διότι δεν προέρχεται από αίματα· αυτή αποτελεί τύπο της άνω γεννήσεως. Η μεν πρώτη λοιπόν δεικνύει το απαθές της, η δε δεύτερη το ότι είναι δυνατόν να γεννηθεί από έναν μόνο. Ο Χριστός βρίσκεται επάνω, κυβερνώντας τα πάντα· έπρεπε να γίνει πιστευτό αυτό. Αυτό συμβαίνει στη γη με τον άνθρωπο. Διότι «Ας ποιήσουμε», λέει, «άνθρωπο σύμφωνα με την εικόνα και την ομοίωσή μας», και καθίσταται άρχοντας όλων των άλογων ζώων. Έτσι, όχι με λόγια, αλλά με πράγματα σας εκπαίδευσε. Το ξεχωριστό της φύσεως το φανέρωνε ο παράδεισος, καθώς και το ότι ο άνθρωπος είναι το καλύτερο από όλα. Επρόκειτο να αναστηθεί ο Χριστός· δες, λοιπόν, πόσα τεκμήρια υπάρχουν για αυτό: ο Ενώχ, ο Ηλίας, ο Ιωνάς, τα γεγονότα στην κάμινο, το βάπτισμα την εποχή του Νώε, τα σπέρματα, τα φυτά, η δική μας γέννηση, η γέννηση όλων των ζώων. Διότι, επειδή σε αυτό διακυβεύονταν τα πάντα, αυτό περισσότερο από όλα είχε πολλούς τύπους. Το ότι τα πάντα δεν στερούνται πρόνοιας, είναι δυνατόν να το συμπεράνουμε από τα δικά μας πράγματα· διότι τίποτα δεν μένει απρονόητο, αλλά και οι αγέλες και όλα τα άλλα έχουν ανάγκη από εξουσία.

Δεν λέει: «Ας δημιουργήσουμε τον άνθρωπο σύμφωνα με τη δική μας εικόνα και ομοίωση»· αλλά τι λέει; Τους δίνει τη δυνατότητα να γίνουν υιοί Θεού, οι οποίοι, όπως λέει, δεν γεννήθηκαν από αίματα, αλλά από τον Θεό. Έπειτα, για να μην υπακούσεις στον όφι, αμέσως διδάσκεσαι να λες: «Σε αποτάσσομαι»· αντί του να πεις: «Οτιδήποτε και αν πεις, δεν πρόκειται να σε ακούσω». Έπειτα, για να μην σε παρασύρει μέσω άλλων, προσθέτει: «και την πομπή σου και τη λατρεία σου και τους αγγέλους σου». Τον εγκατέστησε πλέον όχι για να φυλάσσει τον παράδεισο, αλλά για να πολιτεύεται στον ουρανό. Διότι, αμέσως μόλις ανεβεί, προφέρει αυτά τα λόγια: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς, γενηθήτω το θέλημά σου, ως εν ουρανώ και επί της γης». Δεν υποπίπτει στην όραση το παιδί, δεν βλέπεις δέντρο ούτε πηγή, αλλά αμέσως αγκαλιάζεις τον ίδιο τον Δεσπότη, αναμειγνύεσαι με το Σώμα Του, ενώνεσαι άρρηκτα με το Σώμα που βρίσκεται ψηλά, εκεί όπου είναι αδύνατον να πλησιάσει ο διάβολος.

Από Αυτόν δε εσείς είστε εν Χριστώ Ιησού, ο οποίος έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, και δικαιοσύνη, και αγιασμός, και απολύτρωση. Τη φράση «Εξ αυτού», νομίζω πως την αναφέρει εδώ όχι για την παραγωγή της υπάρξεως, αλλά για την πίστη· δηλαδή, το να γίνουμε τέκνα Θεού όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός. Μη νομίσετε, λοιπόν, ότι αφού μας αφαίρεσε την καύχηση, μας άφησε έτσι· διότι μας έδωσε άλλη μεγαλύτερη καύχηση. Επειδή ενώπιον Εκείνου δεν πρέπει να καυχάται κανείς.

Διότι δεν αρκεί για τη διατήρηση της καθαρότητάς μας μόνο το να βαπτιστούμε και να πιστέψουμε· αλλά πρέπει, αν πρόκειται να απολαμβάνουμε παντοτινά αυτή τη λαμπρότητα, να επιδείξουμε βίο άξιο αυτής. Και αυτό ο Θεός το έκανε να εξαρτάται από εμάς. Διότι το μεν να γεννηθούμε τη μυστική γέννηση, και να καθαριστούμε από όλα τα προηγούμενα αμαρτήματά μας, γίνεται μέσω του βαπτίσματος· το να παραμείνουμε όμως στο εξής καθαροί, και να μη δεχτούμε πάλι καμία κηλίδα μετά από αυτά, είναι στη δική μας εξουσία και προσπάθεια. Για τον λόγο αυτό μας υπενθύμισε και τον τρόπο της γεννήσεως, και μέσα από τη σύγκριση με τις σαρκικές ωδίνες έδειξε την υπεροχή της λέγοντας: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Αυτό δε το έπραξε, ώστε, κατανοώντας το ευτελές και ταπεινό της πρώτης γέννησης, αυτής που προέρχεται από αίματα και θέλημα σαρκός, και επιγινώσκοντας το υψηλό και ευγενές της δεύτερης, που γίνεται διά της χάριτος, να αποκτήσουμε εξαιτίας αυτού υψηλή αντίληψη γι' αυτήν, καθώς και για την άξια δωρεά Εκείνου που μας γέννησε, και να επιδείξουμε πολλή σπουδή στη συνέχεια. Διότι δεν είναι μικρός ο φόβος, μήπως, μολύνοντας αυτή την ωραία στολή με την μετέπειτα ραθυμία και τα παραπτώματά μας, εκδιωχθούμε από την παστάδα και τον νυμφώνα, όπως εκείνες οι πέντε μωρές παρθένες, ή όπως εκείνος που δεν φορούσε ένδυμα γάμου.

Αλλά εγερθείτε, ώστε να μη σας διαφύγει τίποτε από όσα λέγονται. «Και ο Λόγος έγινε σάρκα», λέει, «και εσκήνωσε ανάμεσά μας». Αφού είπε ότι γεννήθηκαν από τον Θεό όσοι τον δέχθηκαν και ότι έγιναν τέκνα Θεού, παραθέτει την αιτία και την προϋπόθεση αυτής της ανείπωτης τιμής. Και αυτή είναι το ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και ότι ο Δεσπότης ανέλαβε τη μορφή του δούλου. Διότι έγινε Υιός ανθρώπου, όντας γνήσιος Υιός του Θεού, για να κάνει τους υιούς των ανθρώπων τέκνα του Θεού. Επειδή, όταν το υψηλό συναναστρέφεται με το ταπεινό, το ίδιο δεν βλάπτεται καθόλου στη δική του δόξα· αντίθετα, ανυψώνει το άλλο από τη μεγάλη του ταπεινότητα.

