Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:33

Διότι με τα δικά τους έργα δικαίωσαν ακόμα και τους Σοδομίτες· και ξεπέρασαν μεν την άγνοια των Ελλήνων, υπερβαίνουν δε και τον παραλογισμό των μάγων του Φαραώ, και μόνο με τους Αρειανομανίτες μπορούν να συγκριθούν, καθώς συμπίπτουν μεταξύ τους στην ίδια ασέβεια. Διότι οι μεν Ιουδαίοι, βλέποντας τα έργα του Πατρός μέσω του Υιού, τα αποδίδουν στον Βεελζεβούλ· οι δε Αρειανοί, ενώ βλέπουν και αυτοί τα ίδια έργα, συγκαταλέγουν τον Κύριο που τα επιτελεί στα κτίσματα, ισχυριζόμενοι ότι προήλθε εκ του μη όντος· και ότι δεν υπήρχε πριν έλθει στην ύπαρξη. Και οι μεν Φαρισαίοι, βλέποντας τον Κύριο με ανθρώπινο σώμα, γόγγυζαν λέγοντας: «Γιατί εσύ, αν και άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;»· οι δε χριστομάχοι, βλέποντάς τον να πάσχει και να κοιμάται, βλασφημούν λέγοντας: «Αυτός που τα υπομένει αυτά δεν δύναται να είναι αληθινός Θεός και ομοούσιος με τον Πατέρα». Και γενικώς, εάν κάποιος επιθυμούσε να εξετάσει παράλληλα την κακόνοια και των δύο, θα διαπιστώσει, όπως προείπα, ότι συμπίπτουν μεταξύ τους στην κοιλάδα της αλυκής παραφροσύνης.

Αναφέρεται στους λογισμούς που μας περικύκλωσαν εξαιτίας της επιβουλής των δαιμόνων. Ή, επίσης, ονομάζει «ύδατα» τον λαό των Ιουδαίων που περικύκλωσε τους αποστόλους, με σκοπό να τους συλλάβει και να τους εξολοθρεύσει. Και αυτοί είναι οι αποξενωμένοι υιοί, οι οποίοι λαλούν μάταια. Και ποια είναι αυτά τα μάταια, παρά το να λένε στον Χριστό: «Πώς εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;»

Δεν προσκυνούμε κτίσμα· μη γένοιτο! Διότι τέτοια πλάνη είναι των εθνικών και των Αρειανών· αλλά προσκυνούμε τον Κύριο της κτίσεως, τον σαρκωθέντα Λόγο του Θεού. Διότι, αν και η σάρκα αυτή καθαυτή αποτελεί μέρος των κτισμάτων, εντούτοις έγινε σώμα του Θεού. Και ούτε προσκυνούμε ένα τέτοιο σώμα από μόνο του, διαχωρίζοντάς το από τον Λόγο· ούτε, όταν θέλουμε να προσκυνήσουμε τον Λόγο, τον απομακρύνουμε από τη σάρκα· αλλά γνωρίζοντας, όπως προείπαμε, το «ο Λόγος σαρξ εγένετο», αναγνωρίζουμε αυτόν ως Θεό, ακόμη και όταν έλαβε σάρκα. Ποιος, λοιπόν, είναι τόσο άφρων, ώστε να λέει στον Κύριο: «Απομακρύνσου από το σώμα, για να σε προσκυνήσω»; Ή ποιος είναι τόσο ασεβής, ώστε να του λέει μαζί με τους άφρονες Ιουδαίους, εξαιτίας του σώματος: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;». Αλλά ο λεπρός δεν ήταν τέτοιος· διότι προσκυνούσε τον Θεό που βρισκόταν μέσα σε σώμα, και γνώριζε ότι είναι Θεός, λέγοντας: «Κύριε, εάν θέλεις, μπορείς να με καθαρίσεις». Και ούτε εξαιτίας της σάρκας θεώρησε κτίσμα τον Λόγο του Θεού· ούτε, επειδή ο Λόγος είναι δημιουργός όλης της κτίσεως, περιφρόνησε τη σάρκα την οποία Εκείνος είχε ενδυθεί· αλλά προσκυνούσε τον Κτίστη του παντός μέσα σε έναν κτιστό ναό, και καθαριζόταν.

Διότι ούτε ο δόλιος διέλαθε της προσοχής, αλλά, αν και πολλές φορές σαν το φίδι συστρεφόταν πάνω και κάτω, εντούτοις έπεσε στην πλάνη των Φαρισαίων. Όπως δηλαδή εκείνοι, θέλοντας να παρανομούν, προσποιούνταν ότι μελετούσαν τα λόγια του νόμου, και θέλοντας να αρνηθούν τον προσδοκώμενο και παρόντα Κύριο, υποκρίνονταν μεν ότι επικαλούνται τον Θεό, ελέγχονταν όμως ότι βλασφημούν λέγοντας: «γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό, και λες, Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα;», έτσι και ο κίβδηλος και Σωτάδειος Άρειος υποκρίνεται μεν ότι ομιλεί περί του Θεού, παρεμβάλλοντας λέξεις των Γραφών, ελέγχεται όμως από παντού ως άθεος Άρειος, αρνούμενος τον Υιό και συγκαταλέγοντάς τον στα δημιουργήματα.

Εκείνος, λοιπόν, που μελετά τη θεία Γραφή, από μεν την Παλαιά Διαθήκη ας κατανοεί τα γραφόμενα, από δε τα Ευαγγέλια ας θεωρεί τον Κύριο που έγινε άνθρωπος· διότι, «ο Λόγος», λέει, «έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας». Έγινε, μάλιστα, άνθρωπος και δεν ήλθε μέσα σε άνθρωπο· διότι είναι αναγκαίο να γνωρίζουμε και αυτό: μήπως τυχόν, υποπίπτοντας σε αυτήν την πλάνη οι ασεβείς, εξαπατήσουν κάποιους και εκείνοι νομίσουν ότι, όπως ακριβώς συνέβαινε στα παλαιότερα χρόνια με καθέναν από τους αγίους, έτσι και τώρα ο Λόγος κατοίκησε σε κάποιον άνθρωπο αγιάζοντάς τον, και φανερώθηκε όπως ακριβώς και στους άλλους. Διότι, εάν τα πράγματα ήταν έτσι, και είχε φανερωθεί μόνο μέσα σε άνθρωπο, δεν θα υπήρχε τίποτε το παράδοξο, ούτε εκείνοι που τον έβλεπαν θα εκπλήσσονταν λέγοντας: «Ποιος άραγε να είναι αυτός;» και «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;». Επειδή ήταν συνηθισμένοι να ακούνε: «Και έγινε Λόγος Κυρίου προς καθέναν από τους προφήτες».

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι, ενώ ήθελαν να παρανομήσουν, προσποιούνταν ότι μελετούν τα λόγια του νόμου, και, ενώ ήθελαν να αρνηθούν τον προσδοκηθέντα και παρόντα Κύριο, υποκρίνονταν μεν ότι επικαλούνται τον Θεό, ελέγχονταν όμως ως βλάσφημοι με το να λένε: «Γιατί εσύ, “ενώ είσαι άνθρωπος κάνεις τον εαυτό σου Θεό” και λες “εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα;”»· έτσι και ο κίβδηλος και Σωτάτειος Άρειος, από τη μία υποκρίνεται ότι ομιλεί περί Θεού, παραθέτοντας τις λέξεις των Γραφών, από την άλλη όμως ελέγχεται από παντού ως άθεος, «αρνούμενος τον Υιό» και συγκαταλέγοντάς τον στα δημιουργήματα.

Επειδή, και όταν αυτός είπε: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», αγανάκτησαν οι Ιουδαίοι λέγοντας: «Επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Και ο Σωτήρας αποκρίθηκε επιβεβαιώνοντας αυτό που ειπώθηκε από αυτούς, πως δεν δήλωσε τίποτα άλλο λέγοντας: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», παρά το ότι και ο ίδιος είναι Θεός, όντας Υιός του Θεού: «Εάν ονόμασε θεούς εκείνους προς τους οποίους απευθύνθηκε ο Λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί· για εκείνον τον οποίο ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε: Βλασφημείς· επειδή είπα ότι είμαι Υιός του Θεού; Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, και αν ακόμη δεν θέλετε να πιστέψετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα· για να κατανοήσετε και να γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Επομένως, το να είναι ο Υιός μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα στον Υιό, σημαίνει αυτό και τίποτα άλλο: το ότι ο Υιός του Θεού είναι αυτός που έχει γεννηθεί από τον Θεό, όντας Θεός κατά τη φύση του, όπως ακριβώς ο Πατέρας, και φανερώνοντας την πατρική μορφή μέσα στον εαυτό του, και φανερωνόμενος επί της πατρικής υποστάσεως.

