Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:16

Και όταν αναφέρουν ότι εμφανίστηκε πλήθος άλλης επουράνιας στρατιάς να λέγει: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη». «Διότι ποιος μέσα στις νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο;» Έστω και αν έγινε άνθρωπος, λέγει, ο Μονογενής, και υπέβαλε τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και έλαβε τη μορφή του δούλου· αλλά και πάλι είναι ασύγκριτος, ανώτερος από όλους και από τις ουράνιες δυνάμεις· διότι αυτές ανήκουν στην τάξη των υπηρετών, ενώ αυτός είναι ο Δεσπότης και Κύριος των πάντων. Αλλά βέβαια ούτε ανάμεσα στους υιούς του Θεού υπάρχει κάποιος όμοιος με αυτόν. Και τούτο το μαρτυρούν οι ίδιοι λέγοντας ότι: «Από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε».

Και προς τους Κολοσσαείς, προς εκείνους που δεν έχουν τη γνώση του Μονογενούς, έχει ειπωθεί: «Εκείνος που κρατά την κεφαλή», δηλαδή τον Χριστό, «από τον οποίο όλο το σώμα, διαμέσου των αρθρώσεων και των συνδέσμων», και τα εξής· και το, «Από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Και ο ίδιος ο Κύριος λέγει: «Διότι από το δικό μου θα λάβει και θα σας το αναγγείλει». Και πάλι λέγει: «Εγώ αντιλήφθηκα ότι εξήλθε δύναμη από εμένα». Και σχετικά με το Πνεύμα: «Εκείνος που σπέρνει στο Πνεύμα, από το Πνεύμα θα θερίσει ζωή αιώνια». Και ο Ιωάννης λέγει: «Από τούτο γνωρίζουμε ότι ο Θεός κατοικεί μέσα μας, από το Πνεύμα του, το οποίο μας έδωσε». Και ο άγγελος λέγει: «Διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της είναι εκ Πνεύματος Αγίου». Ο Κύριος λέγει: «Εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα». Εάν δε το «από τον οποίο» (εξ ου) αποτελεί γνώρισμα εκείνου που προστάζει, δηλαδή του Πατέρα, τότε πού θα τοποθετήσει κανείς το, «Δεν προήλθε ο άνδρας από τη γυναίκα, αλλά η γυναίκα από τον άνδρα;» Άραγε θα ονομάσουμε τον άνδρα Θεό;

Ποιος λοιπόν θα θεωρήσει πλέον τους ανθρώπους αυτούς Χριστιανούς; Ή ποια πίστη υπάρχει σε αυτούς, στους οποίους ούτε λόγος ούτε κείμενο είναι σταθερό, αλλά τα πάντα ανάλογα με την περίσταση αλλάζουν και μεταβάλλονται; Διότι εάν, ω Ακάκιε και Ευδόξιε, δεν απορρίπτετε την πίστη που εκτέθηκε στη Σύνοδο των Εγκαινίων, και στην οποία έχει γραφεί: «ο Υιός είναι απαράλλακτη εικόνα της ουσίας», πώς στην Ισαυρία γράφετε: «απορρίπτουμε το ομοούσιο»; Διότι εάν ο Υιός δεν είναι όμοιος κατ' ουσίαν με τον Πατέρα, πώς είναι «απαράλλακτη εικόνα της ουσίας»; Εάν πάλι αλλάξατε γνώμη για το ότι γράψατε το «απαράλλακτη εικόνα της ουσίας», πώς αναθεματίζετε αυτούς που λένε ότι ο Υιός είναι «ανόμοιος»; Διότι εάν δεν είναι «όμοιος κατ' ουσίαν», εξάπαντος είναι «ανόμοιος». Το ανόμοιο όμως δεν θα μπορούσε να είναι «εικόνα». Εάν όμως έτσι έχουν τα πράγματα σύμφωνα με εσάς, άρα δεν ισχύει το «όποιος έχει δει τον Υιό, έχει δει τον Πατέρα», επειδή υπάρχει πάρα πολύ μεγάλη διαφορά, ή μάλλον επειδή αυτός είναι εντελώς ανόμοιος προς εκείνον. Το ανόμοιο, όμως, δεν είναι δυνατόν να ονομάζεται όμοιο. Με ποιο τέχνασμα, λοιπόν, ονομάζετε το ανόμοιο όμοιο και φρονείτε ότι το όμοιο είναι ανόμοιο, και υποκρίνεστε λέγοντας ότι «ο Υιός είναι εικόνα του Πατέρα»; Διότι εάν ο Υιός δεν είναι κατ' ουσίαν όμοιος με τον Πατέρα, κάτι λείπει από την εικόνα, και δεν είναι πλήρης εικόνα ούτε τέλειο απαύγασμα. Πώς λοιπόν διαβάζετε το «σε αυτόν κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητας» και το «από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε»;

Είμαι πλήρης. Εδώ είναι ορθό να περιοριστεί η ανάγνωση, και τα επόμενα να ξεκινήσουν από νέα αρχή. Διότι το μεν να είναι πλήρης από τη δική του μακαριότητα και να είναι απολύτως αυταρκής, είναι το πλέον πρέπον για τον Θεό· το να λέγεται, όμως, ότι είναι πλήρης από την κνίσα των ολοκαυτωμάτων και από το αίμα των σφαγιαζόμενων, είναι ανάξιο του Θεού. Είναι, λοιπόν, πλήρης, από το πλήρωμα του οποίου εμείς όλοι λάβαμε, και στον οποίο κατοικεί σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητας. —Διότι στους δαίμονες, λόγω της φιλήδονης και εμπαθούς φύσης τους, οι θυσίες προσφέρουν κάποια ηδονή και ικανοποιούν κάποια ανάγκη, καθώς αναθυμιώνται, επειδή με την καύση εξατμίζεται το αίμα, και έτσι, μέσω αυτής της λεπτοποίησης, απορροφάται στη δική τους σύσταση.

Φωνή Κυρίου εν ισχύι. Διότι αφαιρεί τις ασθένειες του λαού διά του βαπτίσματος της μετανοίας, βαπτίζοντας δι' αυτού εν ύδατι εις μετάνοιαν. Το «Εν ισχύι» είναι η φωνή που λέει: «Μετανοείτε, διότι έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών»· και, «Κάντε καρπούς άξιους της μετανοίας». Ή μήπως η φωνή είναι εν ισχύι, επειδή ο Ιωάννης μαρτυρεί πράγματι στον ισχυρό Κύριο, λέγοντας: «Εγώ βαπτίζω εν ύδατι· εκείνος όμως που έρχεται οπίσω μου είναι ισχυρότερός μου». Η φωνή λοιπόν αυτή έδινε μαρτυρία στην ισχύ. «Φωνή Κυρίου εν μεγαλοπρεπεία»· καθώς ο Ιωάννης εκθέτει τα μεγάλα μυστήρια περί του Ιησού, λέγοντας: «Είδα το Άγιο Πνεύμα να κατεβαίνει ως περιστερά και να παραμένει επάνω του»· και πάλι: «Διότι από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε, και χάρη αντί χάριτος». Διότι είναι υψηλά τα ύδατα και παραστατικά του μεγέθους της δόξας του Μονογενούς. Γι' αυτό λέγεται «Φωνή Κυρίου εν μεγαλοπρεπεία». Μεγαλοπρεπές είναι επίσης και το να λέει: «Κανείς δεν έχει δει ποτέ τον Θεό· ο μονογενής Υιός, ο οποίος ευρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, εκείνος τον φανέρωσε». Και φαίνεται να διηγείται μεγαλοπρεπώς πολλά περί του Κυρίου, όταν λέει: «Δεν δύναται ο άνθρωπος να λάβει τίποτε, εάν δεν του έχει δοθεί από τον ουρανό». Μεγαλοπρεπές είναι δε και το, «Εκείνος που έρχεται άνωθεν είναι υπεράνω πάντων».