Και για εκείνη μεν λέει: «Εγώ είπα, θεοί είστε, και υιοί του Υψίστου όλοι»· ενώ για τούτη, ότι «από τον Θεό γεννήθηκαν». Πώς και με ποιον τρόπο; «Διά λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινίσεως του Αγίου Πνεύματος». Και εκείνοι μεν, μετά την ονομασία τους ως υιών, εξακολουθούσαν να έχουν πνεύμα δουλείας· διότι, ενώ παρέμεναν δούλοι, τιμώνταν κατ' αυτόν τον τρόπο με το να κληθούν έτσι· εμείς όμως, αφού γίναμε ελεύθεροι, τότε δεχθήκαμε την τιμή όχι απλώς ως όνομα, αλλά στην πράξη. Και δηλώνοντας αυτό ο Παύλος έλεγε: «Διότι δεν λάβατε πάλι πνεύμα δουλείας για να φοβάστε, αλλά λάβατε πνεύμα υιοθεσίας, με το οποίο κράζουμε: Αββά, ο Πατέρας». Διότι, αφού γεννηθήκαμε άνωθεν, και όπως θα έλεγε κανείς, αναδημιουργηθήκαμε εκ βάθρων, κατ' αυτόν τον τρόπο κληθήκαμε υιοί. Και αν κανείς εξετάσει προσεκτικά τον τρόπο της αγιοσύνης, ποιος είναι ο ένας και ποιος ο άλλος, θα διαπιστώσει και πάλι, και στο σημείο αυτό, μεγάλη τη διαφορά. Επειδή εκείνοι μεν, όταν δεν ειδωλολατρούσαν, ούτε πόρνευαν, ούτε μοίχευαν, αποκαλούνταν με αυτό το όνομα· εμείς όμως γινόμαστε άγιοι όχι μόνο με την αποχή από αυτά, αλλά και με την απόκτηση σπουδαιότερων δωρεών. Και πρώτα μεν, τυγχάνουμε αυτής της δωρεάς από την ίδια την επιφοίτηση του Πνεύματος· έπειτα δε και από τον τρόπο ζωής, που είναι πολύ ανώτερος από τον ιουδαϊκό. Και για να βεβαιωθείς ότι τα λόγια αυτά δεν είναι κούφιο καύχημα, άκουσε τι λέει σε εκείνους: «Δεν θα καταφύγετε σε μαντείες, ούτε θα υποβάλλετε σε καθαρμούς τα παιδιά σας, επειδή είστε λαός άγιος».

«Περπατάτε, όσο έχετε το φως». Σε ποιον καιρό αναφέρεται εδώ; Άραγε σε ολόκληρη την παρούσα ζωή ή στον χρόνο πριν από τον σταυρό; Εγώ νομίζω και στους δύο. Διότι, εξαιτίας της άφατης φιλανθρωπίας του, πολλοί πίστεψαν και μετά τον σταυρό. Λέει δε αυτά για να τους παρακινήσει εσπευσμένα προς την πίστη, πράγμα που έκανε και πιο πάνω, λέγοντας τα εξής: «Ακόμη λίγο χρόνο είμαι μαζί σας. Εκείνος που περπατά στο σκοτάδι δεν γνωρίζει πού πηγαίνει». Πόσα, λοιπόν, πράττουν τώρα οι Ιουδαίοι και δεν γνωρίζουν τι πράττουν! Αλλά βαδίζοντας σαν να βρίσκονται στο σκοτάδι, νομίζουν μεν ότι βαδίζουν στον ορθό δρόμο, ενώ βαδίζουν στον αντίθετο, τηρώντας τα σάββατα, φυλάσσοντας τον νόμο και τηρώντας διατάξεις περί τροφών· και δεν γνωρίζουν πού περπατούν. Γι' αυτό έλεγε: «Περπατάτε στο φως, για να γίνετε υιοί του φωτός»· δηλαδή, δικοί μου υιοί. Καίτοι στον πρόλογο λέει ο ευαγγελιστής ότι «δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό», δηλαδή από τον Πατέρα· εδώ, όμως, λέγεται ότι τους γεννά ο ίδιος, για να μάθεις ότι η ενέργεια του Πατρός και του Υιού είναι μία. Αφού τα είπε αυτά ο Ιησούς, αναχώρησε και κρύφτηκε από αυτούς. Τώρα γιατί κρύβεται; Διότι ούτε πέτρες σήκωσαν εναντίον του, ούτε ξεστόμισαν κάποια παρόμοια βλασφημία όπως προηγουμένως. Για ποιον λόγο λοιπόν κρύφτηκε;

Είδες αμέσως από τα προοίμια τι είδους είναι τα ευαγγέλια; Εάν όμως αμφιβάλλεις για τα δικά σου, πίστεψε σε αυτά ξεκινώντας από τα δικά του. Διότι είναι πολύ πιο δύσκολο, σύμφωνα με τον ανθρώπινο λογισμό, να γίνει ο Θεός άνθρωπος, παρά να αναδειχθεί ο άνθρωπος υιός του Θεού. Όταν λοιπόν ακούσεις ότι ο Υιός του Θεού είναι υιός του Δαβίδ και του Αβραάμ, μην αμφιβάλλεις πλέον ότι και εσύ, ο υιός του Αδάμ, θα γίνεις υιός του Θεού. Διότι ούτε άσκοπα ούτε μάταια ταπείνωσε τόσο πολύ τον εαυτό του, εάν δεν επρόκειτο να μας ανυψώσει. Γεννήθηκε, δηλαδή, κατά σάρκα, για να γεννηθείς εσύ κατά πνεύμα· γεννήθηκε από γυναίκα, για να πάψεις εσύ να είσαι υιός γυναίκας. Για τον λόγο αυτόν η γέννησή του έγινε διπλή, και όμοια με τη δική μας, και ανώτερη από τη δική μας. Διότι το να γεννηθεί από γυναίκα ήταν κοινό με εμάς· το να μη γεννηθεί όμως από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός ή ανδρός, αλλά από το Άγιο Πνεύμα, προμήνυε τη γέννηση που μας υπερβαίνει και που επρόκειτο να ακολουθήσει, την οποία έμελλε να μας χαρίσει μέσω του Πνεύματος.

Ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα. Όπως ακριβώς στην αρχή είπε: «Αυξάνεσθε, και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη», και σε ολόκληρη τη γη ο λόγος διαδόθηκε· έτσι και μετά από αυτά είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· και ότι: «Θα κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο»· και το πρόσταγμα αυτό, σε ελάχιστη χρονική στιγμή, κατέλαβε τα πέρατα της οικουμένης. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο κόκκος του σίτου, εάν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει αυτός μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό». Και πάλι: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Ενώ λοιπόν στην αρχή από έναν έγιναν πολλοί, καθώς το πλήθος αυξανόταν σύμφωνα με τον νόμο της φύσης (γι' αυτό και η διαδικασία προχωρούσε πιο αργά), την εποχή των αποστόλων το πλήθος αυξανόταν όχι με τον νόμο της φύσης, αλλά με τη χάρη. Γι' αυτό, αμέσως μέσα σε μία ημέρα έγιναν τρεις χιλιάδες, έπειτα πέντε χιλιάδες, έπειτα δέκα χιλιάδες, και έπειτα ολόκληρη η οικουμένη· αφού γεννήθηκαν μέσα από αυτή την καλή αναγέννηση, αυξήθηκαν και πληθύνθηκαν, και φανέρωσαν μέσω των έργων τους την ευλογία που έλαβαν. Διότι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σάρκας, αλλά από τη χάρη του Θεού. «Εκείνος που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη». Αυτό μάλιστα θα μπορούσε να το πει κανείς κυρίως για την Εκκλησία· και το πιο θαυμαστό βέβαια είναι ότι, ενώ την πολεμούσαν, απολάμβανε ειρήνη, και ενώ όλοι την επιβουλεύονταν, εκείνη ζούσε με απόλυτη ασφάλεια. Γι' αυτό και έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω».

Ϛ΄. Ότι είναι διάκονοι των μεγαλύτερων δωρεών του Θεού. Διότι, εάν κανείς δεν μπορεί να εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, εάν δεν αναγεννηθεί δι' ύδατος και Πνεύματος, και εάν εκείνος που δεν τρώγει τη σάρκα του Κυρίου και δεν πίνει το αίμα Του αποκλείεται από την αιώνια ζωή, και εφόσον όλα αυτά δεν επιτελούνται δι' ουδενός άλλου, παρά μόνο διά των αγίων εκείνων χειρών, των χειρών του ιερέως εννοώ, πώς θα μπορούσε κάποιος χωρίς αυτούς είτε να διαφύγει το πυρ της γέεννας είτε να αξιωθεί των αποταμιευμένων στεφάνων; Διότι αυτοί είναι, αυτοί ακριβώς στους οποίους έχουν εμπιστευθεί τις πνευματικές ωδίνες και έχει ανατεθεί η πνευματική γέννηση διά του βαπτίσματος· δι' αυτών ενδυόμαστε τον Χριστό και συνθαπτόμαστε με τον Υιό του Θεού, γινόμαστε μέλη εκείνης της μακάριας Κεφαλής. Ώστε δικαίως θα πρέπει να είναι για εμάς όχι μόνο περισσότερο σεβαστοί από τους άρχοντες και τους βασιλείς, αλλά και περισσότερο τιμώμενοι από τους ίδιους μας τους πατέρες. Διότι οι μεν μας γέννησαν εξ αιμάτων και εκ θελήματος σαρκός, ενώ οι δε είναι για εμάς οι αίτιοι της εκ Θεού γεννήσεως, εκείνης της μακάριας παλιγγενεσίας, της αληθινής ελευθερίας και της κατά χάριν υιοθεσίας.

Συνέλθετε, λοιπόν, όσες περιπέσατε σε τέτοιον κίνδυνο ναυαγίου, γνωρίστε, διδαχθείτε, παιδευθείτε, ότι ο μεν καρπός της αμαρτίας είναι θάνατος, ο δε καρπός του Πνεύματος είναι ζωή και ειρήνη και αγιασμός. Όσοι τώρα και πάντοτε θέλετε να αποφύγετε αυτόν τον θάνατο, εκλάβετε όλα όσα λέγονται ως υπόθεση της σωτηρίας σας· και αυτό να μελετάτε πάντοτε όλοι, εξαιρέτως δε οι μοναχοί, και εσείς οι παρθένες που έχετε αφιερώσει τα σώματά σας στον Κύριο: να περιπατείτε κατά το Πνεύμα και να μην ικανοποιήσετε την επιθυμία της σάρκας. Διότι η επιθυμία της σάρκας βλάστησε ως καρπό της αμαρτίας τον θάνατο· ο δε πνευματικός καρπός βλαστάνει ζωή αιώνια και αφθαρσία και αγιασμό και ειρήνη, ψυχικώς και σωματικώς. Γι' αυτό, ας είναι γνωστό σε όλους σας τούτο, ότι καμία αρετή δεν είναι εκ φύσεως πολυτιμότερη από την παρθενία ανάμεσα σε κάθε φυτό αρετής, αλλά ούτε και όμοιά της βρίσκεται, εάν εκείνος ο μοναχός ή η παρθένος δεν εκπορνευθεί κατά τη διάνοια· διότι η συγκατάθεση στους λογισμούς έχει ήδη ολοκληρώσει όλη την πράξη. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: «Καθένας που βλέπει γυναίκα για να την επιθυμήσει, την έχει κιόλας μοιχεύσει μέσα στην καρδιά του». Τίποτα δε δεν διαχωρίζεται ανάμεσα στο άρρεν και το θήλυ· διότι όλοι είμαστε από το ίδιο φύραμα, όπως λέει το Ευαγγέλιο: αφενός ομιλεί για θέλημα ανδρός, αφετέρου για θέλημα σαρκός, δηλώνοντας ότι όλα είναι ένα και το αυτό.

Επομένως, ας μην αξιώνουν να είναι πατέρες τέτοιοι άνθρωποι, από τους οποίους υπολείπονται κατά πολύ σύμφωνα με τον κανόνα της πνευματικής φιλοσοφίας. Αλλά, όταν τους γεννήσουν με αυτόν τον τρόπο, τότε ας αναζητήσουν και απογόνους· διότι μόνο τότε θα μπορέσουν και να τους δουν. Διότι έχουν παιδιά, έχουν, τα οποία δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον ίδιο τον Θεό. Αυτά τα παιδιά δεν αναγκάζουν τους πατέρες να κοπιάζουν για χρήματα, ούτε για γάμο, ούτε για τίποτε άλλο παρόμοιο, αλλά, αφήνοντάς τους απαλλαγμένους από κάθε φροντίδα, τους προσφέρουν την ευκαιρία να απολαύσουν μεγαλύτερη χαρά από τους φυσικούς πατέρες. Διότι δεν γεννιούνται και δεν ανατρέφονται για τα ίδια πράγματα με τα φυσικά παιδιά, αλλά για πολύ μεγαλύτερα και λαμπρότερα· γι' αυτό και ευφραίνουν περισσότερο εκείνους που τα γέννησαν. Εκτός όμως από αυτά, θα μπορούσα να προσθέσω και τούτο: ότι για εκείνους μεν που δεν πιστεύουν στην ανάσταση, δεν είναι παράλογο να θρηνούν για τέτοια πράγματα, εφόσον αυτή είναι η μόνη παρηγοριά που τους απομένει. Εμείς όμως, που θεωρούμε τον θάνατο ύπνο, και διδασκόμαστε να περιφρονούμε όλα τα εγκόσμια, ποιας συγγνώμης θα ήμασταν άξιοι, εάν θρηνούσαμε γι' αυτά και επιζητούσαμε να δούμε και να αφήσουμε παιδιά εδώ, από όπου βιαζόμαστε να φύγουμε και όπου, όσο βρισκόμαστε, αναστενάζουμε; Και αυτά βέβαια έχουν λεχθεί από εμάς προς τους πνευματικότερους.