Διότι, σύμφωνα με τον Ιωάννη, όταν ο Κύριος είπε «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», «πήραν στα χέρια τους πέτρες οι Ιουδαίοι, για να τον λιθοβολήσουν. Ο Ιησούς τους αποκρίθηκε: Πολλά καλά έργα σας έδειξα από τον Πατέρα· για ποιο από αυτά τα έργα με λιθοβολείτε; Του αποκρίθηκαν οι Ιουδαίοι: Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, και επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό. Ο Ιησούς τους αποκρίθηκε: Δεν είναι γραμμένο στον νόμο σας ότι “εγώ είπα: είστε θεοί”; Εάν ονόμασε θεούς εκείνους, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού, και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι “βλασφημείς”, επειδή είπα “είμαι Υιός του Θεού”; Εάν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, να μην με πιστεύετε· εάν όμως τα κάνω, ακόμη κι αν δεν πιστεύετε σε εμένα, πιστέψτε στα έργα, για να γνωρίσετε και να κατανοήσετε ότι ο Πατέρας είναι σε εμένα, κι εγώ στον Πατέρα». Καίτοι, από ό,τι πρέπει να κατανοήσει κανείς από το προφανές, δεν είπε ούτε «είμαι Θεός», ούτε «είμαι Υιός του Θεού», αλλά «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα».

Εκείνοι ήταν που έλεγαν: «Πώς εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;». Αυτών μαθητής είναι ο Σαμοσατέας· γι' αυτό εύλογα μεταφέρει στους δικούς του όσα προέρχονται από εκείνον: «Εμείς όμως δεν μάθαμε έτσι τον Χριστό, εφόσον βέβαια τον ακούσαμε και διδαχθήκαμε από αυτόν, αποβάλλοντας τον παλαιό άνθρωπο που φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες, και αναλαμβάνοντας τον νέο, ο οποίος κτίστηκε κατά Θεόν με δικαιοσύνη και οσιότητα της αλήθειας».

Εάν, λοιπόν, κάποιος συλλογίζεται άλλη αρχή και άλλον πατέρα εξαιτίας της ισότητας αυτών που λέγονται, η σκέψη του είναι παράφρων· εάν όμως, επειδή ο Υιός προέρχεται από τον Πατέρα, όλα τα ιδιώματα του Πατέρα υπάρχουν στον Υιό όπως σε εικόνα και χαρακτήρα, ας αναλογιστούμε καλοπροαίρετα εάν μια ουσία ξένη προς την ουσία του Πατέρα είναι δεκτική τέτοιων ιδιωμάτων, και εάν ένας τέτοιος είναι ετεροφυής και αλλοτριοούσιος, και όχι ομοούσιος με τον Πατέρα. Διότι πρέπει να φυλαχθούμε μήπως, μεταφέροντας τα ιδιαίτερα γνωρίσματα του Πατέρα σε κάτι που του είναι ανόμοιο κατ' ουσίαν, και χαρακτηρίζοντας τη θεότητα του Πατέρα σε κάτι ανομοιογενές και αλλοτριοούσιο, εισαγάγουμε μεν κάποια άλλη, ξένη ουσία που είναι δεκτική των ιδιωμάτων της πρώτης ουσίας, αλλά ντροπιαστούμε από τον ίδιο τον Θεό που λέει: «Τη δόξα μου δεν θα τη δώσω σε άλλον», και βρεθούμε να προσκυνούμε το αλλότριο και θεωρηθούμε ότι είμαστε τέτοιοι, σαν αυτούς που ήταν τότε οι Ιουδαίοι που έλεγαν: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;», όταν μάλιστα και εκείνοι, μεταφέροντας (σε άλλον) τα έργα του Πνεύματος, βλασφημούσαν λέγοντας ότι: «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ εκβάλλει τα δαιμόνια».

Ένα τέτοιο επιχείρημα δεν είναι τίποτε άλλο παρά ξεκάθαρο γνώρισμα της ανορθολογικότητάς τους και μίμηση, όπως προείπα, της ιουδαϊκής κακοήθειας. Διότι, όταν και εκείνοι ελέγχονταν από την αλήθεια και δεν μπορούσαν να την αντικρίσουν, προφασίζονταν λέγοντας: «Τι σημείο κάνεις εσύ, για να δούμε και να σε πιστέψουμε; Τι έργο κάνεις;». Και τούτο, παρόλο που είχαν γίνει τόσα θαυμαστά σημεία, ώστε και οι ίδιοι να λένε: «Τι κάνουμε, διότι αυτός ο άνθρωπος κάνει πολλά σημεία;». Διότι νεκροί ανασταίνονταν, χωλοί περπατούσαν, τυφλοί ανέβλεπαν, λεπροί καθαρίζονταν, το νερό γινόταν κρασί και από πέντε άρτους χόρτασαν πέντε χιλιάδες. Και όλοι μεν θαύμαζαν και προσκυνούσαν τον Κύριο, ομολογώντας ότι στο πρόσωπό του εκπληρώνονται οι προφητείες και ότι αυτός είναι Θεός, ο Υιός του Θεού. Μόνον οι Φαρισαίοι, αν και τα σημεία ήταν ορατά και πιο λαμπρά και από τον ήλιο, ωστόσο πάλι γόγγυζαν σαν αμαθείς και έλεγαν: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;». Άφρονες και πραγματικά τυφλοί στη διάνοια. Ενώ θα έπρεπε να λένε το αντίθετο: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι Θεός, έγινες άνθρωπος;». Διότι τα έργα αποδείκνυαν ότι αυτός είναι Θεός, ώστε αφενός να προσκυνήσουν την αγαθότητα του Πατρός και αφετέρου να θαυμάσουν τη θεία οικονομία Του για εμάς. Αυτοί όμως ούτε αυτό έλεγαν, αλλά ούτε ήθελαν να βλέπουν τα όσα συνέβαιναν.

Πολύ σωστά είπες ότι από αυτό θα προκύψει ένα διόλου μικρό πλήθος ανόσιων ιδεών. Διότι, λένε, πρέπει να απορριφθεί το ζήτημα της γεννήσεως και να μη νοείται ως αληθινό όσον αφορά τον Θεό. Έτσι, υποστηρίζουν, θα εξαφανιστεί ταυτόχρονα και ο παραλογισμός αυτών των σκέψεων. Α. Και όμως, αυτό δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να απορρίψει κανείς τον ακριβή λόγο της πίστεως. Διότι πώς πλέον θα διατηρήσει η θεία και ανέκφραστη φύση την ταυτότητα μέσα στην Τριάδα, εάν αναιρέσουμε τον αληθινό τρόπο της γεννήσεως; Θεωρώ όμως ότι αυτά είναι φλυαρίες και απαίδευτο θράσος ιουδαϊκής παράνοιας. Επομένως, θα εξισωθούμε κι εμείς οι ίδιοι με αυτούς που πιστεύουν μεν ότι είναι ένας ο δημιουργός των πάντων και Πατέρας Θεός, αλλά δεν έχουν αποδεχθεί τον Κύριό μας Ιησού Χριστό. Και τι θα εμπόδιζε να τον λιθοβολήσουμε, κατηγορώντας τον με ιουδαϊκό τρόπο: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;». Διότι, εάν αναιρέσουν με ασέβεια τον αληθινό τρόπο της γεννήσεως, κανείς, νομίζω, δεν θα έφτανε σε τέτοια ελαφρότητα σκέψης ώστε να νομίζει ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση, αλλά ότι απλώς έχει ονομαστεί έτσι, όπως ακριβώς κι εμείς οι ίδιοι, και ότι έλαβε το όνομα της θεότητας πραγματικά ως υιοθετημένος, εφόσον δεν προήλθε από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατρός.

