Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 11:39

Του ιδίου αγίου Αθανασίου από την επιστολή προς τον Γερμανό, της οποίας η αρχή είναι: «Αφού ανέγνωσα αυτά που γράφτηκαν τώρα». Ερωτά ανθρωπίνως πού κείτεται ο Λάζαρος —διότι ήταν άνθρωπος— τον ανασταίνει όμως θεϊκώς —διότι ήταν και Θεός. Γι' αυτό, ας μη γελά κανείς αναφέροντας ότι υπήρξε παιδί και κάνοντας λόγο για ηλικία, για σωματική αύξηση, για το ότι έφαγε, ήπιε και έπαθε, για να μην καταλήξει, αρνούμενος τα ιδιώματα του σώματος, να αρνηθεί ολοκληρωτικά και τη θεία οικονομία Του για εμάς. Διότι, όπως ακριβώς γεννήθηκε ως άνθρωπος όχι σύμφωνα με τη φυσική ακολουθία, έτσι ήταν φυσικό επακόλουθο, εφόσον προσέλαβε σώμα, να φανερώνει τα ιδιώματα του σώματος, ώστε να μην επικρατήσει η φαντασία του άθεου Μανιχαίου.

Την επόμενη ημέρα λοιπόν, εγώ ο Κλήμης, ενώ ήταν ακόμα νύχτα, ξύπνησα και, μαθαίνοντας ότι ο Πέτρος ήταν ήδη ξύπνιος και συζητούσε περί θεοσεβείας με τους παρευρισκόμενους, οι οποίοι ήταν δεκαέξι και των οποίων τα ονόματα αποφάσισα να παραθέσω για να γνωρίζεις ποιοι ήταν: πρώτος ο Ζακχαίος, ο πρώην τελώνης, και ο Σοφωνίας ο αδελφός του, ο Ιώσηφος και ο σύντροφός του ο Μιχαίας, προσέτι δε ο Θωμάς και ο Ελιέζερος οι δίδυμοι, και ο Αινέας ο ιερέας, και ο Λάζαρος ο ιερέας, τον οποίο ανέστησε εκ νεκρών μετά από τέσσερις ημέρες ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και ο Ελισσαίος και ο Βενιαμίν του Σαφρά, ομοίως ο Ρούβιλος και ο Ζαχαρίας οι οικοδόμοι, ο Ανανίας και ο Αγγαίος οι Ιαμμινοί, και ακόμη ο Νικήτης και ο Ακύλας οι εταίροι, εισήλθα κι εγώ και, αφού τον χαιρέτησα, κάθισα καθώς μου το υπέδειξε.

Διότι εκείνοι που ασκούν την ανώτατη φιλοσοφία και όσοι απολαμβάνουν λαμπρή υπόληψη δακρύζουν πάρα πολύ δύσκολα, καθώς αντιμετωπίζουν θαρραλέα κάθε συμφορά. Οι Ιουδαίοι νόμιζαν ότι δάκρυσε εξαιτίας του θανάτου του Λαζάρου, αυτός όμως δάκρυσε επειδή σπλαχνίστηκε ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, μη κλαίγοντας μόνο για τον Λάζαρο, αλλά αναλογιζόμενος αυτό που είχε συμβεί σε όλους, ότι δηλαδή ολόκληρη η ανθρωπότητα έχει υποταχθεί στον θάνατο, έχοντας δικαίως υποπέσει σε μια τέτοια τιμωρία. Άλλοι όμως, πληγωμένοι από τον φθόνο, δεν έλεγαν τίποτα καλό· διότι δεν κατηγορούσαν πραγματικά τον Κύριο επειδή επέτρεψε να πεθάνει ο Λάζαρος —καθώς αυτό θα ήταν γνώρισμα ανθρώπων που πίστευαν ότι μπορούσε να ανακόψει τον θάνατο— αλλά σχεδόν έλεγαν το εξής: «Πού είναι η δύναμή σου, ω θαυματουργέ; Διότι, ιδού, ενώ δεν το ήθελες, πέθανε αυτός που αγαπούσες. Διότι το ότι τον αγαπούσες, είναι φανερό από το ότι δακρύζεις. Αν, λοιπόν, το έργο με τον τυφλό προερχόταν από τη δική σου δύναμη, θα μπορούσες να ανακόψεις και τον θάνατο, πράγμα που και αυτό είναι πέρα από την ανθρώπινη φύση». Το έλεγαν αυτό, λοιπόν, χαιρέκακα, επειδή έβλεπαν από τα γεγονότα τη δόξα του κατά κάποιον τρόπο να ακυρώνεται. <Ο Ιησούς, λοιπόν, συγκλονισμένος και πάλι βαθιά μέσα του, έρχεται στο μνημείο· ήταν δε σπήλαιο, και ένας λίθος βρισκόταν πάνω του. Λέει ο Ιησούς: Σηκώστε τον λίθο.> Εδώ ως «εμβρίμηση» κατανοούμε τη θέληση που εκδηλώνεται με εξουσία συνοδευόμενη από εσωτερική κίνηση· και το γεγονός ότι επιτίμησε αυστηρότερα τη λύπη και το δάκρυ που επρόκειτο να χυθεί εξαιτίας της λύπης.

Δεν αποκύλισε δε τον λίθο ο ίδιος για δύο λόγους: πρώτον, για να διδάξει ότι είναι περιττό να θαυματουργεί κανείς σε όσα δεν είναι αναγκαία· και δεύτερον, διότι ο ίδιος μεν ανασταίνει τους νεκρούς, θα παρασταθούν όμως για να υπηρετήσουν το έργο οι άγγελοι, τους οποίους σε άλλο σημείο ο Κύριος αποκαλεί παραβολικά θεριστές. <Του λέει η αδελφή του νεκρού, η Μάρθα: Κύριε, ήδη μυρίζει· διότι είναι τέσσερις ημέρες νεκρός.> Τα μεγάλα κατορθώματα συνηθίζεται να αντιμετωπίζονται με απιστία, και στα υπέρλογα γεγονότα είναι φυσικό να μην εκδηλώνεται αμέσως θαυμασμός· αυτό νομίζω ότι συνέβη και στην αγαθή Μάρθα· διότι την εγκαταλείπει η ασφάλεια της πίστεως λόγω του υπερβολικού μεγέθους του γεγονότος, και το παράδοξο της ελπίδας την εκτρέπει από τον ορθό λογισμό· και δεν είναι καθόλου παράξενο αν, ενώ ομολόγησε την πίστη της, κλυδωνίζεται πάλι από ολιγοπιστία μπροστά στην υπερβολή του θαύματος. Ή ίσως, επειδή τιμούσε υπερβολικά τον Χριστό, είπε το «Ήδη μυρίζει», για να μην αηδιάσει Εκείνος από τη δυσωδία του νεκρού· ή το λέει αυτό από συστολή.

Τι λοιπόν; θα πει κάποιος, χαθήκαμε επειδή εξαπατηθήκαμε· άραγε δεν υπάρχει πλέον σωτηρία; πέσαμε· άραγε δεν υπάρχει δυνατότητα να σηκωθούμε; τυφλωθήκαμε· άραγε δεν υπάρχει δυνατότητα να αναβλέψουμε; γίναμε χωλοί· άραγε δεν υπάρχει δυνατότητα να περπατήσουμε ξανά σωστά; και για να μιλήσουμε συντομότερα, πεθάναμε· άραγε δεν υπάρχει δυνατότητα να αναστηθούμε; Εκείνος που ανέστησε τον τετραήμερο Λάζαρο που ήδη μύριζε, άνθρωπε, άραγε δεν θα αναστήσει πολύ πιο εύκολα εσένα που είσαι ζωντανός; Εκείνος που έχυσε το τίμιο αίμα Του για χάρη μας, ο Ίδιος θα μας λυτρώσει από την αμαρτία. Ας μην απελπίζουμε τους εαυτούς μας, αδελφοί· ας μην ρίχνουμε τους εαυτούς μας σε ανέλπιστη κατάσταση.