Ο δε Σαρακηνός: Και πώς λέει ο Θεός προς τον Ιερεμία: «Προτού σε πλάσω στην κοιλιά σε γνώριζα και από τη μήτρα σε αγίασα;» Ο Χριστιανός: Μέσα στην κοιλιά κάθε ανθρώπου ο Θεός έπλασε την έμψυχη και σπερματική δύναμη, από τον Αδάμ και εξής. Διότι ο Αδάμ, έχοντας στην κοιλιά του τον Σηθ τον γέννησε, όπως προείπα, και ο Σηθ τον Ενώς, και κάθε άνθρωπος, έχοντας από πριν τον υιό στην κοιλιά του, έτσι και ο υιός γέννησε και γεννά μέχρι σήμερα. Το δε «από τη μήτρα σε αγίασα» εννόησέ το για εκείνη που όντως γεννά τα τέκνα του Θεού σύμφωνα με τη μαρτυρία του αγίου Ευαγγελίου: «διότι όσοι τον δέχθηκαν, λέει, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε όσους πιστεύουν στο όνομά του, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα άνδρα ούτε από θέλημα σάρκας, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό» διά του βαπτίσματος.

Έτσι λοιπόν πολιτεύεται με αγιότητα και αναδεικνύεται επάξια άγιος και θαυμαστός ναός του Υψίστου Θεού. Επειδή δε ο εχθρός της σωτηρίας μας παρακολουθούσε στενά τις παρθένους εξαιτίας της προφητείας του Ησαΐα, ο οποίος είχε πει: «Ιδού η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ, το οποίο μεταφράζεται: Ο Θεός είναι μαζί μας», προκειμένου να ξεγελάσει αυτόν που πάντοτε υπερηφανευόταν για τη σοφία του Εκείνος «που συλλαμβάνει τους σοφούς στην πανουργία τους», η νεάνιδα δίνεται από τους ιερείς σε μνηστεία με τον Ιωσήφ, σαν νέος τόμος σε εκείνον που γνωρίζει γράμματα· αυτή δε η μνηστεία αποτελούσε τόσο προστασία για την παρθένο όσο και παραπλάνηση για εκείνον που παρακολουθούσε τις παρθένους. «Όταν δε ήλθε το πλήρωμα του χρόνου», απεστάλη άγγελος Κυρίου προς αυτήν, για να της αναγγείλει τη σύλληψη του Κυρίου· και έτσι συνέλαβε τον Υιό του Θεού, την ενυπόστατη δύναμη του Πατρός, «όχι από θέλημα σαρκός ούτε από θέλημα ανδρός», δηλαδή από συνεύρεση και σπορά, αλλά από την ευδοκία του Πατρός και τη συνεργία του Αγίου Πνεύματος. Και χορήγησε στον Κτίστη το να κτιστεί και στον Πλάστη το να πλαστεί και στον Υιό του Θεού και Θεό το να σαρκωθεί και να ενανθρωπήσει από τις αγνές και αμόλυντες σάρκες και τα αίματά της, ξεπληρώνοντας το χρέος της προμήτορος· διότι, όπως ακριβώς εκείνη είχε πλαστεί από τον Αδάμ χωρίς σαρκική συνεύρεση, έτσι και αυτή γέννησε τον νέο Αδάμ, ο οποίος τίκτεται σύμφωνα με τον νόμο της κυήσεως αλλά υπέρ φύσιν ως προς τη γέννηση.

Πάνω απ' όλα, ας θυμηθούμε αυτά τα τρία με βαθιά επίγνωση ψυχής: τίνος υιοί γίναμε κατά χάριν; ποια είναι η πατρίδα μας; και ποια είναι η κληρονομιά μας; Το πρώτο μας το διδάσκει ο υιός της βροντής, ο Ιωάννης, λέγοντας: «όσοι δε τον δέχτηκαν, σε αυτούς έδωσε το δικαίωμα να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό». Το δεύτερο μας το δείχνει ο θειότατος Παύλος γράφοντας τα εξής: «διότι το πολίτευμά μας βρίσκεται στους ουρανούς, από όπου και απεκδεχόμαστε ως σωτήρα τον Κύριο Ιησού»· και πάλι: «έχετε προσέλθει στο όρος Σιών, και στην πόλη του ζώντος Θεού, την επουράνια Ιερουσαλήμ, και σε πανήγυρη μυριάδων αγγέλων, και στην εκκλησία των πρωτοτόκων που είναι καταγεγραμμένοι στους ουρανούς»· και πάλι: «διότι δεν έχουμε εδώ μόνιμη πόλη, αλλά αναζητούμε τη μελλοντική».

Επειδή, λοιπόν, για χάρη μας Αυτός που μας δημιούργησε και που μόνος είναι ομόθεος και ομόδοξος με τον Πατέρα μαζί με το Πνεύμα, ο Υιός και Λόγος, γίνεται αληθινά άνθρωπος όμοιος με εμάς και προερχόμενος από εμάς, και γεννιέται σωματικά χωρίς αμαρτία, και καταδέχεται ο κατά φύση Θεός να υποβληθεί για χάρη μας στη γέννηση από το βάπτισμα προς πνευματική υιοθεσία, για τον λόγο αυτόν ο δάσκαλος, καθώς νομίζω, συνέδεσε τη σάρκωση με τη γέννηση από το βάπτισμα, με σκοπό να νοηθεί ως αθέτηση και κατάργηση της γέννησης από τα σώματα. Διότι αυτό που ο Αδάμ (εννοώ δηλαδή τη γέννηση από το Πνεύμα προς θέωση) παρέλειψε θεληματικά και καταδικάστηκε να γεννιέται σωματικά για φθορά, αυτό ακριβώς, με τη θέλησή Του, ως αγαθός και φιλάνθρωπος, αφού έγινε άνθρωπος στο δικό μας παράπτωμα και συγκαταδίκασε θεληματικά τον εαυτό Του μαζί με εμάς, Αυτός που μόνος είναι ελεύθερος και αναμάρτητος, και αφού καταδέχτηκε τη γέννηση από σώματα, στην οποία βρισκόταν η ισχύς της δικής μας καταδίκης, το διόρθωσε μυστικά με τη γέννηση εν Πνεύματι. Και αφού έλυσε για χάρη μας στον εαυτό Του τα δεσμά της σωματικής γέννησης, μας έδωσε την εξουσία, μέσω της κατά Πνεύμα γέννησης σύμφωνα με τη θέλησή μας, να γίνουν τέκνα Θεού, αντί (τέκνα) σάρκας και αίματος, όσοι πιστεύουν στο όνομά Του.

