Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:4

Και για να μη νομίσεις ότι λέει μόνο όλα εκείνα που ειπώθηκαν και από τον Μωυσή, προσθέτει ότι «και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει»· δηλαδή, από τα δημιουργήματα, είτε πρόκειται για κάτι ορατό είτε για κάτι νοητό, τίποτα δεν παρήχθη στην ύπαρξη χωρίς τη δύναμη του Υιού. Διότι βεβαίως δεν πρόκειται να βάλουμε την τελεία στο «ούτε ένα», όπως κάνουν οι αιρετικοί. Επειδή εκείνοι, επιθυμώντας να πουν ότι το Πνεύμα είναι κτιστό, λένε: «Αυτό που έχει γίνει, σε αυτόν ήταν ζωή». Αλλά κατ' αυτόν τον τρόπο, τα λεγόμενα γίνονται ακατανόητα.

Διότι, πρώτα απ' όλα, δεν ήταν εδώ η κατάλληλη στιγμή για να γίνει μνεία του Πνεύματος· αλλά και αν ακόμη το ήθελε, για ποιον λόγο το διατύπωσε τόσο ασαφώς; Διότι, από πού είναι φανερό ότι αυτό έχει ειπωθεί για το Πνεύμα; Εξάλλου, σύμφωνα με αυτόν τον συλλογισμό, θα διαπιστώσουμε ότι δεν είναι το Πνεύμα, αλλά ο ίδιος ο Υιός που δημιουργείται μέσω του εαυτού Του. Αλλά διεγείρετε την προσοχή σας, ώστε να μη σας διαφύγει το λεγόμενο· και ελάτε να διαβάσουμε προς το παρόν σύμφωνα με τον δικό τους τρόπο· διότι έτσι θα μας γίνει πιο φανερό το άτοπο: «Αυτό που έγινε, εν αυτώ ήταν ζωή». Ισχυρίζονται ότι ως ζωή έχει ειπωθεί το Πνεύμα. Αλλά αυτή η ζωή αποδεικνύεται ότι είναι και φως· διότι προσθέτει: «Και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων».

Αλλά, όταν τους αποκλείσουμε από αυτά τα άτοπα επιχειρήματα, εκείνοι πάλι, που φροντίζουν παντού να αντιστέκονται στην αλήθεια, λένε, εμμένοντας ακόμη στην ίδια ανάγνωση του κειμένου: «Ό,τι έγινε, εν Αυτώ ήταν ζωή». Δηλαδή, ό,τι έγινε ήταν ζωή. Τι λοιπόν; Και τα δεινά των Σοδόμων, και ο κατακλυσμός, και η γέεννα, και μύρια άλλα παρόμοια [ήταν ζωή]; «Μα ο λόγος μας αναφέρεται στη δημιουργία», ισχυρίζονται. Βεβαίως λοιπόν, και εκείνα ανήκουν στη δημιουργία. Αλλά, για να αναιρέσουμε τον ισχυρισμό τους εκ περισσού, ας τους ρωτήσουμε: Το ξύλο, πες μου, είναι ζωή; Και ο λίθος είναι ζωή, αυτά τα άψυχα και ακίνητα; Ή μήπως ο άνθρωπος είναι εξ ολοκλήρου ζωή; Και ποιος θα μπορούσε να το πει αυτό;

Ποια είναι όμως αυτή; Το να σταματήσει ο λόγος στο «ό,τι έγινε» [ὃ γέγονεν]· και έπειτα να αρχίσει από την επόμενη φράση που λέει, «σε αυτόν υπήρχε ζωή» [ἐν αὐτῷ ζωὴ ἦν]. Διότι αυτό που λέει, έχει την εξής έννοια: Χωρίς αυτόν δεν έγινε απολύτως κανένα από όσα έγιναν. Οτιδήποτε συγκαταλέγεται στα κτιστά, λέει, δεν δημιουργήθηκε χωρίς αυτόν. Βλέπεις πώς με αυτήν τη σύντομη προσθήκη απέτρεψε όλα τα άτοπα που ελλόχευαν; Διότι με το να αναφέρει ότι «χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα», και να προσθέσει το «ό,τι έγινε», αφενός συμπεριέλαβε τις νοητές φύσεις και αφετέρου εξαίρεσε το Πνεύμα. Επειδή, δηλαδή, είπε ότι «τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα», για να μην πει κάποιος: «Επομένως, αν τα πάντα έγιναν δι' αυτού, άρα και το Πνεύμα έχει δημιουργηθεί», χρειάστηκε αυτήν την προσθήκη. Διότι εγώ, λέει, οτιδήποτε είναι κτιστό, αυτό είπα ότι δημιουργήθηκε δι' αυτού, ακόμη και αν είναι αόρατο, ακόμη και αν είναι ασώματο, ακόμη και αν βρίσκεται στους ουρανούς.

