Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:5

Όχι κάποιες μεν, κάποιες δε όχι, αλλά κάθε λογική ψυχή δύναται να δεχθεί το θείο φως που επιλάμπει άνωθεν, εκτός εάν κάποια εκουσίως κλείνει τα νοερά της μάτια για να μην το βλέπει· διότι το φως λάμπει στη σκοτία, λέγει, και η σκοτία δεν το κατέλαβε, όχι επειδή εκείνο δεν λάμπει, αλλά επειδή η ψυχή, η οποία προτίμησε τη σκοτία και έτσι έγινε και η ίδια σκοτία και ονομάζεται σκοτία, δεν θέλει να το καταλάβει. Διότι εκείνο, λέγει, φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο.

Ιω. 1, 5 〈Το σκοτάδι είναι είτε〉 ο θάνατος είτε η πλάνη είτε η αμαρτία. Διότι εκείνους που έχουν πιστέψει σε αυτόν ειλικρινά και έχουν γίνει τηρητές των εντολών του και έχουν δεχθεί μέσα τους, μέσω αυτών, την αληθινή ζωή, ούτε ο θάνατος τους καταβάλλει· διότι «εκείνος που πιστεύει σε εμένα», λέει, «ακόμη και αν πεθάνει, θα ζήσει». Ούτε η αμαρτία· διότι εσείς «δεν είστε από τον κόσμο»· αλλά ούτε η πλάνη, ούτε η θλίψη ή η κακουχία· διότι «έχετε θάρρος», λέει, «εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Εάν λοιπόν όσοι αξιώθηκαν τη ζωή που χορηγείται από εκεί απόλαυσαν τόσο πολύ φως, ώστε να γίνουν ανώτεροι από κάθε σκοτάδι και να διαλύσουν την ομίχλη του, τι πρέπει να συλλογιστούμε για τον ίδιο που χορηγεί την ανέσπερη και φωτοφόρο ζωή;

Είναι λοιπόν κατάλληλη ευκαιρία να ρωτήσουμε και αυτό τους αιρετικούς: δεν ομολογείς ότι ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας; Τι λοιπόν, μήπως δεν ήταν εν αρχή ο Λόγος, και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό; Και πώς δεν ντρέπεσαι να επιτιμάς τον Λέοντα που κηρύττει αυτά, αντί να συγκρατείς τον εαυτό σου από την κατάκριση; Και πώς δεν αθωώνεις μαζί και τον Νεστόριο, τον οποίο θεώρησες ομόδοξο; Φρίττεις να απαρνηθείς με τη γλώσσα -διότι δεν είναι ακόμη φανερό αν το κάνεις και με τη σκέψη- το «εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος· και ο Λόγος σαρξ εγένετο». Και πώς τον Λέοντα, που θεολογεί αυτά, τον κατατάσσεις στη μερίδα του Νεστορίου; Πώς λοιπόν μάλλον δεν συντάσσεις τον εαυτό σου με τον εχθρό, έστω κι αν συνάπτεις ανελεύθερες συμφωνίες, οικειοποιούμενος τη σύμπραξη κάτω από το προσωπείο της φιλονικίας;

Υπάρχουν δε μερικοί οι οποίοι, αν και έχουν γευθεί τον Θεό, εξακολουθούν να δέχονται την επίδραση του αντικειμένου, και επειδή είναι άπειροι παραξενεύονται διότι μετά την επίσκεψη του Θεού ενεργούν λογισμοί στα μυστήρια του Χριστιανισμού. Όσοι όμως έχουν αποκτήσει πείρα σε αυτά, δεν παραξενεύονται. Και όπως ακριβώς οι έμπειροι γεωργοί, από την πολλή συνήθεια, όταν υπάρξει ευφορία δεν είναι τελείως αμέριμνοι, αλλά αναμένουν και πείνα και στενοχώρια, ούτε πάλι, όταν τους βρει πείνα ή στενοχώρια απελπίζονται σε μεγάλο βαθμό, καθώς γνωρίζουν την μεταβολή των πραγμάτων, έτσι συμβαίνει και στην πνευματική ζωή. Όταν η ψυχή περιπέσει σε ποικίλους πειρασμούς, δεν παραξενεύεται ούτε απελπίζεται, επειδή γνωρίζει ότι κατά θεία παραχώρηση αφήνεται να δοκιμαστεί και να παιδαγωγηθεί από την κακία ούτε πάλι, όταν βρίσκεται σε πολύ πνευματικό πλούτο και ανάπαυση, εφησυχάζει, αλλά αναμένει την μεταβολή. Και όπως ο ήλιος, αν και είναι σώμα και δημιούργημα, όταν καταυγάζει δυσώδεις τόπους όπου υπάρχει βούρκος και ακαθαρσίες, δεν βλάπτεται καθόλου ούτε μολύνεται, πόσο μάλλον το καθαρό και Άγιο Πνεύμα, όταν συνυπάρχει με την ψυχή που εξακολουθεί να υφίσταται την ενέργεια του πονηρού, δεν προσλαμβάνει απολύτως τίποτα από αυτά διότι «το φως μέσα στη σκοτία φέγγει, και η σκοτία δεν το κατέλαβε».