Αλλά αυτό που έλειπε από τον νεκρό, αυτό συμπληρώθηκε από τις γνήσιες αδελφές του. Διότι, όταν ήλθε ο Κύριος, έπεσε στα πόδια του η αδελφή του· και όταν Εκείνος είπε: «Πού τον έχετε θέσει;», και εκείνη αποκρίθηκε: «Κύριε, ήδη μυρίζει άσχημα, διότι είναι τέσσερις ημέρες στον τάφο», λέει ο Κύριος: «Εάν πιστέψεις, θα δεις τη δόξα του Θεού»· σαν να έλεγε: εσύ αναπλήρωσε αυτό που λείπει από την πίστη του νεκρού. Και τόσο πολύ ίσχυσε η πίστη των αδελφών, ώστε ανακάλεσε τον νεκρό από τις πύλες του άδη. Έπειτα, αν άλλοι, πιστεύοντας για χάρη άλλων, μπόρεσαν να τους αναστήσουν από τους νεκρούς, εσύ, εάν πιστέψεις ειλικρινά για τον εαυτό σου, δεν θα ωφεληθείς πολύ περισσότερο; Αλλά ακόμη και αν είσαι άπιστος ή ολιγόπιστος, ο Κύριος είναι φιλάνθρωπος, δείχνει συγκατάβαση σε σένα που μετανοείς. Μόνο πες και εσύ με ευγνωμοσύνη: «Πιστεύω, Κύριε, βοήθησε την απιστία μου». Εάν πάλι νομίζεις ότι είσαι πιστός, αλλά δεν έχεις ακόμη την τελειότητα της πίστεως, έχεις και εσύ ανάγκη να πεις όπως οι Απόστολοι: «Κύριε, πρόσθεσέ μας πίστη». Διότι ένα μέρος το έχεις από τον εαυτό σου, αλλά το μεγαλύτερο μέρος το λαμβάνεις από Εκείνον.

Ε΄. Τι λοιπόν; Θα πει κάποιος: Χαθήκαμε; Είναι η αμαρτία τόσο φοβερή, και δεν υπάρχει σωτηρία; Πέσαμε, και δεν μπορούμε να σηκωθούμε; Τυφλωθήκαμε, και δεν μπορούμε να ξαναδούμε; Κουτσαθήκαμε, και δεν μπορούμε να περπατήσουμε και πάλι σωστά; Για να το πούμε με λίγα λόγια: πεθάναμε, δεν υπάρχει δυνατότητα να αναστηθούμε; Άραγε Εκείνος που ανέστησε τον τετραήμερο Λάζαρο ο οποίος ήδη μύριζε, δεν μπορεί να μας αναστήσει; Εκείνος που έχυσε το τίμιο αίμα Του για εμάς, δεν μπορεί να μας ελευθερώσει από την αμαρτία; Ας μην απελπιστούμε για τον εαυτό μας, αδελφοί, ας μην τον εγκαταλείψουμε. Διότι είναι φοβερό πράγμα να μην πιστεύει κανείς στη μετάνοια. Εκείνος που δεν προσδοκά τη σωτηρία, αυξάνει τα κακά, ενώ εκείνος που ελπίζει στη θεραπεία, εύκολα πλέον προφυλάσσει τον εαυτό του. Ο ληστής που δεν περιμένει συγχώρηση, φτάνει σε μεγαλύτερη απόγνωση· αν όμως έχει ελπίδα, πολλές φορές οδηγείται στη μετάνοια. Έπειτα, το μεν φίδι αποβάλλει το παλιό του δέρμα· εμείς δεν θα αποβάλουμε την αμαρτία; Και η γεμάτη αγκάθια γη, όταν καλλιεργηθεί, μεταβάλλεται σε καρποφόρα· εμείς που διδασκόμαστε, δεν θα γίνουμε καλύτεροι;

Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος έφτυσε στη γη και έκανε πηλό; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος ανάγκασε τα μάτια από τον πηλό να αναβλέψουν; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος έκλαψε στο μνημείο του Λαζάρου; Και αν δεν ήταν Θεός, ποιος έβγαλε έξω με πρόσταγμα τον τετραήμερο νεκρό; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιος κάθισε πάνω στο πουλάρι; Και αν δεν ήταν Θεός, προς προϋπάντηση ποιου έβγαιναν τα πλήθη με δόξα; Αν δεν ήταν σάρκα, ποιον συνέλαβαν οι Ιουδαίοι;

Εάν δε πάλι πει «πού βάλατε τον Λάζαρο;» ομιλώντας ανθρωποπαθώς, και για την αιμορροούσα «ποιος με άγγιξε;» ή «ποιον ζητάτε;» ή «ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του Ανθρώπου;» ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν» ή «πρόκοβε σε ηλικία και σοφία» ή «προτού να μάθει το παιδί να καλεί πατέρα ή μητέρα», δεν βλέπεις από αυτήν την ίδια την υπόθεση την υπεροχή της γνώσης, ότι δηλαδή αυτές οι διηγήσεις αναφέρονται στη σάρκα και την ανθρώπινη φύση; Διότι όσα στην Παλαιά Διαθήκη προέρχονται από το πρόσωπο του Θεού και Πατέρα και λέγονται συγκαταβατικά για να πειστούν οι άνθρωποι, τα οποία εμπεριέχουν φαινομενική άγνοια, χωρίς όμως να είναι άγνωστα στον Θεό, αυτά ήλθε ο Λόγος και τα εκπλήρωσε, ώστε να πληρωθεί το ρηθέν: «ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». «Πού βάλατε τον Λάζαρο;» ρωτούσε όταν βρέθηκε κοντά στον τόπο· προτού όμως έλθει στον τόπο, χωρίς να το έχει ακούσει από κανέναν, έλεγε στους μαθητές του: «ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί». Εκείνος λοιπόν που, απέχοντας τόσο πολύ λόγω της οδοιπορίας από τον τόπο, γνώριζε ότι πέθανε ο Λάζαρος, έχοντας πλέον φτάσει στον τόπο το αγνοούσε; Όχι βέβαια, αλλά ήθελε να δείξει ότι έκανε όλα αυτά, επειδή κανείς δεν τον πίστευε ακόμη απόλυτα, προκειμένου να φανερώσει τη μεγάλη φιλανθρωπία της ευσπλαχνίας του προς εμάς. Διότι έπρεπε εκείνες να μην πουν «είναι τεταρταίος, ήδη όζει», ούτε να πάνε και να δείξουν τον τάφο, αλλά να πουν: τα πάντα γνωρίζεις και, εάν θέλεις, θα ζήσει. Για τον λόγο αυτόν και δάκρυσε για την πώρωση των ανθρώπων.

