Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 10:9

Διότι αναγνώρισε τον αρχιποιμένα Χριστό και απέφυγε τους Φαρισαίους λύκους· εισήλθε μέσω της σταυρικής θύρας στην εκκλησιαστική μάνδρα. Άκουγες μόλις τώρα τον Κύριο να λέει: «Αμήν, αμήν σας λέω, όποιος δεν εισέρχεται από τη θύρα στην αυλή των προβάτων, αλλά αναβαίνει από αλλού, είναι κλέφτης και ληστής». Ο Κύριος ονόμασε τον εαυτό του θύρα· διότι, για να μη νομίσουν κάποιοι, ακούγοντας για θύρα, ότι ομιλεί απλώς για μία κοινή θύρα, εισάγει την ερμηνεία ώστε να στερεώσει τη διδασκαλία του· διότι αμέσως προσέθεσε λέγοντας: «Αμήν, αμήν σας λέω: Εγώ είμαι η θύρα των προβάτων· εάν κάποιος εισέλθει και εξέλθει μέσω εμού, θα βρει βοσκή». Πολύ σωστά ο Κύριος ονόμασε τον εαυτό του θύρα, καθώς διαφυλάσσει όσους βρίσκονται μέσα στην πίστη, αποδιώκει όσους παραμονεύουν απ' έξω, και εισάγει στη συνάντηση με τον οικοδεσπότη Πατέρα. Διότι κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα ειμή μόνο μέσω του Υιού, σύμφωνα με τον ίδιο που λέει: «Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα ειμή ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει». «Εγώ είμαι η θύρα των προβάτων». Ορθώς ο Κύριος ονόμασε τον εαυτό του θύρα, και όχι θύρες· διότι ένας είναι ο Πατήρ, και ένας ο Υιός, και ένα το Άγιο Πνεύμα, και δεν είναι τρεις θεοί, αλλά μία θύρα γνώσεως. Και ποιος είναι μάρτυρας αυτού; Ο Παύλος που αναφωνεί: «Ένας Κύριος, μία πίστη, ένα βάπτισμα».

Αθανασίου και Κυρίλλου. Επειδή αποτελεί ίδιον γνώρισμα των καθοδηγητών το να υποδεικνύουν ποια μεν είναι η ασφαλής οδός, και να προειδοποιούν για το ποια είναι η σφαλερή και βλαβερή· αυτό ακριβώς διαπιστώνεται ότι έχει πράξει και ο Χριστός, με το να λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα». Το δε «πύργος ισχύος», είναι σαν να έλεγε: Έγινες τείχος και ασφάλεια, ώστε να μην υποστώ κανένα κακό από τις επιβουλές των εχθρών. Διότι ο Χριστός είναι πύργος εδραίος και ακατάσειστος.

Διότι, όπως ακριβώς οι άνθρωποι, λαμβάνοντας το Πνεύμα του Υιού, γίνονται τέκνα μέσω αυτού, έτσι και ο Λόγος του Θεού, όταν και ο ίδιος ενδύθηκε την ανθρώπινη σάρκα, τότε λέγεται ότι και κτίζεται και δημιουργείται. Εάν λοιπόν εμείς είμαστε κατά φύση υιοί, είναι φανερό ότι και εκείνος είναι κατά φύση κτίσμα και δημιούργημα· εάν όμως εμείς γινόμαστε υιοί κατά θέση και κατά χάρη, είναι φανερό ότι και ο Λόγος, έχοντας γίνει άνθρωπος για τη χάρη που δόθηκε σε εμάς, είπε: «Ο Κύριος με έκτισε». Έπειτα, επειδή ενδύθηκε το κτιστό και έγινε όμοιος με εμάς ως προς το σώμα, γι' αυτό δικαιολογημένα ονομάστηκε και αδελφός μας και πρωτότοκος. Διότι, αν και έγινε άνθρωπος μετά από εμάς για χάρη μας, και αδελφός μας λόγω της ομοιότητας του σώματος, ωστόσο και ως προς αυτό λέγεται και είναι πρωτότοκός μας, επειδή, ενώ όλοι οι άνθρωποι χάνονταν εξαιτίας της παραβάσεως του Αδάμ, πρώτη από όλες τις άλλες σώθηκε και ελευθερώθηκε η δική του σάρκα, καθώς έγινε σώμα του ίδιου του Λόγου, και στο εξής εμείς, όντες σύσσωμοι, σωζόμαστε μέσω αυτής. Διότι εντός αυτού του σώματος ο Κύριος γίνεται και οδηγός μας προς τη βασιλεία των ουρανών και προς τον δικό του Πατέρα, λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα, και μέσω εμού πρέπει να εισέλθουν όλοι».

Και όπως αναστήθηκε ως πρωτότοκος ανάμεσα σε αδελφούς, και ως απαρχή των κεκοιμημένων εκ νεκρών· έτσι, επειδή ακριβώς έπρεπε να πρωτεύει Αυτός στα πάντα, για τον λόγο αυτό κτίζεται και ως αρχή οδών· ώστε, αφού βαδίσουμε σε αυτήν και εισέλθουμε μέσω Αυτού που λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα», και αφού γίνουμε μέτοχοι της γνώσης περί του Πατρός, να ακούσουμε και εμείς: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό» και «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό».

Διότι, αν και έγινε άνθρωπος μετά από εμάς για χάρη μας, και αδελφός μας λόγω της ομοιότητάς του κατά το σώμα, εντούτοις και σε αυτό ονομάζεται και είναι «πρώτος» από εμάς, επειδή, ενώ όλοι οι άνθρωποι χάνονταν εξαιτίας της παραβάσεως του Αδάμ, πρώτη από τις άλλες σώθηκε και ελευθερώθηκε η δική του σάρκα, καθώς έγινε σώμα του ίδιου του Λόγου. Και εφεξής εμείς, τυγχάνοντας «σύσσωμοι», σωζόμαστε χάρη σε εκείνο. Διότι μέσω αυτού ο Κύριος γίνεται και οδηγός μας στη βασιλεία των ουρανών και προς τον δικό του Πατέρα, λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός» και «η θύρα, και δι' εμού» πρέπει όλοι «να εισέλθουν». Γι' αυτό πάλι ονομάζεται πρωτότοκος «εκ των νεκρών», όχι επειδή πέθανε πρώτος από εμάς —διότι εμείς είχαμε πεθάνει πρωτύτερα— αλλά επειδή, αφού αναδέχθηκε τον θάνατο για χάρη μας και τον «κατήργησε», αναστήθηκε πρώτος, ως άνθρωπος, ανασταίνοντας το δικό του σώμα για χάρη μας. Επομένως, αφού εκείνος αναστήθηκε, στη συνέχεια και εμείς από εκείνον και δι' εκείνου εγειρόμαστε εκ των νεκρών.

Διότι έτσι έχει γραφτεί: «όταν εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Ας το ακούσουν οι Χριστομάχοι και ας σπαράξουν, διότι η είσοδός του στην οικουμένη συνετέλεσε στο να ονομαστεί και πρωτότοκος όλων, ώστε ως προς τον Πατέρα ο Υιός να είναι μονογενής, λόγω του ότι προέρχεται μόνο από Αυτόν, ενώ ως προς την κτίση να είναι πρωτότοκος, λόγω της υιοθεσίας των πάντων. Και όπως αναστήθηκε ως πρωτότοκος ανάμεσα σε αδελφούς και ως «απαρχή εκ νεκρών αυτών που έχουν κοιμηθεί», έτσι, επειδή ακριβώς έπρεπε «σε όλα να έχει τα πρωτεία», γι' αυτό και «κτίζεται ως αρχή των οδών», ώστε, αφού πορευθούμε σε αυτήν και εισέλθουμε διά μέσου αυτού που λέει «εγώ είμαι η οδός» και «η θύρα», και αφού γίνουμε μέτοχοι της γνώσης του Πατέρα, να ακούσουμε και εμείς: «μακάριοι οι άμωμοι στην οδό» και «μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό».

