Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 1:9

Διότι αυτός ήταν «ο Λόγος» που υπήρχε «στην αρχή», «και ο Λόγος ήταν προς τον Θεό, και Θεός ήταν ο Λόγος». «Τα πάντα έγιναν δι' αυτού, και χωρίς αυτόν δεν έγινε τίποτε από όσα έχουν γίνει. Εν αυτώ υπήρχε ζωή», δηλαδή καθετί «που έχει γίνει εν αυτώ» ζει και κινείται, διότι είναι ο Θεός των πάντων και τα πάντα ζουν εκ του Θεού, και το καθένα έχει τη δική του ζωή, σύμφωνα με το μέτρο και την ποσότητά του, εκ του Θεού. Για παράδειγμα, τα πτηνά κατέχουν τη δική τους ζωή, τα θηρία, τα ερπετά, τα ψάρια, καθένα από τα όντα ζει, έχοντας ζωή εκ του Θεού. Αλλά και τα κτίσματα, ο ουρανός και η γη, τα φυτά, τα σπέρματα, αλλά και τα αόρατα, δηλαδή οι άγγελοι, οι αρχές, οι εξουσίες ζουν εκ του Θεού. Διότι ο Θεός είναι η ζωή των πάντων. Ο Θεός είναι το «φως των ανθρώπων» και μέσα σε αθάνατο φως ζουν οι άνθρωποι που έχουν γεννηθεί άνωθεν εκ του Θεού και είναι τέκνα Θεού. Διότι αυτό το φως από τώρα λάμπει και φωτίζει τις ψυχές των τέκνων του φωτός, αυτών που έχουν γεννηθεί εκ Πνεύματος. Αυτό το φως είναι γι' αυτούς ανάπαυση, ζωή, τροφή, πόση, ενδύματα, όπλα, η νίκη, το στεφάνι, η χαρά. Αυτό «το φως φαίνει μέσα στη σκοτία, και η σκοτία δεν το κατέλαβε», δηλαδή η αμαρτία δεν το γνώρισε ούτε το είδε, ή οι άνθρωποι που βρίσκονται υπό κάλυμμα δεν μπορούν να γνωρίσουν ή να δουν «το φως το αληθινό», το οποίο είναι ο Θεός.

Διότι, όπως ακριβώς ο ήλιος λάμπει και στους τυφλούς και σε αυτούς που βλέπουν, αλλά οι τυφλοί εξαιτίας της τύφλωσής τους δεν βλέπουν αυτόν που τους φωτίζει, ενώ όσοι βλέπουν, βλέπουν καθαρά το φως επειδή οι οφθαλμοί τους είναι ανοιχτοί, έτσι και το φως του Θεού λάμπει πανταχού επειδή είναι απερίγραπτο, αλλά όσοι βρίσκονται υπό το σκοτεινό νέφος της αμαρτίας δεν το γνωρίζουν ούτε το βλέπουν, διότι οι οφθαλμοί της καρδιάς τους έχουν τυφλωθεί. Σε όσους όμως έλαμψε η χάρη και γεννήθηκαν άνωθεν από το Άγιο Πνεύμα, αυτοί γνωρίζουν και βλέπουν «το αληθινό φως» με κάθε βεβαιότητα, επειδή το σκότος της αμαρτίας αποχωρίστηκε από αυτούς και το κάλυμμα αφαιρέθηκε από τους οφθαλμούς της ψυχής, και οι οφθαλμοί της καρδιάς τους έχουν φωτιστεί από το αληθινό φως. Μέσα σε αυτό το φως ζουν τα τέκνα που γεννιούνται από τον Θεό.