Επομένως, η παρουσία του Μωυσή και του Ηλία, και το γεγονός ότι συνομιλούσαν μεταξύ τους, αποτελούσε μια θεία οικονομία που αποδείκνυε περίτρανα ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δορυφορείται από τον νόμο και τους προφήτες, καθώς αναδείχθηκε δεσπότης του νόμου και των προφητών από αυτούς, μέσω των οποίων τον προανήγγειλαν με απόλυτη συμφωνία μεταξύ τους. Διότι τα λόγια των προφητών δεν είναι ασύμβατα με όσα δόθηκαν μέσω του νόμου. Και αυτό νομίζω σημαίνει το ότι συνομιλούσαν μεταξύ τους ο ιερότατος Μωυσής και ο άριστος όλων των προφητών· αυτός δε ήταν ο Ηλίας. Μπορούμε όμως να εννοήσουμε και κάτι άλλο. Επειδή τα πλήθη έλεγαν, άλλοι μεν ότι είναι ο Ηλίας, άλλοι ο Ιερεμίας, άλλοι δε ένας από τους προφήτες, φέρνει τους κορυφαίους, για να διαπιστώσουν και από αυτό την απόσταση μεταξύ του δούλου και του Δεσπότη. Μετά από αυτήν μπορούμε να αναφέρουμε και μια άλλη έννοια. Επειδή, δηλαδή, συνεχώς τον κατηγορούσαν ότι παραβαίνει τον νόμο και τον θεωρούσαν βλάσφημο, με το αιτιολογικό ότι σφετερίζεται τη δόξα του Πατέρα που δήθεν δεν του ανήκε, και έλεγαν: «Αυτός δεν προέρχεται από τον Θεό, διότι δεν τηρεί το Σάββατο»· και πάλι: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, και επειδή, αν και είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό»· για να αποδειχθεί ότι και οι δύο κατηγορίες προέρχονται από φθόνο, και ότι είναι αθώος και για τις δύο, και ότι τα έργα του δεν αποτελούν παράβαση του νόμου, ούτε είναι σφετερισμός ανάρμοστης δόξας το να ονομάζει τον εαυτό του ίσο με τον Πατέρα, φέρνει στο μέσον αυτούς που έλαμψαν στο καθένα από αυτά τα δύο.

Επομένως, ο Χριστός έχει τεθεί ως πολύτιμος λίθος, όμως για όσους προσκόπτουν από απιστία, η ζημιά είναι όλεθρος· ενώ για εκείνους που έχουν πιστέψει, το κέρδος είναι ζωή και δικαίωση. <Διότι δίνω μαρτυρία για αυτούς.> Τους αναγνωρίζει, λοιπόν, τον ζήλο τους για τον Θεό· ωστόσο τους ελέγχει ως πεπλανημένους· διότι, ενώ έπρεπε να θαυμάζουν τον Χριστό από τα έργα που έκανε ως φύσει Θεός, εκείνοι έλεγαν ότι «Δεν σε λιθοβολούμε για καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, αν και είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Ή αλλιώς: αγνόησαν τη δικαιοσύνη που προέρχεται από τον Θεό, δηλαδή τον Χριστό, ή μάλλον αυτήν που αποκτάται μέσω της πίστεως σε αυτόν. Και νομίζοντας ότι υπερασπίζονται τον νόμο που δόθηκε μέσω του Μωυσή, παρέμειναν απειθείς· μη αναζητώντας τον Υιό, ο οποίος έχει τη δύναμη να ελευθερώνει, να δικαιώνει τον ασεβή, και να περιορίζει σύμφωνα με τη θεία οικονομία τη δυσκατόρθωτη δικαιοσύνη του νόμου, ώστε να απαλλάξει από τη δυσχέρεια και την ταλαιπωρία. <Διότι το τέλος του νόμου είναι ο Χριστός.> Εισήχθη λοιπόν προηγουμένως ο νόμος, για να γίνει στους αρχαίους παιδαγωγός στο μυστήριο του Χριστού, υποδεικνύοντάς τους την αλήθεια μέσω αινιγμάτων. Διότι έτσι ορίζουμε, και μάλιστα πολύ ορθά, ότι ο Χριστός είναι το πλήρωμα του νόμου και των προφητών. Ή μήπως δεν θα θεωρούνταν εύλογα ότι η αλήθεια αποτελεί το πλήρωμα κάθε ασαφούς αινίγματος; Άλλωστε πώς θα μπορούσε κάποιος να αμφιβάλλει; Επομένως, η μετάβαση από τα πράγματα που βρίσκονταν υπό σκιά προς την αλήθεια δεν προκαλεί αναίρεση των νόμων που δόθηκαν μέσω του Μωυσή, αλλά καθιστά πιο φανερό το νόημά τους.

Αλλά δεν φαινόταν σε όλους ότι έπραττε ορθά, ανατρέποντας τα του Μωυσή, ή μάλλον οδηγώντας τα προς το αληθινότερο, ώστε και μερικοί ήδη να φωνάζουν: «Αν αυτός ο άνθρωπος ήταν από τον Θεό, δεν θα καταπατούσε το σάββατο»· πράγμα που σήμαινε ότι καταδικάζουν απερίφραστα για αμαρτία αυτόν που δεν τη γνώριζε. Απολογούμενος λοιπόν απέναντι σε τέτοιες παραφροσύνες των Ιουδαίων, αφαιρεί κάθε κομπασμό από τα λόγια του, και επιθυμεί να διδάξει με μετριοπάθεια και όχι με απόλυτη σαφήνεια, ότι δεν θα μπορούσε ο Υιός που δεν γνωρίζει αμαρτία να πράξει κάτι αντίθετο προς το θέλημα του Θεού και Πατέρα· και για να μην τους παροτρύνει πάλι στο να τον λιθοβολήσουν, λέγοντας πιο ξεκάθαρα: «Δεν γνωρίζω αμαρτία». Διότι, βράζοντας από οργή, θα του επιτίθονταν αμέσως λέγοντας: «Μόνο στον Θεό ταιριάζει το να μην αμαρτάνει· εσύ όμως, που είσαι άνθρωπος, μη λες αυτά που πρέπουν μόνο στον Θεό»· πράγμα που βέβαια έκαναν και κάπου αλλού, λέγοντας ότι δικαιολογημένα τον λιθοβολούν, επειδή, αν και άνθρωπος, κάνει τον εαυτό του Θεό· έτσι, με συγκράτηση ο Σωτήρας, εφόσον μάλιστα είχε γίνει άνθρωπος και βρισκόταν υπό τον νόμο μαζί με αυτούς που ήταν υπό τον νόμο, είπε ότι τηρεί τον λόγο του Πατέρα, λέγοντας ουσιαστικά: «Πουθενά δεν θα παρεκκλίνω από το θέλημα του Πατέρα· διότι η αμαρτία συμβαίνει όταν κανείς παραβαίνει τον θείο νόμο, ενώ εγώ δεν γνωρίζω αμαρτία, επειδή είμαι εκ φύσεως Θεός· συνεπώς, διδάσκοντας δεν λυπώ τον Πατέρα. Λοιπόν, ας μην επιτιμά κανείς αυτόν που εκ φύσεως είναι νομοθέτης, αλλά λόγω της ομοίωσής του με εμάς έγινε φύλακας του νόμου.»

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Θ. Ότι σε τίποτα δεν είναι κατώτερος από τον Θεό και Πατέρα ο Υιός, αλλά είναι ισοδύναμος ως προς την ενέργεια στα πάντα, ως Θεός από Θεό. <Εγώ δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου. Καθώς ακούω, κρίνω, και η δική μου κρίση είναι δίκαιη, διότι δεν ζητώ το δικό μου θέλημα αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε.> Στρέψε την προσοχή σου πάλι στα λεγόμενα με μεγαλύτερη ακρίβεια, και δέξου τη δύναμη του θεωρήματος με βαθιά σκέψη. Επειδή οι Ιουδαίοι δεν γνώριζαν το βαθύ μυστήριο της ένσαρκης οικονομίας, ούτε αναγνώριζαν τον Θεό Λόγο που κατοικούσε στον ναό ο οποίος προήλθε από την Παρθένο, με ζήλο συχνά πλανημένο, και «όχι κατ' επίγνωση», όπως λέει ο Παύλος, εξάπτονταν σε αγριότητα τρόπων και ανήμερη οργή. Και μάλιστα επιχειρούσαν να τον λιθοβολήσουν, επειδή «αν και ήταν άνθρωπος, έκανε τον εαυτό του Θεό», και πάλι, επειδή «ονόμαζε δικό του Πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό».

Διότι τα πάντα είναι τίμια και βασιλικά σε αυτόν, και το θείο και το ανθρώπινο, και σε όλα αυτός πρωτεύει, σύμφωνα με τον Παύλο. Ως τύπος δε τιμής και υπεροχής έναντι πάντων λαμβάνεται ο χρυσός. Επομένως, η κιβωτός, κατασκευασμένη από άσηπτα ξύλα και επιχρυσωμένη, είχε εναποτεθειμένο μέσα της τον θείο νόμο, ως τύπος του Θεού Λόγου που ενοίκησε και ενώθηκε με την άγια σάρκα. Διότι και ο νόμος ήταν ρήμα Θεού, αν και όχι ενυπόστατο, όπως ακριβώς είναι ο Υιός. Καλύπτεται δε με το καταπέτασμα. Διότι κατά κάποιον τρόπο ήταν δυσδιάκριτος στους πολλούς ο Θεός Λόγος όταν ενανθρώπησε, έχοντας ως περιβολή το ίδιο του το σώμα, και σαν να κρυβόταν μέσα στη δική του σάρκα ως εντός καταπετάσματος, έτσι ώστε εξαιτίας αυτού ορισμένοι, μη γνωρίζοντας το θεοπρεπές του αξίωμα, άλλοτε μεν επιχειρούσαν να τον λιθοβολήσουν, κατηγορώντας τον ότι, ενώ ήταν άνθρωπος, έλεγε πως ο ίδιος είναι Θεός· άλλοτε πάλι, χωρίς να ντρέπονται καθόλου, έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο Ιησούς, ο γιος του Ιωσήφ, του οποίου εμείς γνωρίζουμε τον πατέρα και τη μητέρα; Πώς τώρα λέει ότι έχω κατεβεί από τον ουρανό;». Επομένως, το ότι ήταν ριγμένο πάνω στην κιβωτό το καταπέτασμα υποδηλώνει το ότι ο Ιησούς επρόκειτο να αγνοηθεί από τους πολλούς. Άρα, λοιπόν, και η κιβωτός αποτελούσε τύπο του. Γι' αυτό ακριβώς και προπορευόταν των Ισραηλιτών στην έρημο, εκπληρώνοντας τότε την τάξη του Θεού· διότι αυτός ήταν ο καθοδηγητής του λαού.

