Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 11:34

Αυτών μεν λοιπόν των ρητών τέτοιο είναι το νόημα· σχετικά δε με όσα λέγονται με ανθρώπινο τρόπο για τον Σωτήρα, και αυτά πάλι έχουν ευσεβή έννοια. Διότι γι' αυτόν τον λόγο εξετάσαμε εκ των προτέρων τέτοια ζητήματα, ώστε, εάν τον ακούσουμε να ρωτά πού κείτεται ο Λάζαρος, και όταν, πηγαίνοντας στα μέρη της Καισαρείας, ρωτά: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είμαι;», και «Πόσους άρτους έχετε;», και «Τι θέλετε να σας κάνω;», να κατανοούμε από τα προηγούμενα την ορθή έννοια των ρητών και να μην σκανδαλιζόμαστε όπως οι χριστομάχοι Αρειανοί. Πρώτα απ' όλα, λοιπόν, πρέπει να θέσουμε τούτο το ερώτημα στους ασεβείς: από πού συμπεραίνουν ότι αυτός έχει άγνοια; Διότι αυτός που ρωτά δεν ρωτά πάντοτε από άγνοια, αλλά είναι δυνατόν εκείνος που γνωρίζει να ρωτά για πράγματα που ήδη ξέρει. Εξάλλου, και ο Ιωάννης, όταν ο Χριστός ρωτά: «Πόσους άρτους έχετε;», αντιλαμβάνεται ότι δεν ρωτά από άγνοια, αλλά εν γνώσει του. Διότι λέει: «Αυτό το έλεγε για να δοκιμάσει τον Φίλιππο, διότι ο ίδιος γνώριζε τι επρόκειτο να κάνει». Εάν λοιπόν γνώριζε τι έπραττε, άρα δεν ρωτά επειδή αγνοεί, αλλά επειδή γνωρίζει. Βάσει αυτού, είναι δυνατόν να κατανοήσουμε και τα παρόμοια περιστατικά, ότι δηλαδή, όταν ρωτά ο Κύριος, δεν ρωτά επειδή αγνοεί πού κείτεται ο Λάζαρος, ούτε επειδή αγνοεί ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι, αλλά ρωτά γνωρίζοντας ο ίδιος το αντικείμενο της ερώτησης, εφόσον ήξερε τι επρόκειτο να κάνει. Και με αυτόν τον τρόπο, καταρρίπτεται ταχέως η δήθεν σοφία τους.

Του ιδίου αγίου Αθανασίου από την επιστολή προς τον Γερμανό, της οποίας η αρχή είναι: «Αφού ανέγνωσα αυτά που γράφτηκαν τώρα». Ερωτά ανθρωπίνως πού κείτεται ο Λάζαρος —διότι ήταν άνθρωπος— τον ανασταίνει όμως θεϊκώς —διότι ήταν και Θεός. Γι' αυτό, ας μη γελά κανείς αναφέροντας ότι υπήρξε παιδί και κάνοντας λόγο για ηλικία, για σωματική αύξηση, για το ότι έφαγε, ήπιε και έπαθε, για να μην καταλήξει, αρνούμενος τα ιδιώματα του σώματος, να αρνηθεί ολοκληρωτικά και τη θεία οικονομία Του για εμάς. Διότι, όπως ακριβώς γεννήθηκε ως άνθρωπος όχι σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία, έτσι ήταν φυσικό επακόλουθο, εφόσον προσέλαβε σώμα, να φανερώνει τα ιδιώματα του σώματος, ώστε να μην επικρατήσει η φαντασία του άθεου Μανιχαίου.

Άραγε, λοιπόν, γράφτηκε μάταια αυτό το ρητό; Διότι αυτό πάλι εκείνοι το επαναλαμβάνουν βουίζοντας ολόγυρα σαν σμήνος κουνουπιών. Όχι βέβαια, δεν γράφτηκε μάταια, αλλά αντιθέτως ήταν εξαιρετικά αναγκαίο. Διότι πράγματι λέγεται ότι κτίζεται, αλλά όταν έγινε άνθρωπος· διότι αυτό είναι ίδιον του ανθρώπου. Αυτό δε το νόημα θα το βρει να διατυπώνεται ορθά μέσα στα ιερά κείμενα εκείνος που δεν θεωρεί την ανάγνωση ως πάρεργο, αλλά ερευνά και τον χρόνο και τα πρόσωπα και τη σκοπιμότητα των όσων έχουν γραφτεί, και με αυτόν τον τρόπο διακρίνει και κατανοεί τα αναγνώσματα. Τον μεν χρόνο αυτού του ρητού θα τον ανακαλύψει και θα γνωρίσει ότι ο Κύριος, ενώ υπάρχει αιώνια, αργότερα κατά τη συντέλεια των αιώνων έγινε άνθρωπος, και, ενώ είναι Υιός του Θεού, έγινε και Υιός ανθρώπου. Τη δε σκοπιμότητα θα την κατανοήσει, ότι δηλαδή, επειδή ήθελε να καταργήσει τον δικό μας θάνατο, έλαβε για τον εαυτό του σώμα από την Παρθένο Μαρία, ώστε, προσφέροντάς το ως θυσία υπέρ όλων στον Πατέρα, να «απαλλάξει όλους εμάς, οι οποίοι εξαιτίας του φόβου του θανάτου ήμασταν ένοχοι δουλείας σε όλη μας τη ζωή». Το δε πρόσωπο είναι του Σωτήρος, και λέγεται τότε, όταν πλέον, έχοντας λάβει το σώμα, λέει: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του για τα έργα του». Διότι, όπως ακριβώς, επειδή είναι Υιός του Θεού, του αρμόζει απολύτως το να υπάρχει αιώνια και να βρίσκεται στους κόλπους του Πατέρα, έτσι, και αφού έγινε άνθρωπος, είναι πρέπουσα έκφραση το «ο Κύριος με έκτισε». Διότι τότε λέγεται για αυτόν: και πείνασε, και δίψασε, και ρωτούσε πού κείτεται ο Λάζαρος, και έπαθε, και αναστήθηκε.

Ερώτηση: Και γιατί δόθηκε τόσο ασαφώς η απάντηση από εσάς; Απάντηση του Ιωάννη: Μην απορήσεις που δεν σου μίλησα φανερά για αυτό. Διότι δεν πρέπει πάντοτε να μιλάμε φανερά για τέτοια θέματα, καθώς βλάπτουν εκείνον που τα λέει και δεν ωφελούν. Δεν γνωρίζεις ότι και ο Σωτήρας, θέλοντας να δείξει την ανθρώπινη φύση του, χρησιμοποιούσε ταπεινά λόγια λέγοντας: «Πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;» και «Πόσους άρτους έχετε;» και «Ποιος με άγγιξε;», διδάσκοντας τους αγίους να μην χρησιμοποιούν πάντοτε υψηλούς λόγους. Για τον λόγο αυτόν απαντούν με γνώμονα το πνευματικό τους συμφέρον. Εάν πάλι κάποιοι σκανδαλίζονται, ας ακούσουν τον Παύλο που λέει ότι «Εμείς είμαστε ευωδία του Χριστού ανάμεσα σε αυτούς που σώζονται και σε αυτούς που χάνονται· στους μεν είμαστε οσμή ζωής που οδηγεί στη ζωή, στους δε οσμή θανάτου που οδηγεί στον θάνατο». Για τους πιστούς, λοιπόν, υπάρχουν αυτά ώστε να τα κατανοήσουν και να ωφεληθούν, ενώ για τους απίστους για να μας εξευτελίσουν και έτσι να ωφεληθούμε εμείς.