Το πόσο υπερέχει αυτό που τελειοποιεί σε σύγκριση με αυτό που τελειοποιείται, είναι νομίζω σε όλους φανερό. Διότι, αναντίρρητα, το κατώτερο ευλογείται από το ανώτερο, και μεταξύ εκείνων που διακόνησαν υπερέχει αυτός που είναι ανώτερος στο αξίωμα, όσο ακριβώς υπερέχει ο δημιουργός από το δημιούργημα, ή αυτός που κατασκεύασε τον οίκο από τον οίκο, και ο κεραμέας από τον πηλό. Διότι, «Ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήρθαν μέσω του Ιησού Χριστού». Εκείνος μας έκανε τέκνα του, γεννημένους όχι από αίμα και θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό εν Πνεύματι, όπως ας αναφωνήσει ο Ιωάννης, η μεγάλη φωνή της αλήθειας.

Και περιβάλλουμε με σεβασμό τα θεία κηρύγματα των αγίων προφητών και αποδεχόμαστε ως λόγια του Θεού αυτά που διακονούνται από αυτούς, και τους ίδιους τους τιμούμε, όχι αποδίδοντας λατρεία στην κτίση αντί στον Κτίστη, αλλά επειδή κλήθηκαν άξιοι του Θεού και έλαβαν μέρος στη χάρη που προέρχεται από Εκείνον και στην οικειότητα μαζί Του, χάρη στην καθαρότητα της ψυχής και του σώματος. Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, επειδή αξιώθηκαν τέτοιας δόξας, τιμούμε, μαζί με των άλλων αγίων, και τα ιερά τους εικονίσματα. Από αυτό αποδεικνύεται σαφώς ότι οι παραδόσεις των προφητών και των πατέρων ανήκουν περισσότερο σε εμάς, παρά σε εκείνους που υβρίζουν τους ίδιους και τον Θεό. Επειδή, λοιπόν, σε εμάς που έχουμε από παλιά ξεφύγει από τη δεισιδαίμονα πλάνη, έχει χαριστεί και έχει δοθεί η εξουσία να γίνουμε τέκνα Θεού, και να γεννηθούμε όχι από αίμα και σάρκα, αλλά από τον Θεό, και, αφού λάβαμε τη θεία επίγνωση, να προσκυνούμε και να λατρεύουμε με αλήθεια και ειλικρίνεια τον ζωντανό και αληθινό Θεό, που γνωρίζεται και προσκυνείται ως Τριάδα, πώς τολμά ο βέβηλος και ακάθαρτος να αποδίδει και να προσάπτει στους Χριστιανούς ειδωλολατρικούς θεσμούς και πρακτικές; Το υπερβολικό μέγεθος της πλάνης του δεν μπορεί να το παραστήσει κανένας λόγος. Αυξάνει δε ιδιαίτερα το μέγεθος της μανίας του το γεγονός ότι, ενώ μιλάει σε ανθρώπους που γνωρίζουν τον νόμο, δεν αποδέχεται τα όσα λέγονται στον νόμο, ώστε να φανεί ακόμη πιο απειθής και αχάριστος και από τους Ιουδαίους.

Γι' αυτόν τον λόγο αποκρύπτει και τη φυσική γέννηση, όταν και οι δύο συμβαίνουν στα ίδια πρόσωπα. Λέει δηλαδή: «Όσοι τον δέχθηκαν, στους οποίους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, δεν γεννήθηκαν από αίματα», αν και έχουν γεννηθεί, και σάρκες ήταν εκείνοι που τους γέννησαν, και η γέννηση εκείνη προηγήθηκε από αυτήν. Αλλά σε τέτοιο βαθμό η δεύτερη υπερίσχυσε της παλαιότερης, ώστε να μην υπάρχει πλέον ούτε ίχνος ούτε όνομα εκείνης. Και έτσι ο ιερός άρτος, εισάγοντας τον νέο άνθρωπο, αποβάλλει σύρριζα τον παλαιό.

Διότι και αυτό είναι έργο της ιεράς τραπέζης· «διότι όσοι τον έλαβαν», λέει, «δεν γεννήθηκαν από αίματα». Πότε όμως τον λαμβάνουμε; Ας κατανοήσουμε τον λόγο, και σε ποιο σημείο των μυστηρίων έχει λεχθεί αυτό, εννοώ δηλαδή το· «Λάβετε».

Διότι είναι φανερό ότι με αυτήν τη φωνή καλούμαστε στο δείπνο, κατά το οποίο και παίρνουμε στα χέρια μας αληθινά τον Χριστό, και τον δεχόμαστε στο στόμα, και τον σμίγουμε με την ψυχή, και τον ενώνουμε με το σώμα, και τον αναμειγνύουμε με το αίμα. Και δικαίως προστίθεται αυτό· διότι σε αυτούς που έτσι λαμβάνουν τον Σωτήρα και τον διατηρούν μέχρι τέλους, αυτός μεν αποτελεί την ταιριαστή κεφαλή, και εκείνοι τα αρμόζοντα μέλη του. Ήταν λοιπόν φυσικό ακόλουθο τα μέλη να γεννηθούν με την ίδια γέννηση όπως η κεφαλή. Η σάρκα εκείνη δεν προήλθε «από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό», από το Άγιο Πνεύμα· «διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της», λέει, «είναι από το Άγιο Πνεύμα». Ήταν επόμενο και τα μέλη να γεννηθούν με αυτόν τον τρόπο, εφόσον και η ίδια η γέννηση της κεφαλής αποτελούσε γέννηση αυτών των μακάριων μελών. Διότι η συγκρότηση των μελών σήμαινε ακριβώς τη γέννηση της κεφαλής.

Και επειδή σώμα Χριστού είναι μεν το ίδιο το πανάγιό Του σώμα που είναι ομόθεο, είναι δε και η Εκκλησία σύμφωνα με τον λόγο του αποστόλου «εσείς όμως είστε σώμα Χριστού», γι' αυτόν τον λόγο όσα συνέβησαν στο πανάγιο σώμα Του αποτελούν παραδείγματα αυτών που συμβαίνουν ή πρόκειται να συμβούν στην Εκκλησία. Διότι, όπως ακριβώς Εκείνος γεννήθηκε εκ Πνεύματος Αγίου κατά την επίγεια γέννησή Του, έτσι και η Εκκλησία «δεν γεννήθηκε από αίμα ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά από τον Θεό». Και όπως Εκείνος «πέθανε και αναστήθηκε» με δόξα, έτσι και η Εκκλησία θα αναστηθεί με την ίδια δόξα κατά την έσχατη ημέρα.