«Το φως» λοιπόν, «το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο», έρχεται. Ας φωτιστούμε όλοι, αδελφοί· ας λαμπρυνθούμε όλοι, αδελφοί. Κανείς μας ας μην μείνει αμύητος στη φωταύγεια· κανείς μας ας μην μείνει γεμάτος από το βαθύ σκοτάδι, αλλά όλοι ας προσέλθουμε φαιδροί. Όλοι λαμπροί ας προϋπαντήσουμε και ας δεχτούμε το λαμπρό και αιώνιο φως μαζί με τον γηραιότατο Συμεών και, σκιρτώντας στο πνεύμα μαζί του, ας ψάλουμε ευχαριστήριο ύμνο στον Πατέρα και γεννήτορα του φωτός, σε Αυτόν που απέστειλε το αληθινό φως, εξαφάνισε από εμάς το έρεβος και μας ανέδειξε όλους φαιδρούς. Διότι είδαμε και εμείς, όπως αυτός, το σωτήριο του Θεού, το οποίο ετοίμασε ενώπιον όλων και φανέρωσε για τη δόξα εμών, του νέου Ισραήλ, και αμέσως απαλλαχθήκαμε από τη σκοτεινή και παλαιά αμαρτία, όπως ακριβώς ο Συμεών απολύθηκε από την παρούσα ζωή όταν είδε τον Χριστό. Διότι εμείς, που δεχθήκαμε με πίστη τον Χριστό, ο οποίος ήλθε σε εμάς από τη Βηθλεέμ (επειδή αυτός είναι το σωτήριο του Θεού και Πατρός), γίναμε λαός του Θεού προερχόμενοι από τα έθνη· και είδαμε με τα μάτια μας τον Θεό σαρκωμένο, και ονομαζόμαστε νέος λαός και Ισραήλ, αφού αντικρίσαμε την παρουσία του Θεού, την αποδεχθήκαμε στις αγκαλιές της ψυχής μας, και την εορτάζουμε με ετήσιες εορτές, χωρίς να την παραδίδουμε στη λήθη. Γιατί όμως έρχεται ο Χριστός, ο οποίος είναι πανταχού παρών; Ή γιατί το φως που τα πληροί όλα, ήλθε ανάμεσά μας;

Γι' αυτό, επαναλαμβάνοντας το ίδιο νόημα, για να το καταστήσει σαφές, πρόσθεσε και λέει: «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· βρισκόταν μέσα στον κόσμο, και ο κόσμος δημιουργήθηκε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.» Από την αρχή, λέει, ο Θεός ήταν παντού, αυτός που ζωογονεί κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, και πριν δημιουργήσει τον κόσμο, βρισκόταν μέσα στον κόσμο. Πώς; Διότι τα πάντα προϋπήρχαν κοντά του και μέσα του· επειδή αυτοί που δεν έχουν γεννηθεί ακόμη, βρίσκονται κοντά στον Θεό όχι ως ανύπαρκτοι, αλλά ως ήδη δημιουργημένοι. Έπειτα, αφού δημιούργησε τον κόσμο, δεν απομακρύνθηκε τοπικά από τον κόσμο, λέει, αλλά βρισκόταν μέσα σε αυτόν, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.

Όταν λοιπόν βρίσκεται ένας χριστιανός να πορεύεται την οδό της κακίας, είτε ολόκληρη είτε κατά ένα μέρος, δεν είναι χριστιανός· διότι ο χριστιανός είναι και ονομάζεται πεφωτισμένος. Και καθένας που περιπατεί στο φως, βλέπει τους λάκκους και τα εμπόδια. Εάν όμως δεν τα βλέπει αυτά, τότε δεν έχει φως, και πώς είναι χριστιανός; Εάν πάλι λέει ότι τα βλέπει, αλλά παρασύρεται, ψεύδεται· διότι βλέπει όπως βλέπουν οι αφώτιστοι, δηλαδή οι άπιστοι, επειδή και εκείνοι έχουν μεν την ικανότητα να διακρίνουν το καλό από το κακό, αλλά δεν απομακρύνονται από το κακό, εξαιτίας του ότι δεν βλέπουν καθαρά τι είναι πραγματικά καλό και τι είναι πραγματικά κακό. Ο δε χριστιανός, εφόσον δεν βλέπει ξεκάθαρα και αθόλωτα το κακό, δεν έχει φθάσει ακόμη στο σημείο να είναι χριστιανός· αλλά διεξάγει τον αγώνα του με στεναγμούς, δάκρυα και νηστείες, ώστε να έλθει επάνω του το αληθινό και τέλειο φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο.