Διότι και στον Ιωσήφ ο άγγελος έλεγε: «Μη φοβηθείς να παραλάβεις τη Μαριάμ τη γυναίκα σου· διότι αυτό που γεννήθηκε μέσα της προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα». Όπως λοιπόν και το «Εν», το οποίο αναφέρεται στο Πνεύμα, ο Προφήτης δεν απαξιεί να το αποδώσει και στον Θεό, λέγοντας έτσι: «Εν τω Θεώ θα ποιήσουμε δύναμη». Και ο Παύλος λέει: «Παρακαλώντας, μήπως τυχόν επιτέλους κάποτε ευοδωθώ εν τω θελήματι του Θεού να έλθω προς εσάς». Και για τον Χριστό πάλι θέτει το ίδιο, λέγοντας: «Εν Χριστώ Ιησού». Και γενικά πολλές φορές και διαρκώς θα μπορούσαμε να βρούμε αυτές τις λέξεις να εναλλάσσονται· αυτό όμως δεν θα συνέβαινε, εάν δεν υπέκειτο παντού η ίδια ουσία. Για να μην υποπτευθείς όμως ότι το «όλα έγιναν δι' αυτού» λέγεται τώρα για τα θαύματα (διότι για αυτά μίλησαν οι υπόλοιποι ευαγγελιστές), προσθέτει μετά από αυτά λέγοντας: «Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος έγινε δι' αυτού»· όχι όμως και το Πνεύμα· διότι αυτό δεν ανήκει στα δημιουργήματα, αλλά σε εκείνα που βρίσκονται πάνω από ολόκληρη την κτίση. Ας παρακολουθήσουμε όμως προς το παρόν τα επόμενα. Διότι, αφού μίλησε ο Ιωάννης για τη δημιουργία, λέγοντας δηλαδή ότι «όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει», εισάγει έπειτα και τον λόγο περί της θείας προνοίας, λέγοντας: «Εν αυτώ υπήρχε ζωή». Διότι, για να μην απιστήσει κανείς ως προς το πώς έγιναν δι' αυτού τόσα πολλά και τόσο σπουδαία, πρόσθεσε ότι «Εν αυτώ υπήρχε ζωή».

Όπως λοιπόν συμβαίνει με την πηγή που γεννά αβύσσους υδάτων, όσο και αν αφαιρέσεις, καθόλου δεν ελαττώνεις την πηγή· έτσι και ως προς την ενέργεια του Μονογενούς, όσα και αν πιστέψεις ότι έχουν παραχθεί και δημιουργηθεί δι' αυτής, η ίδια δεν έχει ελαττωθεί καθόλου. Μάλλον δε, για να χρησιμοποιήσω ένα πιο οικείο παράδειγμα, θα αναφέρω εκείνο του φωτός, το οποίο και ο ίδιος προσέθεσε αμέσως, λέγοντας: «Και η ζωή ήταν το φως». Όπως λοιπόν το φως, όσες μυριάδες και αν φωτίσει, καθόλου δεν ελαττώνεται ως προς τη δική του λαμπρότητα· έτσι και ο Θεός, και πριν δημιουργήσει, και μετά τη δημιουργία, παραμένει ομοίως ανελλιπής, χωρίς να ελαττώνεται σε τίποτα, ούτε να εξασθενεί από την πολλή δημιουργία. Αλλά ακόμη και αν έπρεπε να γίνουν μύριοι τέτοιοι κόσμοι, ακόμη και άπειροι, ο Ίδιος παραμένει επαρκής για όλα, όχι μόνο για να τα παραγάγει, αλλά και για να τα συγκρατεί μετά τη δημιουργία τους. Διότι η λέξη «ζωή» εδώ δεν αναφέρεται μόνο στη δημιουργία, αλλά και στην πρόνοια για τη διατήρησή τους.