Στον αδελφό Κωνσταντίνο. Όσον αφορά αυτό που ελέχθη εγκωμιαστικά και κατόπιν ερωτήσεως για τον Πρόδρομο, «ο δε μικρότερος στη βασιλεία των ουρανών είναι μεγαλύτερός του», γνωρίζουμε ότι οι περισσότεροι από τους προκατόχους μας θεώρησαν πως ο Δεσπότης το είπε αυτό αποφαινόμενος και εκφέροντας δική του κρίση. Από αυτούς, ορισμένοι μεν, συνδέοντας το «μικρότερος» με το «στη βασιλεία των ουρανών», τα διαβάζουν μαζί ως ένα, και θεωρούν αυτόν που είναι μικρότερος από τους άλλους σε αυτήν, μεγαλύτερο από τον Ιωάννη, εννοώντας εδώ ως βασιλεία την εποχή μετά τη δεσποτική ανάσταση, κατά την οποία μάλιστα με τον σταυρό, το βάπτισμα και το Πνεύμα τελειοποιούνταν και στερεώνονταν τα της πίστεως, ως μικρότερο δε εννοούν τον κατώτερο από όσους πολιτεύονται σε αυτήν, ο οποίος, αν και υστερεί έναντι των άλλων, ωστόσο υπερέχει του Ιωάννη. Διότι, όπως λένε, ο μεν Πρόδρομος, επειδή πολιτεύεται ακόμη υπό τον νόμο, συγκαταλέγεται στους γεννημένους από γυναίκες, μεταξύ των οποίων βέβαια κατέχει τα πρωτεία, ενώ αυτός που βρίσκεται στη χάρη συγκαταλέγεται σε αυτούς που έχουν γεννηθεί από το Πνεύμα και έχουν αναγεννηθεί άνωθεν. Διότι «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε όσους πιστεύουν στο όνομά του· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Έναντι αυτών, λένε, ο Πρόδρομος όχι μόνο δεν είναι μεγαλύτερος από κανέναν, αλλά υπολείπεται ακόμη και από τον μικρότερο. Αλλά αυτοί μεν σκέφτονται έτσι.

Ακόμη δε, μέσω του ελέους στηλιτεύει την έπαρσή τους· διότι αν από τη μία η θυσία είναι ανώτερη από την τήρηση του Σαββάτου, και επιπλέον της θυσίας ο νόμος σας προτάσσει το έλεος (διότι λέει: «έλεος θέλω και όχι θυσία»), αυτοί που, ενώ βλέπουν τους μαθητές να καταπιέζονται από την πείνα και την ασιτία, έπειτα, αντί να στραφούν προς το έλεος, απαιτούν τιμωρία για παρανομία, αυτοί καταδικάζονται ότι υπερασπίζονται τη σκιά του νόμου διαπράττοντας πολύ χειρότερη παράβαση. Επιπροσθέτως, τους αποστομώνει και με ένα τέταρτο επιχείρημα, λέγοντας ότι ο άνθρωπος δεν πλάστηκε για το Σάββατο, αλλά αντίστροφα, το Σάββατο θεσπίστηκε για την ανάγκη του ανθρώπου. Και βέβαια, επιφέρει και πέμπτο χτύπημα στην ανοησία τους με το μαστίγιο των λόγων του, επιπλήττοντάς τους πλέον πιο δεσποτικά και με εξουσία: «διότι ο Υιός του ανθρώπου», λέει, «είναι κύριος και του Σαββάτου». Αν όμως ο Υιός είναι κύριος, και υιοί και κληρονόμοι είναι κατεξοχήν οι μαθητές (διότι αυτοί πρώτοι «γεννήθηκαν όχι από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό» και αξιώθηκαν την άνωθεν υιοθεσία), δεν θα είναι πλέον υπόδουλοι, αλλά θα είναι κύριοι του Σαββάτου. Εξαιτίας λοιπόν αυτής της δεσποτικής πράξης, και κάθε άλλης παρόμοιας, έχοντας ενδυναμωθεί και θεμελιωθεί, όπως ακριβώς ζήτησες, ενοποιήσαμε με διάφορα επιχειρήματα τη φαινομενική διαφωνία των σεπτών λογίων σε μια αδιατάρακτη συμφωνία.

Είναι λοιπόν κατάλληλη ευκαιρία να ρωτήσουμε και αυτό τους αιρετικούς: δεν ομολογείς ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας; Τι λοιπόν, μήπως δεν ήταν εν αρχή ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό; Και πώς δεν ντρέπεσαι να επιτιμάς τον Λέοντα που κηρύττει αυτά, αντί να συγκρατείς τον εαυτό σου από την κατάκριση; Και πώς δεν αθωώνεις μαζί και τον Νεστόριο, τον οποίο θεώρησες ομόδοξο; Φρίττεις να απαρνηθείς με τη γλώσσα -διότι δεν είναι ακόμη φανερό αν το κάνεις και με τη σκέψη- το «εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος· και ο Λόγος σαρξ εγένετο». Και πώς τον Λέοντα, που θεολογεί αυτά, τον κατατάσσεις στη μερίδα του Νεστορίου; Πώς λοιπόν μάλλον δεν συντάσσεις τον εαυτό σου με τον εχθρό, έστω κι αν συνάπτεις ανελεύθερες συμφωνίες, οικειοποιούμενος τη σύμπραξη κάτω από το προσωπείο της φιλονικίας;

Μυστήριο φωτίσματος. 〈1〉 Ο μεν ιεράρχης, επιθυμώντας εκάστοτε, μέσω της αφομοίωσής του προς τον Θεό, «να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να έλθουν σε επίγνωση της αλήθειας», διακηρύσσει σε όλους τα αληθινά ευαγγέλια: ότι ο Θεός, επειδή είναι ίλεως προς τους επιγείους από την οικεία και φυσική του αγαθότητα, καταδέχθηκε από φιλανθρωπία να έλθει σε εμάς και, μέσω της ενώσεως με Αυτόν, να αφομοιώσει, δίκην πυρός, όσους ενώθηκαν μαζί Του, ανάλογα με τη δεκτικότητά τους προς τη θέωση. «Διότι σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε εκείνους που πιστεύουν στο όνομά του, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό». 〈2〉 Εκείνος δε, που αγάπησε την ιερή μετοχή σε αυτά τα όντως υπερκόσμια δώρα, αφού προσέλθει σε κάποιον από τους μεμυημένους, τον πείθει μεν να του δείξει την οδό προς τον ιεράρχη, ενώ ο ίδιος υπόσχεται ότι θα ακολουθήσει ολοκληρωτικά όσα πρόκειται να του παραδοθούν, και τον παρακαλεί να αναλάβει την επιστασία τόσο της προσαγωγής του, όσο και ολόκληρης της μετέπειτα ζωής του.