Ή μήπως και τα πόδια δένεις νεκροπρεπώς Εκείνου που χάρισε το βάδισμα στα ακίνητα πόδια; Άραγε και πάνω σε κλίνη σηκώνεις Εκείνον που πρόσταξε τον παράλυτο: «Σήκωσε το κρεβάτι σου και περπάτα»; Άραγε και μύρα χύνεις πάνω στο ουράνιο μύρο, σε Εκείνον που κένωσε τον εαυτό του και αγίασε τον κόσμο; Άραγε τολμάς να σκουπίσεις εκείνη την πλευρά του θείου σώματος του Ιησού που ακόμη αιμορραγεί, του Θεού που θεράπευσε την αιμορροούσα; Άραγε και με νερό ξεπλένεις το σώμα του Θεού, Εκείνου που ξέπλυνε τους πάντες και χάρισε τον καθαρμό; Ποιες λαμπάδες άραγε θα ανάψεις στο φως το αληθινό, σε Αυτόν που φώτισε κάθε άνθρωπο; Και ποιες επιτάφιες ωδές θα ψάλεις σε Εκείνον που ακατάπαυστα υμνείται από κάθε ουράνια στρατιά; Άραγε χύνεις δάκρυα ως για νεκρό, για Εκείνον που δάκρυσε και ανέστησε τον τετραήμερο νεκρό Λάζαρο; Άραγε και θρηνείς για Εκείνον που χαρίζει σε όλους τη χαρά και διέλυσε τη λύπη της Εύας;

Εάν δε εν Χριστώ προφήτευσε το «ξύπνησε εσύ που κοιμάσαι και ανάστα από τους νεκρούς, και θα σε φωτίσει ο Χριστός», άραγε το πρωτότυπο είχε εκπληρωθεί μέσω του Λαζάρου και των άλλων, για τον οποίο οι ίδιοι αμφέβαλλαν, η Μάρθα και η Μαρία λέγοντας «ήδη όζει, είναι τεταρταίος» και οι άνθρωποι του αρχισυνάγωγου λέγοντας «μην ενοχλείτε πλέον τον δάσκαλο» και ο Ίδιος λέγοντας «μη φοβάστε· διότι δεν πέθανε, αλλά κοιμάται». Διότι σαφώς έκτοτε το κήρυγμα διακήρυττε ότι η ανάσταση θα συμβεί διά του Χριστού και υποδείκνυε την εξουσιαστική Του ευχέρεια, προκειμένου να καταδείξει τη δύναμη του Χριστού, ότι δηλαδή, όπως για τον άνθρωπο είναι εύκολο να εγείρει μέσω της φωνής όχι τον αποθανόντα αλλά αυτόν που κοιμάται, έτσι και για τον Χριστό ήταν απολύτως εύκολο το να πει: «Λάζαρε, δεύρο έξω» και το «κουμί κουμί ταλιθά», δηλαδή, ανάστηθι παιδί μου. Μέσω αυτών και με εναργείς αποδείξεις φανέρωσε ο Λόγος την κλήση μας από τα νεκρά έργα και τον βαρύ ύπνο ημών που άλλοτε κοιμόμασταν, καθώς ο Χριστός μάς εγείρει και μέσω της κλήσης μάς φωτίζει· η οποία έχει γίνει ως δεύτερη αυτή κατάσταση. Το δε τέλειο και καθολικό προσδοκάται, όταν ο Ίδιος που λέει «εγώ ειμί η ανάστασις», θα καλέσει τους πάντες και θα τους αναστήσει κατά το σώμα και την ψυχή και θα τους φωτίσει κατά τη μέλλουσα παρουσία Του. 〈γ〉 〈και〉 〈λη〉 〈σχόλιον〉. «

Αυτός, σύμφωνα με την προφητεία που αναφερόταν στο πρόσωπό του, είπε σε όσους βρίσκονταν στα δεσμά να βγουν έξω· άμεσα μεν, όπως στην περίπτωση του Λαζάρου, τον οποίο, ενώ ήταν δεμένος με τα σάβανα και βρισκόταν στο μνήμα για τέσσερις ημέρες, λέγοντάς του «Λάζαρε, δεύρο έξω» («Λάζαρε, έλα έξω»), τον άφησε να φύγει ελεύθερος· κατά μία πνευματική δε έννοια στην περίπτωση της θυγατέρας του Αβραάμ, την οποία είχε δέσει ο Σατανάς για δεκαοχτώ χρόνια, την οποία επίσης, αφού την απάλλαξε από την ασθένεια, την απέλυσε υγιή· γενικότερα δε, όταν σε όλους όσοι ήταν σφιγμένοι με τις αλυσίδες των δικών τους αμαρτιών, παρείχε την άφεση των προηγούμενων αμαρτημάτων τους, εφόσον μόνο αυτός έχει την εξουσία να συγχωρεί αμαρτίες. Σε αυτούς, ακόμη και τώρα, μέσω της διδασκαλίας του, τους παραγγέλλει να βγουν από τα προηγούμενα δεσμά, λέγοντας στον καθένα: «Ιδού, έγινες καλά, μην αμαρτάνεις πλέον». Επιπλέον, ακόμη και τώρα προστάζει σε αυτούς που είναι έως τώρα θαμμένοι στην άγνοια και την πονηρία να αποκαλυφθούν, καθότι είναι ο Λόγος του Θεού, ο οποίος ερευνά καρδιές και νεφρούς, και είναι κριτής των προθέσεων και των σκέψεων της καρδιάς. Και για να προχωρήσουμε όσο το δυνατόν πιο σύντομα, εφαρμόζοντας και τα προηγούμενα σε όσα λέγονται για τον Χριστό, θα τα εξετάσουμε από την αρχή και θα εκθέσουμε και εμείς τη βαθύτερη έννοιά τους.

Και ας αναλογιστούμε, βεβαίως, πόσων και ποιων παράδοξων έργων έγινε δημιουργός, έχοντας ζήσει ανάμεσα στους ανθρώπους, πότε καθαρίζοντας με θεϊκή δύναμη όσους είχαν λεπρό σώμα, πότε εκδιώκοντας με την προσταγή του λόγου του τους δαίμονες που κατοικούσαν στους ανθρώπους, και άλλοτε πάλι δωρίζοντας άφθονα τη θεραπεία σε όσους νοσούσαν και καταπονούνταν από παντοειδείς ασθένειες. Και κάποτε είπε σε έναν παραλυτικό: «Σήκω, πάρε το κρεβάτι σου και περπάτα», και εκείνος έπραξε αυτό που του προστάχθηκε. Σε τυφλούς, επίσης, άλλοτε χάριζε την ικανότητα να βλέπουν το φως. Κάποτε, μάλιστα, μια αιμορροούσα γυναίκα, η οποία βασανιζόταν από την πάθηση για μακρά περίοδο ετών, επειδή έβλεπε αμέτρητα πλήθη να τον κυκλώνουν και να μην της επιτρέπουν καθόλου να πλησιάσει, να γονατίσει και να ζητήσει την απαλλαγή από την πάθησή της, βάζοντας στον νου της απλώς και μόνο να αγγίξει την άκρη του ιματίου του, εισχώρησε κρυφά στο πλήθος, και πιάνοντας το κράσπεδο, ταυτόχρονα έλαβε και τη θεραπεία των δεινών της και έγινε αμέσως καλά στην υγεία της, αποκομίζοντας το μέγιστο δείγμα της ένθεης δύναμης του Σωτήρα μας. Κάποιος άλλος πάλι, βασιλικός αξιωματούχος, που είχε το παιδί του βαριά άρρωστο, αφού έπεσε στα πόδια του Ιησού, το έλαβε πίσω αμέσως υγιές· και ένας άλλος την κόρη του, ο οποίος ήταν αρχισυνάγωγος των Ιουδαίων, αν και αυτή είχε ήδη πεθάνει. Τι ανάγκη υπάρχει να πούμε πώς ένας άλλος, τέσσερις ημέρες νεκρός, αναστήθηκε με τη δύναμη του Ιησού;