λθʹ. Όπως ένα κάλυμμα που τοποθετείται στα μάτια, έτσι γίνονται οι κοσμικοί λογισμοί και οι βιοτικές σκέψεις στη διάνοια, δηλαδή στο μάτι της ψυχής. Όσο χρόνο λοιπόν αφεθούν, δεν πρόκειται να δούμε· όταν όμως αφαιρεθούν με τη μνήμη του θανάτου, τότε θα δούμε καθαρά το αληθινό φως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον άνω κόσμο.

Ο νομοθέτης, πες μου, δεν θα τηρήσει τον νόμο, αυτός που είπε: «και θα γίνουν οι δύο μία σάρκα»; Πώς δεν θα γίνει ο ίδιος μαζί με αυτήν ολοκληρωτικά ένα πνεύμα; Διότι μέσα στον άνδρα υπάρχει η γυναίκα, και μέσα στη γυναίκα ο άνδρας· και η ψυχή ενώνεται με τον Θεό, και ο Θεός με την ψυχή, και γίνεται γνωστός σε όλους τους αγίους. Έτσι ενώνονται με τον Θεό εκείνοι που μέσω της μετάνοιας καθαρίζουν τις ψυχές τους σε τούτο τον κόσμο, και καθίστανται μοναχοί παραμένοντας χωριστά από τους άλλους· αυτοί λαμβάνουν τον νου του Χριστού, ο οποίος είναι και στόμα και γλώσσα αληθινά αψευδής, με την οποία συνομιλούν με τον Πατέρα τον Παντοκράτορα, με την οποία πάντοτε αναβοούν: «Ω Πατέρα, ω Παμβασιλέα, ω Κτίστη των πάντων»· το κελί αυτών είναι ουρανός, και οι ίδιοι είναι ήλιος, και το φως το άδυτο και θείο βρίσκεται μέσα τους, το οποίο και φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο και γεννιέται από το Άγιο Πνεύμα.

Αυτός δε λέει: Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια, δηλαδή, επειδή έχετε προθυμία και ζήλο, σας δίνεται· σε εκείνους όμως, που δεν έχουν ζήλο, δεν δίνεται. Διότι εκείνος που ζητά, λαμβάνει. Ζητάτε, λέει, και θα σας δοθεί. Δες, λοιπόν, πώς εδώ ο Κύριος είπε μεν την παραβολή, αλλά μόνο οι μαθητές που ζήτησαν έλαβαν. Επομένως, ορθά είπαμε, ότι σε εκείνον που έχει ζήλο δίνεται η γνώση και του περισσεύει. Ενώ από εκείνον που δεν έχει ζήλο και άξια διάθεση, ακόμη και αυτό που νομίζει ότι έχει, θα του αφαιρεθεί· δηλαδή, ακόμη κι αν έχει κάποιον μικρό σπινθήρα του αγαθού, τον σβήνει και αυτόν, μην αναζωπυρώνοντάς τον μέσα από το πνεύμα και τα πνευματικά έργα, για να τον ανάψει. «Γι' αυτό τους μιλώ με παραβολές, επειδή βλέποντας δεν βλέπουν, και ακούγοντας δεν ακούν, ούτε κατανοούν.» Πρόσεχε. Διότι από εδώ λύνεται το ζήτημα αυτών που ισχυρίζονται ότι κάποιοι είναι κακοί εκ φύσεως και από τον Θεό. Διότι, λένε, και ο Χριστός είπε ότι σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια, ενώ στους Ιουδαίους δεν έχει δοθεί. Λέμε λοιπόν προς εκείνους που ισχυρίζονται τέτοια πράγματα, με τη βοήθεια του Θεού, ότι ο μεν Θεός κάνει όλους τους ανθρώπους να κατανοούν το ορθό εκ φύσεως. Διότι φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο· η δική μας προαίρεση όμως μας σκοτίζει. Αυτό λοιπόν δηλώνεται και εδώ.