Ο Κύριος, λοιπόν, ρωτάει τους Ιουδαίους εάν μπορούν να τον ελέγξουν καθόλου για αμαρτία. Και ο λόγος περί αυτού θα μπορούσε να επεκταθεί σε κάθε σφάλμα, αν ληφθεί στη γενικότητά του. Όμως, εφαρμόζοντάς τον κατάλληλα στο προκείμενο, λέμε ότι προς το παρόν δεν ρωτάει για κάθε αμαρτία, ούτε ενεργεί έτσι από φόβο μήπως ελεγχθεί, αλλά σκεφτήκαμε κάτι τέτοιο: ότι, έχοντας πάντοτε ως μέλημα να ελέγχει την αμαρτία των Ιουδαίων, δεν θα ανεχόταν μέσω αυτού να τους ερεθίσει ώστε να κατηγορήσουν και πάλι εκείνα που προηγουμένως αναφέραμε: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, και επειδή εσύ, όντας άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό» και, επιπλέον αυτών, να προβάλουν την κατάλυση του Σαββάτου, για την οποία θα κρινόταν αυστηρά ως παραβάτης του νόμου. Επομένως, αμαρτία προς το παρόν ονομάζει το ψεύδος. Διότι, λέει, εάν ποτέ δεν ελέγχομαι ως ψεύστης, για ποιο λόγο αποφασίσατε να απειθείτε σε αυτόν που πάντοτε λέει την αλήθεια, και ο οποίος λέει με απόλυτη σαφήνεια ότι προήλθα από αληθινό Πατέρα, και ότι δεν γνωρίζω το ψεύδος; Συγκατατεθείτε, λοιπόν, συγκατατεθείτε επιτέλους στο να πιστεύετε χωρίς αμφιβολία ότι είμαι απολύτως αληθινός, όταν λέω για τον εαυτό μου: «Εγώ από τον Πατέρα εξήλθα και έχω έρθει» και για εσάς ότι ο πατέρας σας είναι ο διάβολος· διότι ψεύδεστε και έχετε φονικές διαθέσεις όπως ακριβώς εκείνος. Και τους ελέγχει ωφέλιμα για τις φονικές τους διαθέσεις, ανακόπτοντας κατά κάποιον τρόπο με αυτό τις προσπάθειές τους.

Λέει δε ότι τα έργα προέρχονται από τον Πατέρα, όχι από τον εαυτό του, μετριοφρονώντας για τη δική μας ωφέλεια, ώστε, όταν λαμβάνουμε κάτι από τον Θεό, να μην αλαζονευόμαστε. Και αναφέρει ότι έχει δείξει τα έργα που προέρχονται από τον Πατέρα, όχι για να δείξει τον εαυτό του ξένο από τη δική τους ενέργεια, αλλά για να διδάξει ότι τα έργα ανήκουν σε ολόκληρη τη θεότητα. Μία δε θεότητα νοείται από εμάς στον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα. Διότι, ό,τι κάνει ο Πατέρας, αυτό επιτελείται διά του Υιού εν Πνεύματι. Και πάλι, ό,τι κάνει ο Υιός, αυτό λέγεται ότι το κάνει ο Πατέρας εν Πνεύματι. Γι' αυτό και ο ίδιος έλεγε: «Από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα, αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα.» <Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία.> Έχοντας «ζήλο Θεού, αλλά όχι κατ' επίγνωση», αγανακτούσαν ακούγοντας τον Χριστό να λέει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.» Διότι, τι τον εμπόδιζε να είναι ένα με τον Πατέρα, εάν βέβαια πίστευαν ότι ήταν Θεός κατά φύση;

Γι' αυτό και επιχειρούσαν να τον λιθοβολήσουν, και δικαιολογώντας για ποια αιτία το έκαναν αυτό, λένε ότι «δεν σε λιθοβολούμε για τα καλά έργα που έκανες, αλλά διότι βλασφημείς»· αυτοί αντίθετα βλασφημώντας, με το να θέλουν να λιθοβολήσουν αυτόν που είναι αληθινά Θεός, αγνοώντας ότι ο Ιησούς δεν επρόκειτο να εμφανιστεί με γυμνή τη θεότητα, αλλά σαρκούμενος από το σπέρμα του Δαβίδ, χαρακτηρίζοντας την ορθή ομολογία ως βλασφημία. <Εγώ είπα, θεοί είστε, και τα εξής.> Επειδή λοιπόν κάποιους ο Πατέρας τους ονόμασε θεούς, και βεβαίως είναι ανάγκη το αξίωμα αυτό να είναι σε αυτούς επίκτητο· διότι ένας είναι ο κατά φύση υπάρχων Θεός· αναγκαστικά, για να μη νομιστεί και αυτός ότι είναι ένας από εκείνους, που δεν περιβάλλεται την ουσιώδη δόξα της θεότητας, αλλά μάλλον αποκτημένη εξίσου με τους άλλους, αντιδιαστέλλει σαφώς τον εαυτό του από εκείνους. Διότι αποδεικνύει ότι διαφέρει τόσο πολύ από την πτωχεία εκείνων, ώστε, επειδή ο ίδιος βρέθηκε ανάμεσά τους, γι' αυτήν την αιτία ονομάστηκαν θεοί· διότι αυτός είναι ο Λόγος του Θεού και Πατέρα. Αν δε και σε κάποιους αρκούσε το ότι ο Λόγος βρέθηκε μέσα τους ώστε, αν και είναι άνθρωποι, να τους καταλαμπρύνει με την τιμή της θεότητας, πώς δεν θα ήταν κατά φύση Θεός αυτός που και στους άλλους χάρισε αυτή τη λαμπρότητα;

Και ποια ήταν η πρόφαση για την οποία δεν ήθελαν να αποδεχθούν τη μετατροπή των τύπων στην αλήθεια; Δεν γνώριζαν ότι ήταν Θεός κατά φύση, ούτε καν είχαν στον νου τους ότι, όντας ο Μονογενής Λόγος του Πατρός, ενδύθηκε για εμάς τη δική μας σάρκα. Διότι διαφορετικά, θα είχαν αμέσως προσπέσει στον Θεό, μεταστρεφόμενοι χωρίς καμία αναβολή, και θα διατηρούσαν την πρέπουσα σε Αυτόν δόξα. Αντιθέτως, οι άθλιοι νόμιζαν ότι ήταν ένας από εμάς και ότι, αν και απλός άνθρωπος, φαντάστηκε τον εαυτό του τόσο σπουδαίο, ώστε να επιχειρεί να καταλύσει τους νόμους που δόθηκαν από τον Θεό και Πατέρα. Γι' αυτό άλλωστε του έλεγαν ανοιχτά: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Με πολλή και ακριβή οικονομία, λοιπόν, ο Κύριός μας Ιησούς, απομακρύνοντας τους ακροατές από την υποψία που είχαν, μεταφέρει τον λόγο από το απλό και μόνο ανθρώπινο πρόσωπο σε Εκείνον που αναντίρρητα και ομολογουμένως προσκυνείται, εννοώ δηλαδή τον Θεό και Πατέρα, θεωρώντας ότι έπρεπε με κάθε τρόπο να κάνει την απαίδευτη καρδιά των Ιουδαίων να αισθανθεί δέος και επιχειρώντας να χειριστεί με ποικίλους τρόπους τους ασύνετους, ώστε να θελήσουν να μάθουν τα αληθινά και τα πλέον αρμόζοντα.