Αλλά ίσως θα πεις: «Πώς λοιπόν; Ο Πατέρας είναι ανώτερος στη γνώση; Διότι γι' αυτόν τον λόγο διδάσκει τον Υιό». Θα απαντήσουμε όμως πάλι, ότι βεβαίως ήδη αποδείξαμε με πολλά επιχειρήματα ότι η σοφία του Πατρός δεν έχει ανάγκη μαθήσεως και διδασκαλίας, και παραθέτοντας πολλούς συλλογισμούς σχετικά με αυτό, ελέγξαμε τον ισχυρισμό αυτόν που καταλήγει σε αμέτρητη βλασφημία. Έπειτα, φαίνεται αναγκαίο πλέον να σου πούμε και εκείνο επιπλέον, ότι ο Υιός επιδεικνύει σπουδή και πάρα πολλή προσοχή στο να ελαττώνει πάντοτε το δικό του αξίωμα, και να μην εκφράζεται με τρόπο απόλυτα θεοπρεπή, εξαιτίας της μορφής του δούλου και της ταπείνωσης που ανέλαβε εξ αυτού του λόγου για χάρη μας. Διότι πού θα είχε κατέλθει, ή από ποια κατάσταση σε ποια θα είχε μεταβεί λοιπόν, εάν δεν έλεγε και κάτι με τρόπο υποδεέστερο και όχι απολύτως αντάξιο της θεοπρεπούς δόξας του; Εξαιτίας αυτών, πολλές φορές, ακόμη και εκείνα που γνωρίζει ως Θεός, παριστάνει ότι τα αγνοεί ως άνθρωπος. Αυτό δε θα το δεις σαφώς στην ιστορία του Λαζάρου από τη Βηθανία, εννοώ, τον οποίο, με παράδοξη δύναμη και θεοπρεπέστατη φωνή, ενώ ήταν νεκρός εδώ και τέσσερις ημέρες και βρισκόταν σε αποσύνθεση, τον έκανε να επανέλθει και πάλι στη ζωή· αλλά πρόσεξε τη σκόπιμη οικονομία στο γεγονός αυτό. Διότι, ενώ γνώριζε ότι ο Λάζαρος πέθανε και το είχε προαναγγείλει στους μαθητές του ως Θεός, ρωτούσε με ανθρώπινο τρόπο λέγοντας: «Πού τον έχετε βάλει;» Ω, τι παράδοξο πράγμα!

Βέβαια, δεν ελέγχει τη Μαρία, που ήταν μεθυσμένη από τη λύπη, όταν είπε το «Αν ήσουν εδώ», σε Εκείνον που πληροί ολόκληρη την κτίση. Αυτό το κάνει για δικό μας υπόδειγμα, ώστε να μην ελέγχουμε αυτούς που βρίσκονται στην ακμή των θρήνων τους. Απεναντίας, συγκαταβαίνει, απογυμνώνοντας την ανθρώπινη φύση, και δακρύζει και συγχύζεται, βλέποντάς την να κλαίει και τους Ιουδαίους που την ακολούθησαν να κλαίνε. <Ο Ιησούς, λοιπόν, όταν την είδε να κλαίει και τους Ιουδαίους που είχαν έλθει μαζί της να κλαίνε, εμβριμήθηκε στο πνεύμα και τάραξε τον εαυτό Του και είπε: Πού τον έχετε θέσει;> Επειδή, όμως, ο Χριστός δεν ήταν μόνο Θεός κατά φύση, αλλά και άνθρωπος, συμπάσχει με τους άλλους το ανθρώπινο. Και καθώς άρχιζε κατά κάποιον τρόπο να κινείται μέσα Του η λύπη, και η αγία σάρκα να ρέπει ήδη προς το δάκρυ, δεν την αφήνει να το πάθει αυτό ανεξέλεγκτα, όπως συνηθίζεται σε εμάς. Αλλά εμβριμάται στο πνεύμα, δηλαδή με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος επιπλήττει κατά κάποιον τρόπο τη δική Του σάρκα. Και εκείνη, μη αντέχοντας την κίνηση της θεότητας που της είχε ενωθεί, τρέμει και λαμβάνει σχήμα ταραχής. Διότι αυτό νομίζω πως σημαίνει το «Ετάραξεν εαυτόν». Επειδή, πώς αλλιώς θα μπορούσε να υπομείνει θόρυβο; Με ποιον τρόπο, άλλωστε, θα ταραζόταν η πάντοτε αθόλωτη και γαληνιώσα φύση; Επιτιμάται, λοιπόν, η σάρκα διά του πνεύματος, διδασκόμενη να φρονεί αυτά που είναι υπέρ τη δική της φύση.

Ή πρέπει να κατανοήσουμε το «Ενεβριμήσατο τω πνεύματι και ετάραξεν εαυτόν» με την έννοια ότι, παρακινημένος σε έλεος από τα δάκρυα των πολλών, έδωσε τρόπον τινά εντολή στο ίδιο του το πνεύμα να καταπολεμήσει τον θάνατο ακόμη και πριν από τον καιρό του και να αναστήσει τον Λάζαρο. Και δεν ρωτάει «Πού τον έχετε βάλει;» επειδή δήθεν το αγνοεί· διότι αυτός που βρισκόταν σε ξένο τόπο και γνώριζε ότι πέθανε, πώς ήταν δυνατόν να αγνοεί το μνήμα; Αλλά μιλάει με αυτόν τον τρόπο χωρίς διάθεση επίδειξης· δεν είπε δηλαδή «Ας πάμε στο μνημείο, διότι θα τον αναστήσω», αν και η ερώτησή του κατ' ουσίαν αυτή τη σημασία έχει. Όμως, λέγοντας αυτό, παρακίνησε πολλούς να προπορεύονται από αυτόν, ώστε να του υποδείξουν αυτό που ζητούσε. Κατ' οικονομίαν λοιπόν είπε και αυτόν τον λόγο, ελκύοντας πολλούς στον τόπο του μνήματος, και προσποιείται ότι αγνοεί, μην αποποιούμενος πουθενά τη φτώχεια της ανθρώπινης φύσης, Εκείνος που είναι κατά φύσιν Θεός και γνωρίζει τα πάντα, όχι μόνο τα όσα έχουν γίνει, αλλά και τα όσα πρόκειται να γίνουν, πριν καν αυτά υπάρξουν.

Επομένως, το να ρωτάει δεν υποδηλώνει καμία άγνοια σε Εκείνον που για χάρη μας έγινε σαν και εμάς, αλλά μάλλον μέσα από αυτό αποδεικνύεται ίσος με τον Πατέρα· διότι και Εκείνος ρωτά: «Αδάμ, πού είσαι;» και Αυτός επινοεί άγνοια και ρωτά: «Πού τον έχετε βάλει;», ώστε μέσω της ερωτήσεως να συγκεντρωθεί πλήθος για την απόδειξη, και να μαρτυρηθεί κυρίως από τους εχθρούς το παράδοξο της αναστάσεως εκείνου που είχε ήδη φθαρεί. <Έλεγαν λοιπόν οι Ιουδαίοι: «Δες πώς τον αγαπούσε». Μερικοί όμως από αυτούς είπαν: «Δεν μπορούσε αυτός που άνοιξε τα μάτια του τυφλού να κάνει ώστε να μην πεθάνει και αυτός;»> Ο Ευαγγελιστής πάντως, βλέποντας την αδάκρυτη φύση να δακρύζει, εκπλήσσεται, αν και το πάθος ήταν ίδιον της σαρκός, και δεν άρμοζε στη θεότητα. Ο Κύριος όμως δακρύζει, βλέποντας τον άνθρωπο που πλάστηκε κατ' εικόνα Του να έχει φθαρεί, για να σταματήσει το δικό μας δάκρυ. Διότι γι' αυτό και απέθανε, για να απαλλαγούμε και εμείς από τον θάνατο. Δακρύζει όμως μόνο, και αμέσως συγκρατεί το δάκρυ, για να μη φανεί σε κάποιον ότι είναι σκληρός και απάνθρωπος, και συγχρόνως εκπαιδεύοντάς μας σε αυτά να μην καταρρέουμε υπερβολικά για τους νεκρούς. Διότι το πρώτο περιέχει συμπάθεια, ενώ το δεύτερο είναι γυναικείο και άνανδρο. Γι' αυτό λοιπόν επέτρεψε στη δική Του σάρκα να κλάψει λίγο, αν και από τη φύση Του ήταν αδάκρυτος και ανεπίδεκτος κάθε λύπης, όσον αφορά τη δική Του φύση. Αλλά ακόμη και αυτοί που Τον μισούν θαυμάζουν το δάκρυ του Κυρίου.