Άραγε ο Ιωάννης είναι το φως; Πες, όχι. Διότι αυτός δεν είναι το κυρίως φως, αλλά φως κατά μετοχήν, που έχει τη λάμψη από το αληθινό φως. «Ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο». Πρόκειται να μιλήσει για την ένσαρκη οικονομία του Μονογενούς, ότι ήλθε στα δικά του, ότι έγινε σάρκα. Για να μη νομίσει λοιπόν κανείς ότι πριν σαρκωθεί δεν υπήρχε, για τον λόγο αυτό ανάγει τη διάνοια στην ύπαρξή του πέρα από κάθε αρχή, και λέει: Υπήρχε και πριν από τη σάρκωση το φως το αληθινό. Διαμέσου αυτού ανατρέπει την αίρεση του Φωτεινού και του Παύλου του Σαμοσατέως, οι οποίοι δογμάτισαν ότι ο Μονογενής άρχισε να υπάρχει τότε που γεννήθηκε από τη Μαρία, και ότι πριν από αυτό δεν υπήρχε. Άκουγε και εσύ, Αρειανέ, που δεν αποκαλείς αληθινό Θεό τον Υιό του Θεού, τι λέει ο ευαγγελιστής: «το φως το αληθινό». Και εσύ, Μανιχαίε, που λες ότι είμαστε κτίσματα του πονηρού δημιουργού, άκουγε ότι το φως το αληθινό φωτίζει κάθε άνθρωπο. Εάν λοιπόν ο πονηρός δημιουργός είναι σκοτάδι, δεν θα μπορούσε να φωτίσει κανέναν. Συνεπώς, είμαστε κτίσματα του αληθινού φωτός.

Και πώς, λέει, φωτίζει κάθε άνθρωπο, εφόσον βλέπουμε μερικούς σκοτισμένους; Όσο εξαρτάται από τον ίδιο, τους φωτίζει όλους. Διότι, πες μου, δεν είναι όλοι λογικοί; Δεν γνωρίζουν όλοι εκ φύσεως το καλό και το αντίθετό του; Δεν έχουν τη δύναμη να εννοήσουν τον Κτίστη από τα κτίσματα; Ώστε η λογική που μας δόθηκε και μας διαπαιδαγωγεί εκ φύσεως, η οποία ονομάζεται και φυσικός νόμος, αυτή θα μπορούσε να ονομαστεί φως που μας δόθηκε από τον Θεό· αν όμως μερικοί έκαναν κακή χρήση της λογικής, σκότισαν οι ίδιοι τους εαυτούς τους. Μερικοί, πάλι, επιλύουν αυτή την ένσταση ως εξής: Φωτίζει, λένε, ο Κύριος κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο, δηλαδή σε μια καλύτερη τάξη, και αγωνίζεται να κοσμήσει τη δική του ψυχή και να μην την αφήσει ακόσμητη και άσχημη. «Στον κόσμο ήταν, και ο κόσμος έγινε δι' αυτού, και ο κόσμος δεν τον γνώρισε.» Ήταν στον κόσμο, ως Θεός πανταχού παρών· αλλά βέβαια θα μπορούσε να λεχθεί ότι βρίσκεται στον κόσμο και με την προνοητική και συνεκτική του ενέργεια. Και γιατί, λέει, το αναφέρω αυτό, ότι ήταν στον κόσμο, εφόσον ούτε ο κόσμος θα υπήρχε, αν ο ίδιος δεν τον είχε δημιουργήσει;