Διότι υπάρχουν κάποιοι, στους οποίους συνυπάρχει η χάρις που ενεργεί και αναπαύει, αλλά συνυπάρχει μέσα τους και η κακία, και τα δύο πολιτεύματα, του φωτός και του σκότους, ενεργούν σε μία καρδιά. Αλλά οπωσδήποτε θα μου πεις: «Ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» (ή «Ποια συμφωνία υπάρχει μεταξύ του ναού του Θεού και των ειδώλων;» Και εγώ σου αποκρίνομαι το ίδιο: «Διότι ποια κοινωνία υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους» ή) πού το θείο φως σκοτεινιάζει ή θολώνει; Και το αμίαντο και καθαρό πού μολύνεται; Διότι έχει γραφτεί: «Και το φως φαίνει μέσα στη σκοτία, και η σκοτία δεν το κατέλαβε». Δεν πρέπει λοιπόν τα πράγματα να νοούνται με έναν μόνο τρόπο, ούτε μονομερώς. Διότι σε τέτοιο βαθμό κάποιοι αναπαύονται στη χάρη του Θεού, ώστε γίνονται ανδρειότεροι από την κακία που συνυπάρχει μέσα τους, και, ενώ έχουν προσευχή και πολλή ανάπαυση κοντά στον Θεό, σε άλλη ώρα δέχονται την επίδραση πονηρών λογισμών και παρασύρονται υπούλως από την αμαρτία, παρότι βρίσκονται ακόμη μέσα στη χάρη του Θεού. Οι ελαφρόμυαλοι όμως και απαίδευτοι, επειδή η χάρις ενεργεί μέσα τους μερικώς, νομίζουν ότι δεν υπάρχει πλέον η αμαρτία. Αντιθέτως, όσοι έχουν διάκριση και είναι φρόνιμοι, δεν τολμούν να αρνηθούν την αλήθεια ισχυριζόμενοι ότι «έχοντας τη χάρη του Θεού δεν δεχόμαστε την ενέργεια αισχρών και ρυπαρών λογισμών».