Αυτός είναι εκείνος που πτώχευσε και εκένωσε τον εαυτό του με τη μορφή του δούλου, ώστε όλοι εμείς να λάβουμε από το πλήρωμά του, και χάρη αντί χάριτος. Εάν κάποιος, λοιπόν, καθοδηγούμενος από το άγιο και φιλάνθρωπο Πνεύμα, χωρίς να υψηλοφρονεί για τον εαυτό του, αλλά ταπεινώνοντας τον εαυτό του για να υψώσει τους άλλους, κράζει με το πνεύμα του προσευχόμενος για τα μεγάλα, και δεν αρθρώνει τίποτα μικροπρεπές ούτε ευτελές επιζητώντας τα επίγεια και τα κοσμικά, η κραυγή αυτού του ανθρώπου εισακούεται από τον Κύριο. Ποιο είναι, λοιπόν, το αποτέλεσμα αυτής της εισακούσεως; Το να διασωθεί από όλες τις θλίψεις άτρωτος, χωρίς να υποκύψει ούτε να υποδουλωθεί στο φρόνημα της σάρκας. Ποιος είναι, λοιπόν, και ο τρόπος με τον οποίο διασώζεται ο πτωχός;

Και έτσι βεβαίως και με τον άλλο τρόπο θα αποδειχθούν ισότιμες μεταξύ τους, εφόσον τάσσονται επί ενός και του αυτού προσώπου. Αλλά ας επανέλθουμε στο προκείμενο. Γράφοντας ο Απόστολος προς τους Εφεσίους, λέγει: «Αληθεύοντας δε με αγάπη, ας αυξήσουμε τα πάντα προς αυτόν, ο οποίος είναι η κεφαλή, ο Χριστός, από τον οποίο όλο το σώμα, συναρμολογούμενο και συνδεόμενο διά μέσου κάθε αρμού της επιχορηγίας, σύμφωνα με την ενέργεια στο μέτρο του καθενός μέρους ξεχωριστά, πραγματοποιεί την αύξηση του σώματος». Και πάλι στην προς Κολοσσαείς επιστολή, προς αυτούς που δεν έχουν τη γνώση του Μονογενούς, έχει ειπωθεί ότι: «Εκείνος που κρατά την κεφαλή, δηλαδή τον Χριστό, από τον οποίο όλο το σώμα, επιχορηγούμενο διά των αρμών και των συνδέσμων, αυξάνει την αύξηση του Θεού». Διότι το ότι ο Χριστός είναι η κεφαλή της Εκκλησίας, το έχουμε μάθει και αλλού, όταν ο Απόστολος λέγει: «Και αυτόν έδωσε ως κεφαλή πάνω από όλα στην Εκκλησία». Και: «Από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Και ο ίδιος ο Κύριος: «Διότι από το δικό μου θα λάβει και θα σας το αναγγείλει». Και γενικότερα, σε εκείνον που μελετά με φιλοπονία, θα φανερωθούν ποικιλότροπες οι χρήσεις του «εξ ου». Διότι και ο Κύριος λέγει: «Κατάλαβα ότι εξήλθε δύναμη από εμένα». Ομοίως δε και περί του Πνεύματος έχουμε παρατηρήσει να χρησιμοποιείται σε πολλά χωρία το «εξ ου». «Διότι εκείνος που σπέρνει», λέγει, «στο Πνεύμα, εκ του Πνεύματος θα θερίσει αιώνια ζωή». Και ο Ιωάννης: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι βρίσκεται μέσα μας, εκ του Πνεύματος το οποίο μας έδωσε».

XIV. Ο Σωτήρας διανέμει και τώρα τάλαντα στους δικούς του υπηρέτες, σύμφωνα με την παραβολή των Ευαγγελίων. Επομένως, ανοίξτε τις καρδιές σας και δεχθείτε τα με χαρά. Γίνετε «δόκιμοι τραπεζίτες». Εμπορευθείτε με σύνεση αυτό που σας δόθηκε. Πολλαπλασιάστε το με την επιείκεια· διότι αυτό προξενεί μεγάλο και αγιοπρεπές καύχημα και επαίνους για τη γνησιότητα. Και γιατί το λέω αυτό, παραλείποντας κάτι ακόμη μεγαλύτερο; Καθιστά τον άνθρωπο πολίτη του ουρανού, τον ανυψώνει στη βασιλεία, τον κάνει να συνδοξάζεται με τον ίδιο τον Σωτήρα όλων μας, τον Χριστό. Ας το δούμε αυτό και από τα ίδια τα ευαγγελικά κείμενα: Εκείνος που έλαβε τα πέντε τάλαντα από τον οικοδεσπότη, αφού κέρδισε με την εργασία του άλλα πέντε, τι λέει όταν τον πλησιάζει; «Κύριε, πέντε τάλαντα μου έδωσες, δες, έκανα άλλα πέντε». Βλέπεις πόσο μεγάλο είναι το καύχημα της φιλοπονίας; Και τι του είπε ο Χριστός; «Εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ, σε λίγα στάθηκες πιστός, σε πολλά θα σε εγκαταστήσω· είσελθε στη χαρά του κυρίου σου». Τι μεγαλύτερο από αυτό υπάρχει σε δόξα; Τι πιο επιθυμητό σε ευημερία; Έπαινοι από τον Χριστό και δεσποτική απόφαση που στεφανώνει εκείνον που εργάστηκε με ζήλο, ονομάζοντας πιστό αυτόν που καρποφόρησε πνευματικά· διότι μήπως τάχα πρόσφερε το κέρδος στον Δεσπότη; Ή μήπως Εκείνος έχει ανάγκη από κάτι ως προς τον εαυτό του; Αυτός είναι το πλήρωμα των πάντων και, όπως λέει ο πάνσοφος Ιωάννης, «Από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε».

Διότι, βέβαια, έχει πει κάπου γι' αυτόν: «Το πλήρωμα εκείνου που πληροί τα πάντα μέσα σε όλα.» Β. Πράγματι, το είπε. Α. Επομένως θα απορούσε, νομίζω, οποιοσδήποτε, αναλογιζόμενος πώς ακριβώς έχει το πράγμα. Διότι, εφόσον ο Θεός και Πατέρας πληροί τα πάντα και υπάρχει και νοείται θεοπρεπώς μέσα στα πάντα, δεν μπορώ να κατανοήσω πού θα μπορούσε να βρει θέση πλέον η πλήρωση μέσω του Υιού. Άραγε, λοιπόν, είναι ανάγκη να σκεφτούμε ότι, αν δεν υπάρχει ουσιωδώς ο ένας μέσα στον άλλον, τότε, όπως φαίνεται, η πλήρωση που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα θα φανεί περιττή, εφόσον μας αρκεί πλήρως η πλήρωση μέσω του Υιού, ή διαφορετικά, η πλήρωση μέσω του Υιού εισάγεται στα όντα μάταια και ανάρμοστα, εφόσον ο Πατέρας έχει πλήρη επάρκεια και ικανότητα στο να πληρώσει τα πάντα. Και τι θα μπορούσε κανείς να αποδείξει ότι έχουν ακόμη ανάγκη τα πάντα, εφόσον κατέχουν την πλήρωση από τον Πατέρα; Άραγε, λοιπόν, φίλε μου, θα φανεί στο εξής περιττός στα λόγια του και φλυάρησε μάταια ο σοφός Ιωάννης, λέγοντας για τους αγίους και τον Υιό: «Διότι από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε;» Διότι από τι έχουν ακόμη ανάγκη ώστε να δέχονται αυτά που προέρχονται από το πλήρωμα του Υιού, μολονότι ο Θεός και Πατέρας αρκεί από μόνος του για να καταστήσει την κτίση χωρίς την ανάγκη κάποιου άλλου; Β. Πολύ ορθά μίλησες.

Το ομολόγησε πάρα πολύ καθαρά σε εμάς ο θεσπέσιος Ιωάννης λέγοντας: «Διότι από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε.» Μήπως, σύμφωνα με τη δική σου γνώμη, κάθε καλή δωρεά και κάθε τέλειο δώρημα θα μπορούσε να είναι κάτι άλλο εκτός από τη μετοχή στο Άγιο Πνεύμα; Β. Σε καμία περίπτωση. Α. Παρατήρησε λοιπόν, φίλε μου, και μέσα από αυτά, ότι ο Υιός παρέχει από το δικό του πλήρωμα το ίδιο το δικό του Άγιο Πνεύμα, που είναι αναπόσπαστα συνυφασμένο σε Αυτόν, μέσω του οποίου δίνεται κάθε καλή δωρεά. Διότι, όταν αναλήφθηκε Αυτός που κατέλυσε τη φθορά και κατέστρεψε τα δεσμά του θανάτου, επαναφέροντάς μας στον αγιασμό και ενθέτοντας στους αποστόλους, σαν σε μια απαρχή του γένους, το αρχαίο κάλλος της φύσης, εμφύσησε στο πρόσωπό τους λέγοντας: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον.» Αλλά εάν κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν και προέρχεται από τον Πατέρα, και ο Υιός ενεργεί τη διανομή τους όχι υπηρετικά, αλλά μάλλον με θεοπρεπή εξουσία, με ποιον τρόπο λοιπόν θα μπορούσε να μην είναι κατά φύση αυτό ακριβώς που είναι Αυτός που τον γέννησε, δηλαδή αληθινός Θεός, και όχι απλώς χρωματισμένος με κάποιες νόθες τιμές σαν σε πίνακα ζωγραφικής; Β. Με κανέναν τρόπο, όπως νομίζω. Α. Και άραγε ο λόγος της πίστεως δεν θα επαρκούσε για την τελειότατη απόδειξη ότι ο Υιός είναι κατά φύση Θεός; Β. Τι εννοείς; Α.