Στη συνέχεια αυτών προσθέτει: «Θεέ μου, θα κράξω την ημέρα και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και τούτο δεν θα θεωρηθεί ανοησία σε μένα», αντί του οποίου πάλι ο Σύμμαχος λέει: «Θεέ μου, θα βοήσω την ημέρα, και δεν θα εισακούσεις, και τη νύχτα, και δεν υπάρχει σιωπή». Απορεί λοιπόν σε αυτά τα λόγια με τον Πατέρα για το ότι δεν τον εισακούει, θεωρώντας το αυτό ως κάτι παράξενο και ασυνήθιστο, Εκείνος όμως επιφύλασσε την προσοχή Του σε αυτόν για τον κατάλληλο καιρό, ώστε να εισακουστεί. Και αυτός ήταν ο καιρός της «πρωινής βοήθειας» και της εκ νεκρών αναστάσεως, κατά τον οποίο, αν σε οποιονδήποτε άλλον, τότε και στον ίδιο δικαίως θα μπορούσε να λεχθεί: «Σε καιρό δεκτό σε εισάκουσα, και σε ημέρα σωτηρίας σε βοήθησα· ιδού τώρα καιρός ευπρόσδεκτος, ιδού τώρα ημέρα σωτηρίας». Θα μπορούσαν όμως αυτά να ερμηνευθούν και με άλλον τρόπο, ότι δηλαδή λέγονται από τον Σωτήρα μας, ο οποίος από τη μια συνήθιζε πάντοτε και διαρκώς να εισακούεται από τον Πατέρα, ενώ από την άλλη πίστευε ότι θα εισακουστεί και τώρα, σαν να έλεγε σαφέστερα: «Είναι άραγε δυνατόν, ω Πατέρα, εγώ, ο μονογενής και αγαπητός σου Υιός, να μην εισακούομαι, όταν βοώ και κράζω προς εσένα, τον ίδιο μου τον Πατέρα;» Διδάσκει μάλιστα ακριβώς αυτό στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο στην περίπτωση του Λαζάρου, όταν, αφού είπε «σηκώστε τον λίθο» από το μνημείο, σήκωσε τα μάτια του στον ουρανό και είπε: «Πατέρα, σε ευχαριστώ που με άκουσες. Εγώ βέβαια γνώριζα ότι πάντοτε με ακούς».

Επειδή δε όλοι, σαν από δυσωδία νεκρού, έγιναν γύπες εναντίον μου, και κατασπάραζαν τον λαό με ευτελείς τομές, πώς με οδήγησες, Χριστέ, χαλινέ της ζωής μου και της καρδιάς μου; Διότι δικό σου είναι αυτό το έργο. Σαν τον τετραήμερο Λάζαρο, με έβγαλες από τους τάφους με τη φωνή σου.

Μίλησε, και σήκωσε την κλίνη του εκείνος που δεν είχε ελευθερωθεί από τα δεσμά του στην κολυμβήθρα. Έπειτα επιτέλεσε το θαύμα των πέντε άρτων. Από εκεί περπάτησε πάνω στην τρικυμισμένη θάλασσα και διέσωσε τους μαθητές. Θεράπευσε τον εκ γενετής τυφλό, αλείφοντάς τον με πηλό. Ήταν η τέταρτη ημέρα και ο Λάζαρος εγέρθηκε από τον τάφο.

Αλλά και τις αγγελικές φωνές, επειδή είναι σε όλους ολοφάνερες, τις παραλείψαμε. Διότι ο Κύριος δεν λέει μόνο με τα λόγια ότι θα αναστηθούν οι νεκροί, αλλά πραγματοποιεί και ο ίδιος την ανάσταση, αρχίζοντας τη θαυματουργία του από τα πιο οικεία σε εμάς, τα οποία ελάχιστα μπορούν να αμφισβητηθούν. Διότι πρώτα δείχνει τη ζωοποιό του δύναμη στις θανατηφόρες ασθένειες, αποδιώχνοντας με πρόσταγμα και με λόγο τις αρρώστιες· έπειτα ανασταίνει ένα παιδί που μόλις είχε πεθάνει, στη συνέχεια έναν νεαρό που ήδη μεταφερόταν στο μνήμα, αφού τον αναστήσει από το φέρετρο, τον παραδίδει στη μητέρα του· μετά από αυτό, βγάζει από τον τάφο τον νεκρό Λάζαρο, ο οποίος βρισκόταν ήδη επί τέσσερις ημέρες σε κατάσταση φθοράς, δίνοντας ζωή με τη φωνή και το πρόσταγμά του σε αυτόν που κειτόταν· έπειτα το δικό του ανθρώπινο σώμα, που είχε διαπεραστεί από τα καρφιά και τη λόγχη, το ανασταίνει από τους νεκρούς την τρίτη ημέρα, φέροντας τα σημάδια των καρφιών και την πληγή της λόγχης ως μαρτυρία της ανάστασης.

Φώναξε δε με μεγάλη φωνή, και αυτό για χάρη των παρευρισκομένων· διότι μπορούσε όχι μόνο με σιγανή φωνή, αλλά και μόνο με τη θέλησή του να τον αναστήσει, ακόμη και αν βρισκόταν μακριά και ο λίθος ήταν τοποθετημένος από πάνω. Αλλά γιατί στάθηκε μπροστά στον τάφο και μίλησε σε αυτούς που στέκονταν γύρω, και σήκωσαν οι ίδιοι τον λίθο και αντιλήφθηκαν τη δυσοσμία, και φώναξε με μεγάλη φωνή και τον κάλεσε και έτσι τον ανέστησε; Για να μπορέσουν –και μέσω της δικής τους όρασης (διότι οι ίδιοι τον έβλεπαν να στέκεται στον τάφο), και μέσω της δικής τους όσφρησης (διότι οι ίδιοι ένιωσαν τη δυσοσμία του νεκρού, επειδή ήταν τετραήμερος), και μέσω της δικής τους αφής (με την οποία, χρησιμοποιώντας τα ίδια τους τα χέρια, πρώτα μεν σήκωσαν τον λίθο από το μνημείο, και ύστερα έλυσαν τα δεσμά από το σώμα και το σουδάριο από το πρόσωπο), και μέσω των δικών τους αυτιών, καθώς η φωνή του Κυρίου έφτασε στις ακοές όλων– να κατανοήσουν όλοι και να πιστέψουν ότι αυτός είναι εκείνος που καλεί τα μη όντα ως όντα, εκείνος που συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δύναμής του, εκείνος που εξ αρχής δημιούργησε τα πάντα από την ανυπαρξία στην ύπαρξη μόνο με τον λόγο του.

Ο μεν Ηλίας λοιπόν ανέστησε έναν διά της προσευχής, και ο Ελισσαίος ανέστησε έναν όσο ζούσε, και έναν άλλο όντας νεκρός, επιβεβαιώνοντας και προδεικνύοντας τη θεανδρική ζωοποιό ενέργεια του Χριστού· ο δε Κύριος ανέστησε εκ νεκρών τρεις με ένα πρόσταγμα πριν από τον σταυρό, αυτόν τον γιο της χήρας, την κόρη του αρχισυναγώγου και τον τετραήμερο Λάζαρο. Στον σταυρό δε ανέστησε πολλούς, οι οποίοι και «εμφανίστηκαν σε πολλούς». Εκτός από αυτούς, μετά τον υπέρ ημών θάνατο διά του σταυρού ανέστησε τον εαυτό Του, ή μάλλον αναστήθηκε την τρίτη ημέρα, γινόμενος ο Ίδιος ο μόνος αρχηγός της αιώνιας ζωής. Διότι όλοι οι άλλοι, αν και αναστήθηκαν, εντούτοις μετείχαν και πάλι στη θνητή ζωή, όπως και εμείς.