Το ότι δε δεν αποδέχονταν την άρρητη και προαιώνια γέννησή του, εννοώ δηλαδή την εκ του Θεού Πατρός, πάσχοντας από πολλή αθλιότητα λογισμών, και σκοντάφτοντας σαν σε κάποιον λίθο εξαιτίας μόνο της ενανθρωπήσεως, θα το κατανοήσεις εύκολα όταν ακούσεις τον Ευαγγελιστή να λέει: «Γι' αυτό, λοιπόν, ζητούσαν οι Ιουδαίοι να τον σκοτώσουν, διότι όχι μόνο καταργούσε το σάββατο, αλλά και αποκαλούσε δικό του Πατέρα τον Θεό, κάνοντας τον εαυτό του ίσο με τον Θεό». Έχει καταγραφεί επίσης και η φωνή των ανόσιων Ιουδαίων προς αυτόν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Κατανοείς, λοιπόν, και μάλιστα πολύ καθαρά, ότι αφενός εκείνοι που υπήρξαν γνήσιοι φύλακες των λόγων του ομολόγησαν και πίστεψαν ότι ανέλαμψε εκ του Πατρός· διότι αυτό νομίζω ότι φανερώνει το «Εξήλθον»· και ότι έχει σταλεί προς εμάς «για να διακηρύξει το πρόσταγμα του Κυρίου», σύμφωνα με το λεγόμενο στους Ψαλμούς. Αφετέρου, εκείνοι που χλεύασαν τον τόσο θείο και εκ του Πατρός λόγο, αρνήθηκαν την πίστη και απέρριψαν ξεκάθαρα ότι είναι Θεός και προέρχεται εκ του Πατρός, και ότι έχει έρθει σε εμάς για τη δική μας σωτηρία, αφού έγινε σαν εμάς χωρίς αμαρτία.

Ήρθε, βεβαίως, σε αυτόν τον κόσμο ο μονογενής Λόγος του Θεού, με ομοίωμα αμαρτωλής σάρκας, χωρίς να έχει εμφανή και ορατή τη δόξα της θεοπρεπούς του υπεροχής· ούτε κατοικώντας στο απρόσιτο φως, όπως συνήθιζε· ούτε περιστοιχιζόμενος φανερά από τις αγγελικές δυνάμεις· αλλά ούτε καν με τη δόξα κάποιου επίγειου βασιλιά· αλλά με τρόπο εξαιρετικά ταπεινό και αθόρυβο, και εντελώς σιωπηλά. Και αυτό μας το φανέρωσε ο Θεός και Πατέρας μέσω της φωνής των αγίων, λέγοντας: «Ιδού, θα ενεργήσει με σύνεση ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευδόκησα· θα φέρει κρίση στα έθνη· δεν θα φιλονικήσει, ούτε θα κραυγάσει, ούτε θα ακουστεί στις πλατείες η φωνή του. Τσακισμένο καλάμι δεν θα συντρίψει, και λινάρι που καπνίζει δεν θα σβήσει.» Και αυτός μεν ήταν ο τρόπος της ένσαρκης οικονομίας του Μονογενούς. Οι ταλαίπωροι Ιουδαίοι όμως, είτε επειδή δεν κατανόησαν καθόλου το μυστήριό του είτε επειδή το απέρριπταν με ανόσιο τρόπο, στρέφονταν σφοδρά εναντίον του και ζητούσαν να τον σκοτώσουν, λέγοντας: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» Παρέμειναν δε μέχρι τέλους σκληροί και αχαλίνωτοι, και προχώρησαν ακόμη περισσότερο προς την ασέβεια. Διότι τον οδήγησαν στον Πιλάτο λέγοντας: «Εξόντωσέ τον, εξόντωσέ τον, σταύρωσέ τον.» Και όταν εκείνος σχεδόν χαμογελούσε ειρωνικά με αυτά και έλεγε: «Τον βασιλιά σας να σταυρώσω;», εκείνοι κραύγαζαν λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα.»

Αλλά και σε αυτό δεν έχουν κατανοήσει τίποτα το αληθινό. Διότι, όπως είπα, είχε τη δική μας μορφή, αν και ο Λόγος ήταν Θεός. Και ενανθρώπησε, υπομένοντας την κατά σάρκα γέννηση από γυναίκα. Αλλά όσοι το γνώριζαν αυτό και δεν αγνοούσαν το βάθος των θείων του μυστηρίων, ήξεραν ότι τα πάντα μπορεί εφόσον είναι Θεός εκ φύσεως, και ήταν ικανός να λυτρώσει όλη την οικουμένη. Οι άπιστοι όμως και οι αμαθείς τον προσέγγιζαν ως κοινό άνθρωπο, με αποτέλεσμα να του επιτίθενται και να λένε: «Δεν σε λιθοβολούμε για κανένα καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Σε αυτούς θα ταίριαζε να νομίζουν και να διερωτώνται εάν έχει τη δύναμη το χέρι του να βοηθήσει τους επί της γης, και να λυτρώσει αυτούς που είναι υποδουλωμένοι στον διάβολο και την αμαρτία. Αλλά όταν κάνετε τέτοιους λογισμούς, λέγει, αναλογιστείτε κάτι από τα ανώτερα: διότι δεν είμαι απλώς ένας άνθρωπος σαν κι εσάς, αλλά μάλλον Θεός που έλαβε κατ' οικονομίαν τη δική σας μορφή, για να σας απαλλάξω και από τον θάνατο και από την αμαρτία. Διότι εγώ που σας μιλώ, είμαι παρών ο ίδιος που παλαιά θαυματούργησε μέσω του Μωυσή, και με ανείπωτη δύναμη χώρισε τη θάλασσα, δηλαδή προφανώς την Ερυθρά. Διότι τα ύδατα στερεώθηκαν σαν τείχος, και πέρασαν οι λυτρωμένοι, οι οποίοι αποτίναξαν τον ζυγό της δουλείας στην Αίγυπτο. Το «θα ερημώσω τη θάλασσα», εδώ το λέει αντί του «την κατέστησα ξηρά». «Και θα μετατρέψω ποταμούς σε έρημο».

«Σε εσάς, λοιπόν, λέει, απευθύνω τις νουθεσίες, σε εκείνους που πορεύονται στο σκοτάδι και ασύνετα δεν αποδέχονται το δικό μου φως.» Ελπίστε στο όνομα του Κυρίου, και στηριχτείτε στον Θεό. Επειδή δηλαδή, εξαιτίας υπερβολικά μεγάλης ανοησίας, τα πλήθη των Ιουδαίων, βλέποντας τον μονογενή Λόγο του Θεού με τη δική μας μορφή, δηλαδή να έχει γίνει άνθρωπος, αφενός δεν κατανοούσαν το μυστήριο γύρω από αυτόν, αφετέρου, όντας ασύνετοι, τον λυπούσαν συχνά με υβριστικές φωνές, πότε αποκαλώντας τον Σαμαρείτη και μέθυσο, και πότε παρακινούμενοι σε οργή από πεπλανημένο ζήλο (διότι έλεγαν: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό»). Αναγκαίως, όπως ανέφερα, έχοντας γίνει άνθρωπος, καθιστά φανερή σε αυτούς την υπέρτατη και θεοπρεπέστατη δόξα και δύναμή του, και αποτρέπει ορισμένους από το να θέλουν να έχουν ταπεινές αντιλήψεις γι' αυτόν, λέγοντας: Ελπίστε στο όνομα του Κυρίου, και στηριχτείτε στον Θεό· ξεκάθαρα, λοιπόν, δηλώνει ότι ο ίδιος είναι Κύριος και Θεός, αποτρέποντάς τους, όπως είπα, από το να θέλουν να σκέφτονται και να λένε για αυτόν χαμερπή και ευτελή πράγματα. Είναι δε καύχημα για εκείνους που αποδέχτηκαν την πίστη, το να έχουν στηρίξει την εμπιστοσύνη τους σε αυτόν, και να τον έχουν κάνει βακτηρία και στήριγμά τους. Διότι αυτός συγκρατεί τα πάντα ώστε να υφίστανται καλώς.

Διότι τον αντιμετώπισαν ως έναν από εμάς, και όχι ως ενανθρωπήσαντα Θεό. Γι' αυτό άλλοτε μεν έλεγαν: «Εσύ ποιος είσαι; Και ποιον κάνεις τον εαυτό σου;» και: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Όμως, εκείνοι που θα κληθούν σε επίγνωση της αλήθειας, λέγει, θα γνωρίσουν τη δόξα μου. Διότι αυτός που μιλούσε στους προφήτες λέγει: Είμαι παρών. Διότι ο Κύριος, όντας Θεός, εμφανίστηκε σε εμάς, σύμφωνα με το γεγραμμένο. Αυτό διδάσκει και ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Ο Θεός, αφού πολυμερώς και πολυτρόπως μίλησε παλιά στους πατέρες μέσω των προφητών, αυτές τις έσχατες ημέρες μίλησε σε εμάς μέσω του Υιού, τον οποίο έθεσε κληρονόμο των πάντων, δια του οποίου και δημιούργησε τους αιώνες». Πρέπει, λοιπόν, να παρατηρήσουμε σε αυτά ότι ο Θεός και Πατέρας έφερε μεν στην ύπαρξη τα πάντα δια του Υιού, μίλησε δε σε εμάς κατά τους έσχατους καιρούς όχι μέσω κάποιου άλλου υιού κατά σάρκα από γυναίκα, όπως νόμισαν ότι πρέπει να φρονούν κάποιοι από τους διεστραμμένους, αλλά ως ενός όντος Υιού μαζί με τη σάρκα, του Λόγου που ενανθρώπησε για εμάς, ο οποίος είναι και ο δημιουργός των αιώνων. Είμαι παρών, λοιπόν, ως εποχή επάνω στα όρη, λέγει· και ως εποχή εννοεί την άνοιξη. Ελάτε λοιπόν να κατανοήσουμε τα πνευματικά με βάση ένα εμφανές γεγονός. Τι προκαλεί η άνοιξη όταν φανεί στα όρη;

Διότι καθόλου δεν αποδέχθηκαν το σωτήριο κήρυγμα, «αλλά μάλλον ακολουθούσαν τις αμαρτίες τους,» δηλαδή, με ασυγκράτητη ορμή παρασύρονταν σε μια αμελή και εντελώς παράνομη ζωή, η οποία γινόταν πρόξενος της καταδίκης και του ολέθρου τους. Αυτό πάλι βρίσκεται να τους λέει ο Σωτήρας: «Αλήθεια σας λέω, εάν δεν πιστέψετε ότι εγώ είμαι, θα πεθάνετε μέσα στις αμαρτίες σας.» Διότι αντιδρούσαν όταν δέχονταν νουθεσίες, και παράγγελναν σε όσους βρίσκονταν υπό την εξουσία τους λέγοντας: «Έχει δαιμόνιο και είναι μανιακός, γιατί τον ακούτε;» Μάλιστα φώναζαν επιπλέον και εκείνο: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, αν και είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» <Αυτός ο λαός που με παροργίζει, βρίσκεται διαρκώς ενώπιόν μου. Θυσιάζουν στους κήπους και προσφέρουν θυμίαμα πάνω στους πλίνθους στα δαιμόνια, τα οποία δεν υπάρχουν. Και στα μνήματα και στα σπήλαια κοιμούνται για να δουν όνειρα, αυτοί που τρώνε χοιρινό κρέας και ζωμό από θυσίες, έχοντας μολυσμένα όλα τα σκεύη τους· αυτοί που λένε: Μείνε μακριά από εμένα, διότι είμαι καθαρός, μην με αγγίξεις.

Δηλαδή με άλλον τρόπο: είδαν τη δόξα του, έχοντας μυσταγωγηθεί ότι ο Λόγος ήταν Θεός και έγινε άνθρωπος. Διότι όσοι προέρχονταν από τα έθνη δεν είπαν, όπως οι Ιουδαίοι: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;» Απεναντίας, έχοντας γνωρίσει το μυστήριό του, αναφωνούν εκείνα τα ιερά λόγια: «Εσύ είσαι ο Χριστός, ο Υιός του ζώντος Θεού», και επιπλέον αυτό που ειπώθηκε από τους αγίους αποστόλους: «Αληθινά, είσαι Υιός του Θεού.» Έχει τοποθετηθεί μάλιστα πάνω τους και σημείο, διότι, όπως λέει ο Παύλος: «Σφραγιστήκαμε με το Πνεύμα της απολυτρώσεως, και στις καρδιές όλων μας μορφώθηκε ο Χριστός μέσω της μετοχής στο Άγιο Πνεύμα.» «Και από αυτούς που διασώθηκαν», λέει, «θα αποστείλω στα έθνη, στον τάδε και στον δείνα. Και τα έθνη αυτά, άλλα βρίσκονται στη δύση, άλλα στην ανατολή, και άλλα στα βορειότερα μέρη, δηλαδή στη χώρα των Ελλήνων, και στα νησιά πέρα από αυτήν. Εκεί», λέει, «θα αναγγείλουν τη δόξα μου.»

Πολύ σωστά λοιπόν ομολογεί ως Θεό τον Εμμανουήλ ο λαός που τον σταύρωσε, αν και κάποτε τον καταδίωκε και έλεγε: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;» Αλλά επειδή πλέον έχει γνωρίσει την επιφάνειά του και έχει προσφέρει την ομολογία, τον ονομάζει δικό του Θεό, και αναλαμβάνει μαζί με εμάς το καλό όνομα, το να είναι και να ονομάζεται Χριστιανός. <Μέσα μου η ψυχή μου ταράχτηκε· γι' αυτό θα σε θυμηθώ από τη γη του Ιορδάνη και του Ερμωνιείμ, από το μικρό όρος.> (A f. 229 b) Επειδή ταράχτηκε, λέει, η ψυχή μου, υπενθυμίζοντας στον εαυτό μου τα δικά σου θαυμάσια, αυτά που μας έδειξες στον Ιορδάνη και αυτά στο γειτονικό του όρος το Αερμών, θα παρηγορήσω τον εαυτό μου. Με υψηλό πνευματικό νόημα όμως λέει τα εξής: Όταν βρεθώ στον Ιορδάνη, δηλαδή όταν αξιωθώ του αγίου βαπτίσματος, τότε θα σε θυμηθώ δια του λόγου της ομολογίας· θα θυμηθώ επίσης και το Ερμωνιείμ, το οποίο ερμηνεύεται «οδός λύχνου», καθώς το άγιο βάπτισμα ανοίγει την οδό του φωτισμού. Μου φαίνεται δε ότι η έννοια των όσων ειπώθηκαν έχει αυτό το νόημα, σύμφωνα με το γράμμα του κειμένου. Μετά την τελευτή του Μωυσή, καθώς ο Ιησούς [του Ναυή] εισήγαγε τον λαό στη γη της επαγγελίας, όταν οι ιερείς μπήκαν στον Ιορδάνη φέροντας την κιβωτό στους ώμους, ο Ιορδάνης, όπως λέει η Γραφή, είχε γεμίσει σε όλη του την κοίτη. Και τα ύδατα που κατέβαιναν από πάνω στάθηκαν ως ένας συμπαγής όγκος· το δε τμήμα που κατέβαινε, κατήλθε στη θάλασσα των αλών.

Επειδή δε, ελέγχοντάς τους ως θεομάχους, ο Κύριος τους ρωτούσε να μάθει την αιτία της άκριτης μανίας τους, λέγοντας: «Πολλά καλά έργα σας έδειξα από τον Πατέρα μου· για ποιο από αυτά τα έργα με λιθοβολείτε;» εκείνοι παραληρώντας έλεγαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για καλό έργο, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» Έπειτα, τι τους λέει ο Σωτήρας; «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μη με πιστεύετε· αν όμως τα κάνω, ακόμα κι αν δεν πιστεύετε εμένα, να πιστεύετε στα έργα μου.» Διότι δεν απαιτούσε να κριθεί για τον εαυτό του με βάση αυτό που φαινόταν ως άνθρωπος σε όσους τον έβλεπαν, αλλά με βάση τα έργα που έπραττε ως Θεός, καθώς δεν είχε το αξίωμα της θεότητας ως κάτι επίκτητο, όπως συμβαίνει σε εμάς, όταν η θεία Γραφή μάς αποκαλεί θεούς, αλλά μάλλον ενυπήρχε σε αυτόν ουσιωδώς, εφόσον ήταν πράγματι Θεός κατά φύση και κληρονόμος της ιδιότητας Εκείνου που τον γέννησε.

Ο μαθητής μακαριζόταν λέγοντας αυτό: «Μακάριος είσαι, Σίμων Βαρ Ιωνά, διότι δεν σου το αποκάλυψε αυτό σάρκα και αίμα, αλλά ο Πατέρας μου που είναι στους ουρανούς». Και λάμβανε ως δώρο ισάξιο των νοημάτων του, και ως αμοιβή της ορθόδοξης πίστης, τα κλειδιά του ουρανού, καθώς είναι γραμμένο. Αυτή την πίστη ας ακολουθούμε και εμείς, και απορρίπτοντας όσο το δυνατόν πιο μακριά την ταύτιση φρονημάτων με τους Ιουδαίους, ας μη λέμε μαζί με εκείνους στον Σωτήρα όλων μας Χριστό: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;», αλλά ας προσκυνούμε και ας ομολογούμε έναν Χριστό, τον ίδιο και Λόγο εκ του Θεού και Πατρός, και «άνθρωπο γεννημένο από γυναίκα», καθώς είναι γραμμένο. Επειδή δηλαδή βρισκόμασταν σε πολλές αμαρτίες και το πικρό πλήθος των ηδονών μέσα μας λεηλατούσε την ψυχή του καθενός, «ο Θεός, στέλνοντας τον δικό Του Υιό με ομοίωμα σάρκας αμαρτίας, όπως λέει ο Παύλος, κατέκρινε την αμαρτία στη σάρκα», και μαζί με αυτήν και τον θάνατο που βλάστησε από αυτήν, ώστε να αναδημιουργήσει τους πάντες επαναφέροντάς τους στην αρχαία ζωή. Διότι οι άθλιοι Ιουδαίοι, υπακούοντας σε όλα στα τεχνάσματα του διαβόλου, σταύρωσαν τον Κύριο της δόξης. Αλλά δεν ήταν δυνατόν Αυτός που είναι εκ φύσεως ζωή και Θεός, να κρατηθεί από τα δεσμά του θανάτου.