Αλλά βέβαια το να φρονεί ή να λέγει κανείς κάτι τέτοιο είναι ασεβές· τέλειος δε είναι ο Πατέρας επειδή κατέχει τα πάντα μέσα του τελείως· τέλειος άρα προφανώς είναι και ο Υιός, η σοφία και η δύναμη, το φως και η αλήθεια, η δικαιοσύνη και η βουλή του Πατέρα. Εκείνος δε που πληροί την τελειότητα στον δικό του γεννήτορα, πώς θα μπορούσε να νοηθεί ως κατώτερος; Άλλο. Εάν ο Υιός, όντας κατώτερος ως προς τον Θεό και Πατέρα, προσκυνείται και από εμάς και από τους αγίους αγγέλους, θα καταδικαστούμε ότι λατρεύουμε δύο θεούς, εφόσον με κανέναν τρόπο δεν μπορεί να ανέλθει σε ταυτότητα φύσεως με το τέλειο εκείνο που δεν έχει την ίδια τελειότητα. Και είναι πολύ μεγάλη η διαφορά που διαχωρίζει σε αλλοτριότητα τα όντα που δεν ταυτίζονται σύμφωνα με τον λόγο της φύσεώς τους. Αλλά η πίστη δεν οδηγεί σε πολυθεϊστικό αριθμό, αλλά ένας είναι ο Θεός και Πατέρας, εφόσον ο Υιός ανάγεται σε ενότητα με αυτόν, και είναι προφανές ότι το ίδιο συμβαίνει και με το Άγιο Πνεύμα· κανένα λοιπόν μειονέκτημα δεν υπάρχει πλέον στον Υιό. Διότι πώς θα επιδεχόταν πλέον το κατώτερο, αφού ενώνεται φυσικώς σε ενότητα με τον τέλειο Πατέρα και σε ταυτότητα ουσίας; Άλλο. Εάν ο Υιός είναι πλήρωμα, «διότι από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε», με ποιον τρόπο θα επιδεχθεί το κατώτερο; Διότι είναι ασύμβατα τα μεταξύ τους αντίθετα όταν βρίσκονται στο ίδιο υποκείμενο ταυτοχρόνως. Άλλο. Εάν ο Υιός, όντας κατώτερος, πληροί τα πάντα, πού θα χωρέσει το ανώτερο του Πατέρα;

Διότι δεν θα δούμε το μεγάλο και αξιοθαύμαστο αξίωμα του Υιού μόνο σε αυτό, στο ότι δηλαδή ξεπέρασε τη δόξα του Ιωάννη, αλλά στο ότι υπερέχει από κάθε δημιουργημένη ουσία. <«Διότι από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε».> Μέσα από αυτά τα λόγια, ο Ευαγγελιστής αποδέχεται την αληθινή μαρτυρία του Βαπτιστή και καθιστά σαφή την απόδειξη της υπεροχής του Σωτήρα μας, και του ότι κατέχει ουσιωδώς το προβάδισμα έναντι κάθε κτιστού όντος, τόσο ως προς την ίδια τη δόξα, για την οποία κυρίως γίνεται ο λόγος τώρα, όσο και ως προς τον ένδοξο κατάλογο όλων των άλλων αγαθών. Διότι άριστα και απολύτως αληθινά, λέει, φαίνεται να ομιλεί ο Βαπτιστής για τον Μονογενή λέγοντας «Ότι ήταν πρώτος από εμένα», δηλαδή πολύ ανώτερος και καλύτερος. Επειδή και όλοι εμείς που έχουμε καταταγεί στον χορό των αγίων, έχουμε πλουτίσει από το δικό του αγαθό, και η ανθρώπινη φύση καυχιέται περισσότερο με τα δικά του πλεονεκτήματα παρά με τα δικά της, όταν βρεθεί να έχει κάτι το αξιοθαύμαστο· διότι από το πλήρωμα του Υιού, σαν από αστείρευτη πηγή, η δωρεά των θείων χαρισμάτων αναβλύζει και φτάνει σε κάθε ψυχή, η οποία θα φαινόταν άξια να τη λάβει.

Εάν λοιπόν ο Υιός χορηγεί, ως από φυσικό πλήρωμα, ενώ η κτίση δέχεται τη χορηγία, πώς να μην νοηθεί επομένως ότι έχει δόξα όχι όμοια με τους άλλους, αλλά εκείνην ακριβώς που θα ταίριαζε στον Μονογενή εκ Θεού, ο οποίος κατέχει ως καρπό της δικής του φύσης τα πλεονεκτήματα έναντι όλων, και ως αξίωμα της πατρικής ιδιότητας την υπεροχή; Νομίζω δε και εγώ ότι ο σοφότατος Παύλος, διαπραγματευόμενος τη φύση των συμπάντων, οδηγήθηκε μέσω αυτών σε αληθείς έννοιες, και έτσι λοιπόν είπε απευθυνόμενος προς την κτίση: «Τι έχεις που δεν το έλαβες;» Διότι, εκτός από το «είναι», και το «ευ είναι» κατ' αυτόν τον τρόπο αποτελεί θείο δώρο στην κτίση, η οποία δεν έχει τίποτα από τον εαυτό της, αλλά πλουτίζει μόνο χάρη στη φιλοδωρία Εκείνου που δίνει. Πρέπει δε να σημειωθεί πάλι, ότι λέει πως ο Υιός είναι πλήρης, δηλαδή στα πάντα παντέλειος, και τόσο πολύ απέχει από το να είναι σε κάτι έστω ελλιπής, ώστε να δύναται να χορηγεί στα πάντα, αποκλείοντας κάθε μείωση και διατηρώντας πάντοτε αναλλοίωτο το μέγεθος της δικής του υπεροχής. <Και χάρη αντί χάριτος, διότι ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια έγιναν μέσω του Ιησού Χριστού.> Αφού είπε ότι η δόξα του Μονογενούς φανερώθηκε λαμπρότερη από το μεγαλείο όλων των ανθρώπων, και αποδίδοντάς Του μεγαλείο αγιότητας ασύγκριτο προς τους αγίους, σπεύδει να παρουσιάσει την απόδειξη του τεθέντος σκοπού βασιζόμενος σε εκείνους που έχουν ανέλθει στο απόγειο της αρετής.

Διότι το ότι γνωριζόταν από τον Θεό περισσότερο από όλους, θα το μάθουμε πάλι από το εξής: «Εάν, λέει, υπάρξει προφήτης σας στον Κύριο, θα γίνω γνωστός σε αυτόν μέσω οράματος και θα του μιλήσω στον ύπνο του. Δεν συμβαίνει όμως έτσι με τον δούλο μου Μωυσή, ο οποίος είναι πιστός σε όλο τον οίκο μου· στόμα με στόμα θα μιλήσω μαζί του, ολοφάνερα και όχι με αινίγματα». Ενώ λοιπόν και ο πάνσοφος Μωυσής έχει τόσο μεγάλη υπεροχή έναντι των παλαιότερων αγίων, αποδεικνύει τον Μονογενή ανώτερο και πιο ένδοξο με κάθε τρόπο, ώστε να φαίνεται ότι «σε όλα αυτός έχει τα πρωτεία», όπως λέει ο Παύλος· και γι' αυτό λέει: Και χάρη αντί χάριτος, διότι ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήλθαν μέσω του Ιησού Χριστού· διότι εγώ τουλάχιστον νομίζω ότι κάτι τέτοιο θέλει να φανερώσει ο μακάριος Ευαγγελιστής. Αληθινή, λέει, έκανε την ομολογία ο μέγας Βαπτιστής για τον Μονογενή, διακηρύσσοντας ρητά: «Εκείνος που έρχεται πίσω μου, έχει τεθεί μπροστά μου, διότι υπήρχε πριν από εμένα»· και μάλιστα «από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε».