Διότι, όπως ακριβώς ο σωματικός οφθαλμός, όταν είναι απαθής και υγιής, ατενίζει με θάρρος τις ηλιακές ακτίνες· έτσι και αυτοί, χρησιμοποιώντας φωτεινό και καθαρό νου, ατενίζουν διαρκώς τις άδυτες ακτίνες του Κυρίου. Ποιο είναι, λέγει, το μέτρο αυτού; Δεν είναι εύκολα εφικτό στους ανθρώπους, αλλά απαιτεί συχνούς κόπους, αγώνες και αναρίθμητους ιδρώτες. Διότι υπάρχουν πολλοί, στους οποίους η χάρη είναι μεν παρούσα και ενεργεί, αλλά και η κακία πάλι παραμένει κρυμμένη μέσα τους και δεν έχει απομακρυνθεί καθόλου· αλλά τα δύο πνεύματα, και αυτό του φωτός και αυτό του σκότους, ενεργούν σε μία και την αυτή καρδιά. Όσο για το ρητό: «Ποια κοινωνία μπορεί να υπάρχει μεταξύ φωτός και σκότους;» και ότι «Το φως φαίνει μέσα στη σκοτία» και τα εξής, πρέπει να τα εκλαμβάνουμε κατά μέρος και όχι τα πράγματα με έναν μόνο τρόπο. Διότι μερικοί αναπαύονται στη χάρη του Θεού τόσο, όσο να μπορούν να κυριαρχούν στον εαυτό τους και να μην ηττώνται από την αμαρτία που κατοικεί μέσα τους· και συμβαίνει κάποτε, έχοντας σταθερή προσευχή να αναπαύονται, και έπειτα να επηρεάζονται από ρυπαρούς λογισμούς και να υποκλέπτονται από την αμαρτία, ενώ δηλαδή συνυπάρχει και η ίδια η χάρη. Οι επιπόλαιοι, λοιπόν, και όσοι δεν έχουν ακόμη επιληφθεί της ακρίβειας, όταν η θεία χάρη ενεργεί σε αυτούς, νόμισαν ότι έχουν απαλλαγεί εντελώς από την αμαρτία· ενώ εκείνοι που έχουν διάκριση και νου, δεν θα αρνούνταν ότι, παρόλο που η χάρη του Θεού ενοικεί μέσα τους, συγκλονίζονται επίσης και από αισχρούς και άτοπους λογισμούς.

Αλλά και όταν η Γραφή αναφέρει: «σκοτάδι» απλωνόταν «πάνω από την άβυσσο» — ποιο σκοτάδι άραγε θέλει να υποδηλώσει; Ίσως πει κάποιος ότι η σκιά του ουρανού, πριν δημιουργηθεί ο ήλιος, προκαλούσε σκοτάδι. Αλλά, όπως προείπαμε, όλα τα ορώμενα είναι τύποι και ομοιώματα και εικόνες των αοράτων. Διότι γνωρίζω σκοτάδι κρυφό, λογικό, εγκόσμιο, βαθύτερο από τούτο το φαινόμενο σκοτάδι της κτίσεως και από τη σκιά· και γνωρίζω αληθινό ήλιο τον Χριστό, (ήλιο) άρρητου φωτός και βαθύτερο από τούτον τον ήλιο, «το φως που φέγγει σε εκείνη τη σκοτία, και η σκοτία δεν το κατέλαβε», δηλαδή ούτε το είδε ούτε το γνώρισε, εξαιτίας της άρρητης και αόρατης δύναμης του φωτός της θεότητας. Διότι μόνο στους αγίους, στους οποίους Εκείνος θέλει, γνωρίζεται και οράται νοερώς, στον βαθμό που μπορούν να το χωρέσουν.

Θα σου απαντήσω και εγώ το ίδιο: «Διότι τι σχέση έχει το φως με το σκοτάδι;» Ή πού το θείο φως επισκιάζεται ή θολώνει; Ή το αμίαντο και καθαρό πού μολύνεται; Διότι είναι γραμμένο: «Και το φως μέσα στο σκοτάδι φέγγει, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Δεν πρέπει λοιπόν να κατανοούμε τα πράγματα με έναν μόνο τρόπο, ούτε να τα εξετάζουμε μονόπλευρα. Διότι μερικοί αναπαύονται σε τέτοιο βαθμό στη χάρη του Θεού, ώστε γίνονται πιο ανδρείοι και γενναίοι από την αμαρτία που συνυπάρχει μαζί τους, και ενώ έχουν τώρα προσευχή και πολλή ανάπαυση κοντά στον Θεό, σε άλλη ώρα υφίστανται την ενέργεια ρυπαρών λογισμών και εξαπατώνται από την αμαρτία, παρότι βρίσκονται μέσα στη χάρη του Θεού. Αντίθετα, οι επιπόλαιοι και άπειροι, επειδή η χάρη ενεργεί μερικώς μέσα τους, νομίζουν ότι δεν υπάρχει πλέον αμαρτία μαζί τους. Αλλά όσοι διαθέτουν διάκριση και σύνεση δεν τολμούν να αρνηθούν λέγοντας ότι, «έχοντας τη χάρη του Θεού, δεν δεχόμαστε την επήρεια αισχρών και ρυπαρών λογισμών». Διότι πολλές φορές συναντήσαμε αδελφούς που είχαν λάβει τόση χάρη, ώστε επί πέντε και έξι χρόνια να λένε ότι «ξεράθηκε η επιθυμία», και έπειτα από αυτά, όταν νόμισαν πως είχαν ελευθερωθεί, η κακία που ήταν κρυμμένη κινητοποιήθηκε εναντίον τους, σε σημείο να παραξενευτούν και να λένε ότι «μετά από τόσα χρόνια, έτσι ξεσηκώθηκε πάλι μέσα μου η κακία».