Διότι οι άθλιοι Ιουδαίοι, έχοντας αγνοήσει το μυστήριο της ευσέβειας, όταν ο Χριστός τους ρώτησε για ποιον λόγο τον διώκουν και μαίνονται ανεξέλεγκτα, μέσα στην αμάθειά τους έλεγαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Εμείς όμως ας μη διακείμεθα έτσι. Διότι δεν ανήλθε στη δόξα της θεότητας όντας άνθρωπος, αλλά όντας Θεός εκ φύσεως, έγινε άνθρωπος. Αλλιώς, πώς εκένωσε τον εαυτό του, σύμφωνα με τις Γραφές; Άρα λοιπόν, όντας Θεός έγινε άνθρωπος· διότι σε καμία περίπτωση δεν θεοποιήθηκε όντας άνθρωπος. Γι' αυτόν τον λόγο είναι πρέπον και να προσκυνείται, ακόμη και αν νοείται με σάρκα. Διότι ο μεν μακάριος Δαβίδ έψαλλε: «Ο Θεός θα έλθει φανερά· ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει». Ο δε θεσπέσιος Θωμάς, αφού ψηλάφησε τα σημάδια των καρφιών και αναγνωρίζοντάς τον πλέον ως Θεό, τον προσκυνούσε λέγοντας: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου». Και η Θεότητα είναι μεν αψηλάφητη και αόρατη· όμως επιδήμησε φανερά, επειδή ο Λόγος δεν είναι κάτι διαφορετικό από τη δική του σάρκα και τον ναό που προήλθε από την Παρθένο, αλλά νοείται ως ένα με αυτήν· δηλαδή, προφανώς κατά την ένωση, σύμφωνα με την οποία λέγεται ότι έγινε σάρκα. Αυτόν ατίμασαν οι άθλιοι Ιουδαίοι, μολονότι έλεγε σαφώς: «Εκείνος που πιστεύει σε εμένα έχει ζωή αιώνια»· και, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· και, «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή».

Εξάλλου (διότι νομίζω πως πρέπει να εξετάσουμε και τούτο), εάν κάποιοι από τους πλανεμένους κατηγορούνται και κατακρίνονται σφοδρά «επειδή αντάλλαξαν τη δόξα του άφθαρτου Θεού με το ομοίωμα της εικόνας φθαρτού ανθρώπου»· πρέπει και εμείς οι ίδιοι να αποφύγουμε εντελώς το να θεωρούμε τον Χριστό με βάση μόνο την απλή και δική μας φύση· αντίθετα, διαφυλάσσουμε αδιάσπαστη την ένωση της ανθρώπινης φύσης με τον Λόγο, εννοώ, που προέρχεται από τον Θεό Πατέρα, ώστε πλέον να προσκυνείται ως Θεός τόσο από εμάς τους ίδιους όσο και από τα άνω πνεύματα. Και αν είναι πράγματι βαρύτατο σφάλμα να λατρεύει κανείς την κτίση παρά τον Κτίστη, και εμείς έχουμε ταχθεί να λατρεύουμε τον Χριστό, τότε πρέπει να νοείται ανώτερος από την κτιστή φύση ως Θεός, έστω κι αν νοείται ως κτιστός εξαιτίας του ανθρώπινου στοιχείου. Εδραιώνοντας αυτή τη δόξα για τον εαυτό Του, απευθυνόταν κάποτε σε εκείνους που προτιμούσαν να απειθούν, εγκαλώντας τους σχεδόν και για πνευματική νωθρότητα: «Αν δεν κάνω τα έργα του Πατέρα μου, μην με πιστεύετε. Αν όμως τα κάνω, κι αν σε μένα δεν πιστεύετε, να πιστεύετε στα έργα μου». Διότι υπήρχαν πράγματι μερικοί από τους ασύνετους που είχαν ταπεινά φρονήματα γι' αυτόν εξαιτίας της σάρκας, και ξεσηκώνονταν εναντίον του με φλυαρίες, και του επιτίθονταν σαν σκυλιά, προφασιζόμενοι αμαρτωλές προφάσεις, και κατηγορώντας τον έλεγαν: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, επειδή εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό».

«Ο Ισραήλ όμως δεν με γνώρισε, και ο λαός μου δεν με κατάλαβε.» Διότι τον καταδίωκαν κατηγορώντας τον και λέγοντας: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία· διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» Ας λεχθεί λοιπόν γι' αυτούς, και μάλιστα πολύ δικαιολογημένα: «Αλίμονο στο αμαρτωλό έθνος, στον λαό που είναι γεμάτος αμαρτίες, στο πονηρό σπέρμα, στους άνομους γιους· εγκαταλείψατε τον Κύριο και παροργίσατε τον Άγιο του Ισραήλ.» Αν και θα έπρεπε να ομολογούν ότι είναι και Θεός και Κύριος των πάντων· και μάλιστα, αναγνωρίζοντας από τα παράδοξα που επιτελούσε την ανείπωτη και θεοπρεπή του δύναμη, να λένε εκείνο το προφητικό: «Ιδού, εμείς θα είμαστε δικοί σου, διότι εσύ είσαι ο Κύριος ο Θεός μας», δεν έπραξαν τίποτα από αυτά, αλλά του επιτίθονταν πικροί και φοβεροί, πότε φροντίζοντας να τον εξυβρίζουν αδικαιολόγητα ως «Σαμαρείτη και οινοπότη», και λέγοντας μάλιστα ότι γεννήθηκε από πορνεία· πότε διώχνοντάς τον με λίθους έξω από τα όρια της Ιουδαίας, και στο τέλος τον σταύρωσαν.

Διότι σχεδόν ορμούσαν εναντίον του σαν σκυλιά, και γαβγίζοντας έλεγαν: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;». Αλλά, ω εσύ που γνωρίζεις να ορμάς πρόθυμα σε κάθε τι το άτοπο, ερεύνησε τη θεόπνευστη Γραφή· εξέτασε ενδελεχώς τα λόγια των αγίων προφητών· εξέτασε τα συγγράμματα του Μωυσή, για να δεις με ποιον τρόπο κηρυσσόταν μέσω αυτών ότι θα ανέτειλε πάνω στη γη ο μονογενής Λόγος του Θεού. Διότι, εάν μεν ως Θεός ήταν ασώματος και αναφής και αδύνατον να τον δούμε εμείς, ίσως να καθιστούσες εύλογη την απιστία σου, πλησιάζοντας και λέγοντας: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;». Επειδή όμως μέσω της φωνής των αγίων προαναγγέλλεται το σεπτό και βαθύ μυστήριο της ενανθρωπήσεως, γιατί, επιθυμώντας μάλλον να βαδίσεις ευθέως προς το πρέπον και καθοδηγούμενος από τους ορθούς λογισμούς προς την επίγνωση της αλήθειας, δεν βλέπεις από τα ίδια τα γεγονότα, δηλαδή από όσα έχουν παραδόξως επιτελεστεί, ότι είναι Θεός κατά φύση και φανερώθηκε από τον Θεό Πατέρα, έστω και αν έγινε σάρκα για εμάς κατά θεία οικονομία;

Ήταν λοιπόν δυνατόν, όπως είπα, από τα μεγαλαουργήματά του να αντιληφθεί κανείς αβίαστα ότι είναι αληθινός Θεός και Υιός του κατά φύσιν Θεού. Αλλά δεν ξέρω πώς, αν και οι Ισραηλίτες είχαν λάβει την παιδαγωγία του νόμου και είχαν μελετήσει τα συγγράμματα των αγίων προφητών, έπεσαν σε τέτοια αφροσύνη, ώστε και να τον αγνοήσουν, και να στραφούν εναντίον του με πικρία, και να συκοφαντούν ανόσια εκείνα από τα οποία ήταν επόμενο να μπορούσαν να αποκομίσουν όχι μικρή ωφέλεια, και να δουν εύκολα από τη λαμπρότητα των πράξεών του την υπερφυή και ασύγκριτη υπεροχή της δύναμης που υπήρχε μέσα του. Αντιθέτως, αστόχησαν στον σκοπό τους, και εκπίπτοντας σε ακάθεκτη αγριότητα και εξωθούμενοι ασύνετα σε ακράτητες οργές, του επιτίθονταν οι άθλιοι, άλλοτε λέγοντας: «Γιατί εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;», άλλοτε λιθοβολώντας τον, και στο τέλος τον σταύρωσαν, καίτοι ο νόμος λέει ξεκάθαρα: «Αθώον και δίκαιον δεν θα σκοτώσεις». Για ποιους λόγους λοιπόν σκότωσαν τον Ιησού; Αλλά δεν θα είχαν τίποτα να πουν· «δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», όπως είναι γεγραμμένο. Και μάλιστα, ελέγχοντάς τους για την αθυροστομία τους, και προσπαθώντας να τιθασεύσει την υπερβολική οργή τους, έλεγε: «Ποιος από εσάς με ελέγχει για αμαρτία;»