Η στέγη ερμηνεύεται ως η αγάπη προς τον Θεό, «η οποία ποτέ δεν εκπίπτει», που σκεπάζει τον οίκο και δεν αφήνει τον ήλιο να δύσει ενώ είμαστε ακόμη οργισμένοι, ώστε να μην τον βρούμε κατήγορο την ημέρα της κρίσεως, να μας καίει στο πυρ της γεέννης, ούτε η σελήνη να μαρτυρήσει για τη νυχτερινή μας χαυνότητα και ραθυμία και να μας καίει στην αιώνια κόλαση. Ο οίκος χρειάζεται, λοιπόν, θύρα που να εισάγει και να φυλάσσει αυτόν που μένει μέσα. Και όταν λέω θύρα, αδελφέ, να εννοείς τη νοητή θύρα, τον Υιό του Θεού, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η θύρα». Εάν, επομένως, ετοιμάσεις έτσι τον οίκο σου, χωρίς να έχει κάτι από αυτά που Εκείνος μισεί, έρχεται μαζί με τον ευλογημένο Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, και θα κατοικήσει σε σένα και θα σε διδάξει τι είναι η ησυχία και θα φωτίσει την καρδιά σου με ανεκλάλητη χαρά.

Είναι, λοιπόν, πολύ καλύτερο να ανέχεται κανείς τον παιδαγωγικό λόγο, παρά δυσανασχετώντας να συντρίβει τον ζυγό Εκείνου που τον πλήττει. Όσοι, όμως, δεν τον συνέτριψαν, αλλά υπέμειναν την παιδαγωγική επίσκεψη του Θεού, αυτοί που εξαιτίας της ταπεινώσεως της καρδιάς τους αποκαλούνται πτωχοί, θα ποιμανθούν από Αυτόν. Διότι το τέλος της αγαθής παιδαγωγίας είναι η υπεσχημένη νομή, για την οποία λέει ο Σωτήρας ότι: «Θα εισέλθει και θα εξέλθει και θα βρει νομή». Και ο Προφήτης επίσης λέει ότι: «Σε παχιά νομή θα τους βοσκήσω». Επομένως, οι πτωχοί άνθρωποι θα αναπαυθούν εν ειρήνη, εφόσον δεν καταφρονήσουν την παιδαγωγία του Κυρίου, ούτε αποκάμουν όταν ελέγχονται από Αυτόν. Το δε σπέρμα των αλλοφύλων θα εξολοθρευθεί από την πείνα, υφιστάμενο την έλλειψη των τροφών ως τιμωρία για τη συντριβή του ζυγού.

«Διότι τα δικά μου πρόβατα», λέει, «ακούνε τη δική μου φωνή». Είναι δε Βασιλιάς εκείνων που έχουν ήδη ανέλθει πνευματικά και έχουν ανάγκη από την έννομη επιστασία. Είναι επίσης και θύρα, διότι οδηγεί προς τις σπουδαίες πράξεις μέσω της ορθότητας των προσταγμάτων, και πάλι προστατεύει με ασφάλεια εντός της αυλής εκείνους που καταφεύγουν στο αγαθό της γνώσεως διά της πίστεως σε αυτόν. Γι' αυτό: «Εάν κάποιος εισέλθει δι' εμού, και θα εισέλθει, και θα εξέλθει, και θα βρει βοσκή». Είναι δε Πέτρα, διότι αποτελεί για τους πιστούς ισχυρό και άσειστο φυλακτήριο, πιο αρραγές από κάθε οχύρωμα.

Τοποθετούνται βεβαίως όχι χωρίς διάκριση· διότι το ένα βρίσκεται απέναντι από την κιβωτό, και το άλλο δίπλα στις θύρες της σκηνής. Και το μεν να τοποθετείται το χρυσό θυσιαστήριο απέναντι από την κιβωτό, σαν να βρίσκεται ενώπιον του Θεού και Πατρός, υποδηλώνει συμβολικά ότι η δόξα του Υιού είναι θαυμαστή, σύμφωνα με το «Ουδείς γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός παρά μόνο ο Πατήρ». Το δε να τοποθετείται το θυσιαστήριο των ολοκαυτωμάτων ακριβώς στις θύρες της σκηνής, αποτελώντας τύπο του θανάτου Του και της σφαγής Του υπέρ πάντων, σημαίνει πάλι ότι δεν μπορούμε με κανέναν άλλο τρόπο να πλησιάσουμε τον Θεό και Πατέρα, παρά μόνο μέσω της θυσίας του Χριστού, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Ίδιο: «Εγώ είμαι η θύρα» και «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού». Επιτάσσει βεβαίως η σκηνή να εκτείνεται κυκλικά περιλαμβάνοντας τα πάντα μέσα σε αυτήν, ώστε να φαίνεται ως μία και όχι ως πολλές. Διότι ένας είναι για εμάς ο Χριστός, έστω και αν νοείται με πολλούς τρόπους: σκηνή αφενός λόγω του καταπετάσματος της σάρκας, κιβωτός αφετέρου που περιέχει τον θείο νόμο, ως Λόγος του Θεού και Πατρός· τράπεζα πάλι, ως τροφή και ζωή· λυχνία δε, ως φως νοητό και πνευματικό· και θυσιαστήριο θυμιάματος, ως οσμή ευωδίας εν αγιασμώ· και θυσιαστήριο ολοκαυτωμάτων, ως σφάγιο υπέρ της ζωής του κόσμου. Αγιάζονται δε όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτήν· διότι ο Χριστός είναι εξ ολοκλήρου άγιος, με όποιον τρόπο κι αν νοηθεί.

Βλέπεις λοιπόν σε αυτά αναντίρρητα και σαφώς, ότι ο Χριστός λέει τέτοια λόγια όχι για τους αγίους προφήτες, αλλά για εκείνους που ανήκουν στην άλλη τάξη, ώστε να πείσει τους Φαρισαίους, έστω και παρά τη θέλησή τους, να μην επιτρέπουν ασυλλόγιστα στην αλαζονεία τους να τους προσπορίζει, και μάλιστα χωρίς τη θέληση του Θεού, την ηγεσία των λαών, αλλά να παραχωρούν στο θείο θέλημα κάθε εξουσία, και να σπεύδουν περισσότερο να εισέρχονται από την πραγματική θύρα, παρά, παρόμοια με αυτούς που λεηλατούν, να επιχειρούν να ανεβαίνουν από αλλού στην αυλή των προβάτων. <Εγώ είμαι η θύρα· αν κάποιος εισέλθει δι' εμού, θα σωθεί, και θα εισέλθει και θα εξέλθει, και θα βρει νομή.> Από όσα συμβαίνουν συνήθως, διαπλάθει, σαν από μια διήγηση, το σχήμα του λόγου για την πνευματική θεωρία, και σχεδόν μετατρέπει όσα είναι απλωμένα μπροστά στα μάτια μας και δεν παρουσιάζουν καμία δυσκολία στην κατανόησή τους, σε εικόνα των πιο αόρατων πραγμάτων. Διότι οι κλέφτες, λέει, και οι ληστές, όταν επιτίθενται ορμητικά στα μαντριά των προβάτων, δεν εισβάλλουν από τη θύρα, αλλά πηδώντας από αλλού και υπερπηδώντας τον φράχτη της αυλής, κινδυνεύουν. Επειδή βεβαίως είναι πάρα πολύ πιθανό να συλληφθεί αυτός που ληστεύει με αυτόν τον τρόπο και που έχει επιλέξει να κακουργεί απερίσκεπτα, ενώ εκείνοι που εισέρχονται από την ίδια τη θύρα πραγματοποιούν την είσοδό τους εντελώς ακίνδυνα, εφόσον προφανώς δεν είναι άσημοι, ούτε βέβαια άγνωστοι στον κύριο των προβάτων.