Διότι αυτός ήταν «ο Λόγος» που υπήρχε «στην αρχή», «και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε από όσα έχουν γίνει. Εν αυτώ υπήρχε ζωή», δηλαδή καθετί «που έχει γίνει εν αυτώ» ζει και κινείται, διότι είναι ο Θεός των πάντων και τα πάντα ζουν εκ του Θεού, και το καθένα έχει τη δική του ζωή, σύμφωνα με το μέτρο και την ποσότητά του, εκ του Θεού. Για παράδειγμα, τα πτηνά κατέχουν τη δική τους ζωή, τα θηρία, τα ερπετά, τα ψάρια, καθένα από τα όντα ζει, έχοντας ζωή εκ του Θεού. Αλλά και τα κτίσματα, ο ουρανός και η γη, τα φυτά, τα σπέρματα, αλλά και τα αόρατα, δηλαδή οι άγγελοι, οι αρχές, οι εξουσίες ζουν εκ του Θεού. Διότι ο Θεός είναι η ζωή των πάντων. Ο Θεός είναι το «φως των ανθρώπων» και μέσα σε αθάνατο φως ζουν οι άνθρωποι που έχουν γεννηθεί άνωθεν εκ του Θεού και είναι τέκνα Θεού. Διότι αυτό το φως από τώρα λάμπει και φωτίζει τις ψυχές των τέκνων του φωτός, αυτών που έχουν γεννηθεί εκ Πνεύματος. Αυτό το φως είναι γι' αυτούς ανάπαυση, ζωή, τροφή, πόση, ενδύματα, όπλα, η νίκη, το στεφάνι, η χαρά. Αυτό «το φως φαίνει μέσα στη σκοτία, και η σκοτία δεν το κατέλαβε», δηλαδή η αμαρτία δεν το γνώρισε ούτε το είδε, ή οι άνθρωποι που βρίσκονται υπό κάλυμμα δεν μπορούν να γνωρίσουν ή να δουν «το φως το αληθινό», το οποίο είναι ο Θεός.

Όπως ακριβώς οι έμπειροι γεωργοί, από την πολλή τους πείρα, όταν σημειώνεται ευφορία δεν επαναπαύονται εντελώς, αλλά αναμένουν και πείνα και στενοχώρια, ούτε πάλι, όταν τους καταλάβει πείνα ή στενοχώρια, απελπίζονται πολύ, επειδή γνωρίζουν τη μεταβολή, —έτσι γίνεται και στα πνευματικά. Όταν η ψυχή περιπέσει σε ποικίλους πειρασμούς, δεν παραξενεύεται ούτε απελπίζεται, επειδή γνωρίζει ότι κατά παραχώρηση αφήνεται η ψυχή να δοκιμαστεί και να παιδαγωγηθεί από τη χάρη, ούτε πάλι όταν βρίσκεται σε μεγάλο πλούτο και ανάπαυση μένει αμέριμνη, αλλά περιμένει τη μεταβολή. Και αν αυτός ο ήλιος, αν και είναι σώμα και κτίσμα, φωτίζοντας δυσώδεις τόπους, όπου υπάρχουν νεκρά σώματα και βούρκος, δεν βλάπτεται καθόλου ούτε μολύνεται, —πόσο μάλλον το καθαρό και άγιο Πνεύμα, όταν βρίσκεται μαζί με την ψυχή η οποία δέχεται την ενέργεια της ρυπαρότητας του πονηρού, δεν συμμετέχει καθόλου σε αυτήν· διότι «το φως μέσα στη σκοτία φέγγει, και η σκοτία δεν το κατέλαβε».