Άλλο, διά του οποίου αποδεικνύεται σαφώς ότι ο Σωτήρας γνώριζε μεν κάποια πράγματα, αλλά για λόγους οικονομίας προσποιούνταν ότι τα αγνοεί. Λέει κάπου προς τους μαθητές Του ο Σωτήρας: «Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί», μολονότι κανείς δεν Του είχε αναγγείλει κάτι περί αυτού, αλλά επειδή ως Θεός γνωρίζει τα πάντα. Έπειτα, αφού διήνυσε μακρά οδό μαζί με τους μαθητές, έρχεται προς τις αδελφές του μνημονευθέντος και ρωτούσε: «Πού τον έχετε βάλει;». Αυτός που γνώριζε ότι έχει κοιμηθεί, πώς δεν γνωρίζει τον τόπο όπου βρισκόταν το σώμα; Αντιθέτως, τον γνωρίζει. Διότι είναι απίθανο εκείνο μεν να το γνωρίζει, τούτο δε να το αγνοεί. Όπως λοιπόν για κάποιον λόγο οικονομίας έλεγε ότι δεν γνωρίζει πού βρίσκεται ο Λάζαρος, έτσι και για την ημέρα και την ώρα, έστω και αν λέει ότι δεν γνωρίζει, το πράττει αυτό οικονομόντας κάτι χρήσιμο και αγαθό· διότι γνωρίζει ως Θεός.

Αλλά αυτό που έλειπε από τον νεκρό, αυτό συμπληρώθηκε από τις γνήσιες αδελφές του. Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, έπεσε στα πόδια του η αδελφή του· και όταν Εκείνος είπε: «Πού τον έχετε θέσει;», και εκείνη αποκρίθηκε: «Κύριε, ήδη μυρίζει άσχημα, διότι είναι τέσσερις ημέρες στον τάφο», λέει ο Κύριος: «Εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού»· σαν να έλεγε: εσύ αναπλήρωσε αυτό που λείπει από την πίστη του νεκρού. Και τόσο πολύ ίσχυσε η πίστη των αδελφών, ώστε ανακάλεσε τον νεκρό από τις πύλες του άδη. Έπειτα, αν άλλοι, πιστεύοντας για χάρη άλλων, μπόρεσαν να τους αναστήσουν από τους νεκρούς, εσύ, εάν πιστέψεις ειλικρινά για τον εαυτό σου, δεν θα ωφεληθείς πολύ περισσότερο; Αλλά ακόμη και αν είσαι άπιστος ή ολιγόπιστος, ο Κύριος είναι φιλάνθρωπος, δείχνει συγκατάβαση σε σένα που μετανοείς. Μόνο πες και εσύ με ευγνωμοσύνη: «Πιστεύω, Κύριε, βοήθησε την απιστία μου». Εάν πάλι νομίζεις ότι είσαι πιστός, αλλά δεν έχεις ακόμη την τελειότητα της πίστεως, έχεις και εσύ ανάγκη να πεις όπως οι Απόστολοι: «Κύριε, πρόσθεσέ μας πίστη». Διότι ένα μέρος το έχεις από τον εαυτό σου, αλλά το μεγαλύτερο μέρος το λαμβάνεις από Εκείνον.

Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ως άνθρωπος ρωτά: «Πού θέσατε τον Λάζαρο;» και σχετικά με την αιμορροούσα: «Ποιος με άγγιξε;» και για εκείνους που τον αναζητούσαν: «Ποιον ζητάτε;», αλλά και τους μαθητές ρωτά ως άνθρωπος: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;», αλλά και «πόσους άρτους έχετε μαζί σας;» έλεγε, και έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία κάθισε δίπλα στο φρέαρ στη Σαμάρεια, αλλά και «το παιδί αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» και «ο Ιησούς πρόκοβε σε ηλικία και σοφία», αλλά και «προτού να μάθει το παιδί να φωνάζει πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας», Εκείνος που είναι η Σοφία και «που διδάσκει στους ανθρώπους γνώση και που φύτεψε το αυτί στον άνθρωπο» και που έδωσε έναρθρη λαλιά στους υιούς των ανθρώπων «και έκανε καθαρή τη γλώσσα των μογιλάλων». Όλα αυτά τα υπέμεινε για εμάς, προκειμένου, διαφυλάσσοντας όλη την ακολουθία της ενανθρώπησης που οικονομἠθηκε για χάρη μας, να μην αφανίσει τον χαρακτήρα της αλήθειας.

Εάν δε πάλι πει «πού βάλατε τον Λάζαρο;» ομιλώντας ανθρωποπαθώς, και για την αιμορροούσα «ποιος με άγγιξε;» ή «ποιον ζητάτε;» ή «ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του Ανθρώπου;» ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν» ή «πρόκοβε σε ηλικία και σοφία» ή «προτού να μάθει το παιδί να καλεί πατέρα ή μητέρα», δεν βλέπεις από αυτήν την ίδια την υπόθεση την υπεροχή της γνώσης, ότι δηλαδή αυτές οι διηγήσεις αναφέρονται στη σάρκα και την ανθρώπινη φύση; Διότι όσα στην Παλαιά Διαθήκη προέρχονται από το πρόσωπο του Θεού και Πατέρα και λέγονται συγκαταβατικά για να πειστούν οι άνθρωποι, τα οποία εμπεριέχουν φαινομενική άγνοια, χωρίς όμως να είναι άγνωστα στον Θεό, αυτά ήλθε ο Λόγος και τα εκπλήρωσε, ώστε να πληρωθεί το ρηθέν: «ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». «Πού βάλατε τον Λάζαρο;» ρωτούσε όταν βρέθηκε κοντά στον τόπο· προτού όμως έλθει στον τόπο, χωρίς να το έχει ακούσει από κανέναν, έλεγε στους μαθητές του: «ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί». Εκείνος λοιπόν που, απέχοντας τόσο πολύ λόγω της οδοιπορίας από τον τόπο, γνώριζε ότι πέθανε ο Λάζαρος, έχοντας πλέον φτάσει στον τόπο το αγνοούσε; Όχι βέβαια, αλλά ήθελε να δείξει ότι έκανε όλα αυτά, επειδή κανείς δεν τον πίστευε ακόμη απόλυτα, προκειμένου να φανερώσει τη μεγάλη φιλανθρωπία της ευσπλαχνίας του προς εμάς. Διότι έπρεπε εκείνες να μην πουν «είναι τεταρταίος, ήδη όζει», ούτε να πάνε και να δείξουν τον τάφο, αλλά να πουν: τα πάντα γνωρίζεις και, εάν θέλεις, θα ζήσει. Για τον λόγο αυτόν και δάκρυσε για την πώρωση των ανθρώπων.