Εφόσον δε ο Πατέρας είναι Θεός κατά φύση, Θεός είναι κατά φύση και ο Υιός. Άρα σε τίποτα δεν θα διαφέρει, ως προς το ότι είναι τέλειος, σε σχέση με τον Πατέρα, αφού έχει γεννηθεί από τη θεία και τελειότατη ουσία Του. Διότι, δεν είναι άραγε απολύτως αναγκαίο να είναι τέλειος αυτός που προέρχεται από τέλειο γεννήτορα, εφόσον είναι και απαράλλακτη εικόνα Του «και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του», όπως έχει γραφτεί; Αλλά νομίζω ότι ο καθένας θα συμφωνήσει και θα συναινέσει μαζί μας. Ή ας βγει πάλι κάποιος στη μέση να μας πει, με ποιον τρόπο ο Υιός θα είναι απαράλλακτος χαρακτήρας του τέλειου Πατέρα, εάν δεν έχει στη δική Του φύση το να είναι τέλειος, σύμφωνα με την πλάνη ορισμένων. Επειδή όμως είναι και χαρακτήρας και εικόνα, άρα είναι και αυτός τέλειος, όπως Εκείνος του οποίου είναι εικόνα. «Αλλά είδε», λέει κάποιος, «ο Ιωάννης το Πνεύμα να κατεβαίνει από τον ουρανό πάνω στον Υιό, και άρα έχει τον αγιασμό επίκτητο, διότι τον λαμβάνει επειδή τάχα δεν τον έχει». Ήρθε η ώρα λοιπόν να τον λέμε φανερά κτίσμα, που τιμάται με ελάχιστη μόνο υπεροχή, και ότι βρίσκεται στην ίδια τάξη με τους άλλους, δεχόμενος την τελείωση και τον αγιασμό, και αποκτώντας την παροχή των αγαθών επιπρόσθετα. Τότε πώς δεν διαψεύδεται ο Ευαγγελιστής όταν λέει: «Ότι από το πλήρωμά Του εμείς όλοι λάβαμε;» Διότι πώς θα είναι πλήρης στη δική του φύση, εάν λαμβάνει ο ίδιος από άλλον; Ή πώς θα μπορούσε καθόλου να νοηθεί ως πατέρας ο Θεός, εάν ο Μονογενής είναι κτίσμα και όχι μάλλον Υιός;

Τι θα πούμε λοιπόν εμείς ως προς αυτά; Άραγε ο Μονογενής θα καταταχθεί από εμάς ανάμεσα στους προφήτες, εκπληρώνοντας τη διακονία που αρμόζει στους προφήτες, και δεν θα πράττει τίποτα άλλο εκτός από αυτό; Διότι από ποιον δεν γίνεται αναντίρρητα αποδεκτό ότι οι προφήτες μάς μετέφεραν τα λόγια του Θεού; Έπειτα, ποιο είναι το εξαιρετικό στον Υιό, αν εκπληρώνει μόνο αυτό ακριβώς; Και πώς είναι υπεράνω όλων, αν εξακολουθεί να συγκαταλέγεται στους προφήτες και περιβάλλεται από δουλοπρεπές μέτρο; Και πώς, υπερέχοντας από αυτούς στη δόξα, λέει στα Ευαγγέλια: «Αν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, για εκείνον που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο εσείς λέτε ότι βλασφημείς, επειδή είπα, είμαι Υιός του Θεού;» Διότι με αυτά τα λόγια διαχωρίζει σαφώς τον εαυτό του από τη χορεία των προφητών, και λέει ότι εκείνοι μεν ονομάστηκαν θεοί επειδή ο Λόγος του Θεού απευθύνθηκε σε αυτούς, ενώ τον εαυτό του τον ομολογεί Υιό. Διότι στους αγίους προφήτες διανεμήθηκε μερική χάρη μέσω του Πνεύματος, ενώ στον Σωτήρα Χριστό ευδόκησε να κατοικήσει σωματικά όλο το πλήρωμα της θεότητας, όπως λέει ο Παύλος. Γι' αυτό και «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε», όπως βεβαίωσε ο Ιωάννης. Πώς, λοιπόν, αυτός που δίνει βρίσκεται στο ίδιο μέτρο με αυτούς που λαμβάνουν, ή πώς το πλήρωμα της θεότητας θα καταταχθεί στη μοίρα εκείνου που διακονεί;

Ας αρχίσουμε, λοιπόν, με το τρίτο, συνδέοντας με τη σειρά τα όσα ακολουθούν από αυτά που λέει ο Χριστός για τον άγιο Βαπτιστή: «Εκείνος ήταν ο λύχνος που έκαιγε και έφεγγε, και εσείς θελήσατε να αγαλλιάσετε για λίγο στο φως του». Παρομοιάζει τον άγιο Βαπτιστή με λύχνο, διότι, σύμφωνα με το φυσικό μέτρο που προσιδιάζει στον άνθρωπο, έλαμψε πριν από την παρουσία Του, χωρίς όμως να χρησιμοποιεί δικό του φως. Διότι το φως στον λύχνο δεν είναι δικό του, αλλά προέρχεται από έξω, είναι εισηγμένο και προστιθέμενο. Έτσι μπορεί να δει κανείς και στους αγίους τον φωτισμό που προέρχεται από τον Χριστό εν Πνεύματι. Γι' αυτό, άλλωστε, με μεγάλη ευγνωμοσύνη, έχοντας το σωστό φρόνημα και πράττοντας ορθά, και οι ίδιοι ομολογούν με τη δική τους φωνή: «Διότι από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Διότι ο Μονογενής είναι φως κατά φύση, καθώς έλαμψε από φως, εννοώ από την ουσία του Πατρός. Η κτίση όμως μετέχει σε Αυτόν, και κάθε ον που διαθέτει τη δύναμη του λογικεύεσθαι και του φρονείν, είναι σαν ένα σκεύος ικανό να γεμίζει από το θείο φως, άριστα κατασκευασμένο από τον αριστοτέχνη των πάντων Θεό. Λύχνος, λοιπόν, είναι ο μακάριος Βαπτιστής, σύμφωνα με τον λόγο που ήδη εξηγήσαμε. Λέγοντας δε αυτό, ο Σωτήρας κατ' οικονομίαν καλεί τους ανόητους Φαρισαίους να θυμηθούν τη φωνή του Θεού και Πατρός, ο οποίος λέει κάπου γι' αυτόν: «Ετοίμασα λύχνο για τον Χριστό μου».

Πρέπει να σημειωθεί ότι, ενώ η περιτομή συντελείται δια του Πνεύματος, εκπληρώνοντας την ανάγκη του καθαρισμού μέσα μας, χορηγός του Πνεύματος είναι ο Υιός. «Διότι από το πλήρωμά του λάβαμε όλοι εμείς», σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη, και αυτός είναι που μας είπε: «Λάβετε Πνεύμα Άγιον». Επομένως, τον καθαρισμό μας, υπό τον τύπο της πνευματικής περιτομής, τον ενεργεί ο Πατέρας δια του Υιού. Έτσι, έχει καταρριφθεί το πικρό και ανόσιο τόλμημα των αντιπάλων, οι οποίοι δεν δίστασαν να πουν ότι, επειδή ο Υιός ονόμασε τον εαυτό του άμπελο και τον Πατέρα και Θεό γεωργό, δεν είναι κατά φύσιν όμοιος με αυτόν. Διότι καμία λογική δεν επιτρέπει, λένε, να νοηθούν ποτέ ο γεωργός και η άμπελος ως ταυτόσημοι κατά την ουσία. Όταν λοιπόν ο Υιός αποδεικνύεται γεωργός μέσω της εν Πνεύματι περιτομής, ας πειστούν πλέον ότι, όπως ακριβώς οι γεωργοί είναι ομοειδείς μεταξύ τους, επειδή εκ φύσεως είναι άνθρωποι, είναι ολοφάνερο ότι ο Υιός δεν στερείται της ομοουσιότητας με τον Πατέρα και Θεό. <«Ήδη εσείς είστε καθαροί εξαιτίας του λόγου που σας έχω πει.»> Παρουσιάζει τους μαθητές ως μια ξεκάθαρη και αναντίρρητη απόδειξη της τέχνης εκείνου που τους καθαρίζει. Διότι λέει ότι έχουν ήδη καθαριστεί, όχι λαμβάνοντας κάτι άλλο, παρά μόνο μέσω του λόγου που τους ειπώθηκε, δηλαδή της θείας και ευαγγελικής καθοδήγησης. Και αυτός ο λόγος προέρχεται από τον Χριστό.