Μου άρεσε και εμένα μαζί με τον προφήτη Ησαΐα να λέω: ότι υπέμεινα σαν «εκείνη που γεννά», μέχρις ότου τους «ξεράνω» και τους καταστρέψω. Εάν, λοιπόν, γνωρίζεις για τον εαυτό σου ότι αναβλύζει μέσα σου η πηγή του Αγίου Πνεύματος, αυτό είναι το σημάδι ότι αυτά ξεράθηκαν και καταστράφηκαν, όπως ακριβώς είπε ο Σωτήρας μας, ότι «η βασιλεία» των ουρανών δεν είναι «εδώ ή εκεί», αλλά είναι «μέσα σας». Πάλι ο απόστολος λέει: «η βασιλεία του Θεού» δεν είναι «σε λόγια», «αλλά σε δύναμη». Διότι υπάρχουν μερικοί που μιλούν για τα της βασιλείας, αλλά δεν τα εφαρμόζουν, και υπάρχουν μερικοί που εφαρμόζουν τα της βασιλείας, αλλά δεν μιλούν γι' αυτά με προσοχή ούτε με γνώση. Εκείνοι όμως στους οποίους έχει γίνει πράξη ο λόγος του Σωτήρα, το «η βασιλεία είναι μέσα σας», είναι λίγοι και σπάνιοι και δυσεύρετοι· σε αυτούς επιφοίτησε το Άγιο «Πνεύμα» του Θεού και εκπληρώθηκε ο λόγος του ευαγγελιστή Ιωάννη: ότι σε όσους πίστεψαν στο όνομά του «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού», «οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα» «ανδρός, αλλά από τον Θεό». Αυτοί είναι εκείνοι που απαλλάχτηκαν από την πικρή απόφαση που εκδόθηκε κατά του Αδάμ: ότι «είναι καταραμένη η γη στα έργα σου», αυτοί είναι εκείνοι που βίωσαν τη χαρά την οποία βίωσε η Μαρία: ότι «πνεύμα Θεού θα έρθει επάνω σου, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει».

Διότι «όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι» —δηλαδή όσοι έχουν γεννηθεί άνωθεν από το Πνεύμα και έχουν καταξιωθεί να γίνουν και οι ίδιοι πνεύμα, μέσω της μεγάλης προκοπής τους στη χάρη, όπως έχει ειπωθεί: ότι «εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», και πάλι: «οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα σαρκός ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό». Διότι η επουράνια εικόνα του Πνεύματος, όταν ενωθεί με την άξια και πιστή ψυχή, την καθιστά ουράνια και πνευματική, σύμφωνα με τη δική της χάρη της αγιότητας. Διότι, «καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουράνιου». Και εικόνα του επουράνιου είναι ο Χριστός, όταν ενδύεται στις άγιες ψυχές. Διότι λέγει: «Ντυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό, και μην προνοείτε για τη σάρκα προκειμένου να ικανοποιείτε τις επιθυμίες της».

«Διότι σε όσους τον δέχθηκαν», λέει, «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Είναι προφανές δηλαδή ότι οι Ιουδαίοι υποδηλώνονταν με το γράμμα της πινακίδας, επειδή ήταν δούλοι στο γράμμα του νόμου. Τα έθνη, αντίθετα, με τον Λόγο και το Πνεύμα του στόματος, επειδή μάλλον μετέχουν στον Λόγο και έχουν προσεγγίσει το Πνεύμα του νόμου. Επειδή και ο ίδιος ο νόμος αναγνωριζόταν ως διπλός, έχοντας από τη μια το σαρκικό στοιχείο στο γράμμα, και από την άλλη το λογικό στο Πνεύμα. Ερμηνεύοντας εμείς αυτό το ευαγγελικό μυστήριο, έχουμε κατανοήσει την αιτία της διπλής και ταυτόχρονα μυστικής αυτής εκφώνησης του Ιωάννη, την οποία δεν μπορέσαμε να ανακαλύψουμε από μόνοι μας, αλλά την υπέδειξε ο ίδιος ο Ιωάννης, ο άσβεστος λύχνος που αστράφτει και φωτίζει τα κρυφά. Γι' αυτό τώρα εμείς θαυμάζουμε περισσότερο από εκείνους, διότι εκείνοι παλαιότερα θαύμαζαν μόνο τα ορατά. Έτσι λοιπόν ο Ιωάννης πορεύεται στη ζωή προτρέχοντας με άλματα μπροστά από τον Ήλιο της δικαιοσύνης, σαν άλλος αυγερινός μέσα από την αυγή, ολόλαμπρος, εκπλήσσοντας τους πάντες με το μέγεθος της δικής του λαμπρότητας, την οποία του δόθηκε να προβάλλει λόγω της υπερβολικής ακτινοβολίας, του άκρου φωτός και της λάμψης της μεγάλης, περιφανούς και αχώριστης προέλευσης του Ήλιου που ανατέλλει αμέσως μετά από αυτόν.

Ήλθε σε εμάς από τον ουρανό και δίνει ουράνιο φρόνημα σε αυτούς που δέχονται με πίστη την άφιξή του και αρνούνται την ένδυση του πρώτου Αδάμ, ενώ αποδέχονται τη γέννηση του νέου Αδάμ. Διότι σε όσους τον δεχτούν με πίστη, σε αυτούς χαρίζει αθάνατη υιοθεσία προς τον Θεό και Πατέρα· οι οποίοι δεν γεννιούνται από θέλημα ανδρός ούτε αναδεικνύονται από θέλημα σαρκός, αλλά βλαστάνουν από τον Θεό κατά χάριν· διότι δεν προέρχονται από αυτόν κατ' ουσίαν και φύσιν. Διότι μόνο αυτός, ω αμόλυντε Παρθενομήτορ, έχει γεννηθεί κατ' ουσίαν από τον Θεό και είναι ομοούσιος με τον Θεό και Πατέρα, μόνος αυτός που γεννήθηκε από τον γεννήτορα Θεό και γνωρίζεται ως μονογενής του Υιός, κι ας έχει σαρκωθεί από σένα την παρθένο και ας καταδέχεται τη σαρκική του γέννηση από σένα. Και τη δική σου ψυχή, αυτής που είδε τα μεγάλα μυστήρια του Θεού και που γέννησε για εμάς αυτόν τον θησαυρό της χάριτος, θα τη διαπεράσει ρομφαία δισταγμού και τον νου σου θα διατρέξει μάχαιρα καταπλήξεως, όταν θα δεις με τα μάτια σου αυτόν να προσηλώνεται στον εκούσιο σταυρό και να αιωρείται ανάμεσα σε ληστές, και να νεκρώνει μεν τον θάνατο που μας νέκρωσε, να ζωοποιεί δε εμάς που δικαίως πεθαίναμε. Και να δένει μεν τη φάλαγγα του διαβόλου, να λύνει δε από τα δεσμά της αμαρτίας τον άνθρωπο, τον οποίον παλαιότερα είχε δέσει ο ίδιος ο διάβολος.