Διότι και ο ίδιος ο Υιός, εφόσον είναι αληθινός, δεν θα μπορούσε να είναι Θεός ψεύτικος, αλλά αληθινός· όπως ακριβώς ο ίδιος αυτός ο ευαγγελιστής αναφέρει για τον Κύριο στην Καθολική του Επιστολή, ότι «ο Ιησούς Χριστός, αυτός είναι αληθινός Θεός και ζωή αιώνια». Εάν όμως προβάλλουν την ένσταση οι αιρετικοί ότι ο Υιός είναι ψεύτικος Θεός, επειδή ο Πατέρας ονομάστηκε μόνος αληθινός Θεός, ας μάθουν ότι για τον Υιό ο ίδιος ευαγγελιστής λέει το εξής, ότι «Ήταν το φως το αληθινό». Άρα λοιπόν, σύμφωνα με αυτούς, ο Πατέρας είναι ψεύτικο φως· αλλά μη γένοιτο! Ώστε, και όταν αποκαλεί αληθινό Θεό τον Πατέρα, το λέει αντιδιαστέλλοντάς τον προς τους ψεύτικους θεούς των Ελλήνων· όπως ακριβώς και το «Τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό δεν την αναζητάτε». Διότι έτσι όπως τα κατανοούν οι αιρετικοί λοιπόν, επειδή μόνος Θεός είναι ο Πατέρας, ο Υιός δεν είναι καθόλου Θεός, αυτά είναι όντως ανόητα. «Εγώ σε δόξασα επί της γης· το έργο που μου έδωσες για να κάνω, το ολοκλήρωσα. Και τώρα δόξασέ με εσύ, Πατέρα, πλησίον σου με τη δόξα, την οποία είχα, πριν να υπάρξει ο κόσμος, κοντά σου. Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Μάθε από εδώ πώς δοξάζει ο Πατέρας τον Υιό· διότι πάντως έτσι, όπως και ο Υιός τον Πατέρα. «Εγώ», λέει, «σε δόξασα επί της γης». Εύλογα πρόσθεσε το «Επί της γης». Διότι στους ουρανούς ήταν δεδοξασμένος, καθώς τον προσκυνούσαν οι άγγελοι· η γη όμως τον αγνοούσε.

Εξ αυτών, λοιπόν, εγκαθίστανται επίσκοποι και χειροτονούνται περισσότεροι ιερείς και ανεγείρονται άγιοι ναοί· και εκείνοι που πριν δεν ήταν λαός, αλλά βάρβαρο έθνος, τώρα γίνονται και ονομάζονται «λαός Θεού». Και τη μη ελεηθείσα κληρονομιά των Βουλγάρων, ο Θεός την ονομάζει ελεηθείσα, Αυτός που καλεί τα μη όντα ως όντα (ας συμφωνήσει επ' αυτού ο Παύλος με τον Ωσηέ)· και ο λαός που καθόταν προηγουμένως στο σκοτάδι της άγνοιας, είδε τώρα το μεγάλο και αληθινό φως της επιγνώσεως, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο. Μπορούσε, λοιπόν, να δει κανείς από τότε να πληθαίνουν και πάλι οι εκκλησίες και, τους θείους ναούς που είχαν κατεδαφίσει οι προαναφερθέντες Όμβροι και οι Βούλγαροι, τους ανοικοδόμησαν άριστα και τους ανήγειραν εκ θεμελίων και γέμιζαν εδώ όλη τη γη με τη δόξα και την αίνεση του Κυρίου. Εδώ βέβαια εκπληρωνόταν αυτό που ειπώθηκε από τον προφήτη Ιεζεκιήλ: «πλήρης δόξης ο οίκος Κυρίου»· και πάλι ο ίδιος λέει: «πλήρης πάσα η γη της δόξης Κυρίου». Αλλά και ο Δαβίδ αναφέρει ότι η αίνεσή του βρίσκεται «εν εκκλησία οσίων»· και πάλι, «εν εκκλησίαις ευλογείτε τον Θεόν, Κύριον εκ πηγών Ισραήλ», ήτοι από τη φυλή των Βουλγάρων.