Διότι ο μονογενής Λόγος του Θεού είναι Άγιος αγίων· και ο ίδιος δεν είχε ανάγκη από το άγιο βάπτισμα, ούτε από το να λάβει άφεση αμαρτιών, όπως εμείς κερδίζουμε μέσω αυτού, διότι από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε. Διότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται μεν από τον Θεό και Πατέρα, είναι όμως και ίδιον του Υιού. Και γι' αυτό έχει ονομαστεί σε πολλά σημεία Πνεύμα του Χριστού το Πνεύμα που εκπορεύεται από τον Θεό και Πατέρα· και αυτό θα το μαρτυρήσει ο Παύλος, λέγοντας άλλοτε μεν: «Εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα, αλλά στο πνεύμα, εάν βέβαια το Πνεύμα του Χριστού κατοικεί μέσα σας· αν δε κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν είναι δικός του». Και πάλι: «Επειδή δε είστε υιοί, εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας να κράζει: Αββά, ο Πατέρας». Επομένως, το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται μεν, όπως είπα, από τον Θεό και Πατέρα, αλλά το χορηγεί στην κτίση και το δίνει στους αξίους, ως Υιός κατά φύση και αληθινός, ο μονογενής του Λόγος, ο οποίος διαπρέπει στα αξιώματα του Πατέρα. Και γι' αυτό έλεγε: «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, δικά μου είναι». Πώς λοιπόν, ρωτά κάποιος, βαπτιζόταν και δεχόταν το Πνεύμα; Και εμείς απαντούμε ότι ο Κύριος δεν είχε ανάγκη από το άγιο βάπτισμα, αλλά ο φιλάνθρωπος Κύριος επινόησε για εμάς οδό σωτηρίας.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΑ'. <Και ενώ αυτός βρισκόταν σε κάποιον τόπο και προσευχόταν.> (A f. 147) Καίτοι είναι αληθινός Θεός και Υιός του επί πάντων Θεού, και ο ίδιος χορηγεί στην κτίση τα πάντα, μέσω των οποίων ευημερεί και σώζεται, δεν έχει ο ίδιος απολύτως καμία ανάγκη από τίποτα· διότι είναι πλήρης, λέγει, ο ίδιος. Ποια ανάγκη λοιπόν θα μπορούσε να πει κάποιος ότι έχει, αφού κατέχει φυσικά όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα; Διότι είπε ξεκάθαρα ότι «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου.» Έχει δε ο Πατέρας το να είναι πλήρης από κάθε αγαθό και από θεοπρεπή αξιώματα. Και τούτο ανήκει και στον Υιό· και γνωρίζοντας αυτό οι άγιοι λέγουν, ότι «Από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε.» Γιατί λοιπόν προσεύχεται, λέγει κάποιος, εάν είναι πλήρης και δεν έχει απολύτως καμία ανάγκη από αυτά του Πατέρα; Προς αυτό απαντούμε ότι ο τρόπος της ένσαρκης οικονομίας του δίνει τη δυνατότητα, εφόσον το επιλέξει, να εκπληρώνει τα ανθρώπινα, όταν το καλεί η περίσταση. Διότι εάν έφαγε και ήπιε, και βρίσκεται να συμμετέχει στον ύπνο, τι το άτοπο υπάρχει, αν, συγκαταβαίνοντας στα δικά μας μέτρα και εκπληρώνοντας την ανθρώπινη δικαιοσύνη, δεν παρέλειπε να ασκεί την προσευχή;

Μήπως προσέφερε το κέρδος στον Δεσπότη; Ή μήπως Εκείνος έχει ανάγκη από κάτι για τον εαυτό Του; Αυτός είναι το πλήρωμα των πάντων, και όπως λέει ο πάνσοφος Ιωάννης, «Από το πλήρωμά Του λάβαμε όλοι εμείς». Αλλά όταν εμείς κερδίζουμε τους εαυτούς μας και παράλληλα ωφελούμε και άλλους, τότε χαίρεται ο Χριστός· θεωρεί πλούτο τη δική μας προκοπή. Και θα πω κάτι ακόμη μεγαλύτερο: το θεωρεί σαν τροφή Του. Ότι δε είναι αληθινό αυτό που λέω, θα το μάθεις πάλι από τα ευαγγελικά κείμενα. Διότι νουθέτησε τη γυναίκα από τη Σαμάρεια· κι έπειτα, όταν εκείνη είπε: «Όταν έλθει ο Μεσσίας, θα μας τα αναγγείλει όλα», Εκείνος φανέρωσε τον εαυτό Του λέγοντας: «Εγώ είμαι, αυτός που σου μιλώ». Και η γυναίκα έτρεξε γρήγορα και κατήχησε την πόλη των Σαμαρειτών. Γνωρίζοντας τότε ο Χριστός ότι πολλοί επρόκειτο να πιστέψουν σε Αυτόν, έλεγε στους αγίους μαθητές Του: «Εγώ έχω να φάω τροφή που εσείς δεν γνωρίζετε». Διότι η σωτηρία των χαμένων, τρόπον τινά, τρέφει την αγαθότατη φύση Του.

Παρατήρησε δε, ότι στους μεν επτά λύχνους υπήρχαν δοχεία, μέσω των οποίων χυνόταν σε αυτούς το έλαιο, όμως η λαμπάδα δεν έχει τέτοιο δοχείο. Για ποια αιτία; Διότι το αληθινό φως είναι ο Υιός, ο οποίος δεν έλαβε την ικανότητα να φωτίζει από έξω, ούτε επίκτητα, ούτε δοσμένη από άλλον· αλλά ο ίδιος είναι το φως κατά φύση· ενώ στους αγίους το φως υπάρχει κατά μέθεξη και προέρχεται από αυτόν. Και το επιβεβαιώνει ο σοφός Ιωάννης λέγοντας: «Διότι από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Όντας δε ο Υιός το αληθινό φως, ονόμαζε φως του κόσμου εκείνους που είχαν γίνει μέτοχοι της δικής του λαμπρότητας· διότι είπε στους αγίους αποστόλους: «Εσείς είστε το φως του κόσμου». Οι δύο ελιές εξάλλου, που βρίσκονται η μία στα δεξιά και η άλλη στα αριστερά της λαμπάδας, υποδηλώνουν τους δύο λαούς, οι οποίοι παραστέκονται σχεδόν κυκλικά γύρω από τον Χριστό. Διότι έχουν τιμηθεί με αυτήν τη στάση ως ελεημένοι. Και οι μεν προέρχονταν από την ήμερη ελιά, δηλαδή από τη Συναγωγή των Ιουδαίων· οι δε φύτρωσαν μεν από την αγριελιά, δηλαδή από το πλήθος των εθνών, πλην όμως, αφού εμβολιάστηκαν στην ήμερη ελιά, έγιναν κοινωνοί του πλούτου της ρίζας, σύμφωνα με τα λόγια του μακάριου Παύλου. Πρόσεξε δε πώς πάνω στη λυχνία βρίσκονται, μαζί με τη λαμπάδα, και οι λύχνοι και οι δύο ελιές.

Νομίζω δε και εγώ ότι και ο σοφότατος ευαγγελιστής Ιωάννης αυτό ακριβώς θέλει να φανερώσει, όταν λέει για τον Χριστό: «Ότι από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε, και χάρη αντί χάριτος· διότι ο νόμος δόθηκε διά του Μωυσή, η χάρις και η αλήθεια έγινε διά του Ιησού Χριστού». Διότι διάκονος και μεσίτης εκείνης της αρχαίας χάριτος έγινε ο Μωυσής· ενώ της δεύτερης χορηγός είναι ο Χριστός, η οποία έχει μεν ομοιότητα προς εκείνην· διότι εκείνα ήταν τύποι ως προς την αλήθεια, δηλαδή κυοφορούσαν το κάλλος της αλήθειας· είναι όμως ανώτερη και υπερέχουσα τόσο όσο εύλογα τα νοητά θα μπορούσαν να υπερέχουν από τα αισθητά. Και θα το μαρτυρήσει γράφοντας ο Παύλος, ότι «Ανώτερης διαθήκης έχει γίνει έγγυος ο Ιησούς». <Και έγινε λόγος Κυρίου προς εμένα λέγοντας: Τα χέρια του Ζοροβάβελ θεμελίωσαν αυτόν τον οίκο και τα χέρια του θα τον ολοκληρώσουν, και θα επιγνώσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτωρ με απέστειλε σε εσένα.> Ιδού λοιπόν πάλι μας περιγράφει μέσα σε αισθητά πράγματα τα νοητά, και παραθέτει ως τύπο των όσων έχουν παραδόξως τελεστεί διά του Χριστού τα όσα είχαν κατά καιρούς περατωθεί διά χειρός του Ζοροβάβελ.