Κατηγορούν όμως τον λόγο του και ισχυρίζονται ότι το συγκαλυμμένο της διδασκαλίας του αποτελεί εμπόδιο στο να μπορέσουν να κατανοήσουν καλά όσα έπρεπε να μάθουν. Αξιώνουν, λοιπόν, να τους τα πει σαφέστερα, μολονότι τον είχαν ακούσει πολλές φορές και είχαν λάβει μακροσκελή εξήγηση για αυτό. Διότι, κι αν δεν είπε σαφώς «Εγώ είμαι ο Χριστός», εντούτοις έφερε στο προσκήνιο πολλά από τα αξιώματα που φυσικώς του ανήκουν, λέγοντας άλλοτε μεν «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», άλλοτε δε πάλι «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή· εγώ είμαι η οδός· εγώ είμαι η θύρα· εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός». Από το γεγονός ότι ονομάζει τον εαυτό του με αυτά, σημαίνει ότι είναι ο Χριστός. Διότι με τέτοιου είδους αξιώματα συνηθίζει η Γραφή να στεφανώνει τον Χριστό, παρόλο που οι Ιουδαίοι απαιτούσαν να τους το πει αυτό ξεκάθαρα. Εξάλλου, ίσως να μην ήταν και τόσο εύκολα αποδεκτό το να λέει με απλά λόγια «Εγώ είμαι ο Χριστός», χωρίς να ακολουθούν προς απόδειξη τα έργα, μέσω των οποίων ευλόγως θα γινόταν πιστευτό ότι αυτός είναι ο Χριστός. Ήταν δε ασυγκρίτως καλύτερο να μην αναγνωρίζεται από όσα έλεγε ο ίδιος ότι αυτός είναι ο Χριστός, αλλά μάλλον από όσα φυσικώς του ανήκουν, και από όσα προφητεύουν για αυτόν οι θείες Γραφές και προαναγγέλλουν ότι θα τον καταστήσουν φανερό. Επειδή οι Ιουδαίοι δεν τα κατανόησαν αυτά, ως υπερβολικά μικρόψυχοι, λένε το: «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;».

Γι' αυτό ακριβώς, παρακινώντας τους μαθητές να ζητούν τα πνευματικά χαρίσματα, και ταυτόχρονα δίνοντάς τους το θάρρος ότι αν ζητήσουν δεν θα αποτύχουν, με την προσθήκη του «Αμήν» τους βεβαιώνει στην πίστη, ότι, οτιδήποτε και αν θελήσουν να ζητήσουν προσερχόμενοι, θα το λάβουν από τον Πατέρα, εφόσον βεβαίως ο ίδιος (ο Χριστός) μεσιτεύει και συγχορηγεί με τον Πατέρα. Διότι αυτό σημαίνει το «Στο όνομά μου»· επειδή δεν προσερχόμαστε με άλλον τρόπο στον Θεό και Πατέρα, παρά μόνο μέσω του Υιού. Επειδή μέσω αυτού «έχουμε την προσαγωγή στο ίδιο Πνεύμα προς τον Πατέρα», σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα. Γι' αυτό και λέει: «Εγώ είμαι η θύρα· εγώ είμαι η οδός· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού». Διότι, από τη μία πλευρά, ως Υιός και Θεός, χορηγεί μαζί με τον Πατέρα τα αγαθά στους αγίους, και καθίσταται συνδοτήρας της ευλογίας προς εμάς· και πράγματι ο θεσπέσιος Παύλος έθετε σε εμάς ολοφάνερη την πίστη σε αυτό γράφοντας ως εξής: «Χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό»· από την άλλη πλευρά, καθώς ονομάζεται μεσίτης και αρχιερέας και παράκλητος, προσκομίζει στον Πατέρα τις ικεσίες υπέρ ημών· διότι αυτός είναι η παρρησία όλων μας προς τον Πατέρα. Επομένως, πρέπει να κάνουμε τις δεήσεις μας στο όνομα του Σωτήρα μας Χριστού· διότι έτσι ο Πατέρας θα συγκατανεύσει προθυμότατα, και θα χορηγήσει σε όσους του ζητούν τα αγαθά, ώστε, αφού τα λάβουμε, να χαιρόμαστε.

Δεν έχουν τη δύναμη του ύδατος· διότι έχει παραμείνει σε αυτούς ανέκπλυτη η αμαρτία. Δεν θα εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών, επειδή ατίμασαν τον Χριστό που τους εισάγει σε αυτήν· διότι δεν πίστεψαν σε αυτόν που έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Θα αφαιρέσει δε ομοίως τον γίγαντα και τον ισχυρό. Έπειτα, ποιος είναι ο γίγαντας; και ποιος είναι ο άλλος; Νομίζω λοιπόν εγώ ότι ονομάζει γίγαντα εκείνον που έχει φτάσει στο απόγειο της πνευματικής δύναμης, και ισχυρό εκείνον που υπολείπεται λίγο, και είναι κατώτερος από την υπεροχή που εννοείται σε εκείνον. Διότι στον καθένα από εμάς έχει δοθεί από τον Θεό ένα μέτρο χάριτος. Αυτό μας το καθιστά σαφές ο σοφότατος Παύλος, λέγοντας: «Θέλω δε όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ ο ίδιος· αλλά ο καθένας μας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, ο ένας έτσι, και ο άλλος αλλιώς». Είναι δε συνήθεια και γενικότερα στη θεόπνευστη Γραφή, να αποκαλεί γίγαντες τους υπερβολικά ρωμαλέους. Και γι' αυτό είπε κάπου ο Θεός για εκείνους από τη Βαβυλώνα που εκστράτευσαν εναντίον της χώρας των Ιουδαίων: «Γίγαντες έρχονται να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι και συνάμα υβρίζοντες». Αλλά και ο ψαλμωδός λέει: «Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας να τρέξει την οδό του». Δεν θα υπάρξει δε στους Ιουδαίους ούτε πολεμιστής ούτε δικαστής. Εμείς όμως, που με την πίστη τιμήσαμε τον Κύριο των δυνάμεων, ενδυναμωνόμαστε από αυτόν, και γινόμαστε ικανοί για αντίσταση, αυτήν απέναντι στις πονηρές και ακάθαρτες δυνάμεις. «

Και πάλι: «Εγώ είμαι η οδός» και, «Εγώ είμαι η θύρα.» <Ιδού, εγώ σε κτίζω, και όχι σαν τον χαλκουργό που φυσάει τα κάρβουνα και βγάζει σκεύη για έργα.

ΨΑΛΜΟΣ Ξ΄. <Με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου, πύργος ισχύος.> (A f. 315, E f. 111 b, F f. 90 b. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Επειδή ίδιον γνώρισμα εκείνων που οδηγούν είναι να δείχνουν ποια οδός είναι ασφαλής και να μαρτυρούν ποια είναι σφαλερή και βλαβερή, και αυτό ο Χριστός διαπιστώνεται ότι το έχει κάνει, λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα.» Το δε «πύργος ισχύος», είναι όμοιο σαν να έλεγε: Έγινες τείχος και ασφάλεια, ώστε να μην πάθω τίποτα από τις επιθέσεις των εχθρών. Διότι, όπως ακριβώς όταν επιτίθενται οι πολέμιοι, εκείνοι που διαθέτουν ισχυρό πύργο κερδίζουν τη σωτηρία τους, έτσι και όταν μας πολεμούν οι εχθροί, ο Χριστός γίνεται πύργος εδραίος και ακατάσειστος, και διασώζει εύκολα εκείνους που έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους σε Αυτόν. <Θα παροικήσω στο σκήνωμά σου εις τους αιώνας, θα σκεπαστώ κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου.> (A f. 315. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Πνευματικά δε, από τα αγαθά που έχει ήδη λάβει, ελπίζει και για τα μέλλοντα, ότι δηλαδή, αφού βρεθεί στις άνω σκηνές, θα βρίσκεται παντοτινά υπό τη δική Του σκέπη.

Σχετικά με την κάθοδο στο όρος Σινά και την παράσταση του Ισραήλ. αʹ. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, προς τα πλήθη των Ιουδαίων που δεν αποδέχονταν τη λύτρωση μέσω της πίστεως και περιφρονούσαν σφόδρα την ωφέλεια των δικών του θεσπισμάτων, νομίζοντας ότι ο νόμος μέσω του Μωυσή θα αρκούσε και ήταν ο μόνος ικανός για την οικείωση με τον Θεό, τους απευθυνόταν λέγοντας: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού». Και πάλι: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Λέγοντας αυτά, δεν θα πει σε καμία περίπτωση ψέματα, αφού ο ίδιος είναι η αλήθεια. Και ο Θεός και Πατέρας δεν είναι προσιτός με άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω του κατά φύσιν Υιού· διότι όποιος έχει γνωρίσει αυτόν, οπωσδήποτε θα γνωρίσει και τον Πατέρα από τον οποίο προήλθε. Γι' αυτό ακριβώς και έλεγε σε εκείνους που προτίμησαν να απειθούν σε αυτόν και που έλεγαν ότι γνωρίζουν τον Θεό των όλων: «Εάν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Διότι ο Μωυσής έγινε βέβαια για τους αρχαιότερους παιδαγωγός, μεσίτης και ηγέτης, και κομιστής των νόμων από τον Θεό, και άριστος μεταξύ των αγίων. Επειδή άκουσε τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Σε γνωρίζω περισσότερο από όλους, και βρήκες χάρη ενώπιόν μου». Πλην όμως, ο νόμος δεν ήταν επαρκώς δραστικός, ούτε βέβαια ικανός να εξασφαλίσει τελείως την οικείωση προς τον Θεό· μέσω όμως της μεσιτείας του Χριστού κερδίζουμε και αυτό. «

ΑΛΛΟ. Απόδειξη μέσω μαρτυριών ότι οι Θείες Γραφές το «ήταν», το «ο ων», το «υπάρχων», το «ήμουν», το «είμαι» και το «είναι», τα αποδίδουν μόνο στον Λόγο, ενώ για τα δημιουργήματα (τα γενητά) όχι, αλλά μάλλον το «κάποτε», το «πριν», το «προτού», το «έγινε» και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Ο Σωτήρας, υποδηλώνοντας το άναρχο της δικής του υποστάσεως, έλεγε: «Εγώ είμαι η αλήθεια· εγώ είμαι το φως· εγώ είμαι ο ποιμένας». Και πάλι προς τους μαθητές: «Εσείς με αποκαλείτε Κύριο και Διδάσκαλο, και καλά λέτε· διότι είμαι»· και ο Ψαλμωδός γι' αυτόν: «Προτού θεμελιωθούν τα όρη και πλαστεί η γη και η οικουμένη· και από τον αιώνα και έως τον αιώνα εσύ είσαι». Ο ίδιος για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι η οδός· και εγώ είμαι η θύρα». Ο δε Πατέρας γι' αυτόν: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός»· και πάλι: «Ο Κύριος μου είπε: Υιός μου είσαι εσύ». Παντού το «είσαι» και το «ήταν» συναντάται σε αυτά· πουθενά όμως το «έγινε». Ενώ για τα δημιουργήματα: «Το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με εποίησε»· ο Μωυσής, διηγούμενος τα περί της γενέσεως του κόσμου: «Και κάθε χλωρό φυτό του αγρού προτού να γίνει πάνω στη γη και κάθε χόρτο του αγρού προτού να ανατείλει· διότι ο Θεός δεν είχε βρέξει πάνω στη γη, και άνθρωπος δεν υπήρχε για να καλλιεργήσει τη γη».

ΑΛΛΟ με διηγηματικό τρόπο, σύμφωνα με την ευσεβή κατανόηση, κατά την οποία νοείται ως «Πρωτότοκος». Πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, εφόσον έγινε όμοιος με εμάς στα πάντα εκτός από την αμαρτία, και εφόσον φόρεσε τη δική μας σάρκα και έγινε αδελφός μας, δικαίως καλείται έτσι. Πρωτότοκος δε και εκ των νεκρών· διότι αυτός πρώτος ανέστησε σε αφθαρσία τη δική του σάρκα, και πρώτος την ανέβασε στους ουρανούς. Γι' αυτό και λέει: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Διότι μέσω αυτού η ανθρώπινη φύση διδάσκεται να βαδίζει τη νέα οδό της ανάστασης, και σαν μέσα από κάποια θύρα εισέρχεται στον ίδιο τον ουρανό.

Στραμμένοι δε προς αυτό και βλέποντάς το, εκείνοι που ήταν στολισμένοι με τα καυχήματα της ιεροσύνης, φαινόταν ότι είχαν στραφεί και έβλεπαν προς τον Θεό. Λέμε λοιπόν ότι το ιλαστήριο, αν νοηθεί πνευματικά, είναι Εκείνος που έγινε για εμάς άνθρωπος, «τον οποίο ο Θεός προόρισε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα του, προς ένδειξη της δικαιοσύνης του». Διότι έτσι λέει ο Παύλος. Μας γράφει όμως και ο Ιωάννης, ο σοφότατος μαθητής: «Τεκνία, αυτά σας τα γράφω, για να μην αμαρτήσετε· και αν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας, όχι μόνο για τις δικές μας, αλλά και για όλου του κόσμου». Διότι μέσω αυτού γίνεται ο ιλασμός, και κάθε προσευχή, και η αίτηση των αγαθών. «Διότι μέχρι τώρα», λέει, «δεν ζητήσατε τίποτα στο όνομά μου· να ζητάτε, και θα σας δοθεί». Αυτός λοιπόν είναι το ιλαστήριο. Διότι μέσω αυτού ο Πατέρας γίνεται ίλεως σε εμάς, και σε αυτόν καταλήγει κάθε σκοπός της προσευχής, και μέσω αυτού προσερχόμαστε, επειδή διαφορετικά δεν γινόμαστε δεκτοί. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Εγώ είμαι η οδός» και, «Εγώ είμαι η θύρα» και, «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Πλην όμως, αν και έγινε όμοιος με εμάς, συγκαταβαίνοντας στην ανθρώπινη φύση και στην κένωση ο Μονογενής Λόγος του Θεού, εντούτοις αποτελεί φυσικό του ίδιον το να νοείται μέσα στη θεοπρεπή δόξα και να βρίσκεται σε υπεροχή πάνω από την κτίση, όπως ακριβώς βεβαίως και πριν από την ενσάρκωση.

Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο θα έχουμε ανώτερο φρόνημα από τους Ιουδαίους, οι οποίοι αποδέχονται στα δόγματά τους ότι υπάρχει ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ (διότι τι σημασία έχει αν και αυτό το αρνήθηκαν πολλές φορές εξαιτίας της ειδωλολατρίας;), αλλά δεν παραδέχονται ότι Αυτός είναι και ΠΑΤΕΡΑΣ του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αντιφρονούν προς τους ίδιους τους προφήτες τους, οι οποίοι λένε στις θείες Γραφές: «Ο Κύριος μου είπε, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Και μέχρι σήμερα φρυάττουν και συνάγονται κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του, νομίζοντας ότι είναι δυνατόν να συμφιλιωθούν με τον Πατέρα, χωρίς την ευσέβεια προς τον Υιό, αγνοώντας ότι κανένας δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω του Υιού, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η θύρα» και «Εγώ είμαι η οδός». Εκείνος λοιπόν που απορρίπτει την οδό που οδηγεί προς τον Πατέρα, και εκείνος που αρνείται τη θύρα, πώς θα αξιωθεί την είσοδο προς τον Θεό; Αντιλέγουν επίσης και στα όσα είναι γραμμένα στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου. Κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης». Διότι, αν εκβιάζουν τα πράγματα θεωρώντας ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Δαβίδ ή τον Σολομώντα, ή για κάποιον από τους μεταγενέστερους, ας αποδείξουν πώς ο θρόνος αυτού για τον οποίο προφητεύουν είναι όπως οι ημέρες του ουρανού, και όπως ο ήλιος ενώπιον του Θεού, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ι' ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ, Που εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα, στο: ΚΑΙ ΕΙΣ ΕΝΑΝ ΚΥΡΙΟΝ ΙΗΣΟΥΝ ΧΡΙΣΤΟΝ. Και ανάγνωσμα από την Α' προς Κορινθίους [επιστολή]: Διότι και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη· αλλά για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς υπάρχουμε για αυτόν· και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού, και τα εξής. Όσοι έχουν διδαχθεί να πιστεύουν ΣΕ ΕΝΑΝ ΘΕΟ ΠΑΤΕΡΑ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΑ, οφείλουν να πιστεύουν και ΣΕ ΕΝΑΝ ΥΙΟ ΜΟΝΟΓΕΝΗ. Διότι όποιος αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα. Εγώ είμαι η θύρα, λέει ο Ιησούς· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού. Διότι αν αρνηθείς τη θύρα, σου έχει αποκλειστεί η γνώση προς τον Πατέρα. Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα, παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον τυχόν ο Υιός τον αποκαλύψει· διότι αν αρνηθείς αυτόν που αποκαλύπτει, παραμένεις στην άγνοια. Υπάρχει απόφαση στα ευαγγέλια που λέει: Εκείνος που δεν πιστεύει στον Υιό, δεν θα δει ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του· διότι ο Πατέρας αγανακτεί, όταν αθετείται ο μονογενής Υιός. Διότι είναι βαρύ για έναν βασιλιά, ακόμη και αν απλώς ατιμαστεί ένας στρατιώτης του· όταν όμως ατιμαστεί κάποιος από τους πιο ένδοξους υπασπιστές ή φίλους του, τότε προστίθεται μεγαλύτερη οργή· αν όμως κάποιος υβρίσει τον ίδιο τον μονογενή υιό του βασιλιά, ποιος θα παρακαλέσει τον πατέρα που αγανακτεί για τον μονογενή του υιό;

Ας βαδίσουμε αυτήν την οδό, αδελφοί μου, για να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή· διότι αυτός που τη βαδίζει, είναι φανερό ότι θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή. Διότι αυτή η οδός είναι η ζωή. Διότι, έστω κι αν είναι λίγοι εκείνοι που τη βρίσκουν, εμείς όμως, αγαπητοί, ας μην την χάσουμε. Κανείς από εσάς ας μην βαδίσει έξω από αυτήν, για να μην οδηγηθεί στην απώλεια, όπως λέει και ο Προφήτης: μήπως και οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από τη δίκαιη οδό. Ας ακούσουμε τον Δεσπότη να λέει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Εγώ είμαι η ζωή. Εγώ είμαι η θύρα· όποιος εισέλθει δι' εμού θα σωθεί. Εγώ είμαι η οδός· εκείνος που με ακολουθεί δεν πρόκειται να προσκόψει, αλλά θα έχει το φως της ζωής.

Εγώ είμαι η θύρα· αν κάποιος εισέλθει μέσω εμού, θα σωθεί. Εγώ είμαι η οδός· όποιος με ακολουθεί δεν πρόκειται να σκοντάψει, αλλά θα έχει το φως της ζωής. Ας βαδίσουμε, λοιπόν, αυτή τη μακάρια οδό, την οποία βάδισαν όλοι όσοι πόθησαν τον Χριστό. Τα βήματα σε αυτήν είναι γεμάτα θλίψεις, αλλά η ανάπαυση είναι μακάρια.

Αλλά το μεν ένα προσέφερε, για το άλλο δείξε προθυμία, και για το άλλο παρακάλεσε να δοθεί συγγνώμη στην αδυναμία. «Δεν θα εμφανιστείς», λέγει, «ενώπιόν μου με άδεια χέρια». Κανείς ας μην είναι κενός, ούτε άκαρπος, ούτε καμία ψυχή να είναι στείρα και άγονη. Ο καθένας από τους παρόντες ας προσφέρει καρπούς στον Θεό, από τα δικά του: ο αμαρτωλός τη μεταστροφή, αυτός που αγωνίζεται καλά τη σταθερότητα, ο νέος την εγκράτεια, ο ηλικιωμένος τη φρόνηση, ο πλούσιος τη μεταδοτικότητα, ο φτωχός την ευχαριστία, ο άρχοντας την απουσία αλαζονείας, ο φοροεισπράκτορας την ηπιότητα. Οι ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη ή, για να πω το αληθέστερο, ας την ενδυθούμε· ας μη διασκορπίζουμε τα πρόβατα της νομής ούτε να τα καταστρέφουμε, υπέρ των οποίων έδωσε τη ζωή Του ο Καλός Ποιμένας, Εκείνος που γνωρίζει τα δικά Του και αναγνωρίζεται από τα δικά Του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία στην πίστη και από την παρούσα ζωή στην επέκεινα ανάπαυση.

Όταν λοιπόν ήλπισε, όπως ο Μωυσής, ότι θα της εμφανιστεί καθαρά το πρόσωπο του Ποθουμένου, τότε ο Ζητούμενος ξεπέρασε την ικανότητά της να τον κατανοήσει. Διότι λέει: «Ο αδελφιδός μου παρήλθε», όχι επειδή εγκατέλειψε την ψυχή που τον ακολουθούσε, αλλά επειδή την είλκυε προς τον εαυτό του. Διότι, όπως λέει, «Η ψυχή μου εξήλθε στο άκουσμα του λόγου του». Ω, πόσο μακάρια είναι εκείνη η έξοδος, την οποία εξέρχεται η ψυχή που ακολουθεί τον Λόγο. «Ο Κύριος θα φυλάξει την έξοδό σου και την είσοδό σου», λέει ο προφήτης. Αυτή είναι αληθινά η έξοδος που φυλάσσεται από τον Θεό για τους αξίους, η οποία ταυτόχρονα γίνεται είσοδος· διότι η έξοδος από την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε, γίνεται είσοδος στα ανώτερα αγαθά. Αυτήν λοιπόν την έξοδο εξήλθε η ψυχή, έχοντας ως οδηγό τον Λόγο που είπε «Εγώ είμαι η οδός» και «η θύρα», και ότι «Δι' εμού εάν κάποιος εισέλθει, και θα εισέλθει και θα εξέλθει», χωρίς ποτέ να σταματά ούτε να εισέρχεται ούτε να εξέρχεται, αλλά πάντοτε μέσω της πνευματικής προκοπής να εισέρχεται στα ανώτερα και διαρκώς να βγαίνει έξω από όσα έχει ήδη κατανοήσει. Έτσι παρήλθε κάποτε και τον Μωυσή εκείνο το ποθούμενο πρόσωπο του Κυρίου, και έτσι η ψυχή του νομοθέτη βρισκόταν διαρκώς έξω από την κατάσταση στην οποία ήταν, ακολουθώντας τον Λόγο που προχωρούσε μπροστά. Διότι ποιος δεν γνωρίζει εκείνες τις αναβάσεις που ανέβηκε ο Μωυσής, ο οποίος γινόταν διαρκώς μεγαλύτερος και ποτέ δεν σταματούσε την αύξησή του προς το υψηλότερο;

Α΄. Ο δέκατος λόγος πραγματεύεται το ανέφικτο και ακατάληπτο της ευρέσεως των όντων. Σε αυτόν εκτίθενται επίσης με αξιοθαύμαστο τρόπο τα περί της φύσεως και της διαπλάσεως του μύρμηγκα, και εξετάζει διεξοδικά την ευαγγελική ρήση «Εγώ ειμι η θύρα και η οδός», τις προσηγορίες και τις ερμηνείες των θείων ονομάτων, καθώς και την ιστορία των υιών του Βενιαμίν.

Αλλά ας δούμε τι περισσότερο από τους άλλους γνωρίζει αυτός που κατέχει τη γνώση των όντων, ας ακούσουμε την αλαζονική του φωνή. «Ή μάταια θα ονόμαζε ο Κύριος τον εαυτό του θύρα», λέει, «αν δεν υπήρχε κανείς που να τη διαβαίνει προς την κατανόηση και τη θεωρία του Πατέρα, και μάταια οδό, αν δεν παρείχε καμία διευκόλυνση σε αυτούς που θέλουν να έλθουν προς τον Πατέρα· πώς, άλλωστε, θα ήταν φως, αν δεν φώτιζε τους ανθρώπους, αν δεν καταύγαζε το μάτι της ψυχής προς κατανόηση τόσο του ίδιου όσο και του υπερκείμενου φωτός;». Εάν, λοιπόν, ανέπτυσσε κάποιους δικούς του συλλογισμούς, οι οποίοι λόγω της λεπτότητάς τους διέφευγαν από τη διάνοια των ακροατών, θα ήταν ίσως δυνατό να παραπλανηθεί κανείς από την περιπλοκότητα του λόγου, καθώς πολλές φορές το υποκρυπτόμενο νόημα διαφεύγει από τον ακροατή. Επειδή όμως προβάλλει τα θεία λόγια, ασφαλώς κανείς δεν θα κατακρίνει εκείνους που έχουν πιστέψει ότι η θεόπνευστη διδασκαλία προσφέρεται κοινή σε όλους. Επειδή, λοιπόν, ο Κύριος ονομάστηκε θύρα, ισχυρίζεται, από αυτό επιχειρείται να αποδειχθεί ότι η ουσία του Θεού είναι καταληπτή. Όμως, το Ευαγγέλιο δεν δέχεται αυτήν την ερμηνεία. Διότι ας ακούσουμε την ίδια τη θεία φωνή. «Εγώ είμαι», λέει, «η θύρα· εάν κάποιος εισέλθει δι' εμού, θα σωθεί, και θα εισέλθει και θα εξέλθει, και θα βρει νομή». Πώς προκύπτει, λοιπόν, από αυτά η γνώση της ουσίας;

Επειδή λοιπόν είναι πολλά όσα έχουν λεχθεί και το καθένα έχει το δικό του ξεχωριστό νόημα ανάλογα με τη σημασία του, ούτε είναι δυνατόν να ενταχθούν όλα στον ορισμό της ουσίας, για να μη θεωρηθεί το Θείο ως σύμμικτο από διάφορα στοιχεία, ούτε είναι εύκολο να βρεθεί ανάμεσα σε όσα έχουν απαριθμηθεί εκείνο που μπορεί κατεξοχήν να εφαρμοστεί στο προκείμενο. Ο Κύριος είναι η θύρα· «Δι' εμού», λέει, «εάν κάποιος εισέλθει, θα σωθεί, και θα εισέλθει και θα εξέλθει, και θα βρει νομή». Να πούμε άραγε ότι Αυτός εννοεί ως ουσία την είσοδο, ή τη σωτηρία εκείνων που εισέρχονται, ή την έξοδο, ή τη νομή, ή την εύρεση; Διότι το καθένα από αυτά έχει την ιδιαίτερη σημασία του και δεν ταυτίζεται με το άλλο. Αφού το να βρεθεί κάποιος μέσα φαίνεται εκ πρώτης όψεως αντίθετο με το να βγει έξω, και τα υπόλοιπα ομοίως. Διότι κατά τον δικό της ορισμό άλλο πράγμα είναι η νομή, και κάτι διαφορετικό από αυτήν είναι η εύρεση. Τι από όλα αυτά, λοιπόν, θεωρείται ως η ουσία του Πατρός; Διότι, βέβαια, δεν θα μπορούσε κάποιος, αναφέροντας όλα αυτά που δεν συμφωνούν μεταξύ τους ως προς τη σημασία, να φανερώσει την απλή και ασύνθετη ουσία μέσα από ασύμφωνες έννοιες. Και πώς θα ήταν αληθινός ο λόγος ότι «Κανείς ποτέ δεν έχει δει τον Θεό», και «Τον Οποίο κανένας από τους ανθρώπους δεν είδε ούτε μπορεί να δει», και ότι «Δεν υπάρχει άνθρωπος που θα δει το πρόσωπο του Κυρίου και θα ζήσει», εάν η ουσία του Πατρός ήταν είτε το εσωτερικό της θύρας, είτε το εξωτερικό, είτε η εύρεση της νομής; Ωστόσο, επειδή δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο, δεν θα υποθέσουμε ότι η ονομασία της θύρας για τον Κύριο είναι άσκοπη και χωρίς σημασία.

«Φωνή»: Ονομάζει μεν «σκηνώματα» (σώματα) των αγίων, εννοεί δε και τις εκκλησίες, καθώς σε αυτές οι πιστοί δεν παύουν να υμνούν ακατάπαυστα με αγαλλίαση, καρπωνόμενοι τη δική τους σωτηρία. «Δεξιά»: Όταν εσκύλευσε τον άδη. «Δεξιά»: Όταν ανύψωσε (ανέφερε, ανήγαγε) τον άνθρωπο στον ουρανό. «Δεξιά Κυρίου»: Αφού θεμελίωσε την επαγγελία του Πνεύματος επί της γης. «Ουκ αποθανούμαι»: Ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον, όπως είπε ο απόστολος. «Και εκδιηγήσομαι»: Εξηγώντας και διδάσκοντας στους ανθρώπους τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών επί της γης. «Παιδεύων»: Αναφέρεται στο πάθος, όσα δηλαδή όφειλε να πάθει (έπαθε) ο Κύριος, προκειμένου να ελευθερώσει τον άνθρωπο από το πάθος και τη φθορά. «Και τω θανάτω»: Διότι ούτε τον κυρίευσε ο θάνατος· επειδή ήταν ζωή εκ ζωής. «Ανοίξατε»: Τις ευαγγελικές διδασκαλίες, δια των οποίων εισήλθαν τα έθνη και σώθηκαν. «Εισελθών»: Διότι τα έθνη, αφού εισήλθαν από τις πύλες της πίστεως, εξομολογήθηκαν και σώθηκαν. «Αύτη η πύλη»: Αυτή. Ποια; Ο Χριστός. Διότι ο ίδιος είπε: «Εάν κάποιος εισέλθει δι' εμού, θα σωθεί· και θα εισέλθει και θα εξέλθει και θα βρει νομή». Και πάλι: «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα, ει μη δι' εμού». «Εξομολογήσομαι»: Αφού σώθηκε ο άνθρωπος και εξομολογήθηκε, δοξάστηκε. «Και εγένου»: Στον άνθρωπο ο Χριστός έγινε σωτηρία, λυτρώνοντάς τον από την πλάνη των ειδώλων. «Λίθον»: Τον Χριστό οι Ιουδαίοι, ως άτεχνοι οικοδόμοι.

Σχετικά με την άνοδό του —δηλαδή την αναγέννηση—, προκειμένου να γίνει πνευματικός και όχι σαρκικός, αναφέρει ότι η Γραφή λέει: «Άρατε πύλας, οι άρχοντές σας, και υψωθείτε, πύλες αιώνιες, και θα εισέλθει ο βασιλιάς της δόξης» —που σημαίνει θαύμα θαυμάτων· —«ποιος», λέει, «είναι αυτός ο βασιλιάς της δόξης;» «Σκουλήκι και όχι άνθρωπος, όνειδος των ανθρώπων και εξουθένωμα του λαού». «Αυτός» <λοιπόν, λέει,> «είναι ο βασιλιάς της δόξης», «ο δυνατός στον πόλεμο». Και ως πόλεμο εννοεί αυτόν που <διεξάγεται> στο σώμα, επειδή από μαχόμενα στοιχεία έχει πλαστεί το πλάσμα, όπως είναι γεγραμμένο, λέει: «να θυμάσαι τον πόλεμο που γίνεται στο σώμα». Αυτή <δε>, λέει, την είσοδο και αυτή την πύλη είδε ο Ιακώβ καθώς πορευόταν προς τη Μεσοποταμία —πράγμα που σημαίνει ότι από παιδί γινόταν ήδη έφηβος και άνδρας— <*> δηλαδή, αποκαλύφθηκε σε αυτόν που πορευόταν στη Μεσοποταμία. Και Μεσοποταμία, λέει, είναι η ροή του μεγάλου Ωκεανού, η οποία ρέει από τα μέσα του τέλειου ανθρώπου. Και θαύμασε, <λέει,> την ουράνια πύλη λέγοντας: «Πόσο φοβερός είναι αυτός ο τόπος· δεν είναι άλλο αυτό παρά οίκος Θεού, και αυτή είναι η πύλη του ουρανού». Γι' αυτό, λέει, ο Ιησούς λέει: «Εγώ είμαι η πύλη» η αληθινή. Εκείνος δε που τα λέει αυτά είναι, λέει, ο τέλειος άνθρωπος που έχει λάβει τον χαρακτήρα του άνωθεν από το αχαρακτήριστο. Δεν μπορεί λοιπόν, λέει, να σωθεί ο τέλειος άνθρωπος, αν δεν αναγεννηθεί περνώντας μέσα από αυτή την πύλη.

Και για να γνωρίσεις ότι δεν επιδίωκε τη μυστική και αναχωρητική θεωρία, αλλά, κατά το παράδειγμα της πατρότητάς σου, επιθυμεί εκείνην για την οποία πολλές φορές αξιώθηκαν, διά της χάριτος, ακόμη και ανάξιοι αυτής, άκουσε τι λέγει σε άλλο τόπο: «Αν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει· και αν έχω προφητείες, και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και αν έχω πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτε». Διότι η νόμιμη θύρα που εισάγει σε αυτά είναι η αγάπη. Αν λοιπόν αποκτήσουμε αγάπη, αυτή μας εισάγει σε αυτά. Αν όμως αξιωθούμε κατά χάρη αυτά χωρίς αγάπη, οπωσδήποτε κάποτε θα συμβεί να τα στερηθούμε. Διότι η αγάπη είναι η κτήση και ο φύλακας των υψηλότερων αγίων χαρισμάτων και της θείας πολιτείας. Διότι αμέσως, όταν ο μοναχός χάσει την αγάπη, η καρδιά στερείται την ειρήνη — και αυτή είναι το σκήνωμα του Θεού — και κλείνεται γι’ αυτόν η θύρα της χάριτος, διά της οποίας ο Κύριος θα εισέλθει και θα εξέλθει μέσα μας, όπως είπε: «Εγώ είμαι η θύρα της ζωής· και δι’ εμού ο άνθρωπος θα εισέλθει για να ζήσει και θα βρει νομή», για την αναστροφή της πνευματικής του ζωής.

Πώς έγινε τα πάντα; Για τη δική μας σωτηρία. Κλήμα έγινες, και εκείνος έγινε ρίζα· «διότι εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα». Θέλησας να βαδίσεις· έγινε για σένα οδός· «εάν κάποιος εισέλθει και εξέλθει δι' εμού, θα βρει νομή». Πρόβατο έγινες, έγινε για σένα ποιμένας· «διότι εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός· ο ποιμένας ο καλός θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων».

Θέλοντας να τους κάνει πιο προσεκτικούς. Αφού λοιπόν το προετοίμασε αυτό, στη συνέχεια λύνει την ασάφεια, λέγοντας τα εξής: «Εγώ είμαι η θύρα· αν κάποιος εισέλθει δι’ εμού, θα εισέλθει και θα εξέλθει και θα βρει νομή»· δηλαδή, θα βρίσκεται σε ασφάλεια και ελευθερία (και εδώ ως «νομή» εννοεί την τροφή και τη βοσκή των προβάτων, καθώς και την εξουσία και την κυριότητα), τουτέστιν, θα παραμείνει μέσα, και κανείς δεν πρόκειται να τον εκδιώξει. Αυτό ακριβώς συνέβη με τους αποστόλους, οι οποίοι ανεμπόδιστα εισέρχονταν και εξέρχονταν, σαν να είχαν γίνει κύριοι ολόκληρης της οικουμένης, και κανείς δεν μπόρεσε να τους διώξει. «Όλοι όσοι ήλθαν, είναι κλέφτες και ληστές· αλλά τα πρόβατα δεν τους άκουσαν». Δεν αναφέρεται εδώ στους προφήτες, όπως ισχυρίζονται οι αιρετικοί (διότι εκείνους τους άκουσαν, και μέσω εκείνων πίστεψαν, όσοι τουλάχιστον πίστεψαν στον Χριστό), αλλά μιλάει για τον Θευδά και τον Ιούδα, και τους άλλους στασιαστές. Εξάλλου, τη φράση «δεν τους άκουσαν τα πρόβατα», την είπε για να τα επαινέσει· πουθενά όμως δεν φαίνεται να επαινεί αυτούς που παρακούουν τους προφήτες, αλλά αντίθετα τους κατηγορεί και τους κατακρίνει σφοδρά. Επομένως, είναι φανερό ότι το «δεν τους άκουσαν», λέγεται τώρα για εκείνους τους στασιαστές. «Ο κλέφτης δεν έρχεται παρά μόνο για να κλέψει και να σφάξει και να καταστρέψει»· πράγμα που συνέβη τότε, καθώς όλοι σφαγιάστηκαν και χάθηκαν. «Εγώ όμως ήλθα για να έχουν ζωή, και να έχουν κάτι το περισσότερο». Και τι είναι περισσότερο από τη ζωή, πες μου; Η Βασιλεία των Ουρανών.

Άλλα είναι τα ιδιώματα που γνωρίζονται στην ψυχή του μεγάλου αυτού κτήτορα του δικού του πλούτου, σε σχέση με όλα τα προαναφερθέντα. Διότι όλα εκείνα, εκτός από ένα, αποτελούν σημεία του πλούτου για όσους τα βλέπουν. Θα καταλάβεις και δεν θα εξαπατηθείς ότι υπάρχει μέσα σου αυτή η όσια περιουσία, από την αφθονία του άρρητου φωτός, από τον ανείπωτο έρωτα για προσευχή που προηγείται αυτών, και από την καρδιά που δεν κατακρίνει τα σφάλματα των άλλων. Πρόδρομος αυτής της κατάστασης είναι το μίσος για κάθε κενοδοξία. Εκείνος που επίγνωσε τον εαυτό του με κάθε αίσθηση της ψυχής του, έσπειρε πάνω στη γη. Διότι δεν είναι δυνατόν να ανθίσει η ταπεινοφροσύνη σε όσους δεν σπείρουν με αυτόν τον τρόπο. Εκείνος που γνώρισε τον εαυτό του έχει συλλάβει την έννοια του φόβου του Κυρίου, και βαδίζοντας μέσω αυτού, έφτασε στην πύλη της αγάπης. Η ταπείνωση είναι η πύλη της Βασιλείας, η οποία εισάγει εκείνους που την πλησιάζουν. Γι' αυτήν νομίζω πως είπε ο Κύριος για όποιον εισέρχεται μέσω αυτής, ότι και θα εισέλθει και θα εξέλθει άφοβα από τον βίο, και θα βρει νομή και χλόη στον παράδεισο. Όλοι όσοι ήρθαν από άλλη οδό φορώντας το σχήμα, είναι κλέφτες και ληστές της ίδιας τους της ζωής. Εμείς που επιθυμούμε να την κατανοήσουμε, ας μην παύσουμε να εξετάζουμε τους εαυτούς μας, και αν με κάθε αίσθηση της ψυχής θεωρούμε ότι κάθε πλησίον μας είναι ανώτερός μας, τότε το έλεος είναι κοντά. Είναι αδύνατον να βγει φλόγα από το χιόνι· ακόμη πιο αδύνατον όμως είναι να υπάρξει ταπεινοφροσύνη σε έναν ετερόδοξο. Αυτό αποτελεί κατόρθωμα των πιστών και των ευσεβών, και μάλιστα εκείνων που έχουν πλέον καθαρθεί.

Στη δική σου εξουσία εναπόκειται και το να απολαμβάνεις το φως και το να συμβιώνεις με το σκοτάδι. Προτού παραβεί την εντολή και αθετήσει τον Θεό ο πρωτόπλαστος άνθρωπος, είχε όλα τα θηρία ήμερα, χωρίς να τον βλάπτει απολύτως κανένα. «Εγώ είμαι η θύρα», είπε ο Κύριος. Οι θησαυροί, επομένως, της σοφίας και της γνώσεως βρίσκονται κρυμμένοι στο εσωτερικό της θύρας.

Όσο μεγάλο είναι το ύψος και το αξίωμα, τόσο μεγάλος είναι και ο κίνδυνος. Ιερείς, ενδυθείτε τη δικαιοσύνη. Ας μη διασκορπίζουμε και ας μη διαφθείρουμε τα πρόβατα της νομής, για τα οποία έθεσε την ψυχή του ο Καλός Ποιμένας, ο οποίος γνωρίζει τα δικά του και αναγνωρίζεται από τα δικά του, και τα καλεί με το όνομά τους, και τα εισάγει και τα εξάγει, από την απιστία προς την πίστη, και από την παρούσα ζωή στην εκεί ανάπαυση. Ας φοβηθούμε μήπως από εμάς αρχίσει η κρίση και η απειλή· μήπως λάβουμε από το χέρι του Κυρίου διπλάσια την τιμωρία για τα αμαρτήματα, εφόσον ούτε εμείς οι ίδιοι εισερχόμαστε, αλλά και εμποδίζουμε όσους έχουν τη δυνατότητα να εισέλθουν.

Σε τρεις στίχους, δέκα φορές μνημόνευσε τον Ιησού Χριστό. Πώς όμως τον μιμούνταν; Επειδή, όπως ακριβώς ο Χριστός, εάν κάποιος από εσάς θελήσει να πορευτεί προς το αγαθό, του γίνεται οδός· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η οδός»· και αν θελήσει να εισέλθει στη ζωή, γίνεται θύρα· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η θύρα»· και αν θελήσει να τραφεί, γίνεται άρτος· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό»· και τα υπόλοιπα, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα. Έτσι και ο Παύλος, μιμούμενος εκείνον, έγινε τα πάντα για όλους για το καλό. Για παράδειγμα, αν θέλεις να τον δεις καλλιεργητή, άκουσέ τον να λέει: «εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε». Θέλεις να τον δεις οικοδόμο; «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο». Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα». Θέλεις να τον δεις δρομέα; «Από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό έχω διαδώσει πλήρως το Ευαγγέλιο». Θέλεις να τον δεις αθλητή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί». Θέλεις να τον δεις στεφανωμένο;

Ο Βασιλιάς όμως των δυνάμεων δεν διατάζει όσους στέκονται δίπλα του να εμποδίζουν εκείνους που θέλουν να του ζητήσουν, αλλά μάλλον τους παραγγέλλει να βοηθούν, και ο ίδιος προσωπικά μας προτρέπει: «Ζητάτε, και θα σας δοθεί»· ενώ εμείς παραιτούμαστε και άλλοτε μεν ζητάμε ανάξια πράγματα που δεν μας ταιριάζουν, άλλοτε δε επιθυμούμε πράγματα ανώτερα από την αξία μας· «Ζητάτε, και θα βρείτε· χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί»· αναζητήστε την οδό· «διότι εγώ είμαι η οδός, και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού»· «Χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί»· «διότι εγώ είμαι η θύρα»· αναζητήστε τη ζωή, την αληθινή ζωή, αναζητήστε την οδό που οδηγεί εκεί, ζητήστε να επιστρέψετε στον θείο Παράδεισο· «χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί»· διότι δεν είναι δυνατόν να δείτε αυτόν να ανοίγει από μόνος του, αλλά «χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί». Και αυτό το παράδειγμα μπορεί κανείς να το κατανοήσει με ακρίβεια από τα σπίτια των αρχόντων και των βασιλιάδων· όταν κλείσουν τις πύλες τους και τοποθετήσουν φρουρούς, αυτές δεν ανοίγουν από μόνες τους σε όσους στέκονται απ' έξω, εάν πρώτα εκείνοι δεν αρχίσουν να χτυπούν επίμονα και καρτερικά, και με δυσκολία τους ανοίγουν, αφού ενοχληθούν πάρα πολύ από αυτούς.

Και αφού σαρκώθηκε ο ένας της Τριάδας, με την συνευδοκία των άλλων δύο, χωρίς να απομακρυνθεί από τα άνω και χωρίς να χωριστεί κατά την ουσία από τους άλλους δύο, αλλά έχοντας μαζί τους τη θεία φύση αδιαίρετη και ομοούσια, ήλθε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους, προσλαμβάνοντας σάρκα από τα άμωμα παρθενικά σπλάχνα, ώστε, μέσω εκείνης της αγίας σαρκός, να καταστήσει εμάς που ζούμε μέσα στη σάρκα πνευματικούς και, μέσω της μορφής του δούλου, να μας εξαγοράσει από την έσχατη δουλεία του εχθρού και από την αισχρή αμαρτία, ως βασιλιάς πανόλβιος και αναμάρτητος, και, αφού μας ελευθερώσει από τη δουλεία, να μας αναδείξει μετόχους της δικής του βασιλείας και υιοθεσίας· και ως άνθρωπος, ζώντας μαζί με τους ανθρώπους, να διαφύγει την προσοχή του τυράννου και να τον παγιδεύσει σαν λύκο μακριά από τα πρόβατά του, ως αγαθότατος ποιμένας· και να συλλάβει ζωντανούς τους κλέφτες της ποίμνης του ως άξιος ποιμενάρχης και να καλέσει τα δικά του πρόβατα με το όνομά τους και να τα βγάλει από την απιστία προς την πίστη και από την αμαρτία προς την αρετή, ώστε αυτός να προπορεύεται μπροστά τους, και αυτά να τον ακολουθήσουν σε βοσκές ζωοφόρες και σε ύδατα αφθαρσίας, και αυτός ως θύρα να ανοίξει και να τα εισαγάγει στα βασίλεια τα δικά του και του Πατέρα του, και θα εισέλθουν άφοβα και θα εξέλθουν με χαρά και θα βρουν βοσκή στον παράδεισο, όπως άλλωστε προείπε αληθινά· και ο ίδιος, αφού κάθισε στα δεξιά του Πατέρα, θα περιμένει ως αγαθός το πέρας της συντέλειας, ώστε να έλθει και πάλι θεοπρεπώς «για να κρίνει ζώντας και νεκρούς», αν και βέβαια τότε κανείς δεν θα είναι νεκρός στο μνήμα του, εφόσον όλοι θα έχουν αναστηθεί με τη φωνή της σάλπιγγας του θείου αγγέλου.