Ι. Εσείς λοιπόν, ως τέκνα του φωτός και γεννήματα που τρέφονται από το φως, ακούστε τα φωτεινά και φωτιστικά μας ευαγγέλια. Διότι εσείς και από τη δύναμή τους φωτιστήκατε, και το θεόσοφο μυστήριό τους έλαμψε στις φωτεινές σας ψυχές, και με καθαρές καρδιές το υποδεχτήκατε, και γίνατε τέκνα Θεού, έχοντας δεχθεί με πίστη και χαρά τον Υιό του Θεού, και αναγνωρίζοντάς τον ως τον μοναδικό σας Σωτήρα. «Διότι σε όσους τον δέχτηκαν», λέει, «έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό.» Εσείς, λοιπόν, ως λαμπρότατα τέκνα του Θεού, ακούστε και τα λαμπρότατα ευαγγέλια του Θεού, μέσω των οποίων γίνατε κατά χάριν τέκνα του Θεού, και αποκτήσατε ουράνια ευγένεια, έχοντας απορρίψει τη γήινη αγένεια, και λάβατε θεία γέννηση, έχοντας αποβάλει την ανθρώπινη προέλευση. Εσείς, λοιπόν, ακούστε τα ιερά ευαγγέλια, εσείς που αξιωθήκατε τη θεία μύηση της τελειότατης πίστης τους.

Νομίζω πως δεν πρέπει να αφήσω αναπάντητη την αφροσύνη τους, όπως της αξίζει· διότι λέει ο σοφότατος Σολομών: «Μην απαντάς στον άφρονα σύμφωνα με την αφροσύνη του, για να μη γίνεις όμοιος με αυτόν, αλλά να απαντάς στον άφρονα ελέγχοντας την αφροσύνη του, για να μη θεωρεί τον εαυτό του σοφό.» Από εσάς βέβαια, ω άνθρωποι, όπως λέτε και οι ίδιοι, κανείς απολύτως (δεν είδε τον Θεό). Από εκείνους όμως που επιλέγουν να σηκώσουν τον σταυρό και να βαδίσουν τη στενή οδό και να θυσιάσουν τη ζωή τους για χάρη της αιώνιας ζωής, πολλοί μεν είδαν και στο παρελθόν, και περισσότεροι, νομίζω, βλέπουν και τώρα, και καθένας από όσους το επιθυμούν θα δει, έστω κι αν εσείς, εξαιτίας της διεστραμμένης γνώμης και της φαυλότητας του φθόνου σας, δεν μπορείτε να τους δείτε. Και δες τι λέει ο ευαγγελιστής: «Σε όσους τον δέχτηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα σαρκός ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό.» Εάν λοιπόν εσύ δεν γεννήθηκες από τον Θεό, προφανώς ούτε τέκνο του είσαι, ούτε έσπευσες να τον δεχτείς, ούτε τον έλαβες μέσα σου, και γι' αυτό ούτε εξουσία σου έδωσε ούτε μπορείς να γίνεις τέκνο Θεού· και εφόσον δεν έγινες τέκνο Θεού, πώς άραγε θα δεις τον εν τοις ουρανοίς Θεό και Πατέρα σου;

Μην προσπεράσεις, λοιπόν, όσα ειπώθηκαν, αλλά να γνωρίζεις ότι ο Λόγος που ήταν στην αρχή προς τον Θεό, και ο οποίος είναι Θεός και έχει τη ζωή μέσα Του και δημιούργησε τα πάντα και είναι το φως που φωτίζει κάθε άνθρωπο, αυτός που πριν δημιουργηθεί ο κόσμος υπήρχε στον κόσμο και δημιούργησε τον κόσμο και υπάρχει μέσα σε αυτόν, και από τον κόσμο αγνοείται και από αυτόν δεν κατανοείται, ήρθε στον κόσμο ενσαρκωμένος, προκειμένου σε αυτούς που εκ πίστεως τον δέχονται ως Θεό και τηρούν τις εντολές του και σηκώνουν τον σταυρό, να αποκαλυφθεί ως Θεός και να γνωριστεί όπως ακριβώς είναι, τώρα βέβαια σε περιορισμένο βαθμό, ανάλογα με το πόσο μπορεί να χωρέσει ο καθένας, ενώ κατά την ανάσταση πιο ξεκάθαρα. «Διότι σε όσους», λέει, «τον δέχθηκαν, έδωσε σε αυτούς την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε όσους πιστεύουν στο όνομά του, οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό. Και ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια». Ιδού, ο καθρέφτης για τον οποίο σας μίλησα πρωτύτερα, είναι αυτά τα λόγια.

Και πρόσεξέ μου την ακρίβεια των ευαγγελικών λόγων, πώς μας διδάσκει ξεκάθαρα τα γνωρίσματα των πιστών, ώστε να αναγνωρίζουμε ο καθένας και τον εαυτό του και τους συνανθρώπους του. Όσοι δε τον δέχθηκαν, λέει, δηλαδή όσοι τον ομολόγησαν μέσω της πίστεως ως Θεό και όχι μόνο ως άνθρωπο, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού μέσω του βαπτίσματος, ελευθερώνοντάς τους από την τυραννία του διαβόλου. Έτσι ώστε, όχι μόνο να είναι πιστοί, αλλά, εάν επιθυμούν να πορεύονται σύμφωνα με τις εντολές του, να αποκτούν επιπλέον και την αγιότητα μέσω της εφαρμογής των εντολών, όπως λέει σε άλλο σημείο: «Να γίνετε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος», και πάλι: «Να γίνετε οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο επουράνιος είναι οικτίρμων». Έπειτα, μετά από αυτά, φανερώνει και τον τρόπο της υιοθεσίας, λέγοντας: «Οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από τον Θεό». Γέννηση εδώ ονομάζει την πνευματική αλλοίωση, η οποία ενεργείται και καθίσταται ορατή στο βάπτισμα του Αγίου Πνεύματος, καθώς ο ίδιος ο αψευδής Κύριος λέει τα εξής: «Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με νερό, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα». Μέσα σε αυτό, λοιπόν, όσοι βαπτίζονται, γίνονται φως μέσα στο φως και αναγνωρίζουν εκείνον που τους γέννησε· διότι τον βλέπουν.