Αποτελεί συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να παρομοιάζει ενίοτε με πηγές και ποταμούς τους αγίους προφήτες, αποστόλους και ευαγγελιστές, και επιπροσθέτως τους ηγουμένους των αγίων Εκκλησιών, εκείνους που κηρύττουν τον θείο λόγο στους λαούς, είναι βαθύτατοι γνώστες των ιερών δογμάτων και ασκούν μυσταγωγικό έργο. Γι' αυτό άλλωστε είπε γι' αυτούς δια της φωνής του προφήτη Ησαΐα: «Αντλήσατε νερό με ευφροσύνη από τις πηγές του σωτηρίου». Τους ονομάζει δε σωτήριες πηγές, διότι αναβλύζουν στους λαούς που βρίσκονται υπό την πνευματική τους καθοδήγηση τον εξ ουρανού λόγο, τον οποίο λαμβάνουν οι ίδιοι από τον Χριστό. Όπως άλλωστε λένε οι ίδιοι οι άγιοι: «Από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». [Όταν, λοιπόν, ακούσεις για τους αγίους ποταμούς ότι θα χειροκροτήσουν, για να δηλωθεί ότι θα ευφρανθούν, να κατανοείς ότι θα τερφθούν, θα χαρούν και θα εορτάσουν. Για ποια αιτία; Διότι ο Κύριος έσωσε την υπουράνια κτίση, επειδή ο Μονογενής Λόγος κατέβηκε από τον ουρανό και έγινε όμοιος με εμάς, προκειμένου να καταργήσει τον άρχοντα αυτού του αιώνα, να παραλύσει τη φθορά, να ανατρέψει τον θάνατο, απομακρύνοντας την αμαρτία από τον κόσμο, και να μας καταστήσει καθαρούς δια του βαπτίσματος και να μας αγιάσει δια του Πνεύματος, αναδεικνύοντάς μας υιούς του Θεού.

Διότι ονομάζει τους αγίους όρη αιώνια και εξαιρετικά σταθερά, όπως και αιώνιους λόφους, επειδή έχουν υψωθεί από τη γη και δεν έχουν το φρόνημά τους σε τίποτα από τα χαμερπή, αλλά αναζητούν τα άνω και ανεβαίνουν με μεγάλη προθυμία στα υψώματα των αρετών. Επομένως, ακολουθούν τη δόξα του Χριστού και οι πιο επιφανείς από τους Πατέρες, οι οποίοι έφτασαν στο αποκορύφωμα της αρετής. Διότι εκείνοι μεν ήταν δούλοι, ακόμη και αν είχαν πλέον καταταγεί μεταξύ των τέκνων· ο δε Κύριος, ως Υιός, τους χορήγησε αυτά μέσω των οποίων αυτοί έγιναν λαμπροί. Γι' αυτό και λένε ότι «από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε, και χάρη αντί χάριτος». Επομένως, ο στέφανος της δόξης θα τεθεί μεν εκ φύσεως στην κεφαλή του Σωτήρα μας· θα μεταβεί όμως εξίσου και θα δοθεί ως δώρο και στους ίδιους τους αγίους που έχουν ταχθεί υπό αυτόν, οι οποίοι θα φορέσουν τον αμάραντο στέφανο της δόξης· και, αφού έγιναν κοινωνοί των παθημάτων του, θα συμμετάσχουν και στη δόξα του. Διότι είναι βέβαιο, ότι αφού έπαθαν μαζί του, θα συμβασιλεύσουν κιόλας.

Διότι, αν και ο Λόγος έγινε άνθρωπος, παρόλο που ήταν Θεός, εντούτοις και έτσι δεν είχε ανάγκη από τα αγαθά της δικής του φύσης, καθώς ήταν αυτοτελής και «πλήρης χάριτος και αληθείας», σύμφωνα με τα λόγια του Ιωάννη. Και ο ίδιος βέβαια κατέχει σε τέλειο βαθμό οτιδήποτε αρμόζει στον Θεό, ενώ «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε», όπως είναι γεγραμμένο.

Και δες τον Χριστό πάλι σε αυτά, με το δικό του αίμα για τη σωτηρία και τη ζωή όλων, σχεδόν να ραντίζει τον ίδιο του τον σταυρό. Διότι τα κέρατα αποτελούν τύπο του σταυρού, καθώς εκτείνονται από εδώ και από εκεί σαν χέρια που έχουν απλωθεί. Λοιπόν, να εννοείς τον Χριστό που πέθανε μια φορά, αλλά που είναι Άγιος των αγίων, κατά φύση, ως Θεός. Και πράγματι είναι αληθής ο Ιωάννης, όταν λέει ότι «Από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». Διότι μέτοχος του Χριστού είναι όλη η ορατή και αόρατη κτίση. Διότι οι άγγελοι και οι αρχάγγελοι, και τα ακόμη ανώτερα από αυτούς, και αυτά τα ίδια τα Χερουβίμ, δεν είναι άγια με άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω του Χριστού, εν Αγίω Πνεύματι. Αυτός λοιπόν είναι το θυσιαστήριο, αυτός και το θυμίαμα, και ο αρχιερέας, αυτός ομοίως και το αίμα του καθαρισμού των αμαρτιών. ΠΑΛΛ. Ναι, σωστά μιλάς. Όμως το τι ακριβώς είναι το αίμα του καθαρισμού των αμαρτιών, δεν μπορώ να το κατανοήσω με σαφήνεια. ΚΥΡ.

Διότι το να αγιάζει είναι ίδιον αποκλειστικά του Θεού, και ως κάτι το εξαιρετικό αληθώς θα αποδίδεται το έργο αυτό σε Αυτόν, ενώ το να μπορεί να αγιάζει άλλους μια γενητή και δημιουργημένη φύση, πώς θα ήταν ποτέ δυνατόν; Διότι αυτή αποκτά τον αγιασμό μόνον εκ μετοχής άνωθεν. Θα της ταίριαζε δε να της απευθύνεται η φωνή των αγίων: «Τι γάρ έχεις το οποίο δεν έλαβες;» Και πράγματι ο Ιωάννης λέγει περί του Μονογενούς, ότι «Εκ του πληρώματος αυτού εμείς πάντες λάβαμε.» Και, «Δεν δίδει το Πνεύμα με το μέτρο», αλλά μάλλον, επειδή ο ίδιος είναι πηγή του αγιασμού, χορηγεί το Πνεύμα στους αξίους και αγιάζει τη λογική κτίση. «Επί δε σαρκός ανθρώπου, λέγει, δεν θα χρισθεί», αν και είχε προστάξει ότι πρέπει να χριστούν με αυτό και ο Ααρών και όσοι ιερουργούν μαζί του. Επομένως, το ιερό βρίσκεται ήδη υπεράνω του ανθρώπινου γένους, καθώς είναι μέτοχο του Χριστού, ο οποίος είναι υπεράνω της κτίσεως. Γι' αυτόν τον λόγο, ανυψώνοντάς μας προς το υπέρ φύσιν αξίωμα, και αποκόπτοντάς μας τρόπον τινά από τα επίγεια, μας προσνέμει στα επουράνια. Διότι «Πατέρα σας», λέγει, «μην ονομάσετε κανέναν επί της γης· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο εν τοις ουρανοίς, και όλοι εσείς είστε αδελφοί.» Όλεθρος δε είναι η τιμωρία για εκείνους που παρέχουν από αυτό σε αλλογενή· «Διότι μην δώσετε», λέγει, «τα άγια στους σκύλους, ούτε να ρίξετε τους μαργαρίτες σας μπροστά στους χοίρους.»

Άλλο. Ότι από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε. Εάν η απόλυτη τελειότητα ανήκει αποκλειστικά στη θεία φύση, δεδομένου ότι αυτή δεν έχει ανάγκη από τίποτε που να προέρχεται από άλλον, αλλά αντίθετα έχει την ικανότητα και τη δύναμη να πληροί όσα είναι δεκτικά σε αυτήν· και εάν αυτό υπάρχει στον Χριστό, πώς θα μπορούσε να είναι ξένος προς τη θεία ουσία εκείνος που ενεργεί τα δικά της, και ο οποίος είναι αυτό ακριβώς με το οποίο θα ορίζαμε τη θεία ουσία, τουλάχιστον ως προς την έννοια της τελειότητας; Πώς λοιπόν θα μπορούσε κάποιος να δεχθεί ότι η φύση του Υιού, που έχει αυτή την ιδιότητα, είναι κτιστή; Διότι τότε θα ακούσει μαζί με εμάς: «Τι έχεις, το οποίο δεν έλαβες;», πράγμα το οποίο είναι άκρως ασεβές.