Είπαν, λοιπόν, ότι είναι «καλός» ο Θεός του Νόμου, ο οποίος, αγνοώντας πού βρίσκεται ο Αδάμ, τον ρωτούσε λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;» και στον Κάιν λέει: «Πού είναι ο Άβελ, ο αδελφός σου;» και προς τον Αβραάμ: «Πού είναι η Σάρρα, η γυναίκα σου;» και άλλα πολλά παρόμοια. Αυτοί όμως που λένε τέτοια πράγματα πιστεύουν στον σωτήρα Θεό μόνο στα λόγια και όχι αληθινά, ο οποίος, αν και είναι Θεός και έχει πρόγνωση, ρωτά παρομοίως τα ίδια πράγματα όπως και στην Παλαιά Διαθήκη: «Πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;» και «Ποιος με άγγιξε;» και «Έχετε άρτους μαζί σας;» και «Ποιον θέλετε;» ή «Ποιον ζητάτε;». Είναι, επομένως, εύκολος και απλός ο έλεγχος και η αναίρεσή τους. Διότι, όπως ρωτά ο Υιός παρόλο που έχει πρόγνωση, έτσι και ο Πατέρας ρωτά και αυτός στον Νόμο, όντας πάντοτε ο ίδιος και αμετάβλητος. Διότι, εάν πει: «Πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;», δεν αγνοεί ούτε το Ευαγγέλιο ούτε την Παλαιά Διαθήκη. Λέει, δηλαδή, «Πού τον έχετε βάλει;», επειδή θέλει να ελέγξει εκείνες που δεν είχαν επιδείξει ούτε ίση πίστη προς τη Σωμανίτιδα, καίτοι εκείνη είχε πίστη σε άνθρωπο, δηλαδή στον άγιο προφήτη Ελισσαίο, ενώ η Μάρθα και η ακολουθία της είχαν στον Θεό. Και όταν λέει: «Ποιος με άγγιξε;», δεν το λέει από άγνοια, αλλά για να πείσει τη γυναίκα να το ομολογήσει από μόνη της, ώστε να μη δίνει μαρτυρία για τον εαυτό Του ο Υιός του Θεού, αλλά να δοξάζεται από άλλους. Και όταν πει: «Έχετε άρτους μαζί σας;»

Ποιος δεν θα τους θαύμαζε για τη διδασκαλία τους, εφόσον διακρίνουν με σαφήνεια τα ιδιώματα του Χριστού, και το μεν ότι γεννήθηκε, πειράστηκε, πείνασε, δίψασε, κοπίασε και κοιμήθηκε, τα αποδίδουν στο ανθρώπινο στοιχείο, ενώ το ότι δοξάστηκε από τους αγγέλους, νίκησε και έτρεψε σε φυγή τον πειραστή, καθώς και ότι περπάτησε πάνω στη θάλασσα, τα καταλογίζουν στη θεότητα· και το μεν να ρωτά «Πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;» λένε ότι ανήκει στη δική μας φύση, ενώ το να φωνάζει «Λάζαρε, έλα έξω» και να ανασταίνει τον τετραήμερο νεκρό, ότι υπερβαίνει τη φύση μας· και το ότι αγωνίασε, σταυρώθηκε και τάφηκε, ότι είναι ίδιον του προκαλύμματος της σάρκας, ενώ το ότι εθάρρησε, αναστήθηκε και αναλήφθηκε, ότι είναι ίδιον του θησαυρού της θεότητας;

Και είπε προς αυτές ο Κύριος: «Πιστέψτε, και θα δείτε τη δόξα του Θεού», διδάσκοντας ότι η πίστη είναι η αρχή των αγαθών έργων. Και βλέποντας αυτές να κλαίνε, καθώς και τους παρόντες Ιουδαίους, «συγκλονίστηκε στο πνεύμα του, και ταράχθηκε, και είπε: πού τον έχετε βάλει;» Τι σημαίνει το «συγκλονίστηκε στο πνεύμα του»; Δείξε υπομονή, αγαπητέ, και σε λίγο θα βρεις τη λύση του ζητουμένου. «Ταράχθηκε ο ίδιος», όχι όπως εμείς που ταρασσόμαστε από δειλία ή λύπη, αλλά αυτός «ταράχθηκε από μόνος του», και λέει: «Πού τον έχετε βάλει;» Άραγε αγνοούσε πού έχει ταφεί, αυτός που γνώριζε πότε είχε πεθάνει; Αλλά αναμειγνύει τα ανθρώπινα λόγια με τα θεία θαύματα, για να δείξει ότι ήταν και άνθρωπος, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Και άνθρωπος είναι, και ποιος θα τον γνωρίσει;» Και αυτό το έθεσε πρώτο για να υποδηλώσει ότι είναι και κάτι άλλο, δηλαδή Θεός. «Πού τον έχετε βάλει;» Και η Μαρία λέει: «Έλα και δες, Κύριε. Και δάκρυσε ο Ιησούς». Αλλά ποια ανάγκη υπήρχε να δακρύσει για εκείνον που επρόκειτο να αναστήσει μετά από λίγο;

Επειδή το θαύμα ήταν μεγάλο, και τέτοιο που σπάνια είχε επιτελέσει, και επρόκειτο πολλοί να πιστέψουν δι' αυτού, για να μην προκαλέσει δυσφορία στα πλήθη το ότι θα ενεργούσε χωρίς αυτούς και έτσι δεν ωφεληθούν καθόλου από το μέγεθος του θαύματος, προσελκύει πολλούς μάρτυρες με τη συγκατάβασή του, για να μη χάσει το πνευματικό θήραμα, και φανερώνει αυτό που ανήκε στην ανθρώπινη φύση· γι' αυτό δακρύζει και ταράζεται. Διότι το πένθος γνωρίζει να αναζωπυρώνει τον ψυχικό πόνο. Έπειτα, αφού επιτίμησε το πάθος (διότι η φράση «ενεβριμήσατο τω πνεύματι» αυτό ακριβώς σημαίνει), συγκράτησε την ταραχή, και έτσι ρωτά: «Πού τον έχετε βάλει;», ώστε η ερώτησή του να μη γίνει με οδυρμό. Γιατί άραγε ρωτά; Επειδή δεν ήθελε να προβάλει επιδεικτικά τον εαυτό του, αλλά να τα μαθαίνει όλα από εκείνους και να ενεργεί αφού πρώτα τον παρακαλέσουν, ώστε να απαλλάξει το σημείο από κάθε υποψία. Του λένε: «Έλα και δες». Εδάκρυσε ο Ιησούς. Βλέπεις ότι κανένα σημείο αναστάσεως δεν είχε ακόμη φανερωθεί, ούτε κατευθύνεται προς τα εκεί ως κάποιος που πρόκειται να αναστήσει, αλλά ως κάποιος που πρόκειται να δακρύσει;