Όταν δε ακούσεις ότι «μέσα σε αυτόν υπήρχε ζωή», μην υποθέσεις ότι είναι σύνθετος· διότι προχωρώντας λέει και για τον Πατέρα: «Όπως ο Πατήρ έχει ζωή μέσα του, έτσι έδωσε και στον Υιό να έχει ζωή». Αλλά όπως ακριβώς δεν θα μπορούσες εξαιτίας αυτού να πεις ότι ο Πατήρ είναι σύνθετος, έτσι να μην το πεις ούτε για τον Υιό. Διότι και αλλού λέει ότι ο Θεός είναι Φως, και πάλι, ότι κατοικεί σε Φως απρόσιτο.

Επειδή, δηλαδή, πρόκειται να πει ο Χριστός ότι «Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας», για τον λόγο αυτό, προλαμβάνοντας εδώ ο ευαγγελιστής, είπε ότι Αυτός είναι που φωτίζει, ώστε, ακόμη κι αν ακούσεις κάτι τέτοιο για τον Πατέρα, να μην πεις ότι αυτό είναι γνώρισμα μόνο του Πατέρα, αλλά και του Υιού. Διότι, λέει, «Όλα όσα έχει ο Πατέρας μου, είναι δικά μου». Πρώτα, λοιπόν, μας δίδαξε για τη δημιουργία· έπειτα αναφέρει και τα αγαθά της ψυχής, τα οποία μας προσέφερε με την έλευσή Του, και με μία μόνο φράση τα υπαινίχθηκε ο ευαγγελιστής, λέγοντας: «Και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων».

Στην αρχή ήταν ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος. Αυτός ήταν στην αρχή προς τον Θεό. Τα πάντα έγιναν δι' αυτού και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα. Όταν το ρήμα «έγινε» κατεβαίνει στα κτίσματα, τότε το «ήταν» ανεβαίνει στον δημιουργό. Και πάλι: «ζωή ήταν»· πάλι ανεβαίνει προς τον δημιουργό· μας φέρνει σήμερα μια κλίμακα γεμάτη από πολλά μυστήρια. Όταν ανεβαίνει προς τον Θεό, ανακηρύσσει το «ήταν», όταν κατεβαίνει προς τα κτίσματα, λαμβάνει το «έγινε». Όταν ανεβαίνει προς τον Θεό, αποθέτει το «έγινε» και λαμβάνει το «ήταν». Όπως ακριβώς κάποιος που παρουσιάζεται σε βασιλιά εισέρχεται με στολή με την οποία αρμόζει να δει τον βασιλιά, ενώ εάν εισέρχεται σε κοινό άνθρωπο, εισέρχεται με καθημερινά ενδύματα, έτσι και ο ευαγγελιστής, όταν ανεβαίνει προς τον Θεό, ανεβαίνει με εκείνη τη λέξη που ταιριάζει στον Θεό: «Εν αρχή ήταν ο Λόγος». Όταν όμως κατεβαίνει προς την κτίση, κατεβαίνει με λέξη που αρμόζει σε δούλους: «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα από όσα έχουν γίνει»· «σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων»· και πάλι: «ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο». Όπου είναι ο Λόγος, υπάρχει το «ήταν», όπου είναι η ζωή, το «ήταν», όπου είναι το φως, το «ήταν», όπου είναι τα κτίσματα, το «έγινε».