Αυτοί όμως, αν και όφειλαν να αποδεχθούν την ωφέλεια από τα κηρύγματά του, να επιλέξουν να τον ακολουθήσουν, να αδράξουν τη συμμετοχή στα χαρίσματά του και να τιμήσουν με πίστη εκείνον που για χάρη μας έγινε όμοιος με εμάς, οι άθλιοι δεν το έπραξαν αυτό. Αντίθετα, του επιτίθονταν σαν θηρία, εκστομίζοντας ανόητα και ψυχρά λόγια από παραλογισμένο νου. Διότι έλεγαν: «Δεν σε λιθοβολούμε για κάποιο καλό έργο, αλλά για βλασφημία· διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Ασύνετε Φαρισαίε, δεν πείστηκες σε όσα έλεγε κάποιος από τους αγίους προφήτες: «Ιδού η Παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομά του Εμμανουήλ;» Που σημαίνει, Ο Θεός είναι μαζί μας. Διότι βρέθηκε μαζί μας, όταν εμφανίστηκε καθ' ομοίωσή μας. Δεν γνώριζες τον θεσπέσιο Δαβίδ που αναφωνούσε: «Ο Θεός των θεών, ο Κύριος, μίλησε και κάλεσε τη γη από την ανατολή του ηλίου μέχρι τη δύση· από τη Σιών προέρχεται η μεγαλοπρέπεια της ωραιότητάς του· ο Θεός θα έλθει φανερά, ο Θεός μας, και δεν θα σιωπήσει;» Πώς λοιπόν ήταν δυνατόν να φανεί ξεκάθαρα ο Θεός σε όσους βρίσκονται στη γη, εφόσον είναι αόρατος;

Αλλά εμφανίστηκε με σάρκα, όταν, αν και είναι αληθινός Θεός (επειδή προέρχεται από Εκείνον που είναι πέρα από τα πάντα), έχοντας λάμψει θεοπρεπώς και έχοντας γεννηθεί στους έσχατους καιρούς του αιώνος, δεν ήρθε να κατοικήσει μέσα σε άνθρωπο, όπως είπα, ούτε βέβαια, σύμφωνα με τις φλυαρίες κάποιων, ένωσε με τον εαυτό του έναν άνθρωπο· αλλά έγινε πραγματικά άνθρωπος, παράδοξα και υπεράνω του νου, και πήρε μορφή δούλου, αυτός που γεμίζει τα πάντα κατήλθε σε κένωση, και ο Ύψιστος κατέβηκε στην δική μας ταπείνωση, και στα μέτρα της ανθρωπότητας Εκείνος που είναι υπεράνω κάθε Αρχής, και Κυριότητας, και Θρόνων και Εξουσιών, και κάθε ονόματος που ονομάζεται. Μην τον κατηγορείς λοιπόν, λέγοντας: «Γιατί εσύ, που είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό;» αλλά αντίθετα να δέχεσαι το εξαίσιο θαύμα, και να επικροτείς με ατελεύτητους ύμνους τη σοφία της οικονομίας, λέγοντας: Πώς λοιπόν, ενώ είσαι Θεός κατά φύση, έγινες άνθρωπος παραμένοντας Θεός; Διότι τότε θα μπορούσε κανείς να βρει τον προφήτη Αββακούμ να συμμερίζεται αυτούς τους λόγους για τούτο το θαύμα, και μάλιστα να ανακράζει: «Κύριε, άκουσα το άγγελμά σου και φοβήθηκα. Κατανόησα τα έργα σου και εξεπλάγην». Μάθε λοιπόν ότι, έστω κι αν τον βλέπεις ως άνθρωπο στη δική σου πτωχεία, για χάρη σου, ωστόσο παραμένει και έτσι Θεός, που γεννήθηκε μεν από τον Πατέρα θεϊκώς, αλλά από την αγία Παρθένο κατά σάρκα, με τρόπο ξένο και παράδοξο. Διότι έπρεπε και η κατά σάρκα γέννησή του να φανεί καινοφανής.

Και πράγματι, οι Ιουδαίοι αποτολμούσαν να τον λιθοβολήσουν, προσάπτοντάς του την κατηγορία και τη μομφή ότι, «Εσύ, αν και είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό». Θα διαπιστώσουμε δε ότι και οι ίδιοι οι άγιοι απόστολοι έμεναν έκθαμβοι απέναντί του ως θαυματουργό, πλην όμως δεν κατανοούσαν ακόμη με σαφήνεια το μυστήριο γύρω από αυτόν. Γι' αυτό, από τη μία πλευρά η θάλασσα γαλήνευε και η ορμή των άγριων ανέμων κόπαζε, επειδή το πρόσταζε ο Χριστός. Αυτοί όμως, λέει, συλλογίζονταν μέσα τους λέγοντας: «Τι λογής είναι αυτός, ώστε και η θάλασσα και οι άνεμοι να τον υπακούουν;» Βλέπεις πώς, αυτό που ήταν κατά φύση, δηλαδή Θεός, αν και έγινε σάρκα, δεν είχε γνωριστεί ακόμη από τους ανθρώπους του κόσμου, και η δόξα του δεν ήταν ακόμη λαμπρή; Επειδή όμως η γνώση μας γι' αυτόν προχώρησε προς το τελειότερο, έγινε πλέον πιστευτό ότι είναι Θεός κατά φύση, «και σε αυτόν θα λυγίσει κάθε γόνατο», καθώς τον προσκυνά όλη η οικουμένη κάτω από τον ουρανό. Επομένως, καθώς η γνώση μας γι' αυτόν προχωρά προς την τελειότητα, όντας ο ωραιότερος στο κάλλος από τους υιούς των ανθρώπων, τότε ακριβώς, τότε αναγνωρίζεται.

Διότι ο Χριστός ανέστησε τους νεκρούς που ήδη όζαν και είχαν φθαρεί, και αποδείχθηκε ανώτερος και από αυτόν τον ίδιο τον θάνατο. Εκείνοι όμως, ενώ θα έπρεπε να είχαν εκπλαγεί και να προχωρήσουν στην αναγκαία πίστη, χωρίς πλέον να αμφιβάλλουν καθόλου, δεν έκαναν αυτό, αλλά κατατρώγονταν από τον φθόνο, και δέχονταν πικρές λύπες στον νου τους. Θεράπευε τον εκ γενετής τυφλό, και τον αποκαλούσαν αμαρτωλό. Εκδιώκονταν πλήθη ακάθαρτων δαιμονίων, και έλεγαν ψευδώς ότι χορηγός της δύναμής του ήταν ο Βεελζεβούλ· τον λιθοβολούσαν, λέγοντας τα πιο ανόσια λόγια: «Για καλό έργο δεν σε λιθοβολούμε, αλλά για βλασφημία, διότι εσύ, ενώ είσαι άνθρωπος, κάνεις τον εαυτό σου Θεό.» Εξοργίζονταν λέγοντας: «Αυτός είναι ο κληρονόμος· ελάτε να τον σκοτώσουμε.» Έγινε λοιπόν αντικείμενο φθόνου ακόμη και σε αυτούς που επέλεξαν να τον μισούν, αλλά δεν μπορούσε να νικηθεί οριστικά. Διότι, αν και υπέμεινε τον σταυρό, αναστήθηκε ως Θεός, έχοντας πατήσει τον θάνατο, σχεδόν σαν να του φώναζε ο Θεός και Πατέρας και να έλεγε: «Επίστρεψε σε μένα.» Διότι ανέβηκε στους ουρανούς, για να ακούσει και Εκείνον να του λέει: «Κάθισε στα δεξιά μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου.» Διότι το ότι υποτάχθηκαν, αν και έτρεφαν απέραντη μανία εναντίον του, το δίδαξε λέγοντας: «Εναντίον του οποίου, αφού συνωμότησαν, τον λοιδορούσαν, και στρέφονταν εναντίον του οι κύριοι των τόξων.»