Για να τους κάνει μάρτυρες του θαύματος· ώστε να μην πουν αυτό που είπαν και στην περίπτωση του τυφλού, δηλαδή ότι «Αυτός είναι» ή «Δεν είναι αυτός». Διότι τα χέρια τους και η προσέλευσή τους στο μνήμα, μαρτυρούσαν ότι είναι αυτός. Επομένως, εάν δεν είχαν παρευρεθεί, θα νόμιζαν ότι έβλεπαν φάντασμα ή κάποιον άλλον αντί γι' αυτόν. Τώρα όμως, το γεγονός ότι προσήλθαν στον τόπο και αφαίρεσαν τον λίθο, και το ότι τους επιτράπηκε να λύσουν από τα δεσμά τον σπαργανωμένο νεκρό, και το ότι οι φίλοι που τον έβγαλαν από τον τάφο τον αναγνώρισαν από τα σπάργανα ότι είναι αυτός, και το ότι οι αδελφές του δεν έλειπαν, αλλά και το ότι η μία από αυτές είπε: «Ήδη μυρίζει, διότι είναι τεταρταίος»· όλα αυτά είναι πλέον ικανά να αποστομώσουν τους αχάριστους, εφόσον έγιναν μάρτυρες του σημείου. Γι' αυτό τους προστάζει να σηκώσουν τον λίθο από τον τάφο, αποδεικνύοντας ότι αυτόν τον ίδιο ανασταίνει· γι' αυτό και ερωτά: «Πού τον έχετε βάλει;», ώστε εκείνοι που είπαν «Έλα και δες» και τον οδήγησαν εκεί, να μην έχουν το περιθώριο να πουν ότι ανέστησε κάποιον άλλον· ώστε και η φωνή και τα χέρια να μαρτυρούν (η μεν φωνή λέγοντας «Έλα και δες», τα δε χέρια επειδή σήκωσαν τον λίθο και έλυσαν τα σπάργανα)· το ίδιο και η όραση και η ακοή (αυτή επειδή άκουσε τη φωνή, και εκείνη επειδή τον είδε να εξέρχεται)· αλλά και η όσφρηση, η οποία αντιλήφθηκε τη δυσοσμία, διότι λέγει: «Ήδη μυρίζει, διότι είναι τεταρταίος». Εύλογα, λοιπόν, έλεγα ότι η γυναίκα δεν κατανοούσε τίποτα από όσα είχε πει ο Χριστός, ότι «Ακόμη κι αν πεθάνει, θα ζήσει».

Και στην περίπτωση του Λαζάρου λέει: «Πού τον έχετε βάλει;» ώστε εκείνοι που είπαν: «Έλα και δες», και ότι «Μυρίζει πλέον, διότι είναι νεκρός τέσσερις ημέρες», να μην μπορούν πια να αμφισβητήσουν ότι ανέστησε νεκρό. Βλέποντας λοιπόν τα κύμβαλα και το πλήθος, τους έβγαλε όλους έξω, και ενώπιον των γονέων θαυματουργεί, χωρίς να εισαγάγει κάποια άλλη ψυχή, αλλά επαναφέροντας την ίδια που είχε εξέλθει, και ξυπνώντας την σαν από ύπνο. Και την κρατά από το χέρι, δίνοντας πλήρη βεβαιότητα σε όσους έβλεπαν, ώστε μέσω της όρασης να προετοιμάσει τον δρόμο για την πίστη στην ανάσταση. Διότι ο μεν πατέρας έλεγε: «Επίθεσε το χέρι σου»· Αυτός όμως κάνει κάτι περισσότερο· διότι δεν το επιθέτει απλώς, αλλά, πιάνοντάς την, την ανασταίνει, δείχνοντας ότι τα πάντα είναι έτοιμα γι' Αυτόν. Και δεν την ανασταίνει μόνο, αλλά προστάζει να της δώσουν και τροφή, ώστε να μη θεωρηθεί φάντασμα αυτό που συνέβη. Και δεν της δίνει ο Ίδιος, αλλά προστάζει εκείνους· όπως ακριβώς είπε και για τον Λάζαρο: «Λύστε τον και αφήστε τον να πάει», και έπειτα από αυτά τον κάνει συνδαιτυμόνα στο τραπέζι. Επειδή πάντοτε συνηθίζει να βεβαιώνει και τα δύο, παρέχοντας την απόδειξη και του θανάτου και της αναστάσεως με απόλυτη ακρίβεια.

Γι' αυτό, λοιπόν, πρώτα λέει το εξής: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος δούλος, τον οποίο ο κύριός του θα καταστήσει υπεύθυνο στην οικία του, για να τους δίνει την τροφή στον κατάλληλο καιρό; Μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, τον οποίο, όταν έλθει ο Κύριος, θα τον βρει να πράττει έτσι. Αλήθεια σας λέω, ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του». Μήπως και αυτό το λέει επειδή έχει άγνοια; Πες μου. Διότι αν, επειδή είπε: «Ούτε ο Υιός γνωρίζει», ισχυρίζεσαι ότι έχει άγνοια, τώρα που είπε: «Ποιος άραγε», τι θα μπορούσες να πεις; Ή μήπως θα πεις ότι αγνοεί και αυτό; Μη γένοιτο. Διότι ούτε κάποιος από τους παράφρονες δεν θα το έλεγε αυτό· αν και στη μία περίπτωση θα μπορούσε να υπάρχει κάποια δικαιολογία για να το πει κανείς, εδώ όμως δεν υπάρχει ούτε καν αυτό. Και τι γίνεται όταν λέει ρωτώντας: «Πέτρε, με αγαπάς;», ούτε αυτό το γνώριζε; Ή όταν λέει: «Πού τον έχετε βάλει;». Αλλά και ο Πατέρας θα βρεθεί να προφέρει τέτοια λόγια. Διότι και ο ίδιος λέει: «Αδάμ, πού είσαι;» και «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε ενώπιόν μου. Θα κατέβω, λοιπόν, να δω, αν οι πράξεις τους ανταποκρίνονται στην κραυγή τους που φτάνει σε μένα· και αν όχι, για να το μάθω». Και αλλού λέει: «Ίσως άραγε να ακούσουν, ίσως άραγε να κατανοήσουν». Και στο Ευαγγέλιο λέει: «Ίσως θα σεβαστούν τον υιό μου»· τα οποία ήταν όλα λόγια άγνοιας.

Επέτρεψε, λοιπόν, ο Θεός στον διάβολο να κατανοήσει, ακόμη και χωρίς να του μιλήσει, ότι δεν Του διέφυγε η πονηρή βουλή και πράξη του, και σαν να του απευθύνει τον λόγο, λέει: «Από πού έρχεσαι;»· όχι επειδή ήθελε να μάθει τις κινήσεις του πονηρού (διότι πώς θα μπορούσε, Αυτός που κατέχει την άμεση γνώση των πάντων;), αλλά διότι συνηθίζει, ως επί το πλείστον, να διατυπώνει τα λεγόμενά Του με τη μορφή ερώτησης. Όπως ακριβώς και στα Ευαγγέλια ο Κύριος απευθύνει ερωτήσεις σε αυτούς που ήταν γύρω από τον Κλεόπα: «Ποιοι είναι αυτοί οι λόγοι που ανταλλάσσετε μεταξύ σας;». Και ποιος θα τολμούσε να πει ότι Εκείνος που έπλασε ξεχωριστά τις καρδιές μας έχει ανάγκη να ρωτά; Παρόμοιο είναι και το: «Πόσους άρτους έχετε;»· και αλλού, για να πιστοποιήσει την ανάστασή Του, έλεγε: «Έχετε κάτι φαγώσιμο εδώ;»· και για τον Λάζαρο ρωτούσε: «Πού τον έχετε βάλει;», Εκείνος που είχε προλάβει την είδηση και είχε προαναγγείλει τον θάνατό του. Με τον ίδιο τρόπο λοιπόν και εδώ, λέγοντας στον διάβολο: «Από πού έρχεσαι;» και «Πρόσεξες τον δούλο μου;», δεν προβάλλει λόγια άγνοιας, ούτε επιθυμεί να πληροφορηθεί για την πορεία του εχθρού, αλλά αναδεικνύει τον ίδιο τον διάβολο σε κατήγορο της δικής του ωμότητας.