Και αφού μίλησε για την ουσία του και είπε, «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξης και χαρακτήρας της υποστάσεώς του», αποδεικνύει και την προνοητική του δύναμη, λέγοντας: «Συγκρατώντας τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του». Και στέλνοντας επιστολή στους Κολοσσαείς τα ίδια αυτά έλεγε πάλι: «Ότι σε αυτόν κτίστηκαν τα πάντα, όσα βρίσκονται στους ουρανούς και όσα βρίσκονται στη γη, είτε θρόνοι είτε κυριότητες είτε αρχές είτε εξουσίες· τα πάντα έχουν κτιστεί δι' αυτού και για αυτόν, και αυτός υπάρχει πριν από όλα». Αυτό αφορά τη δημιουργία του. Έπειτα, δηλώνοντας την προνοητική του δύναμη, προσθέτει: «Και τα πάντα συγκροτούνται σε αυτόν». Και τα δύο αυτά υποδεικνύοντας πάλι ο Ιωάννης, έλεγε: «Όλα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε ούτε ένα πράγμα». Αυτό το είπε για να φανερώσει τη δημιουργία. Έπειτα, για την πρόνοια: «Ήταν ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων».

Τα πάντα δημιουργήθηκαν δι' αυτού, από τον Πατέρα· διότι από εκεί αντλεί και το είναι και το δημιουργείν. Εν αυτώ υπήρχε ζωή· διότι αυτός είναι η πηγή της ζωής, όχι μόνο εκείνης διά της οποίας διατηρείται το σύμπαν. Διότι αυτός που παρήγαγε τα πάντα εκ του μη όντος, αυτός που χορήγησε πρωτίστως το είναι, πολύ περισσότερο θα διατηρούσε αυτό που έλαβε ουσία, ζώντας ο ίδιος την κατεξοχήν αιωνιότατη ζωή ως αυτοζωή και αυτοόν, αλλά και σύμφωνα με εκείνη τη ζωή για την οποία έχει λεχθεί ότι έχει ρήματα ζωής, για την οποία πρόκειται τώρα να μιλήσουμε· σύμφωνα με την οποία ζουν όσοι πιστεύουν ειλικρινά σε αυτόν, και εξαιτίας της οποίας έχουν ως φως τα προστάγματά του, φως νοητό, που λαμπρύνει τις ψυχές τους. Διότι η διδαχή του Λόγου είναι ανέκαθεν και ζωή και φως για όσους τη δέχονται: αφενός αναιρώντας τον θάνατο της καταδίκης, και αφετέρου διαλύοντας το σκοτάδι της πλάνης· και όπως στην πηγή το νερό είναι αέναο, έτσι και στον Λόγο είναι ακατάπαυστη η ζωοποιός και φωτιστική διδαχή. Διότι ο Λόγος είναι πάντοτε παιδαγωγός και καθοδηγητής στα δέοντα. Γι' αυτό και ονομάστηκε «Λόγος», επειδή λέγει ακατάπαυστα αυτά που απομακρύνουν από την αλογία, διά του Ευαγγελίου, διά των προφητών, διά του γραπτού νόμου, διά του φυσικού νόμου, διά των πολυτρόπων αποκαλύψεων· ταυτόχρονα δε, και ως εξαγγελέας αυτών που ανήκουν στον Πατέρα, και επειδή προήλθε από αυτόν απαθώς.

Ιω. 1, 3-4 Όχι μόνο λέει 〈δι' αυτού τα πάντα έγιναν,〉 αλλά και ό,τι έχει γίνει. 〈Σε αυτόν υπήρχε ζωή,〉 δηλαδή ο μονογενής Λόγος του Θεού, η αρχή και η σύσταση όλων των ορατών και αοράτων, η οποία χαρίζει ποικιλοτρόπως στα όντα το είναι, το ζην και το κινείσθαι, όχι με κάποιον μερισμό και αλλοίωση, καθώς χωρεί στο καθένα από αυτά που διαφέρουν ως προς τη φύση. Μία δε είναι η 〈ζωή〉 όλων, η οποία εισχωρεί στο καθένα όπως του αρμόζει και όπως δύναται να συμμετάσχει.