Και ο Άδης κάτω, καθώς φαίνεται, παραδίδοντας τον νεκρό, κραύγαζε: «Ποιος είναι αυτός που με τη φωνή του εγείρει τους νεκρούς από τους τάφους σαν να κοιμούνται; Ποιος είναι αυτός που καταλύει τους παλαιούς νόμους των νεκρών; Ποιος είναι αυτός που ξεσηκώνει τους νεκρούς να επαναστατήσουν εναντίον μου; Ποιος είναι αυτός που κηρύττει στους νεκρούς την επάνοδο στη ζωή; Ποιος είναι αυτός που συνηθίζει τους ενταφιασμένους να επιστρέφουν στη ζωή; Ποιος είναι αυτός που ελευθερώνει τους δεσμώτες μου με τόση ευκολία; Ποιος είναι αυτός που αποσπά όλους τους νεκρούς μου για να τους φέρει στον χορό των ζωντανών; Χάθηκε, όπως βλέπω, το σκήπτρο της τυραννίας μου εναντίον των ανθρώπων. Το δεσμωτήριο του θανάτου μου κατάντησε σαθρό. Έφυγε ο Ηλίας, αφού μου αφαίρεσε έναν νεκρό για χάρη μιας γυναίκας. Μετά τον Ηλία, ήρθε ο Ελισαίος και αποδείχθηκε διπλός άρπαγας των νεκρών μου. Τώρα, αυτός, ο ακόμη πιο πικρός βοηθός των νεκρών, εκστράτευσε εναντίον μου, καλώντας ως ζωντανούς τους σαπισμένους νεκρούς, και κινδυνεύω πλέον να μην έχω εξουσία ούτε στους σαπισμένους νεκρούς· διότι έχω συληθεί έναν νεκρό που είχα καταναλώσει. Με θριαμβεύει ένα σώμα τεσσάρων ημερών, το οποίο χορεύει μαζί με τους ζωντανούς φορώντας την εντάφια εσθήτα του.»

Πάλι, όταν ανέστησε τον δούλο του αλλοφύλου εκατοντάρχου, διδάχθηκαν και ως προς αυτό ότι θα αναστήσει και τα ξένα έθνη. Ιδού τρεις διαφορές των νεκρών. Όταν δε ανέστησε τον Λάζαρο που ήταν ήδη τέσσερις ημέρες νεκρός μέσα στο μνημείο, αυτόν που είχε συσταθεί από τα τέσσερα στοιχεία, που είχε μυρίσει, που είχε σαπίσει, που είχε κυριευθεί από τα σκουλήκια, έγινε γνωστό στις επουράνιες και επίγειες αρχές και εξουσίες, ότι θα αναστήσει όλη την ανθρωπότητα που συστάθηκε από τα τέσσερα στοιχεία, έστω και αν μύρισε μέσα στην αμαρτία της παραβάσεως, έστω και αν σάπισε στην ασέβεια της ειδωλολατρίας, έστω και αν κυριεύθηκε, σαν από σκουλήκια, από δαίμονες και αιχμαλωτίστηκε στο δικό τους θέλημα. Βλέποντας λοιπόν αυτά, οι άγγελοι κρυφά και οι άνθρωποι φανερά, έμειναν εκστατικοί και εξεπλάγησαν, και άρχισαν να βοούν και να λέγουν: «Ωσαννά εν τοις υψίστοις, ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου, ωσαννά εν τοις υψίστοις». Τον επαινούσαν, δε, όχι μόνο ως σημειοφόρο θαυματουργό, αλλά και ως βασιλιά που αιχμαλώτισε όλη την αιχμαλωσία η οποία είχε αιχμαλωτιστεί απ' αιώνος από τον διάβολο και τον θάνατο. Εξαιτίας αυτών και άλλων παρόμοιων, οι θείοι προφήτες τον κηρύττουν βασιλιά.

Εσύ που υπέμεινες τον κόπο και θεράπευσες τον παράλυτο με τον λόγο, ελέησον ημάς. Εσύ που υπέμεινες τη δίψα και μετέβαλες το ύδωρ σε οίνο, ελέησον ημάς. Εσύ που έκλαψες για τον Λάζαρο και ανέστησες τον τετραήμερο νεκρό, ελέησον ημάς. 〈Εσύ που συγκέντρωσες τους αποστόλους και〉 τους 〈ανέδειξες〉 κληρονόμους 〈της βασιλείας των ουρανών,〉 ελέησον ημάς. 〈Εσύ που συνελήφθης από τους Ιουδαίους και παραδόθηκες από τους αρχιερείς,〉 ελέησον ημάς. 〈Εσύ που οδηγήθηκες στον Ηρώδη και ανακρίθηκες από τον Πιλάτο,〉 ελέησον ημάς. 〈Εσύ που〉 στον σταυρό 〈προσηλώθηκες κατά σάρκα〉 [207r] 〈και κρεμάστηκες πάνω στο ξύλο του,〉 ελέησον ημάς.

Ακούστε με σύνεση· διότι πολλοί το ρωτούν αυτό και λέγουν: Για ποιον λόγο, αφού αναστήθηκε, δεν εμφανίστηκε αμέσως στους Ιουδαίους; Αλλά αυτός ο λόγος είναι περιττός και μάταιος. Διότι, εάν επρόκειτο να τους προσελκύσει στην πίστη, δεν θα απέφευγε να εμφανιστεί σε όλους μετά την ανάσταση· το ότι, όμως, δεν επρόκειτο να τους προσελκύσει εάν εμφανιζόταν σε αυτούς μετά την ανάσταση, το αποδεικνύει μέσω του Λαζάρου. Διότι, αφού τον ανέστησε, ενώ ήταν νεκρός επί τέσσερις ημέρες, ενώ μύριζε και βρισκόταν σε αποσύνθεση, και αφού τον έκανε να εξέλθει μπροστά στα μάτια όλων δεμένος με τα σάβανα, όχι μόνο δεν τους προσέλκυσε στην πίστη, αλλά και τους εξόργισε· διότι προσήλθαν και θέλησαν να θανατώσουν και εκείνον εξαιτίας αυτού.

Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός, από πολλή αγαθότητα, καθάριζε λεπρούς, χάριζε την όραση στους τυφλούς, θεράπευε χωλούς, έδιωχνε δαίμονες, ανέστησε εκ νεκρών τον τετραήμερο Λάζαρο, χόρτασε πέντε χιλιάδες ανθρώπους με πέντε άρτους, περπάτησε πάνω στη θάλασσα, μετέτρεψε το νερό σε οίνο, γιάτρεψε την αιμορροούσα, επανέφερε στη ζωή τη νεκρή κόρη του αρχισυναγώγου και έκανε πολλά άλλα μυστήρια άξια θαυμασμού. Οι δε Ιουδαίοι, κινούμενοι από φθόνο και κακία, άλλοτε λιθοβολούσαν τον Κύριο, άλλοτε προσπαθούσαν να τον κατακρημνίσουν, και στο τέλος τον οδήγησαν μέχρι και στον σταυρό. Αλλά ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν μιμήθηκε την κακία των βλάσφημων Ιουδαίων· αντιθέτως, παρέδιδε τα νώτα του στα μαστιγώματα, σύμφωνα με τον προφήτη, και τις σιαγόνες του στα ραπίσματα· δεν απέστρεψε το πρόσωπό του από την αισχύνη των εμπτυσμάτων· και τέλος οδηγήθηκε σαν πρόβατο στη σφαγή, και όπως ο αμνός είναι άφωνος μπροστά σε εκείνον που τον κουρεύει, έτσι και Εκείνος δεν αντιστάθηκε, δεν έφερε αντίρρηση. Όταν τον λοιδορούσαν δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε δεν απειλούσε· αλλά παρέδιδε τον εαυτό του σε Εκείνον που κρίνει δίκαια. Διότι δεν ήλθε κατά την πρώτη παρουσία Του για να κολάσει και να τιμωρήσει τους απίστους, αλλά θέλησε μέσα από τη μακροθυμία και την υπομονή να οδηγήσει τους πεπλανημένους στην αλήθεια.