Έπειτα, «εμφανίστηκε ένας άνθρωπος απεσταλμένος από τον Θεό, το όνομά του ήταν Ιωάννης. Αυτός ήλθε ως μάρτυρας, για να μαρτυρήσει για το φως, ώστε όλοι να πιστέψουν μέσω αυτού. Δεν ήταν εκείνος το φως, αλλά ήλθε για να μαρτυρήσει για το φως. Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε. Ήλθε στα δικά του, και οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν. Όσοι όμως τον δέχθηκαν, τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού· οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίμα και σάρκα, αλλά γεννήθηκαν από τον Θεό. Και ο Λόγος, λέει, έγινε σάρκα, και κατασκήνωσε ανάμεσά μας. Ο Ιωάννης μαρτυρεί και φωνάζει δυνατά λέγοντας: αυτός ήταν για τον οποίο σας είπα»· και ότι «από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε». Και λέει «δεν είμαι εγώ ο Χριστός, αλλά φωνή αυτού που βοά στην έρημο». 13. Και όταν διηγείται όλα αυτά, λέει «αυτά έγιναν στη Βηθαβαρά»· σε άλλα όμως αντίγραφα «στη Βηθανία, πέρα από τον Ιορδάνη». Και μετά από αυτά δείχνει ότι του είπαν κάποιοι από τους μαθητές του Ιωάννη: «Ραββί, πού μένεις; Εκείνος δε είπε: ελάτε και δείτε· και πήγαν, και έμειναν κοντά του εκείνη την ημέρα.»

Διότι εκεί, στο πρόσωπο του Μωυσή, ανατράπηκε και αναχαιτίστηκε ο θάνατος, ο οποίος είχε βασιλεύσει μέχρι τον Μωυσή. Και αρχικά βέβαια δίκαιοι ήταν όσοι έζησαν την εποχή του Άβελ και του Ενώχ, «ο οποίος μετατέθηκε για να μη δει θάνατο, και δεν βρισκόταν πια». Αλλά δεν υπήρχε ακόμη ο γραπτός νόμος, παρά μόνο ο φυσικός νόμος που προερχόταν από τη διάνοια και την παράδοση, μέσω της διαδοχής από τους πατέρες προς τους υιούς. Όταν όμως εκτέθηκε ξεκάθαρα ο νόμος, έγινε, ας πούμε, σαν μάχαιρα που διχοτόμησε τη δύναμη της αμαρτίας· και όταν παρουσιάστηκε ο Σωτήρας, συντρίφθηκε το κεντρί του θανάτου. Και πάλι τότε, θα καταποθεί ο θάνατος σε νίκη *. Και δες πώς έσωζε ο Θεός με πολλούς τρόπους, αλλά η τελειότητα της σωτηρίας πραγματοποιήθηκε και θα πραγματοποιηθεί εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, όπως λέει και το Ευαγγέλιο ότι «από το πλήρωμά Του όλοι εμείς λάβαμε». Και ποιο, λέει, είναι το πλήρωμα; Το ότι «ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια έγινε μέσω του Ιησού». Εκεί δηλαδή δόθηκε, ενώ εδώ έγινε. Εάν από το πλήρωμά Του προέρχεται ο νόμος, η χάρη και η αλήθεια μέσω του Ιησού, η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη * στον νόμο, στη χάρη και στην αλήθεια. 79. Ο ίδιος ο Μάνης πάλι χρησιμοποιεί άλλη έκφραση, λέγοντας ότι «ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για χάρη μας». Ας πει λοιπόν με ποια αργύρια έγινε η αγορά, ποιο είναι το τίμημα που δόθηκε, για να μας αγοράσει. Διότι δεν είπε ότι «αγόρασε», αλλά ότι «εξαγόρασε».

Λοιπόν, το 〈ραβδί ή το κλαδί ή ο βλαστός〉 ήταν ο άνθρωπος του Σωτήρα μας που νοείται κατά σάρκα, ενώ ο Θεός Λόγος που κατοικούσε μέσα του φανερώνεται μέσα από όσα ακολουθούν, με τα οποία έχει ειπωθεί: 〈«και θα αναπαυθεί επάνω του το πνεύμα του Θεού, πνεύμα σοφίας και συνέσεως, πνεύμα βουλής και ισχύος, πνεύμα γνώσεως και ευσεβείας· και θα τον γεμίσει πνεύμα φόβου Θεού»〉· διότι μέσω αυτών υποδηλώνεται «το πλήρωμα της θεότητος» του Μονογενούς του Θεού, για το οποίο λένε οι Ευαγγελιστές: «από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε», και ο Απόστολος: «διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει σωματικώς όλο το πλήρωμα της θεότητος». Διότι, ενώ από τους υπόλοιπους προφήτες ‹ο καθένας είχε λάβει κάποιο ιδιαίτερο χάρισμα›, και από τους αποστόλους ομοίως ο καθένας μετείχε σε κάποιο μέρος «από το πλήρωμα», αυτός είχε «το πλήρωμα της θεότητος», το οποίο κανένας άνθρωπος δεν μπόρεσε ποτέ να χωρέσει, παρά μόνο εκείνος που προφητεύτηκε ότι 〈θα προέλθει από τη ρίζα του Ιεσσαί〉, στον οποίο κατοίκησε το 〈πνεύμα〉 του Θεού, για το οποίο λέει ο Απόστολος: «ο δε Κύριος είναι το 〈πνεύμα〉», 〈πνεύμα σοφίας και συνέσεως〉, και ‹〈σοφία〉› ήταν ο προϋπάρχων 〈Λόγος〉 του Θεού, ‹μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα›· «διότι τα πάντα με 〈σοφία〉 τα εποίησε», και «ο Θεός με τη 〈σοφία〉 θεμελίωσε τη γη», και κατά τον Απόστολο: «ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού και η 〈σοφία〉 του Θεού».

Αμέσως μετά από αυτά λέγεται: «Ξεχύθηκε η χάρη στα χείλη σου· γι' αυτό σε ευλόγησε ο Θεός στον αιώνα». Ο Μωυσής, λοιπόν, βρήκε κάποια χάρη· και ο Νώε πάλι βρήκε κάποια χάρη ενώπιον του Θεού· και καθένας από τους δικαίους μετείχε στη χάρη. Επειδή όμως στον Αγαπητό κενώθηκε όλη η πατρική χάρη –διότι ο Πατέρας μιλούσε μέσω του Υιού– γι' αυτό και εκείνη που διακόνησε την έλευσή του στους ανθρώπους ονομάστηκε «κεχαριτωμένη». Διότι σε αυτόν ευδόκησε να κατοικήσει σωματικά όλο το πλήρωμα της θεότητας· γι' αυτό όλοι οι άγιοι έχουν λάβει από το πλήρωμά του.

Και ο Σωτήρας δίδασκε περί αυτού λέγοντας: «Όποιος πιει από το νερό, το οποίο εγώ θα του δώσω, ποταμοί ζωντανού νερού θα ρεύσουν από τα σπλάχνα του, το οποίο θα αναβλύζει εις ζωήν αιώνιον. Αυτό δε το έλεγε για το Πνεύμα, το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Αυτός λοιπόν ο ποταμός του Θεού πληρώθηκε από ύδατα· ώστε να μπορούμε να πούμε: «Από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Έχει γεμίσει δε ο ποταμός με πολλά ύδατα, εξαιτίας του ότι δεν είναι όμοιοι εκείνοι που ποτίζονται από αυτόν.