Είναι λοιπόν κατάλληλη ευκαιρία να ρωτήσουμε και αυτό τους αιρετικούς: δεν ομολογείς ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας; Τι λοιπόν, μήπως δεν ήταν εν αρχή ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό; Και πώς δεν ντρέπεσαι να επιτιμάς τον Λέοντα που κηρύττει αυτά, αντί να συγκρατείς τον εαυτό σου από την κατάκριση; Και πώς δεν αθωώνεις μαζί και τον Νεστόριο, τον οποίο θεώρησες ομόδοξο; Φρίττεις να απαρνηθείς με τη γλώσσα -διότι δεν είναι ακόμη φανερό αν το κάνεις και με τη σκέψη- το «εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος· και ο Λόγος σαρξ εγένετο». Και πώς τον Λέοντα, που θεολογεί αυτά, τον κατατάσσεις στη μερίδα του Νεστορίου; Πώς λοιπόν μάλλον δεν συντάσσεις τον εαυτό σου με τον εχθρό, έστω κι αν συνάπτεις ανελεύθερες συμφωνίες, οικειοποιούμενος τη σύμπραξη κάτω από το προσωπείο της φιλονικίας;

Δεν αγνοώ, βέβαια, ότι και κάποιες άλλες επιθέσεις υπέστη αυτή η ίδια η δεσποτική ρήση για την ίδια αιτία. Διότι ο μεν κοινός και απλός λόγος της αλήθειας, μετά το «πάντα δι' αυτού εγένετο και χωρίς αυτού εγένετο ουδέ εν ο γέγονεν», όπως έχει ήδη λεχθεί, έτσι θέτει την τελεία· κάποιοι άλλοι όμως στίζουν μετά το «ουδέν», και ξεκινώντας νέα πρόταση προφέρουν το «ο γέγονεν εν αυτώ ζωή ην», μη δηλώνοντας μεν κανένα αναγκαίο νόημα, αλλά ανοίγοντας πλατιά οδό σε όσους θέλουν να καταπατούν τα μυστικά και φρικτά κάλλη των ιερών μας λογίων. Διότι προς τι, ενώ μπορούμε να αρκούμαστε στα γνωστά και άριστα ερμηνευμένα, να τα παραβλέπουμε και να αναζητούμε όσα δεν διαθέτουν τίποτα παρόμοιο, αλλά καλλωπίζονται προσφέροντας μόνο καινοτομία; Και δεν καταδικάζω τους πάντες, αλλά εκείνους των οποίων η γνώμη αποδεικνύει ότι ο λόγος μου επαληθεύεται. Αφετηρία δε αυτής της οδού, τουλάχιστον απ' όσα δεν έχουν διαφύγει της μνήμης μου, αποτελεί ο πολυμαθής μεν, αλλά εξίσου πολυπλανής Ωριγένης· και τη μίμησή του αναλαμβάνει ο πνευματομάχος, αν και όχι ως προς τη δυσσέβεια (διότι εκείνος [ο Ωριγένης] δεν μετέθετε την τελεία μεταδίδοντας ταυτόχρονα και την ασέβεια μέσω του ρητού), ωστόσο, γενόμενος ζηλωτής της καινοτομίας περί τη στίξη και την ανάγνωση, ο πνευματομάχος καθιστά αυτήν ακριβώς την ανάγνωση όργανο της δικής του δυσσέβειας.

Διότι, συνθέτοντας τη φράση «ό,τι έγινε μέσα σε αυτόν», αποκόπτοντας τη λέξη από την προηγούμενη συνάφεια και αφαιρώντας το σημείο στίξης από τον επόμενο διαχωρισμό, το στρέφει αυτό με θράσος και αθεΐα εναντίον του Πνεύματος, συγκαταλέγοντας την άκτιστη φύση στα δημιουργήματα εξαιτίας του ρήματος «έγινε» και σε όσα κατατάσσονται στα κτίσματα, χωρίς ούτε ο ειρμός των λέξεων να ανέχεται αυτή τη διαστρέβλωση ούτε καμία άλλη αιτία να τον υποκινεί προς αυτή την ασέβεια.

Διότι αυτός ήταν «ο Λόγος» που υπήρχε «στην αρχή», «και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε από όσα έχουν γίνει. Εν αυτώ υπήρχε ζωή», δηλαδή καθετί «που έχει γίνει εν αυτώ» ζει και κινείται, διότι είναι ο Θεός των πάντων και τα πάντα ζουν εκ του Θεού, και το καθένα έχει τη δική του ζωή, σύμφωνα με το μέτρο και την ποσότητά του, εκ του Θεού. Για παράδειγμα, τα πτηνά κατέχουν τη δική τους ζωή, τα θηρία, τα ερπετά, τα ψάρια, καθένα από τα όντα ζει, έχοντας ζωή εκ του Θεού. Αλλά και τα κτίσματα, ο ουρανός και η γη, τα φυτά, τα σπέρματα, αλλά και τα αόρατα, δηλαδή οι άγγελοι, οι αρχές, οι εξουσίες ζουν εκ του Θεού. Διότι ο Θεός είναι η ζωή των πάντων. Ο Θεός είναι το «φως των ανθρώπων» και μέσα σε αθάνατο φως ζουν οι άνθρωποι που έχουν γεννηθεί άνωθεν εκ του Θεού και είναι τέκνα Θεού. Διότι αυτό το φως από τώρα λάμπει και φωτίζει τις ψυχές των τέκνων του φωτός, αυτών που έχουν γεννηθεί εκ Πνεύματος. Αυτό το φως είναι γι' αυτούς ανάπαυση, ζωή, τροφή, πόση, ενδύματα, όπλα, η νίκη, το στεφάνι, η χαρά. Αυτό «το φως φαίνει μέσα στη σκοτία, και η σκοτία δεν το κατέλαβε», δηλαδή η αμαρτία δεν το γνώρισε ούτε το είδε, ή οι άνθρωποι που βρίσκονται υπό κάλυμμα δεν μπορούν να γνωρίσουν ή να δουν «το φως το αληθινό», το οποίο είναι ο Θεός.

Όλα έγιναν δι' αυτού. Σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων· και το φως φέγγει στο σκοτάδι, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε.» Λέγοντας λοιπόν αυτά, φανέρωσε την αδιαίρετη Τριάδα, ονομάζοντας Θεό τον Πατέρα, Λόγο τον Υιό, ζωή το Άγιο Πνεύμα, τα οποία και τα τρία είναι ένα φως που φέγγει στο σκοτάδι. Σε ποιο σκοτάδι, άραγε;

Υπάρχει ανάγκη, λοιπόν, θείου νοητού φωτός και μάλιστα τέτοιου, το οποίο έχει στη φύση του να χαρίζει το να δει κανείς τον Θεό. Ποιο είναι άραγε αυτό το φως; Λέει ο Χριστός: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης: «Μέσα σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων»· λέει ο βαπτιστής Ιωάννης: «Εκείνος που πιστεύει σε αυτόν έχει ζωή αιώνια· εκείνος όμως που απειθεί σε αυτόν δεν θα δει τη ζωή, αλλά η οργή του Θεού παραμένει πάνω του». Απειθεί δε σε αυτόν όποιος παραβαίνει έστω και μία μόνο από τις εντολές του, καθώς ο ίδιος λέει: Όποιος καταλύσει μία από αυτές τις ελάχιστες εντολές μου, θα ονομαστεί ελάχιστος στη βασιλεία των ουρανών· διότι όποιος είναι άπιστος στα λίγα, είναι άπιστος και στα πολλά. Και ποια οργή παραμένει πάνω του; Η οργή της κατάρας του Αδάμ που προήλθε από την παράβαση, της φθοράς και του θανάτου· όσοι δε βρίσκονται στη φθορά και στον θάνατο, αυτοί βρίσκονται και στη γέεννα. Διότι «η δική μου εντολή», λέει ο Κύριος, «είναι ζωή αιώνια», και «αν κάποιος τηρήσει τον λόγο μου, δεν θα δει ποτέ θάνατο»· εκείνος όμως που δεν τηρεί την εντολή, στέρησε τον εαυτό του από τη ζωή.

«Και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα από όσα έγιναν.» Επειδή είπε ότι τα πάντα αυτός τα έκτισε, για να μη νομίσει κάποιος ότι αυτός έκτισε και το Άγιο Πνεύμα, προσθέτει ότι «Τα πάντα δι' αυτού έγιναν». Ποια είναι όμως τα πάντα; Αυτά που δημιουργήθηκαν· σαν να έλεγε ότι ό,τι ανήκει στη δημιουργημένη φύση, αυτό έγινε από τον Λόγο, ενώ το Πνεύμα δεν ανήκει στη δημιουργημένη φύση, γι' αυτό και δεν έγινε από αυτόν. Χωρίς λοιπόν τη δύναμη του Λόγου δεν έγινε τίποτα από όσα έγιναν, αντί να πει, από όσα ήταν δημιουργημένης φύσεως. «Σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων.» Οι Πνευματομάχοι, λοιπόν, διαβάζουν το παρόν χωρίο ως εξής: Και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα· έπειτα, βάζοντας στίξη εδώ, διαβάζουν σαν από νέα αρχή: Ό,τι έγινε, σε αυτό υπήρχε ζωή· και ερμηνεύουν το χωρίο κατά τη δική τους αντίληψη, λέγοντας ότι εδώ ο ευαγγελιστής αναφέρεται στο Πνεύμα, λέγοντας, δηλαδή, ότι το Άγιο Πνεύμα ήταν ζωή. Αυτά λένε οι οπαδοί του Μακεδονίου, βιαζόμενοι να παρουσιάσουν το Άγιο Πνεύμα ως κτίσμα και να το συγκαταλέξουν στα δημιουργήματα. Εμείς, όμως, δεν κάνουμε έτσι, αλλά αφού βάλουμε στίξη στο «ό,τι έγινε», διαβάζουμε ως νέα αρχή το «Σε αυτόν υπήρχε ζωή.»

Διότι, επειδή μίλησε για τη δημιουργία, ότι «Όλα δι' αυτού έγιναν», μιλάει στη συνέχεια και για την πρόνοια, ότι δηλαδή όχι μόνο δημιούργησε, αλλά και ότι ο ίδιος είναι αυτός που συγκρατεί τη ζωή των δημιουργημάτων· διότι «Σε αυτόν υπήρχε ζωή». Γνωρίζω δε ότι από κάποιον από τους αγίους αυτό το χωρίο διαβάστηκε ως εξής: «Και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτα, από όσα έγιναν σε αυτόν»· έπειτα, βάζοντας στίξη εδώ, ξεκίνησε τα επόμενα: «Ζωή ήταν»· και νομίζω ότι ούτε αυτή η ανάγνωση είναι εσφαλμένη, αλλά διατηρεί το ίδιο ορθό νόημα. Διότι και αυτός ο άγιος ορθόδοξα εννόησε, ότι χωρίς τον Λόγο δεν έγινε τίποτα, από όσα έγιναν σε αυτόν. Διότι όλα όσα έγιναν και κτίστηκαν σε αυτόν, στον Λόγο εννοώ, δεν έγιναν χωρίς αυτόν. Έπειτα, από άλλη αρχή: «Ζωή ήταν, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων». Και ζωή ο ευαγγελιστής ονομάζει τον Κύριο, ως εκείνον που συγκρατεί τη ζωή των πάντων, αλλά και ως πρόξενο της πνευματικής ζωής σε όλα τα λογικά όντα. Φως δε, όχι τέτοιο αισθητό, αλλά νοητό, που φωτίζει την ίδια την ψυχή. Και δεν είπε ότι είναι φως μόνο των Ιουδαίων, αλλά όλων των ανθρώπων. Διότι όλοι οι άνθρωποι, εφόσον λάβαμε νου και λογική από τον Λόγο που μας έκτισε, κατά τούτο λεγόμαστε ότι φωτιζόμαστε από αυτόν. Διότι η λογική που μας δόθηκε, εξαιτίας της οποίας και ονομαζόμαστε λογικοί, είναι φως που μας οδηγεί σε αυτά που πρέπει να πράττουμε και σε αυτά που δεν πρέπει να πράττουμε. «