Για ποιον λόγο παρέμεινε; Για να ξεψυχήσει και να ταφεί, ώστε να μην μπορεί κανείς να πει ότι τον ανέστησε ενώ δεν είχε ακόμη πεθάνει· ότι επρόκειτο για λήθαργο, για λιποθυμία, για κατάπτωση και όχι για θάνατο. Γι' αυτό τον λόγο, λοιπόν, παραμένει τόσο πολύ χρόνο, ώστε να επέλθει και η φθορά, και να ειπωθεί: «Ήδη μυρίζει». Έπειτα λέει στους μαθητές: «Ας πάμε στην Ιουδαία». Γιατί άραγε, ενώ πουθενά αλλού δεν το είχε προαναγγείλει, εδώ το προαναγγέλλει; Επειδή φοβούνταν σφόδρα· και εφόσον βρίσκονταν σε αυτήν την κατάσταση, το προαναγγέλλει για να μην τους ταράξει το ξαφνικό. Και τι απαντούν οι μαθητές; «Τώρα μόλις ζητούσαν οι Ιουδαίοι να σε λιθοβολήσουν, και πάλι πηγαίνεις εκεί;» Φοβούνταν, λοιπόν, και για εκείνον· το περισσότερο όμως μάλλον για τον εαυτό τους, διότι δεν ήταν ακόμη καταρτισμένοι. Γι' αυτό και ο Θωμάς, συγκλονισμένος από τον φόβο, λέει: «Ας πάμε, για να πεθάνουμε κι εμείς». Διότι ήταν πιο αδύναμος από τους άλλους και πιο ολιγόπιστος. Αλλά παρατήρησε πώς τους ενθαρρύνει ο Ιησούς με αυτά που τους λέει. «Δεν έχει δώδεκα ώρες η ημέρα;» Με αυτό, λοιπόν, εννοεί είτε το εξής, ότι όποιος δεν ελέγχεται από τη συνείδησή του για τίποτε το πονηρό δεν πρόκειται να πάθει τίποτε το δεινό, ενώ εκείνος που πράττει τα φαύλα θα πάθει (επομένως εμείς δεν πρέπει να φοβόμαστε, διότι δεν πράξαμε τίποτε άξιο θανάτου)· είτε ότι όποιος βλέπει το φως αυτού του κόσμου βρίσκεται σε ασφάλεια. Και εάν όποιος βλέπει το φως αυτού του κόσμου είναι ασφαλής, πολύ περισσότερο είναι εκείνος που βρίσκεται μαζί μου, εάν δεν απομακρύνει τον εαυτό του από εμένα.

Διότι αυτή που άκουσε τόσα πολλά, λέει πάλι: «Ήδη μυρίζει· διότι είναι τέσσερις ημέρες νεκρός». Εκείνη όμως, αν και δεν είχε ακούσει τίποτα, δεν ξεστόμισε τίποτα τέτοιο, αλλά αφού πίστεψε αμέσως, λέει: «Κύριε, εάν ήσουν εδώ, ο αδελφός μου δεν θα είχε πεθάνει».

Για να τους κάνει μάρτυρες του θαύματος· ώστε να μην πουν αυτό που είπαν και στην περίπτωση του τυφλού, δηλαδή ότι «Αυτός είναι» ή «Δεν είναι αυτός». Διότι τα χέρια τους και η προσέλευσή τους στο μνήμα, μαρτυρούσαν ότι είναι αυτός. Επομένως, εάν δεν είχαν παρευρεθεί, θα νόμιζαν ότι έβλεπαν φάντασμα ή κάποιον άλλον αντί γι' αυτόν. Τώρα όμως, το γεγονός ότι προσήλθαν στον τόπο και αφαίρεσαν τον λίθο, και το ότι τους επιτράπηκε να λύσουν από τα δεσμά τον σπαργανωμένο νεκρό, και το ότι οι φίλοι που τον έβγαλαν από τον τάφο τον αναγνώρισαν από τα σπάργανα ότι είναι αυτός, και το ότι οι αδελφές του δεν έλειπαν, αλλά και το ότι η μία από αυτές είπε: «Ήδη μυρίζει, διότι είναι τεταρταίος»· όλα αυτά είναι πλέον ικανά να αποστομώσουν τους αχάριστους, εφόσον έγιναν μάρτυρες του σημείου. Γι' αυτό τους προστάζει να σηκώσουν τον λίθο από τον τάφο, αποδεικνύοντας ότι αυτόν τον ίδιο ανασταίνει· γι' αυτό και ερωτά: «Πού τον έχετε βάλει;», ώστε εκείνοι που είπαν «Έλα και δες» και τον οδήγησαν εκεί, να μην έχουν το περιθώριο να πουν ότι ανέστησε κάποιον άλλον· ώστε και η φωνή και τα χέρια να μαρτυρούν (η μεν φωνή λέγοντας «Έλα και δες», τα δε χέρια επειδή σήκωσαν τον λίθο και έλυσαν τα σπάργανα)· το ίδιο και η όραση και η ακοή (αυτή επειδή άκουσε τη φωνή, και εκείνη επειδή τον είδε να εξέρχεται)· αλλά και η όσφρηση, η οποία αντιλήφθηκε τη δυσοσμία, διότι λέγει: «Ήδη μυρίζει, διότι είναι τεταρταίος». Εύλογα, λοιπόν, έλεγα ότι η γυναίκα δεν κατανοούσε τίποτα από όσα είχε πει ο Χριστός, ότι «Ακόμη κι αν πεθάνει, θα ζήσει».

Ακόμη κι αν αναδίδει δυσοσμία, ακόμη κι αν είναι τετραήμερος, μην απελπιστείς, αλλά πλησίασε και αφαίρεσε πρώτα τον λίθο. Διότι τότε θα τον δεις να κείτεται, σαν μέσα σε τάφο, δεμένος με τα σάβανα. Και αν θέλετε, ας φέρουμε στο μέσον κάποιον από τους μεγάλους και επιφανείς. Αλλά μη φοβηθείτε· διότι θα αναφέρω το παράδειγμα ανωνύμως· μάλλον δε, ακόμη κι αν έλεγα το όνομά του, ούτε και τότε θα έπρεπε να φοβάστε. Διότι ποιος φοβήθηκε ποτέ έναν νεκρό;

Και στην περίπτωση του Λαζάρου λέει: «Πού τον έχετε βάλει;» ώστε εκείνοι που είπαν: «Έλα και δες», και ότι «Μυρίζει πλέον, διότι είναι νεκρός τέσσερις ημέρες», να μην μπορούν πια να αμφισβητήσουν ότι ανέστησε νεκρό. Βλέποντας λοιπόν τα κύμβαλα και το πλήθος, τους έβγαλε όλους έξω, και ενώπιον των γονέων θαυματουργεί, χωρίς να εισαγάγει κάποια άλλη ψυχή, αλλά επαναφέροντας την ίδια που είχε εξέλθει, και ξυπνώντας την σαν από ύπνο. Και την κρατά από το χέρι, δίνοντας πλήρη βεβαιότητα σε όσους έβλεπαν, ώστε μέσω της όρασης να προετοιμάσει τον δρόμο για την πίστη στην ανάσταση. Διότι ο μεν πατέρας έλεγε: «Επίθεσε το χέρι σου»· Αυτός όμως κάνει κάτι περισσότερο· διότι δεν το επιθέτει απλώς, αλλά, πιάνοντάς την, την ανασταίνει, δείχνοντας ότι τα πάντα είναι έτοιμα γι' Αυτόν. Και δεν την ανασταίνει μόνο, αλλά προστάζει να της δώσουν και τροφή, ώστε να μη θεωρηθεί φάντασμα αυτό που συνέβη. Και δεν της δίνει ο Ίδιος, αλλά προστάζει εκείνους· όπως ακριβώς είπε και για τον Λάζαρο: «Λύστε τον και αφήστε τον να πάει», και έπειτα από αυτά τον κάνει συνδαιτυμόνα στο τραπέζι. Επειδή πάντοτε συνηθίζει να βεβαιώνει και τα δύο, παρέχοντας την απόδειξη και του θανάτου και της αναστάσεως με απόλυτη ακρίβεια.