Για να συντομεύσω τον λόγο, έρχεται ο Ιησούς στη Βηθανία, τον προϋπάντησαν οι αδελφές του Λαζάρου, προσπίπτουν στα γόνατα του Κυρίου κλαίγοντας και λέγοντας: Κύριε, εάν ήσουν εδώ, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μας. Άραγε δεν ήταν εκεί; Κατά το σώμα βέβαια δεν ήταν εκεί, κατά τη θεότητα όμως, όχι μόνο βρισκόταν εκεί, αλλά και στους ουρανούς. Διότι πώς γνώριζε το πότε πέθανε ο Λάζαρος, εάν δεν ήταν παρών σύμφωνα με την αόρατη δύναμη της θεότητάς Του; Και έλεγαν: Κύριε, εάν ήσουν εδώ, δεν θα πέθαινε ο αδελφός μας. Είπε δε προς αυτές ο Κύριος: Πιστέψτε, και θα δείτε τη δόξα του Θεού, διδάσκοντας ότι η πίστη είναι η απαρχή των αγαθών έργων. Και βλέποντας αυτές να κλαίνε, καθώς και τους παρευρισκόμενους Ιουδαίους, αναστέναξε βαθιά στο πνεύμα Του, ταράχθηκε και είπε: Πού τον έχετε τοποθετήσει;

Τι σημαίνει το «Ενεβριμήσατο τω πνεύματι»; Περίμενε, αγαπητέ, και μετά από λίγο θα βρεις τη λύση του ζητουμένου. Τάραξε τον εαυτό του, όχι όπως ταραζόμαστε εμείς από δειλία ή λύπη, αλλά ο ίδιος τάραξε τον εαυτό του, και λέει: «Πού τον έχετε τοποθετήσει;» Άραγε αγνοούσε πού έχει ταφεί, Εκείνος που γνώριζε πότε είχε πεθάνει;

Αλλά αναμειγνύει τα ανθρώπινα λόγια με τα θεία θαύματα, για να δείξει ότι ήταν και άνθρωπος, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης: «Και άνθρωπος είναι, και ποιος θα τον γνωρίσει;». Αυτό δε το προέταξε για να υποδηλώσει ότι είναι και κάτι άλλο, το οποίο είναι Θεός. «Πού τον θέσατε;». Και η Μαρία λέει: «Έλα, Κύριε, και δες». Και δάκρυσε ο Ιησούς. Αλλά ποια ανάγκη υπήρχε να δακρύσει για εκείνον που έμελλε μετά από λίγο να αναστήσει; Όμως δάκρυσε ο Ιησούς, για να μας υποδείξει τη συμπάθεια και τη φιλανθρωπία προς τους ομοφύλους μας· δάκρυσε ο Ιησούς, για να διδάξει με το έργο μάλλον παρά με τον λόγο το να κλαίμε μαζί με αυτούς που κλαίνε· δάκρυσε ο Ιησούς· δάκρυσε, δεν πένθησε, αποφεύγοντας αφενός το εντελώς αδάκρυτο ως σκληρό και απάνθρωπο, και απορρίπτοντας αφετέρου το υπερβολικό πένθος ως αγενές και άνανδρο· και επιβάλλοντας μέτρο στη συμπάθεια, δάκρυσε. Έρχεται στο σπήλαιο και βλέπει έναν λίθο τοποθετημένο πάνω στο μνήμα. Προστάζει τους παριστάμενους Ιουδαίους να αποκυλίσουν τον λίθο από το στόμιο του σπηλαίου. Εκείνος που λέει: «Εάν έχετε πίστη σαν κόκκο σιναπιού, θα πείτε στο βουνό τούτο, σήκω και ρίξου στη θάλασσα, και θα γίνει για εσάς»· πώς τώρα εσύ ο ίδιος αδυνατείς να αποκυλίσεις τον λίθο;

Απλός είναι ο συγγραφέας που παραθέτει μια ανεπιτήδευτη ιστορία· διότι ο Ιωάννης ήταν αλιέας. Προκειμένου, λοιπόν, να εκθέσει ένα παράδοξο έργο, δεν προσπάθησε να τέρψει με τα λόγια του τον ακροατή. Πρόσεξε αυτό που λέω: έγραψε για το θαύμα στο χωριό Βηθανία, τον τρόπο που συνέβη, τις γυναίκες που ήταν παρούσες αλλά και τις απούσες, τι ελέχθη, τι επράχθη, πού συνάντησαν τον Διδάσκαλο, πώς δάκρυσε, πώς παρακάλεσαν, πώς διαμαρτυρήθηκαν μέσα στο πένθος τους στον Δεσπότη επειδή δεν ήταν παρών όταν πέθαινε ο Λάζαρος, και δεν έκλεισε με τον λόγο του τις πύλες του θανάτου ούτε ανέκοψε τα κύματα της απώλειας· διότι, εάν ήταν παρών ο κυβερνήτης, το σκάφος θα είχε σωθεί. Και τα έγραψε αυτά καθισμένος στην Έφεσο, σε τέτοιο βαθμό ώστε, εξαιτίας της ακτημοσύνης και της πενίας του, να μη χρησιμοποιήσει ούτε καν δικό του μελάνι και χαρτί.

Πάλι ο Ιησούς βρίσκεται ανάμεσα σε πλήθος, και σε γάμο και σε πένθος, λύνοντας παντού τις δυσκολίες για όσους πιστεύουν. Όταν δε είδε το πένθος και τα δάκρυα, λέει ο Ιησούς: «Πού τον έχετε βάλει;» Γιατί ρωτάς, Δέσποτα; Ενώ δεν ήσουν παρών, γνώριζες τον θάνατο, και τώρα που είσαι παρών, δεν γνωρίζεις τον τόπο, αλλά λες: «Πού τον έχετε βάλει;»;

Αλλά ο Σωτήρας έπλυνε τα πόδια του προδότη Ιούδα, διότι βρισκόταν μαζί με τους μαθητές. Ποιος άραγε είναι ανώτερος, ο προδότης Ιούδας από τον Δεσπότη Χριστό, επειδή ο Χριστός έπλυνε τα πόδια του; Μη γένοιτο! Και τι είναι πιο ταπεινό, το να πλύνει κανείς πόδια ή το να προσευχηθεί; Αναμφίβολα το να πλύνει πόδια. Εκείνος, λοιπόν, που δεν αρνήθηκε να πράξει το ταπεινότερο, πώς θα αρνούνταν να πράξει το υψηλότερο; Αλλά τα πάντα έγιναν εξαιτίας της αδυναμίας των παριστάμενων Ιουδαίων, όπως θα αποδείξει η συνέχεια του λόγου. Αλλά και οι Ιουδαίοι, λαμβάνοντας από αυτό αφορμή για αντίρρηση, λέγουν: Πώς οι Χριστιανοί θεωρούν Θεό αυτόν που αγνοούσε ακόμη και τον τόπο όπου κειτόταν νεκρός ο Λάζαρος; Επειδή ακριβώς ο Σωτήρας έλεγε στις αδελφές του Λαζάρου, τη Μάρθα και τη Μαρία: Πού τον έχετε θέσει; Είδες, λέγει, άγνοια; Είδες αδυναμία; Αυτός που αγνόησε ακόμη και τον τόπο, αυτός είναι Θεός; Αλλά θα τους απαντήσω, όχι επειδή έτσι έχουν τα πράγματα, αλλά θέλοντας να καταντροπιάσω τον ισχυρισμό τους.