Όπως λοιπόν η Θεομήτωρ, η παρθένος και άχραντος, κρατούσε στις αγκάλες της το αληθινό φως και ήλθε προς αυτούς που βρίσκονταν στο σκοτάδι, έτσι κι εμείς, αφού φαιδρυνθήκαμε με τις δικές του ελλάμψεις και κρατώντας στα χέρια μας αισθητό φως, σπεύδουμε να προϋπαντήσουμε το όντως φως. Και αυτό είναι το μυστήριό μας, ότι «το φως ήλθε στον κόσμο» και τον φώτισε ενώ ήταν σκοτεινιασμένος, ότι «μας επισκέφθηκε ανατολή εξ ύψους» και λάμπρυνε αυτούς που κάθονταν στο σκοτάδι. Γι' αυτό βαδίζουμε κρατώντας λαμπάδες, γι' αυτό προστρέχουμε με λαμπρά ενδύματα, υποδηλώνοντας το φως που έρχεται σε εμάς και αινιττόμενοι την αυγή που θα προέλθει από αυτό για εμάς. Γι' αυτό ας συνδράμουμε, γι' αυτό ας συναντήσουμε τον Θεό, μήπως, αν διστάσουμε να το πράξουμε, κατηγορηθούμε από αυτόν για αχαριστία ή για τη φοβερή περιφρόνησή του, και τον ακούσουμε να λέει δικαιότατα ό,τι άκουσαν πρωτύτερα και οι Ιουδαίοι, οι οποίοι ήταν όντως σκοτεινοί και αφώτιστοι, «ότι το φως ήλθε στον κόσμο, και οι άνθρωποι αγάπησαν περισσότερο το σκοτάδι παρά το φως, επειδή τα έργα τους ήταν πονηρά» (διότι η πονηρία σκοτίζει πάντοτε την ψυχή και δεν την αφήνει να δει το φως), ή εκείνο που λέει το ιερό ευαγγέλιο, ότι «το φως φέγγει στη σκοτία, και η σκοτία δεν το κατέλαβε».

Όλα έγιναν δι' αυτού. Σε αυτόν υπήρχε ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων· και το φως φέγγει στο σκοτάδι, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε.» Λέγοντας λοιπόν αυτά, φανέρωσε την αδιαίρετη Τριάδα, ονομάζοντας Θεό τον Πατέρα, Λόγο τον Υιό, ζωή το Άγιο Πνεύμα, τα οποία και τα τρία είναι ένα φως που φέγγει στο σκοτάδι. Σε ποιο σκοτάδι, άραγε;

Στη δημιουργία των ορατών, λέει βεβαίως· διότι ο Θεός είναι παρών στα πάντα και παντού, όντας φως και φωτίζοντας· και το σκοτάδι δεν τον κατέλαβε, αντί του: ο μολυσμός της αμαρτίας διόλου δεν τον πλησίασε, ούτε η κτίση τον παρεμπόδισε να φωτίζει, ούτε τον γνώρισε, ούτε τον βρήκε, ούτε ενώθηκε μαζί του, ούτε τον είδε.

Διότι ο Θεός, αδελφοί, για να το πω πάλι, είναι φως, καθώς ο Ίδιος λέει: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». Εάν λοιπόν λες ότι είναι φως ως προς τη σάρκα, τότε, αφού αναλήφθηκε και κρύφτηκε, απομακρύνθηκε στη συνέχεια και χωρίστηκε από τους μαθητές, και έπειτα και από εμάς, και έτσι, σύμφωνα με εσένα, όλος ο κόσμος έγινε σκοτεινός. Αν όμως ομολογείς ότι είναι το φως του κόσμου ως προς τη θεότητα, πώς λες ότι δεν τον βλέπεις και νομίζεις ότι βρίσκεται μέσα σου; Εάν ο Χριστός είναι το φως του κόσμου, αυτοί που δεν τον βλέπουν είναι οπωσδήποτε όλοι τυφλοί· εάν πάλι και το Άγιο Πνεύμα είναι φως, όπως ακριβώς είναι φως, πώς λες ότι δεν το βλέπεις και νομίζεις ότι βρίσκεται μέσα σου εν αγνοία σου; Εάν δε λες ότι το Πνεύμα καλύπτεται μέσα σου από τα πάθη, καθιστάς, χωρίς να το καταλαβαίνεις, το θείο περιγραπτό και κυριαρχούμενο από την κακία· διότι η πονηρή διάθεση είναι σκοτάδι, ακόμη και χωρίς σωματική αμαρτία. Εκείνος λοιπόν που λέει ότι έχει στην καρδιά του το φως, καλυμμένο από το σκοτάδι των παθών και μη ορώμενο από αυτόν, υποστηρίζει ότι το φως κυριαρχείται από το σκοτάδι· και κατ' αυτόν τον τρόπο αποφαίνεται ότι το Άγιο Πνεύμα λέει ψέματα όταν διακηρύσσει: «Και το φως στο σκοτάδι φέγγει και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Το Άγιο Πνεύμα λέει ότι το φως δεν καταλαμβάνεται από το σκοτάδι, και εσύ λες ότι κατακρύπτεται μέσα σου από τον ζόφο των παθών;