Συνήθειά μου είναι να διώκομαι και να μη διώκω, να εκδιώκομαι και να μην εκδιώκω. Έτσι και ο Χριστός επικράτησε, όχι σταυρώνοντας, αλλά αφού σταυρώθηκε, όχι ραπίζοντας, αλλά αφού ραπίσθηκε. «Αν μίλησα κακά», λέγει, «μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με δέρνεις;». Ο Δεσπότης της οικουμένης απολογείται στον δούλο του αρχιερέα, αν και δέχθηκε ράπισμα στο στόμα, από το οποίο εξήλθε λόγος που και τη θάλασσα χαλιναγώγησε και τον τετραήμερο Λάζαρο ανέστησε από τους νεκρούς· από όπου η κακία δραπέτευσε, από όπου νοσήματα και αμαρτήματα λύνονταν· αυτό είναι το θαύμα του Σταυρωθέντος. Διότι, αν και είχε τη δύναμη να ρίξει κεραυνό, και να σείσει τη γη, και να ξηράνει το χέρι του δούλου, δεν έκανε τίποτε από αυτά, αλλά αντίθετα απολογείται και επικρατεί με την πραότητα, διδάσκοντάς σε, ως άνθρωπο που είσαι, να μην αγανακτείς ποτέ· ακόμη κι αν σταυρωθείς, ακόμη κι αν δεχθείς ράπισμα, να λες τα ίδια λόγια με τον Δεσπότη σου: «Αν μίλησα κακά, μαρτύρησε για το κακό· αν όμως καλά, γιατί με δέρνεις;». Και παρατήρησε τη φιλανθρωπία Του, πώς τιμωρεί τα όσα υφίστανται οι δούλοι Του, ενώ τα δικά Του τα προσπερνά. Υπήρξε κάποτε ένας προφήτης, ο οποίος ήλεγχε έναν ασεβή βασιλιά, και όταν πήγε, λέγει: «Θυσιαστήριο, θυσιαστήριο, άκουσε». Επειδή ακριβώς ο βασιλιάς Ιεροβοάμ στεκόταν προσφέροντας θυσία στα είδωλα, ο προφήτης, όταν πήγε, απευθύνεται στο θυσιαστήριο.

Διότι μου φαίνεται ότι υπήρξε πριν από τον Νόμο, και αυτό είναι προφανές από μόνο του, ώστε εύλογα θα μπορούσε να πει κανείς ότι πρώτο αυτό το βιβλίο υπήρξε ένας δάσκαλος και κήρυκας της γνώσης του Θεού, και μάλιστα φανερός μέσω του βίου και της υπομονής. Έπρεπε όμως να γίνουν και σημεία σε αυτόν, ώστε και ως προς αυτό να είναι άρτιος ο δάσκαλος. Διότι, όπως ακριβώς στην περίπτωση του Αβραάμ έγιναν πολλά σημεία, έτσι συνέβη και εδώ. Και δες, πώς έρχονται οι ίδιοι οι βασιλείς για να γίνουν μάρτυρες των δεινών του. Επειδή, δηλαδή, μετά την επέλευση των συμφορών η μεταβολή του προς το καλύτερο επρόκειτο να θεωρηθεί απίστευτη, για τον λόγο αυτό επιτρέπει να περάσει πολύς χρόνος και να γίνουν πολλοί θεατές, και τον αφήνει να κάθεται έξω, προκειμένου να γίνει θέαμα σε όλους όσους ήθελαν να τον βλέπουν, έτσι ώστε, όταν θα επρόκειτο να τον επαναφέρει σε καλύτερη κατάσταση, να μην αμφισβητήσει κανείς ότι αυτός ήταν εκείνος. Διότι, όπως ακριβώς άφησε τον Λάζαρο να μείνει νεκρός για τέσσερις ημέρες, ώστε να μην αμφισβητηθεί η ανάσταση, έτσι άφησε και αυτόν για πολύ χρόνο, αφενός μεν για να αναδείξει την υπομονή του, αφετέρου δε για να καταστήσει αξιόπιστο το θαύμα της μεταβολής του. Διότι εκείνοι που τον είχαν δει σε αυτή την κατάσταση, εκείνοι που τον χλεύαζαν, αυτοί ακριβώς, βλέποντάς τον στη συνέχεια να έχει μεταβληθεί, δεν επρόκειτο πλέον να αμφισβητήσουν ότι αυτός ήταν εκείνος. Και όπως ακριβώς τότε εκείνοι που είπαν στην περίπτωση του Λαζάρου ότι «ήδη όζει», διδάχθηκαν την αλήθεια από τα ίδια τα γεγονότα, έτσι ακριβώς γινόταν και τώρα. Βλέπεις, πώς ο Θεός προνοεί παντού για τους ανθρώπους;

Απλός είναι ο συγγραφέας που παραθέτει μια ανεπιτήδευτη ιστορία· διότι ο Ιωάννης ήταν αλιέας. Προκειμένου, λοιπόν, να εκθέσει ένα παράδοξο έργο, δεν προσπάθησε να τέρψει με τα λόγια του τον ακροατή. Πρόσεξε αυτό που λέω: έγραψε για το θαύμα στο χωριό Βηθανία, τον τρόπο που συνέβη, τις γυναίκες που ήταν παρούσες αλλά και τις απούσες, τι ελέχθη, τι επράχθη, πού συνάντησαν τον Διδάσκαλο, πώς δάκρυσε, πώς παρακάλεσαν, πώς διαμαρτυρήθηκαν μέσα στο πένθος τους στον Δεσπότη επειδή δεν ήταν παρών όταν πέθαινε ο Λάζαρος, και δεν έκλεισε με τον λόγο του τις πύλες του θανάτου ούτε ανέκοψε τα κύματα της απώλειας· διότι, εάν ήταν παρών ο κυβερνήτης, το σκάφος θα είχε σωθεί. Και τα έγραψε αυτά καθισμένος στην Έφεσο, σε τέτοιο βαθμό ώστε, εξαιτίας της ακτημοσύνης και της πενίας του, να μη χρησιμοποιήσει ούτε καν δικό του μελάνι και χαρτί.

Διότι, αν ήμουν παρών, ο πυρετός θα έσβηνε με έναν λόγο, και το θαύμα θα φαινόταν μικρότερο, ή το γεγονός θα θεωρούνταν κάτι το συνηθισμένο· τώρα όμως παρέμεινα μακριά, ώστε ο λύκος να κατασπαράξει ολοκληρωτικά τον αμνό. Διότι ο θάνατος επικράτησε και τον κατέπιε, και πάλι ο Θεός εξάλειψε κάθε δάκρυ από κάθε πρόσωπο της γης. Ήλθαν, έσπευσαν στη Βηθανία, τρέχοντας όχι για να σβήσουν την πυρκαγιά, αλλά για να αντικρίσουν τη στάχτη της πυρκαγιάς· και ίσως όταν πια μπορούσαν απλώς να βρουν τα απομεινάρια ενός ναυαγίου, διότι ήδη ανέδιδε δυσωδία, όντας νεκρός επί τέσσερις ημέρες. Διότι στα ναυάγια μπορεί κανείς και την καρίνα να βρει, και σανίδες να συγκεντρώσει, και την κεραία του ιστού να πάρει, και πηδάλια να φυλάξει για να χρησιμοποιηθούν σε άλλο πλοίο, και, καταβάλλοντας μεγάλη προσπάθεια, να διασώσει κάποιο μέρος του φορτίου. Στην περίπτωση του Λαζάρου, όμως, όλα ήταν οδυνηρά: πλήρης νέκρωση και ανάδυση δυσωδίας. Το πένθος βρισκόταν στο αποκορύφωμά του, και ο νεκρός κρατούνταν κάτω από τον λίθο. «Και πολλοί», λέει, «από τους Ιουδαίους είχαν έλθει από την πόλη για να παρηγορήσουν τις αδελφές του νεκρού». Έχω μάρτυρες, λέει, της χάριτος που πρόκειται να εκδηλωθεί, ώστε το έργο να μη θεωρηθεί απάτη, αλλά αδιάσειστη απόδειξη της αλήθειας. Ήλθε ο Ιησούς, κυβερνήτης μετά το ναυάγιο, ιατρός μετά τον θάνατο. Και γιατί ήλθες εδώ, Δέσποτα; Για να κατηγορηθείς ότι αμέλησες τον φίλο σου, ότι τον παρέβλεψες ενώ χανόταν, ότι δεν τον αποχαιρέτησες καθώς επρόκειτο να πεθάνει;

Διότι μερικοί από αυτούς είπαν: Δεν μπορούσε αυτός που άνοιξε τα μάτια του τυφλού, να κάνει ώστε και αυτός να μην πεθάνει; Μπορούσε. Γιατί όμως καταφεύγετε στη λοιδορία; Αναμείνατε, και δείτε το έργο. Λέγει σε αυτούς ο Ιησούς: Σηκώστε τον λίθο. Παράδοξος ο λόγος.

Αυτός που ανατρέπει τις χάλκινες πύλες και συντρίβει τους σιδερένιους μοχλούς του θανάτου, λέει: «Σηκώστε τον λίθο»; Γιατί δεν απομακρύνεις τον λίθο με τον λόγο σου, Δέσποτα; «Σηκώστε», λέει, «εσείς οι συκοφάντες τον λίθο, οι άπιστοι, οι απατεώνες· σηκώστε τον, ψηλαφήστε τον, βεβαιωθείτε πλήρως, για να μην απιστήσετε πάλι στους ίδιους σας τους εαυτούς, επιβεβαιώστε το θέαμα. Δεν πρόκειται να εξέλθει σκιά, ούτε φάντασμα· διότι αυτά μπορούν να εξέρχονται ακόμη και όταν οι λίθοι είναι φραγμένοι».

Του λέγει η αδελφή του νεκρού, η Μάρθα: Κύριε, ήδη μυρίζει, διότι είναι τεταρταίος. Έπρεπε αυτός, όντας δούλος, να μην εξομοιωθεί με τα δεσποτικά χαρίσματα. Διότι ο μεν Δεσπότης, σύμφωνα με τις δικές του υποσχέσεις, αναστήθηκε την τρίτη ημέρα· αυτός όμως ανασταίνεται τεταρταίος· διότι άλλο είναι ο δούλος και άλλο ο Δεσπότης.

Του λέγουν: «Κύριε, είναι τεταρταίος και ήδη όζει». Αυτά είναι μικρά για τον Θεό· δεν ήταν ακόμη ξηρά οστά, δεν ήταν ακόμη στερημένα από σάρκες και νεύρα, όπως κάποτε την εποχή του Ιεζεκιήλ το στρατόπεδο των νεκρών που κειτόταν καταγής, και ήταν στερημένο από όλα: ψυχή, αίσθηση, αντίληψη, ζωτικό πνεύμα. Στάθηκε δίπλα στον τάφο, παρέχοντας ήδη μια σαφή απόδειξη της μελλοντικής ανάστασης. Η Μάρθα σιώπησε, και ο λίθος αφαιρέθηκε, και όλοι βρίσκονταν σε αγωνιώδη αναμονή, σαν ζωντανοί νεκροί· ίσως δε και ο ίδιος ο άδης, καθώς οι πύλες του θανάτου ήδη παρέλυαν. Και πρώτα ο Κύριος Ιησούς αρχίζει με δοξολογία.

Προαναγγέλλεις τον θάνατο στους μαθητές σου, και δεν γνωρίζεις τον τόπο; Το γνώριζε, αλλά το έλεγε εξαιτίας των Ιουδαίων, επειδή ήταν αγνώμονες· ώστε το να πει: «Πού τον έχετε βάλει;» δεν ήταν εκδήλωση άγνοιας. Επειδή και στον παράδεισο έλεγε στον Αδάμ: «Αδάμ, πού είσαι;». Άραγε λοιπόν δεν γνώριζε πού βρισκόταν; Αλλά επειδή τους έλεγε ο διάβολος ότι: «Την ημέρα που θα φάτε από το δέντρο αυτό, θα γίνετε σαν θεοί», εκείνοι υπέθεσαν ότι πρόκειται να γίνουν θεοί. Και γι' αυτό του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;», αφού έφαγες, πάλι άνθρωπος παρέμεινες· γι' αυτό του έλεγε ο Θεός: «Αδάμ, πού είσαι;». Έτσι έπραξε και στην περίπτωση του Λαζάρου. Όταν πλησίασε στο μνήμα, λέει στους Ιουδαίους: «Σηκώστε τον λίθο από το μνήμα»· και τον σήκωσαν. Του λέει η αδελφή του Λαζάρου: «Κύριε, ήδη όζει· διότι είναι τετραήμερος».

Αλλά ούτε και κατανόησαν· διότι δεν κατανόησαν τη δύναμη των θαυμάτων του, το πόσων συμβόλων αποτελούσαν εικόνες· δεν κατανόησαν τον κρυμμένο θησαυρό στον αγρό, δηλαδή την αποκρυμμένη μέσα στη σάρκα θεότητα, η οποία κατοικεί στους ουρανούς μαζί με τον Πατέρα· δεν κατανόησαν τα γεγονότα που συνέβησαν με τον Λάζαρο· δεν κατανόησαν τον λίθο που αποκυλίστηκε από το μνήμα, ότι δηλαδή υποδήλωνε την απομάκρυνση της ανόητης καρδιάς των ανθρώπων· δεν κατανόησαν το ίδιο το μνήμα και τον Λάζαρο που κειτόταν μέσα επί τέσσερις ημέρες, τίνος πράγματος αποτελούσε τύπο, ότι δηλαδή ως εικόνα του σώματος ο τάφος περιείχε μέσα του τον νου, ο οποίος είχε πεθάνει και νεκρωθεί. Διότι, όντως, το σώμα μας ήταν τάφος πριν από την παρουσία του Χριστού, όπως λέει στο Ευαγγέλιο: «Τάφοι ασβεστωμένοι». Πράγματι, ήμασταν τάφοι γεμάτοι από νεκρά αμαρτήματα, έχοντας μέσα μας τον νου θανατωμένο από τις ηδονές, νεκρό εδώ και τέσσερις ημέρες και ο οποίος ήδη έζε, τον νου που συνίσταται από τέσσερις γενικές αρετές: τη φρόνηση, τη δικαιοσύνη, την ανδρεία και τη σωφροσύνη. Ομοίως και το σώμα έχει συσταθεί από τέσσερα στοιχεία: το θερμό, το ψυχρό, το υγρό και το ξηρό.

Θα μπορούσε, άραγε, ποτέ κανείς από αυτούς που σκέπτονται ορθά να ισχυριστεί ότι οι ψυχές βρίσκονται στα μνήματα; Και όχι μόνο με τον λόγο, αλλά και με το έργο φανέρωσε ο Κύριος την ανάσταση των σωμάτων. Πρώτα μεν, ανασταίνοντας τον Λάζαρο, ο οποίος ήταν νεκρός τέσσερις ημέρες, είχε ήδη υποστεί φθορά και όζε· διότι δεν ανέστησε μια ψυχή στερημένη από το σώμα, αλλά το σώμα μαζί με την ψυχή, και όχι κάποιο άλλο, αλλά αυτό ακριβώς το σώμα που είχε φθαρεί. Επειδή, πώς θα μπορούσε να γίνει γνωστή ή πιστευτή η ανάσταση του νεκρού, εάν δεν την επιβεβαίωναν τα χαρακτηριστικά ιδιώματα της υποστάσεώς του; Αλλά τον Λάζαρο τον ανέστησε για να αποδείξει τη δική Του θεότητα και για να επιβεβαιώσει τόσο τη δική Του όσο και τη δική μας ανάσταση, μολονότι εκείνος επρόκειτο να επιστρέψει και πάλι στον θάνατο.