Αγνοούσε, λες, ο Χριστός, ω Ιουδαίε, επειδή είπε: «Πού τον θέσατε;»; Επομένως και ο Πατέρας αγνοούσε μέσα στον παράδεισο πού είχε κρυφτεί ο Αδάμ· διότι περιφερόταν στον παράδεισο σαν να τον αναζητά, λέγοντας: «Αδάμ, πού είσαι;», αντί του: «Πού κρύφτηκες;». Γιατί δεν ανέφερε προηγουμένως τον τόπο, από τον οποίο με παρρησία συνομιλούσε ο Αδάμ με τον Θεό; «Αδάμ, πού είσαι;». Και εκείνος τι απάντησε;

«Άκουσα τη φωνή σου καθώς περπατούσες στον παράδεισο, και φοβήθηκα, επειδή είμαι γυμνός, και κρύφτηκα». Εάν αυτήν, ω Ιουδαίε, την αποκαλείς άγνοια, τότε αποκάλεσε άγνοια και εκείνη· διότι ο Χριστός έλεγε στη Μάρθα και στη Μαρία: «Πού τον έχετε τοποθετήσει;»

Διότι τίποτα δεν ανατρέπει τόσο πολύ τη ζωή των ανθρώπων, όσο το να πιστεύει κανείς γρήγορα στους λογισμούς. Αυτό έλεγε προφητεύοντας και ο προφήτης Δαβίδ: «Αυτόν που κακολογούσε κρυφά τον πλησίον του, αυτόν τον εξεδίωκα». Είδες πώς δεν υπήρχε άγνοια στον Σωτήρα όταν είπε, «Πού τον έχετε βάλει;», όπως ακριβώς δεν υπήρχε ούτε στον Πατέρα όταν είπε στον Αδάμ, «Πού είσαι;», ή στον Κάιν, «Πού είναι ο αδελφός σου ο Άβελ;», ή στο «Θα κατέβω να δω αν ενεργούν σύμφωνα με την κραυγή τους που έρχεται προς εμένα· και αν όχι, για να το μάθω»; Επομένως, είναι πλέον ώρα να παραταχθούμε απέναντι σε εκείνους που ισχυρίζονται ότι ο Χριστός προσευχήθηκε από αδυναμία για να αναστήσει τον Λάζαρο. Σας παρακαλώ λοιπόν, αγαπητοί, να προσέξετε με κάθε ακρίβεια. Πέθανε λοιπόν ο Λάζαρος, και ο Ιησούς δεν βρισκόταν σε εκείνους τους τόπους, αλλά στη Γαλιλαία, και έλεγε στους μαθητές του: «Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί». Εκείνοι όμως, νομίζοντας ότι μιλάει για τον φυσικό ύπνο, του λένε: «Κύριε, αν έχει κοιμηθεί, θα γίνει καλά». Τότε ο Ιησούς τους λέει ξεκάθαρα: «Ο Λάζαρος πέθανε». Έρχεται λοιπόν ο Σωτήρας στα Ιεροσόλυμα, στον τόπο όπου βρισκόταν ο Λάζαρος, και τον συναντά η αδελφή του Λαζάρου, και του λέει: «Κύριε, αν ήσουν εδώ, δεν θα είχε πεθάνει ο αδελφός μου». «Αν ήσουν εδώ». Ασθενείς, ω γυναίκα.

Έχεις πίστη; Τα έχεις όλα· δεν έχεις πίστη, αλλά είσαι βασιλιάς; Σε τίποτα δεν σε ωφελεί η βασιλεία. Αλλά δεν έχω ξεχάσει την υπόσχεσή μου. Προσκλήθηκε λοιπόν ο Ιησούς σε γάμο. Όταν όμως έφθασε Εκείνος, δεν είχαν κρασί· Του λέει η μητέρα Του: Δεν έχουν κρασί. Της λέει ο Ιησούς: Πήγαινε, γυναίκα· διότι δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου. Και αφού τα είπε αυτά ο Ιησούς λέει: Γεμίστε τις υδρίες με νερό. Και γέμισαν τις υδρίες με νερό, και μετέτρεψε το νερό σε κρασί. Αλλά γιατί είπε: Γεμίστε τις υδρίες με νερό; Άραγε Εκείνος που με τον λόγο Του δημιούργησε τον ουρανό και θεμελίωσε τη γη και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, του Οποίου το βλέμμα ξηραίνει τις αβύσσους, τον Οποίο φρίττει και τρέμει όλη η κτίση των επουρανίων, των επιγείων και των καταχθονίων, δεν μπορούσε να γεμίσει τις υδρίες με έναν λόγο; Αλλά λέει: Αντλήστε νερό. Γιατί; Εγώ λέω, ώστε, εάν τυχόν το αρνηθούν, τα ίδια τα χέρια τους που το άντλησαν και οι ώμοι τους που σήκωσαν το νερό, να τους ελέγξουν· επειδή και στην περίπτωση του Λαζάρου έπραξε το ίδιο. Πριν φθάσει στον τόπο εκείνο, λέει στους μαθητές: Ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί· έπειτα, όταν ήλθαν οι αδελφές του Λαζάρου και Του λένε ότι ο Λάζαρος πέθανε, τους λέει: Πού τον έχετε τοποθετήσει; Και εκείνες Του λένε: Έλα και δες. Ω, καινά και παράδοξα πράγματα! Πριν από λίγο έλεγες στους μαθητές ότι ο Λάζαρος πέθανε, και τώρα λες: Πού τον έχετε τοποθετήσει;

Προαναγγέλλεις τον θάνατο στους μαθητές σου, και δεν γνωρίζεις τον τόπο; Το γνώριζε, αλλά το έλεγε εξαιτίας των Ιουδαίων, επειδή ήταν αγνώμονες· ώστε το να πει: «Πού τον έχετε βάλει;» δεν ήταν εκδήλωση άγνοιας. Επειδή και στον παράδεισο έλεγε στον Αδάμ: «Αδάμ, πού είσαι;». Άραγε λοιπόν δεν γνώριζε πού βρισκόταν; Αλλά επειδή τους έλεγε ο διάβολος ότι: «Την ημέρα που θα φάτε από το δέντρο αυτό, θα γίνετε σαν θεοί», εκείνοι υπέθεσαν ότι πρόκειται να γίνουν θεοί. Και γι' αυτό του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;», αφού έφαγες, πάλι άνθρωπος παρέμεινες· γι' αυτό του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;». Έτσι έπραξε και στην περίπτωση του Λαζάρου. Όταν πλησίασε στο μνήμα, λέει στους Ιουδαίους: «Σηκώστε τον λίθο από το μνήμα»· και τον σήκωσαν. Του λέει η αδελφή του Λαζάρου: «Κύριε, ήδη όζει· διότι είναι τετραήμερος».

Ως προς αυτά που έχουν γραφτεί με ανθρωποπρεπή τρόπο για τον Σωτήρα Χριστό, είτε πρόκειται για λόγια είτε για πράξεις, υπάρχουν έξι τρόποι. —α' Ορισμένα από αυτά έχουν πραχθεί και λεχθεί σύμφωνα με τη φύση και κατά θεία οικονομία, όπως η γέννηση από την Παρθένο, η σωματική αύξηση και προκοπή με την ηλικία, η πείνα, η δίψα, ο κόπος, τα δάκρυα, ο ύπνος, το τρύπημα από τα καρφιά, ο θάνατος και τα παρόμοια, όσα δηλαδή αποτελούν φυσικά και αδιάβλητα πάθη. Διότι σε όλα αυτά υπάρχει μεν συνένωση του θείου με το ανθρώπινο, πλην όμως πιστεύεται ότι ανήκουν αληθινά στο σώμα, ενώ η θεία φύση δεν υφίσταται τίποτε από αυτά, αλλά μέσω αυτών οικονομεί τη δική μας σωτηρία. —β' Άλλα πάλι γίνονται κατά προσποίηση, όπως η ερώτηση «πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;», η πορεία προς τη συκιά, η υπεκφυγή ή αλλιώς η αναχώρηση, η προσευχή, και το ότι «προσποιήθηκε ότι θα προχωρούσε πιο πέρα».