Εγώ είμαι αυτός που ανατέλλει κάθε ώρα μέσα σε αυτούς σαν το πρωί και ορώμαι ως νοητός ήλιος, όπως ακριβώς και παλαιότερα φανέρωνα τον εαυτό μου στους προφήτες, και αυτοί βλέποντάς με με υμνούσαν, επικαλούμενοί με πάντοτε: «Διότι το πρωί», λέει ο Δαβίδ, «εισάκουσέ με· το πρωί θα παρασταθώ ενώπιόν σου και θα με δεις», και κάποιος άλλος: «Τότε θα εκπηγάσει σαν το πρωινό το φως σου και οι θεραπείες σου θα ανατείλουν ταχέως», όταν δηλαδή και εσύ τηρήσεις τις εντολές μου». Και γιατί αναγκάζομαι με αυτόν τον τρόπο να τα λέω όλα αυτά προς την αγάπη σας, όσα δηλαδή ο Θεός, διψώντας για τη σωτηρία μας, λέει προς εμάς, παρά οπωσδήποτε για να μάθετε μέσα από όλα αυτά και να πειστείτε ότι εκείνοι που κάθονται στο σκοτάδι οφείλουν να βλέπουν το μεγάλο φως να λάμπει, εάν βέβαια έχουν καθόλου την όρασή τους, και για να μη νομίσουν κάποιοι από εσάς ότι αυτό έλαμψε μεν, είναι όμως αδύνατον να το βλέπουν καθαρά οι άνθρωποι που βρίσκονται ακόμη στο σώμα. Διότι, αν δεν ήταν δυνατόν, γιατί έλαμψε και λάμπει χωρίς να φαίνεται σε αυτούς; Μάλλον δε, το μεν φως πάντοτε υπήρχε και πάντοτε έλαμπε και λάμπει στους κεκαθαρμένους, και μέσα στο σκοτάδι έφεγγε και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε, και τώρα λάμπει και το σκοτάδι δεν το καταλαμβάνει, δηλαδή δεν το αγγίζει καθόλου. Το δε να πει κανείς το «τώρα», ότι δηλαδή ανέτειλε στον λαό που κάθεται στο σκοτάδι, σημαίνει ότι μόλις τώρα ευδόκησε να αποκαλυφθεί σε εκείνους στους οποίους και φανερώνεται· διότι οι υπόλοιποι που βρίσκονται στο σκοτάδι δεν το καταλαμβάνουν.

Γι' αυτό, επειδή ασθενώ πολύ και αμελώ, έτσι και εσύ, Λόγε, επίχεε πάνω μου πλούσιο το έλεος. Ω καύχημα του φωτός! Ω κινήσεις του πυρός! Ω περιδρομές της φλόγας μέσα σε μένα τον άθλιο, οι οποίες ενεργούνται από τη δόξα σου και από εσένα. Ως δόξα δε εγώ γνωρίζω και ονομάζω το Άγιο Πνεύμα σου, το οποίο είναι συμφυές και ομότιμο, Λόγε, ομογενές, ομόδοξο, ομοούσιο αποκλειστικά με τον Πατέρα σου και με εσένα, Χριστέ, ω Θεέ των συμπάντων. Σε προσκυνώ και σε ευχαριστώ, διότι με αξίωσας, έστω και στο ελάχιστο, να επιγνώσω το κράτος της θεότητάς σου. Ευχαριστώ, διότι ενώ καθόμουν στο σκοτάδι, εσύ ο ίδιος μου αποκαλύφθηκες, έλαμψας, με αξίωσας να δω το φως του προσώπου σου το οποίο είναι αβάσταχτο για όλους. Έμεινα καθισμένος στο μέσο του σκότους, το γνωρίζω· αλλά ενώ βρισκόμουν στο μέσο αυτού, σκεπασμένος από σκοτάδι, μου φάνηκες ως φως, με φώτισες ολόκληρο με ολόκληρο φως, και έγινα φως μέσα στη νύχτα, βρισκόμενος στο μέσο του σκότους. Ούτε το σκοτάδι κατέλαβε το δικό σου φως εξολοκλήρου ούτε το φως έδιωξε το ορώμενο σκοτάδι, αλλά βρίσκονται ανάμικτα χωρίς να συγχέονται, απολύτως διαχωρισμένα, μακριά το ένα από το άλλο, όπως είναι φυσικό, καθόλου αναμεμειγμένα, πλην όμως γεμίζουν τα πάντα στον ίδιο χώρο, όπως νομίζω. Έτσι είμαι μέσα στο φως, ενώ βρίσκομαι στο μέσο του σκότους, έτσι βρίσκομαι πάλι μέσα στο σκοτάδι διαβιώνοντας στο μέσο του φωτός. Ιδού και στο μέσο του φωτός, ιδού και στο μέσο του σκότους· και λέω: ποιος θα μου δώσει να βρω φως στο μέσο του σκότους, το οποίο το σκοτάδι δεν μπορεί να χωρέσει για να το δεχτεί; Διότι πώς το σκοτάδι θα χωρέσει το φως μέσα του και δεν θα φύγει, αλλά θα παραμείνει το σκοτάδι στο μέσο του φωτός;

«Και το φως λάμπει στο σκοτάδι, και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Το φως, δηλαδή ο Λόγος του Θεού, λάμπει στο σκοτάδι, δηλαδή στον θάνατο και στην πλάνη. Διότι, αν και βρέθηκε μέσα στον θάνατο, επικράτησε αυτού με τέτοιον τρόπο, ώστε τον ανάγκασε να ξεράσει ακόμη και εκείνους που είχε προλάβει να καταπιεί· και μέσα στην ελληνική πλάνη λάμπει το κήρυγμα. «Και το σκοτάδι δεν το κατέλαβε». Διότι ούτε ο θάνατος τον κυρίευσε, ούτε η πλάνη. Επειδή είναι ακαταμάχητο αυτό το φως, εννοώ ο Θεός Λόγος. Μερικοί όμως θεώρησαν ως σκοτάδι τη σάρκα και τον βίο. Και, επομένως, αφού έλαβε σάρκα και βρέθηκε σε αυτόν τον βίο, ο Λόγος έλαμψε· και το σκοτάδι, δηλαδή η αντίπαλη δύναμη, πείραξε μεν και καταδίωξε το φως, αλλά το βρήκε ακαταμάχητο και αήττητο. Η σάρκα όμως ονομάζεται σκοτάδι, όχι επειδή είναι τέτοια εκ φύσεως, μη γένοιτο! αλλά εξαιτίας της αμαρτίας. Διότι η σάρκα δεν έχει απολύτως τίποτα το κακό όταν κινείται σύμφωνα με τη φύση της, αλλά όταν κινηθεί παρά φύση και υπηρετήσει την αμαρτία, τότε και γίνεται και ονομάζεται σκοτάδι. «Εμφανίστηκε άνθρωπος σταλμένος από τον Θεό, το όνομα αυτού Ιωάννης». Αφού μας μίλησε για την προαιώνια ύπαρξη του Θεού Λόγου, επειδή πρόκειται να μιλήσει και για τη σάρκωση του Λόγου, παρεμβάλλει τον λόγο για τον Πρόδρομο. Άλλωστε τι άλλο ταιριάζει, εφόσον ο Ιωάννης είναι Πρόδρομος, παρά να προτρέχει ο λόγος για τη δική του εμφάνιση πριν από την ένσαρκη γέννηση του Κυρίου;