Πράγμα το οποίο και ο ίδιος αποδεικνύει λέγοντας: «Πατέρα, δόξασέ με κοντά σου με τη δόξα που είχα πριν να υπάρξει ο κόσμος». Στον οποίο και αποκρίνεται ο Πατέρας λέγοντας: «Και εδόξασα και πάλι θα δοξάσω». Και ακόμη περισσότερο βεβαιώνει την υπόστασή του ο ίδιος ευαγγελιστής προσθέτοντας: «Ο Ιωάννης μαρτυρεί για αυτόν και κραυγάζει λέγοντας: Αυτός ήταν εκείνος που έρχεται πίσω μου, ο οποίος πέρασε μπροστά από εμένα, διότι ήταν πριν από εμένα. Διότι από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Αλλά, παρόλο που ο Ιωάννης βροντοφωνάζει ότι «ήταν πριν από αυτόν», ο νέος Σαβέλλιος δεν ακούει. Και όμως, κατά σάρκα ο βαπτιστής Ιωάννης προηγήθηκε στη γέννηση από τον Σωτήρα· πώς λοιπόν μαρτυρείται ότι υπήρξε πριν από αυτόν; Διότι, ως προς την κατά σάρκα γέννηση, ο Σωτήρας δεν ήταν πριν από αυτόν. Επομένως, κατά το ότι ήταν ο μονογενής του Θεού, ήταν «πριν» από τον Ιωάννη και «πέρασε μπροστά» από αυτόν. Άραγε, λοιπόν, είναι δυνατόν αυτά να αναφέρονται στον Πατέρα και Θεό των όλων, ή σε κάποιον ανούσιο και ανυπόστατο μέσα στον Θεό Λόγο, ο οποίος ταυτίζεται με τον Θεό; Και πώς θα ήταν δυνατόν να λέγεται για έναν Λόγο χωρίς υπόσταση το «πέρασε μπροστά από εμένα»; Και ποιος θα ήταν τόσο παράφρων, ώστε να νομίσει ότι ο βαπτιστής Ιωάννης είπε για τον Θεό των όλων το «πέρασε μπροστά από εμένα» και «διότι ήταν πριν από εμένα»;

Διότι έτσι ρητά αποδίδει στο Άγιο Πνεύμα τη γέννηση των τέκνων του Θεού, λέγοντας ότι, όπως ακριβώς εκείνο που έχει γεννηθεί από τη σάρκα είναι σάρκα, έτσι και εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα. Όσοι δε γεννήθηκαν από το Πνεύμα, ονομάστηκαν τέκνα Θεού. Έτσι και όταν ο Κύριος, μέσω του εμφυσήματος, έδωσε στους μαθητές το Άγιο Πνεύμα, ο Ιωάννης λέει: «Από το πλήρωμά του εμείς όλοι λάβαμε». Ο δε μέγας Παύλος διαβεβαιώνει ότι σε αυτόν κατοικεί το πλήρωμα της θεότητας· αλλά και επιπλέον, μέσω του προφήτη Ησαΐα, σχετικά με τη θεοφάνεια που του συνέβη, όταν είδε εκείνον που καθόταν σε θρόνο υψηλό και υπερυψωμένο, η μεν αρχαιότερη παράδοση λέει ότι αυτός που εμφανίστηκε είναι ο Πατέρας, ο δε ευαγγελιστής Ιωάννης αποδίδει την προφητεία στον Κύριο, λέγοντας σχετικά με τους Ιουδαίους που δεν πίστεψαν στα λόγια που ειπώθηκαν στον προφήτη για τον Κύριο, ότι: «Αυτά είπε ο Ησαΐας, όταν είδε τη δόξα του και μίλησε γι' αυτόν».

Διότι δεν είναι μόνο αισθητός, αισθητικός, λογικός, νοερός, στοιχεία στα οποία κάποιοι νομίζουν ότι συνίσταται το παν· αλλά είναι και πνευματικός. Και δεν το λέω αυτό εννοώντας την τωρινή χάρη, έστω κι αν «λάβαμε χάρη αντί χάριτος», σύμφωνα με τον πιο θεολογικό από τους ευαγγελιστές, δηλαδή τη δεύτερη ανάπλαση αντί της πρώτης· αλλά εννοώ και το έμφυτο σε εμάς, αφού εξαρχής εμφυσήθηκε από τον Θεό πνεύμα ζωής, το οποίο, αλίμονο, αχρειώθηκε και τώρα πάλι αχρειώνεται σε εμάς και γι' αυτό στους περισσότερους είναι εντελώς αφανές, αλλά όχι σε εκείνον που έχει αξιωθεί την τέλεια και ειλικρινή ανακαίνιση του νου από τον ύψιστο Πατέρα. Διότι αυτός, δεχόμενος την άνωθεν έλλαμψη, βλέπει καθαρά και συνειδητά τον εαυτό του, όπως και τα όσα προέρχονται από αυτόν, υπάρχουν μέσα σε αυτόν και γίνονται δι' αυτού, τα οποία τότε μεταφέρουν και στο ενωμένο σώμα πολλά τεκμήρια του θείου κάλλους, μεσιτεύοντας μεταξύ της θείας χάριτος και της παχύτητας της σάρκας και μεταδίδοντας δύναμη για όσα είναι αδύνατα.

Βλέπεις και με άλλον τρόπο το υποδεέστερο της θείας θέας και μεθέξεως; Αλλά αυτό οφειλόταν σε αυτούς που την δέχονταν, όχι σε αυτόν που την ενεργούσε· «διότι», λέει, «στον βαθμό που μπορούσαν να αντικρίσουν αυτοί που έβλεπαν». Εφόσον λοιπόν δεν είναι ολόκληρη, δεν είναι ίση· εφόσον όμως στέλνεται από εκεί, είναι άκτιστη· και εφόσον είναι ακτίνα εκείνης, δεν είναι διαφορετική από αυτήν. Άκουσε λοιπόν τον απόστολο που λέει ότι «στον Ιησού κατοικεί όλο το πλήρωμα της θεότητας σωματικώς», και «από το πλήρωμά του», λέει πάλι ο αγαπημένος μαθητής, «όλοι εμείς λάβαμε». Εκείνος λοιπόν χώρεσε όλη και την ουσία και την ενέργεια, ενώ εμείς μόνο την ενέργεια, και μάλιστα ούτε αυτήν ολόκληρη, όπως διδαχθήκαμε λίγο πιο πάνω.

Σχετικά δε με τη δόξα που φανερώθηκε στο Θαβώρ, λέει ο θείος Δαμασκηνός: «η δόξα, προερχόμενη φυσικά από τη θεότητα, γινόταν κοινή και στο σώμα εξαιτίας της ταυτότητας της υποστάσεως». Εκείνο λοιπόν το δεσποτικό πρόσλημμα κατείχε όλη αυτή τη δόξα, και δεν μετείχε σε αυτήν αμυδρά. Ενώ η μέθεξη των άλλων γίνεται σαν να αντλούν από κάποια δεξαμενή· «διότι από το πλήρωμά του», λέει, «εμείς όλοι λάβαμε».

Πώς λοιπόν, ενώ χωρείται κατά ένα μέτρο, μετέχεται και χωρείται ολόκληρος; Και πώς, ενώ χωρείται κατά ένα μέτρο, παραμένοντας ταυτόχρονα εντελώς αχώρητος, δεν μερίζεται; Και πώς αναγράφεται ότι ο Παύλος επικοινώνησε με μια μικρή ακτίνα του μεγάλου φωτός; Το μικρό πώς είναι ολόκληρο; Και πώς αυτό που κατά ένα μέρος φαίνεται, ενώ κατά άλλο όχι, δεν είναι μεριστό; Τι σημαίνουν οι «μερισμοί του πνεύματος» που αναφέρει ο ίδιος ο Παύλος; Και πώς λαμβάνουμε όχι το πλήρωμα, αλλά «από το πλήρωμα» του Χριστού, σύμφωνα με τον πιο θεολογικό από τους αποστόλους, εφόσον είναι εντελώς αμέριστο; Και πώς «επί πάσαν σάρκα» δεν εκχέεται το Πνεύμα, αλλά «από το Πνεύμα» του Θεού; Και πώς στο όρος Θαβώρ εκείνοι που ανέβηκαν μαζί με τον Ιησού είδαν αμυδρή και όχι ολόκληρη την αυγή της θεότητάς του; Πολύ σωστά, επομένως, είπε ο Μέγας Βασίλειος ότι, «οι μεν ενέργειες του Θεού είναι ποικίλες, η δε ουσία απλή». Και πάλι: «το Άγιο Πνεύμα είναι απλό στην ουσία, αλλά ποικίλο στις δυνάμεις». Διότι όλα αυτά ανήκουν στις ενέργειες του Θεού· επειδή μέσω αυτών μετέχουμε στον Θεό κατά ένα μέτρο, και μέσω αυτών Τον βλέπουμε και Τον νοούμε αμυδρά, έστω κι αν άλλος το επιτυγχάνει περισσότερο και άλλος λιγότερο, και άλλος με τη διάνοια ενώ άλλος με θεοειδή δύναμη, μετέχοντας ο καθένας σε αυτές σύμφωνα με τον βαθμό της δικής του κάθαρσης, σκεπτόμενος περί αυτών, και από αυτές αναλογιζόμενος Εκείνον που κατά την ουσία είναι εντελώς αμέθεκτος και απερινόητος.