Και αφού είπε αυτό, λέει: Γεμίστε τις υδρίες με νερό. Και έπραξαν όπως πρόσταξε, και απλώνοντας το χέρι Του, μετέτρεψε το νερό σε οίνο. Γιατί όμως είπε: Γεμίστε τις υδρίες με νερό; Άραγε, Εκείνος που με έναν λόγο δημιούργησε τον ουρανό και θεμελίωσε τη γη, και όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, του οποίου το βλέμμα ξηραίνει τις αβύσσους, τον οποίο τρέμει και φρίττει όλη η κτίση των επουρανίων και των επιγείων, δεν μπορούσε να γεμίσει τις υδρίες με έναν λόγο Του; Αλλά λέει: Αντλήστε νερό. Ώστε εάν, λέει, το αρνηθούν, τα χέρια τους που το άντλησαν και οι ώμοι τους που το βάσταξαν, να τους ελέγξουν. Το ίδιο έπραξε και στην περίπτωση του Λαζάρου. Όταν ήλθαν οι αδελφές του Λαζάρου λέγοντας ότι ο Λάζαρος πέθανε, τους λέει ο Ιησούς: Πού τον έχετε βάλει;

Του λένε: «Έλα και δες». Ω, τι πρωτοφανή και παράδοξα γεγονότα! Είπες ότι ο Λάζαρος πέθανε, και τώρα λες: «Πού τον έχετε τοποθετήσει;». Προανήγγειλες τον θάνατό του στους μαθητές σου, και δεν γνωρίζεις τον τόπο; Αλλά τα λέω αυτά εξαιτίας των Ιουδαίων, επειδή είναι αγνώμονες. Διότι, μόλις πλησίασε στο μνήμα, λέει στους Ιουδαίους: «Σηκώστε τον λίθο από το μνημείο».

Ποιας βουλής λοιπόν είχε ανάγκη αυτή; Ή ποιου πράγματος από όσα ακολουθούν τη βουλή, αυτή που γνωρίζει τα πάντα, όπως αναφέραμε; Εάν όμως έχει γραφτεί ότι κάποτε ο Κύριος πεινούσε και πλησίασε σε μια συκιά που δεν είχε καρπό, μήπως τυχόν βρει κάτι σε αυτήν, και δεν βρήκε τίποτε άλλο παρά μόνο φύλλα, ένας τέτοιος τρόπος συμπεριφοράς του Λόγου έγινε κατά φαινομενική εντύπωση, όπως ακριβώς θα το είχε υποθέσει ίσως κάποιος που θα έβλεπε την πορεία του προς τη συκιά, χωρίς όμως να γνωρίζει τον σκοπό της θείας οικονομίας. Διότι ποιος, ακόμη και από τους πιο συνηθισμένους ανθρώπους, θα αγνοούσε το ολοφάνερο, αφού δεν ήταν η εποχή των σύκων; Αλλά, προκειμένου να αποδείξει την κατάλληλη στιγμή ο Παντοδύναμος ότι δεν διαθέτει μόνο ευεργετική, αλλά και τιμωρητική δύναμη, και ότι αν ήθελε, θα μπορούσε μόνο με τον λόγο Του να ξηράνει αυτούς που Τον σταύρωσαν, ο Σοφός και Φιλάνθρωπος θέτει την πείνα και την προσέγγιση στη συκιά ως προηγηθέντα στοιχεία για μια τέτοια επίδειξη. Για τον λόγο αυτόν, μάλιστα, και η πείνα ήταν ασυνήθιστη, αφού ήταν πρωί, ακριβώς όπως το είχε θελήσει. Επομένως, η μετάβαση προς τη συκιά, όπως ομοίως και η ερώτηση για τον Λάζαρο, δηλαδή πού είχε τοποθετηθεί ως νεκρός, και κάθε τι παρόμοιο, δεν αποτελούν δείγματα άγνοιας, αλλά θείας οικονομίας και κατάλληλης συγκατάβασης.

50. Τι λοιπόν; Δεν είναι και η γνώση διπλή ως προς τον Χριστό; Διότι, ως Θεός γνωρίζει τα πάντα και πριν από τη γένεσή τους, έτσι, ενώ βρισκόταν κάπου μακριά, προανήγγειλε στους μαθητές την κοίμηση του φίλου του ως Θεός· όταν όμως παρευρέθηκε και πλησίασε στον τάφο, ρωτά: Πού τον έχετε βάλει;, φανερώνοντας τα μέτρα της δικής μας φύσης.

Αφού εξέθεσε με συντομία αυτά και άλλα παρόμοια, και αφού ανέπτυξε εκτενέστερα την προτροπή, ολοκληρώνει τον παρόντα λόγο. Γράφει επίσης έναν άλλο λόγο κατά των Αγνοητών. Αναφέρει δε ότι το δόγμα αυτό το κίνησαν κάποιοι μοναχοί από την έρημο των Ιεροσολύμων, οι οποίοι παρασύρθηκαν στο να αποδώσουν άγνοια στον Κύριό μας Ιησού Χριστό εξαιτίας όσων είπε ο ίδιος: «Πού έχετε βάλει τον Λάζαρο;» και: «Κανείς δεν γνωρίζει εκείνη την ώρα ή την ημέρα, ούτε ο Υιός», καθώς και από άλλα παρόμοια λόγια.

Αλλά αν το «Πού τον βάλατε;» έπεισε τους απαίδευτους να κατηγορήσουν τον Χριστό για άγνοια, πώς δεν θα επιρρίψουν την ίδια άγνοια και στον Πατέρα, όταν ρωτάει και λέει προς τον Αδάμ: «Πού είσαι;» και προς τον αδελφοκτόνο: «Πού είναι ο Άβελ ο αδελφός σου;» και: «Η κραυγή των Σοδόμων και της Γομόρρας πλήθυνε, και οι αμαρτίες τους είναι πάρα πολύ μεγάλες· θα κατεβώ, λοιπόν, να δω αν ολοκληρώνουν τα έργα τους σύμφωνα με την κραυγή τους· και αν όχι, για να το μάθω». Ρωτάει όμως και ο Ιησούς το δαιμόνιο: «Ποιο είναι το όνομά σου;» Και εκείνο αποκρίνεται: «Λεγεώνα είναι το όνομά μου, διότι είμαστε πολλοί». Αλλά και στους τυφλούς λέει: «Τι θέλετε να σας κάνω;» Και πώς δεν είναι φανερό ότι αυτά δεν προέρχονταν από άγνοια, αλλά από τη μία ρωτάει, θέλοντας να υποδείξει στους μαθητές από το ίδιο το δαιμόνιο το πλήθος εκείνων που κατοικούσαν μέσα, ώστε να μάθουν ότι ήδη έχει κατανικήσει και τους πολλούς, ενσταλάζοντας τους πίστη και θάρρος για να πατούν πάνω σε φίδια και σκορπιούς και πάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού. Τους τυφλούς πάλι τους ρωτάει, οικονομώντας τα πράγματα έτσι ώστε το αίτημα να προέλθει από τους ίδιους· διότι όσο περισσότερο λαμβάνουμε την ωφέλεια ζητώντας την, τόσο βαθύτερα δεχόμαστε την αίσθηση της ευεργεσίας.

Διότι, εάν είχε έλθει ο Λυτρωτής, θα αναζητούσε τον δούλο του· εάν είχε λάμψει η ημέρα, δεν θα φώτιζε σε ακατάλληλη ώρα· εάν πράγματι είχε εμφανιστεί ο Ποιμένας, θα καλούσε τον αμνό. Ρώτησε κάποτε: «Πού έχετε θέσει τον Λάζαρο;» Και τώρα δεν είπε: «Πού αφήσατε τον Θωμά;», αλλά λησμόνησε αυτόν που ήθελε να πεθάνει μαζί του;

Όταν, λοιπόν, ο Ιησούς την είδε να κλαίει, και τους Ιουδαίους που είχαν έλθει μαζί της να κλαίνε, συγκλονίστηκε βαθιά στο πνεύμα του, ταράχθηκε και είπε: