Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:27

Διότι γι' αυτόν τον λόγο προσελήφθη, για να νικηθεί· και μέσω αυτού έχει νικηθεί, ώστε ολόκληρη η ανθρώπινη φύση να ευεργετηθεί χάρη στη συγγένεια. Διότι, έχοντας την αφετηρία μας από εκεί, μεταμορφωνόμαστε όλοι από πάσχοντες σε απαθείς, και από νεκροί καθιστάμεθα ζωντανοί. Ας μην ταράζεται, λοιπόν, κανείς οδηγούμενος στην απιστία, αν ο Κύριος, όντας Θεός και ταυτόχρονα άνθρωπος, λέει: Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί.

Έπρεπε, λοιπόν, το θέλημα της σαρκός να κινηθεί, να υποταχθεί όμως στο θεϊκό θέλημα. Και έτσι οι παρακοές των ανθρώπων λύνονται διά μέσου αυτής της παράδοξης υπακοής, την οποία ο Χριστός επέδειξε υπέρ ημών. Δες, λοιπόν, όταν εκδηλώθηκε η σαρκική κίνηση, τι λέει: «Και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη. Αλλά γι' αυτό ήλθα στην ώρα τούτη. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα». Το «Τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη», το πρόφερε σύμφωνα με την κίνηση της σαρκός· το «δι' αυτό ήλθα στην ώρα τούτη», το προφέρει ενώ υπερνικά η θεότητα, καθώς το θεϊκό θέλημα δεν επιτρέπει σχεδόν ούτε καν να φανεί το σαρκικό. Διότι το «Τι να πω;» είναι ωσάν λόγος εκείνου που ανακόπτει την ορμή του, ώστε αφενός μεν να φανεί σε εμάς ότι η σάρκα είναι αληθινή, αφετέρου δε ότι υποτάσσεται, και δεν μπορεί να παρασύρει, όπως ακριβώς το άλογο τον αναβάτη, ούτε καν τόσο ώστε να χαλαρώσει το χέρι που κρατά τα ηνία.

Και εδώ ανθρωπίνως επικαλείται τη θεία βοήθεια. Λύτρωσέ με, διότι εγώ είμαι πτωχός και πένης. Αυτό βρίσκουμε να έχει ειπωθεί και από τον ίδιο στα ιερά Ευαγγέλια. Διότι, όταν επρόκειτο να προσέλθει στο πάθος, είπε: Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί. Και τι να πω;

Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή. Αββά, για τον λόγο αυτόν ήλθα σε τούτη την ώρα. Σαν τη σκιά που γέρνει προς τη δύση της, αφανίστηκα. Παρόμοια με σκιά που γέρνει, δέχθηκα το τέλος της ζωής μου· αλλά και σαν τις ακρίδες που παρασύρονται από τους ανέμους πέρασα τον βίο μου, μην έχοντας ούτε πόλη, ούτε χωριό, ούτε οικία, μεταβαίνοντας άλλοτε αλλού και στα βουνά, και ορισμένες φορές καταφεύγοντας στην έρημο.

Διότι ιδού, σαν να μην αποκάμνουν στις ασέβειές τους, αλλά σκληρυνόμενοι όπως ο Φαραώ, ακούγοντας και βλέποντας πάλι στα Ευαγγέλια τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρα, λησμόνησαν εντελώς, ακολουθώντας τον Σαμοσατέα, την πατρική θεότητα του Υιού, και αποθρασυνόμενοι με τολμηρή γλώσσα, λένε: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να προέρχεται εκ του Πατρός κατά φύση και να είναι όμοιος με αυτόν κατ' ουσίαν, αυτός που λέει: "Μου δόθηκε κάθε εξουσία"· και, "Ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό"· και, "Ο Πατέρας αγαπά τον Υιό, και τα έχει δώσει όλα στο χέρι του. Εκείνος που πιστεύει στον Υιό, έχει ζωή αιώνια"· και πάλι: "Τα πάντα μού παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει"· και πάλι: "Κάθε τι που μου έχει δώσει ο Πατέρας, θα έρθει σε μένα". Έπειτα προσθέτουν: "Εάν ήταν, όπως λέτε, Υιός κατά φύση, δεν θα είχε την ανάγκη να λάβει, αλλά θα τα κατείχε κατά φύση ως υιός. Ή πώς είναι δυνατόν να αποτελεί κατά φύση και αληθινά δύναμη του Πατρός, αυτός που κατά τον καιρό του πάθους λέει: 'Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη· αλλά γι' αυτό ήρθα σε τούτη την ώρα. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα'. Ήρθε τότε φωνή από τον ουρανό: 'Και το εδόξασα, και πάλι θα το δοξάσω'"».

Επομένως, όπως ακριβώς λέγεται ότι προόδευε ο ίδιος καθώς προόδευε η σάρκα, εξαιτίας της ιδιοποίησης του σώματος, έτσι πρέπει να εκλαμβάνουμε με την ίδια έννοια και τα όσα λέγονται κατά τον καιρό του θανάτου, δηλαδή το ότι ταράχθηκε και το ότι έκλαψε. Διότι, περιφερόμενοι εδώ και εκεί, και προσπαθώντας με αυτά να στηρίξουν πάλι την αίρεσή τους, ισχυρίζονται: «Ιδού, έκλαψε και είπε: "Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί"· και παρακάλεσε να παρέλθει το ποτήριο. Πώς, λοιπόν, εάν τα έχει πει αυτά, είναι Θεός και Λόγος του Πατρός;». Ναι, έχει γραφτεί ότι έκλαψε, ω θεομάχοι, και ότι είπε: «Ταράχθηκα», και πάνω στον σταυρό είπε: «Ελωΐ, Ελωΐ, λιμά σαβαχθανί», που σημαίνει, «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;».

Και πάλι, ενώ έλεγε ανθρωπίνως, «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», έλεγε και θεϊκώς: «Έχω εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και έχω εξουσία να την λάβω πάλι». Διότι το να ταράσσεται ήταν ίδιον της σάρκας, ενώ το να έχει την εξουσία να παραδίδει και να λαμβάνει την ψυχή του όποτε θέλει, αυτό δεν αποτελεί πλέον γνώρισμα των ανθρώπων, αλλά της δυνάμεως του Λόγου. Επειδή ο άνθρωπος δεν πεθαίνει με δική του εξουσία, αλλά από ανάγκη της φύσεως και παρά τη θέλησή του· ο Κύριος όμως, όντας ο ίδιος αθάνατος, αλλά έχοντας θνητή σάρκα, είχε την εξουσία, ως Θεός, να χωριστεί από το σώμα και να το αναλάβει πάλι όποτε θέλει. Περί αυτού ψάλλει και ο Δαβίδ: «Δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα δώσεις τον Όσιό σου να δει φθορά». Διότι έπρεπε, παρότι η σάρκα ήταν φθαρτή, να μην παραμένει πλέον θνητή σύμφωνα με τη δική της φύση, αλλά, χάρη στον Λόγο που την ενδύθηκε, να διατηρείται άφθαρτη. Όπως δηλαδή ο ίδιος, ερχόμενος στο δικό μας σώμα, οικειώθηκε τα δικά μας, έτσι και εμείς, αφού τον δεχθήκαμε, γινόμαστε μέτοχοι της αθανασίας που προέρχεται από εκείνον.

Διότι, ιδού, σαν να μην αποκάμνουν στις ασέβειες, αλλά σκληρυνόμενοι όπως ο Φαραώ, ακούγοντας και βλέποντας πάλι στα Ευαγγέλια τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Σωτήρα, λησμόνησαν εντελώς, σύμφωνα με τον Σαμοσατέα, την πατρική θεότητα του Υιού και αποθρασυνόμενοι με τολμηρή γλώσσα λένε: «Πώς είναι δυνατόν ο Υιός να προέρχεται εκ φύσεως από τον Πατέρα και να είναι όμοιος με αυτόν κατ’ ουσίαν, Εκείνος που λέει: ‹Μου δόθηκε εξουσία›, και ‹ο Πατέρας δεν κρίνει κανέναν, αλλά έχει δώσει όλη την κρίση στον Υιό› και ‹ο Πατέρας αγαπά τον Υιό και έχει δώσει τα πάντα στο χέρι του· και όποιος πιστεύει στον Υιό έχει ζωή αιώνια› και πάλι: ‹τα πάντα μου παραδόθηκαν από τον Πατέρα μου· και κανείς δεν επιγινώσκει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός και σε όποιον θέλει ο Υιός να τον αποκαλύψει› και πάλι: ‹καθετί που μου έχει δώσει ο Πατέρας, θα έρθει σε εμένα›;». Έπειτα προσθέτουν: «Εάν ήταν, όπως λέτε, Υιός κατά φύση, δεν θα είχε ανάγκη να λάβει, αλλά θα κατείχε τα πάντα ως Υιός. Ή πώς είναι δυνατόν να αποτελεί φυσική και αληθινή δύναμη του Πατέρα, Εκείνος που κατά τον καιρό του πάθους λέει: ‹Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή; Αλλά γι’ αυτό ήρθα στην ώρα αυτή. Πατέρα, δόξασέ σου το όνομα. Ήλθε λοιπόν φωνή από τον ουρανό: και το δόξασα και πάλι θα το δοξάσω›;»

Επομένως, όπως ακριβώς λέγεται ότι, όταν προκόπτει η σάρκα, προκόπτει και ο ίδιος εξαιτίας της οικείωσής του με το σώμα, έτσι και όσα λέγονται κατά τον καιρό του θανάτου, δηλαδή το ότι ταράχτηκε και το ότι έκλαψε, πρέπει να τα εκλαμβάνουμε με την ίδια έννοια. Διότι, περιφερόμενοι πάνω κάτω και προσπαθώντας μέσα από αυτά να συγκροτήσουν πάλι την αίρεσή τους, ισχυρίζονται: «Ιδού, έκλαψε και είπε: "τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί", και παρακάλεσε "να παρέλθει το ποτήριον"· πώς λοιπόν, εφόσον τα είπε αυτά, είναι Θεός και Λόγος του Πατρός;» Ναι, είναι γραμμένο ότι έκλαψε, ω θεομάχοι, και ότι είπε «ταράχθηκα», και πάνω στον σταυρό είπε: «Ελωί, Ελωί, λιμά σαβαχθανί, δηλαδή: Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» και παρακάλεσε «να παρέλθει το ποτήριον»· διότι πράγματι αυτά είναι γραμμένα. Αλλά θα ήθελα να μου απαντήσετε πάλι —διότι είναι ανάγκη να προβάλλουμε την ίδια αντίκρουση σε καθετί που προτείνεται από εσάς. Αν μεν αυτός που μιλά είναι ψιλός άνθρωπος, ας κλαίει και ας φοβάται τον θάνατο ως άνθρωπος. Αν όμως είναι ο Λόγος εν σαρκί —διότι δεν πρέπει να διστάζουμε να λέμε διαρκώς τα ίδια—, ποιον είχε να φοβηθεί, εφόσον είναι Θεός; Ή γιατί φοβόταν τον θάνατο αυτός που είναι η ίδια η Ζωή και ο οποίος λυτρώνει τους άλλους από τον θάνατο; Ή πώς, ενώ έλεγε: «μη φοβάστε αυτόν που αποκτείνει το σώμα», ο ίδιος φοβόταν;

Από την εξαιρετικά καρτερική προθυμία και ανδρεία των αγίων μαρτύρων αποδεικνύεται ότι δεν ήταν η θεότητα εκείνη που δειλούσε, αλλά ο Σωτήρας αφαιρούσε τη δική μας δειλία. Διότι, όπως ακριβώς «με τον θάνατο κατήργησε τον θάνατο» και με ανθρώπινο τρόπο κατήργησε όλα τα ανθρώπινα, έτσι και με τη νομιζόμενη δειλία Του αφαιρούσε τη δική μας δειλία και έκανε τους ανθρώπους να μη φοβούνται πλέον τον θάνατο. Αυτά λοιπόν έλεγε και ταυτόχρονα τα έπραττε. Διότι ανθρώπινο μεν ήταν να λέει «ας παρέλθει το ποτήριον τούτο» και «γιατί με εγκατέλειψες;», ενώ θεϊκά ο Ίδιος έκανε τον ήλιο να εκλείψει και τους νεκρούς να ανασταίνονται. Και πάλι, ενώ έλεγε ανθρώπινα: «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», έλεγε επίσης και θεϊκά: «έχω την εξουσία να παραδώσω την ψυχή μου, και πάλι έχω την εξουσία να την πάρω πίσω». Επειδή η ταραχή είναι ίδιον της σάρκας, ενώ το να έχει την εξουσία να παραδίδει και να παίρνει πίσω, όποτε το θέλει, την ψυχή Του, δεν είναι πλέον ίδιον των ανθρώπων, αλλά ανήκει στη δύναμη του Λόγου. Διότι ο άνθρωπος δεν πεθαίνει με δική του εξουσία, αλλά από ανάγκη της φύσης του και χωρίς να το θέλει· ο δε Κύριος, αν και ο Ίδιος ήταν αθάνατος, επειδή είχε σάρκα θνητή, είχε την εξουσία ως Θεός να χωριστεί από το σώμα και να το αναλάβει πάλι, όποτε το θέλει. Γι' αυτό ακριβώς και ο Δαβίδ ψάλλει: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον άδη, ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό Σου να δει φθορά».

Γνώριζε, ασύνετε, ότι, λέγοντας παιδίον, υποδεικνύει τον τέλειο άνθρωπο. Εφόσον λοιπόν καταδείχθηκε το τέλειο, ο μέγας ευαγγελιστής Ιωάννης, ο υιός της βροντής, λέγει με απλό λόγο: «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος. Ούτος ην εν αρχή προς τον Θεόν. Πάντα δι' αυτού εγένετο, και χωρίς αυτού εγένετο ουδέν.» Και ο ίδιος ο Κύριος λέγει: «Νυν η ψυχή μου τετάρακται.» Σε ποιον αναφέρεται αυτή η φωνή; Στον Θεό Λόγο; Μη γένοιτο! Ο ατάραχος Θεός Λόγος, που ήλθε για να καταπαύσει την ταραχή, εξέφερε ο ίδιος αυτά τα λόγια; Αλλά μήπως θέλεις μάλλον να πεις για το σώμα, ότι αυτό το είπε; Σφάλλεις, διότι το σώμα καθ' εαυτό είναι ακίνητο, εάν η ψυχή δεν βρισκόταν μέσα του. Δεν άκουσες τον Μωυσή που λέγει: «Φανέρωσέ μου τον εαυτό σου;» Και αμέσως ακούει: «Κανείς δεν θα δει το πρόσωπό μου και θα ζήσει.» Μετά δε την τοποθέτηση του σώματος στο μνημείο μαζί με τα σώματα, πώς κατέβαινε η θεότητα στον άδη γυμνή, για να σώσει τις ψυχές;

Εάν, λοιπόν, δεν βούλεσθε να τα κατανοήσετε αυτά με αυτόν τον τρόπο, μεταξύ τριών προτεινόμενων εννοιών, δηλαδή της φαντασίας, της βλασφημίας και της αλήθειας, ποια θα επιλέγατε; Διότι, εάν υποθέσει κανείς ότι τα λεγόμενα ελέχθησαν κατά δόκηση, τότε και τα γενόμενα θα μπορούσαν να θεωρηθούν φαντασία. Εάν πάλι έχουν ειπωθεί σύμφωνα με την αλήθεια, αλλά η ψυχή του Κυρίου είχε καταστεί εντελώς ξένη προς τη δική της νόηση επειδή είχε ως νου τον Θεό Λόγο, το να διανοηθεί κανείς ότι το άτρεπτο ετράπη σε λύπη, αδημονία και ταραχή, είναι ασεβές· έστω και αν τα Ευαγγέλια αναφέρουν ότι «εταράχθη ο Ιησούς τω πνεύματι»· αλλά ο Κύριος φανερώνει τον νου του λέγοντας: «Η ψυχή μου τετάρακται». Εάν, επομένως, ο Κύριος επιδεικνύει τη νόηση της δικής του ψυχής, από συμπάθεια προς τη δική μας ψυχή, το πράττει ώστε να κατανοήσουμε με αυτόν τον τρόπο ότι το πάθος είναι δικό του, και ταυτόχρονα να τον ομολογούμε ως απαθή.

Πρέπει λοιπόν να σημειωθεί ότι εκείνος που πράττει τα αρεστά στον Θεό, διακονεί τον Χριστό· ενώ εκείνος που ακολουθεί τα δικά του θελήματα, ακολουθεί περισσότερο τον εαυτό του και όχι τον Θεό. <Τώρα η ψυχή μου είναι ταραγμένη, και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή· αλλά γι' αυτό ακριβώς έφτασα στην ώρα αυτή.

«Πατέρα, δόξασέ σου τον Υιό». Τώρα, λέει, η ψυχή μου έχει ταραχθεί· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη, αλλά γι' αυτό ακριβώς ήλθα στην ώρα τούτη. Δες λοιπόν πάλι μέσα από αυτά, αφενός το πόσο εύκολα η ανθρώπινη φύση οδηγείται σε ταραχή και παρασύρεται στη δειλία, και αφετέρου το ακατάλυτο και άθραυστο σε όλα της θείας και άρρητης δύναμης, η οποία αποβλέπει μόνο στην ανδρεία που της ταιριάζει. Διότι η μνήμη του θανάτου που παρεισφρέει προσπαθεί να ταράξει τον Ιησού, όμως η δύναμη της θεότητας καταστέλλει αμέσως το πάθος που εκδηλώθηκε και μεταμορφώνει πάραυτα σε ασύγκριτη τόλμη αυτό που πήγε να νικηθεί από τη δειλία. Διότι θα πρέπει να θεωρήσουμε ότι και στον ίδιο τον Σωτήρα Χριστό τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά εκδηλώθηκαν για δύο αναγκαίους λόγους. Έπρεπε, πράγματι έπρεπε και μέσα από αυτά να φανεί ότι γεννήθηκε άνθρωπος από γυναίκα, όχι κατά δόκησιν ούτε κατά φαντασία, αλλά μάλλον φυσικά και αληθινά, φέροντας όλα τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά, με μόνη εξαίρεση την αμαρτία. Ο φόβος δε και η δειλία, είναι μεν φυσικά πάθη σε εμάς, τα οποία όμως δεν κατατάσσονται στις αμαρτίες. Και επιπλέον, τα ανθρώπινα χαρακτηριστικά εκδηλώνονταν ωφελίμως στον Χριστό, όχι για να ενισχυθούν με την εκδήλωσή τους και να προχωρήσουν περαιτέρω, όπως συμβαίνει σε εμάς, αλλά ώστε, όταν εκδηλώνονται, να διακόπτονται από τη δύναμη του Λόγου, καθώς η ανθρώπινη φύση μεταστοιχειώνεται σε μια καλύτερη και θειότερη κατάσταση, πρώτα στο πρόσωπο του Χριστού.

Αν και τα άλογα ζώα, παρότι έχουν ψυχή, θορυβούνται και ταράζονται, δεν συμβαίνει αυτό μέσω της μνήμης, ούτε φτάνουν στη δειλία επειδή προεξετάζουν με τον λογισμό τους το μελλοντικό πάθος, αλλά όταν βρεθούν αιχμάλωτα στα δεινά, τότε μόλις αντιλαμβάνονται τον παρόντα κίνδυνο. Τώρα όμως ο Κύριος θορυβείται, όχι από αυτά που βλέπει, αλλά από εκείνα που αναλογίζεται και από εκείνα που προσδοκά. Αλλά και ο Χριστός δεν είπε «Η σάρκα μου έχει ταραχθεί», αλλά «η ψυχή μου», αποκρούοντας την υπόνοια των αιρετικών. Εάν όμως ισχυριστείς ότι και στην Παλαιά Διαθήκη έχει ειπωθεί από τον Θεό προς τους Ιουδαίους: «Νηστεία και αργία και τις εορτές σας μισεί η ψυχή μου», και άλλα παρόμοια, θα απαντήσουμε ότι χρησιμοποιεί μάλλον τις δικές μας εκφράσεις λόγω της συγκατάβασης προς εμάς, όπως ακριβώς αποδίδει καταχρηστικά πρόσωπο, οφθαλμούς και τα υπόλοιπα μέλη στον Ασώματο. Μετά την ενανθρώπηση, όμως, εάν ισχυριστούμε ότι αυτό ειπώθηκε με τον ίδιο τρόπο, τότε θα ήταν απλώς εικόνα, φαντασία και σκιά, και όχι αληθινός άνθρωπος, κατά τον άθεο Μάνη. Επομένως, ο Λόγος του Θεού ένωσε με τον εαυτό Του ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, για να σώσει ολόκληρο τον άνθρωπο. Διότι ό,τι δεν έχει προσληφθεί, δεν έχει κιόλας σωθεί.

Διότι μοιάζει, λένε, με άνθρωπο που βρίσκεται μεν σε κατάσταση πληγής, υπομένει όμως γενναία την ασθένεια, δηλαδή την κάκωση, ήτοι την κακοπάθεια. Διότι ίσως αντίκρισαν σκυθρωπό το πρόσωπο του Σωτήρος, και σαν να βρισκόταν σε ταραχές και φόβους, επειδή ακριβώς επρόκειτο ήδη να υποστεί τον επί σταυρού θάνατο· όταν και έλεγε, πότε μεν, ότι «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί»· πότε δε πάλι· «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου. Και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή· αλλά γι' αυτό ήλθα σε αυτή την ώρα». Ανέφερε δε και κάποιος από τους αγίους ευαγγελιστές ότι, όταν πλησίασε ο καιρός κατά τον οποίο επρόκειτο να πάθει, άρχισε να λυπάται και να αδημονεί. Διότι, αν και ο μονογενής Λόγος του Πατρός είναι εκ φύσεως Θεός και είναι ανεπίδεκτος παθών και λύπης και γενικώς όλων αυτών των καταστάσεων, εντούτοις παραχωρούσε στην ανθρώπινη φύση του να μην παραμένει αναίσθητη όταν επερχόταν η δοκιμασία, αποδεικνύοντας με κάθε τρόπο ότι έγινε όμοιος με εμάς, και δεν ήταν, όπως φάνηκε σωστό σε κάποιους να πιστεύουν, σκιά και φάντασμα αυτός που φαινόταν πάνω στη γη, αλλά έγινε πραγματικά άνθρωπος. Λέει δε: «Έχει αποστραφεί το πρόσωπό του». Το δε «Έχει αποστραφεί», έχει την έννοια του «Καταντροπιάστηκε, ατιμάστηκε και δεν υπολογίστηκε». Διότι ο μεν Πιλάτος έστειλε τον Ιησού στον Ηρώδη· αυτός δε, λέει, αφού τον εξουθένωσε τον έστειλε πίσω.

Στο μεταξύ, βέβαια, σύμφωνα με το ιδίωμα της Γραφής λέγεται ότι ο Θεός κοιμάται, όταν μακροθυμεί· όπως στο, «Γιατί κοιμάσαι, Κύριε;» και πάλι ότι ανίσταται, όταν εκδικείται και επισκέπτεται. Και εδώ λοιπόν λέει, Ανάστα, Κύριε· δηλαδή, απόβαλε την πολλή μακροθυμία, και εξεγέρσου για να με βοηθήσεις. Και όταν ο Σωτήρας παραδιδόταν για χάρη μας, ήταν σαν να κοιμόταν γι' αυτόν ο Πατέρας, δείχνοντας ανοχή. Προς τον οποίο και έλεγε: «Σώσε με από αυτή την ώρα.» Το ίδιο μπορούμε να λέμε και εμείς στους πειρασμούς. Πλην όμως πρόσεξε ότι, όταν ανανήψουμε, τότε και ο Θεός ανίσταται προς σωτηρία μας. Και ο Δαβίδ λοιπόν ο ίδιος πρώτα απέβαλε τον ύπνο της ραθυμίας, και έπειτα παρακαλούσε και τον Θεό να αναστηθεί προς βοήθεια. «Διότι εσύ πάταξες όλους όσοι με εχθρεύονται ματαίως.» (A f. 19 b, B f. 12 b, E f. 7.) Σκέψου δε την ακρίβεια του λόγου· διότι δεν είπε απλώς αυτούς που εχθρεύονται, αλλά αυτούς που το πράττουν αυτό ματαίως, δηλαδή άσκοπα και περιττά και χωρίς κανένα παράπτωμα. Εχθρεύεται δε κάποιος ματαίως, όταν δεν έχει προηγουμένως αδικηθεί, ούτε έχει υποστεί κάτι από όσα συνηθίζουν να προκαλούν λύπη και παροξυσμό. Και εκείνος έχει ματαίως εχθρούς, ο οποίος δεν δίνει αφορμή έχθρας και μίσους, όπως όλοι όσοι διώκονται επειδή ζουν με ευσέβεια. Προς αυτούς λέει ο Σωτήρας: «Μακάριοι είστε όταν σας ονειδίσουν και σας διώξουν και πουν κάθε πονηρό λόγο εναντίον σας ψευδόμενοι, εξαιτίας μου», και τα εξής.

Και πάλι, αν κάποιος θελήσει να αποδώσει τα ανθρώπινα λόγια και έργα γυμνά στον Θεό Λόγο πριν από την ενανθρώπηση, θα ασεβήσει μεγάλως. Διότι, τι θα κάνει όταν ο Χριστός λέει: «Τώρα η ψυχή μου είναι ταραγμένη και περίλυπη;» Άραγε θα αποδεχθεί ότι μπορεί να υπάρξει λύπη και ταραχή στη φύση του Θεού, και να την κυριεύει ο φόβος του θανάτου; Και τι θα κάνει όταν τον δει να σταυρώνεται; Θα θεωρήσει ότι η θεότητα του Υιού πάσχει αυτό ακριβώς όπως ένας άνθρωπος; Ή θα απορρίψει αυτή τη βλασφημία; Επομένως, σε κάθε εποχή και κατάσταση ας διατηρείται το πρέπον, και ας ασκείται ο λόγος της θεολογίας, όχι βεβαίως από όσα φαίνεται να λέει ως άνθρωπος, αλλά από το ότι προέρχεται από τον Πατέρα, ως Υιός και Θεός. Ας παραχωρείται δε στην ένσαρκη οικονομία το να λέει Αυτός μερικές φορές και πράγματα που δεν αρμόζουν στη γυμνή και καθαυτήν θεότητα. Όταν λοιπόν, ως άνθρωπος, λέει ότι δεν είναι αγαθός με τον ίδιο τρόπο όπως ο Πατέρας, ας αποδίδεται μάλλον και αυτό στην ένσαρκη οικονομία, και ας μην αγγίζει την ουσία του Υιού και Θεού.

ΛΟΓΟΣ ΚΔ'. Σχετικά με τα όσα αναφέρονται για τον Σωτήρα με ανθρώπινο τρόπο από τους ευαγγελιστές, στο «Έκλαψε» και στο «Τώρα η ψυχή μου είναι ταραγμένη» και στο «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο» και στο «Περίλυπη είναι η ψυχή μου» και σε όσα παρόμοια ρητά, αποδεικτικές παραθέσεις από τη θεία Γραφή, που ανατρέπουν την κακοβουλία των χριστομάχων. Εάν πιστεύουμε ότι τέτοια λόγια έχουν ειπωθεί από κάποιον τυχαίο ή και από έναν απλό άνθρωπο, ας κλαίει βέβαια ως άνθρωπος, και ας φοβάται πάλι και ας δειλιάζει μπροστά στον θάνατο, και ας γίνεται περίλυπος, και ας ταράσσεται, και όσα εκ φύσεως υπομένει η ανθρώπινη φύση, ας τα υπομένει και αυτός. Εάν όμως ήταν Θεός εν σαρκί, όπως και ήταν, και όχι κάτι άλλο, ποιον φοβάται ο Θεός; Εάν ήταν αληθινός όταν έλεγε, «Εγώ είμαι η ζωή», με ποιον τρόπο φοβάται τον θάνατο η ζωή; Εάν διέσωσε άλλους από τον θάνατο, πώς ο ίδιος φοβόταν τον θάνατο, αυτός που ενέπνεε γενναίο φρόνημα στους μαθητές του, λέγοντας: «Μην φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή;» Πώς θα φοβόταν ο ίδιος να το πάθει αυτό, όταν ενθαρρύνει τον Αβραάμ, λέγοντας: «Μην φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου;»

ΑΛΛΟ. Ο Λόγος του Θεού έγινε άνθρωπος, όχι για να πράττει και να μιλάει στα πάντα πάλι ως Θεός όπως πριν από την ενανθρώπηση, αλλά για να λέει πολλάκις κάποια πράγματα και ως άνθρωπος, εξαιτίας της ανάγκης της ένσαρκης οικονομίας. Εφόσον το μυστήριο έχει αυτή τη σημασία, πώς δεν είναι παράλογο να σκανδαλίζονται οι ακροατές όταν κάποιες φορές Εκείνος μιλάει με πιο ανθρώπινο τρόπο; Διότι μιλάει ως άνθρωπος, αλλά μιλάει και ως Θεός, έχοντας την εξουσία και στα δύο. Ανθρώπινα μεν έλεγε: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», θεϊκά δε πάλι: «Έχω την εξουσία να την παραδώσω, και πάλι έχω την εξουσία να την λάβω». Το να ταράσσεται, λοιπόν, είναι πάθος χαρακτηριστικό της σάρκας· ενώ το να έχει την εξουσία να την παραδώσει και να την λάβει πάλι, είναι έργο της δύναμης του Λόγου. Όπως λοιπόν όταν λέει κάτι θεϊκά, αν και φαίνεται άνθρωπος, δεν σκανδαλιζόμαστε, αλλά αναλογιζόμαστε τον Λόγο που ενοικεί στη σάρκα· έτσι, όταν λέει κάτι και ως άνθρωπος, ας μη σκανδαλιζόμαστε, σκεπτόμενοι ότι για εμάς έγινε άνθρωπος και λέει αυτά που αρμόζουν στην ανθρώπινη φύση.

Ότι δε ο Λόγος ήλθε έχοντας σώμα και ψυχή, ας τους πείσουν οι θείες Γραφές της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Διότι ευθύς ο Δαβίδ ομιλεί περί αυτού και ο Πέτρος σε συμφωνία με τον Δαβίδ: «δεν θα εγκαταλείψεις την ψυχή μου στον Άδη ούτε θα επιτρέψεις στον όσιό σου να γνωρίσει φθορά», ώστε να γίνει κατανοητή η σύνθετη φύση του κυριακού ανθρώπου και να αποκτήσουμε σαφή γνώση περί αυτού, για να αποδείξει αφενός ότι η ψυχή μαζί με τη θεότητα εναποτέθηκε στο τριήμερο (μνήμα), για να αναδείξει τη σάρκα όσια, και αφετέρου ότι η θεότητα μαζί με την ψυχή ολοκλήρωσε το μυστήριο ακατάσχετα στον Άδη. Διότι υπάρχει κάπου και άλλη μαρτυρία που λέει τα εξής: «ελεύθερος ανάμεσα στους νεκρούς»· το «ελεύθερος» υποδηλώνει ότι ο Άδης δεν τον κυρίευσε, αλλά ότι με τη δική του θέληση κατέβηκε μέχρι τον Άδη μαζί με την ψυχή. Λέει δε ο Πέτρος: «καθόσον δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί από αυτόν», δηλαδή από τον Άδη. Και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει: «έχω εξουσία να λάβω την ψυχή μου και να την παραδώσω» και «εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός, που δίνει την ψυχή του υπέρ των προβάτων» και «η ψυχή μου έχει ταραχθεί», λέει, «και τι να πω; (λέγοντας το “τι να πω;” ωσάν να βρίσκεται σε αμφιβολία) Πατέρα, σώσε με από τούτη την ώρα· αλλά γι' αυτό ήλθα σε τούτη την ώρα», για να δείξει ότι η θεότητά του προσήλθε σε αυτό εκούσια· και το «έχει ταραχθεί» ελέχθη, για να μην παραχαραχθεί η μορφή της αλήθειας της ένσαρκης παρουσίας του.

Και πάλι, εάν πουν οι κενόδοξοι: «Από τέτοια λόγια δεν μπορείς να μας πείσεις ότι ο Χριστός είχε ψυχή. Διότι βρήκαμε πιο πάνω στις θείες Γραφές, όπως λέει ο Ησαΐας εκ προσώπου του Θεού και Πατρός για τον Μονογενή: "Αυτός είναι ο αγαπητός μου Υιός, στον οποίο ευαρεστήθηκα, τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου". Τι θα κατανοήσουμε λοιπόν για τον Πατέρα, ότι έχει πάρει μέσα του ψυχή ή ότι έχει ψυχή; Και ποιος ανόητος θα σκεφτεί κάτι τέτοιο για τον Πατέρα;» Τι λένε λοιπόν; Ότι προφανώς το ρητό έχει ειπωθεί μεταφορικά. Αν λοιπόν λένε ότι για τον Πατέρα έχει ειπωθεί μεταφορικά, άρα και για τον Υιό πρέπει να εκληφθεί το ίδιο. Διότι, ακόμη και αν πει «η ψυχή μου έχει ταραχθεί» και «έχω εξουσία να δώσω την ψυχή μου και να την πάρω», δεν είχε, λένε, ψυχή, αλλά έχει ειπωθεί μεταφορικά. Και φαίνεται μεν ότι η συλλογιστική τους σκέψη κάτι λέει, μολονότι η αλήθεια είναι αυτοσύστατη μέσα από πολλά τεκμήρια. Διότι κάθε μεταφορικός τρόπος αντλείται από το αντίστοιχο είδος. Για τον Πατέρα, βέβαια, δεν πρέπει να το αποτολμά κανείς αυτό, διότι ούτε σάρκα ενδύθηκε. Εφόσον όμως η σάρκα ομολογείται από τους Λουκιανιστές, δηλαδή τους Αρειανούς, δεν υπάρχει αμφιβολία. «Αλλά», ισχυρίζονται, «λέει "ο Λόγος σάρξ εγένετο", και δεν είπε "ο Λόγος σάρξ και ψυχή εγένετο"».

Διότι πράγματι, από μόνη της ούτε θα διψάσει ούτε θα κοπιάσει. Αγνοούν όμως αυτοί που εγκατέλειψαν την οδό και εξετράπησαν σε αντίθετα μονοπάτια, ότι ο Υιός του Θεού ερχόμενος δεν έλαβε μόνο σάρκα, αλλά και ψυχή και νου και καθετί που συνιστά τον άνθρωπο, εκτός από την αμαρτία, έχοντας γεννηθεί αληθινά όχι από σπέρμα ανδρός, αλλά από την αγία Παρθένο Μαρία μέσω του Αγίου Πνεύματος. Δεν θέλουν να αποδεχθούν ότι αυτός έλαβε ψυχή εξαιτίας αυτού του ελέγχου εναντίον τους, ο οποίος είναι ο πλέον ευχερής από όλους για την αναίρεση της ματαιολογίας τους. Διότι ο ίδιος ο αληθινός Θεός ομολογεί (εκείνος που λέει για τον εαυτό του ότι «εγώ είμαι η αλήθεια») ότι «η ψυχή μου έχει ταραχθεί» και «περίλυπη είναι η ψυχή μου» και «έχω εξουσία να θέσω την ψυχή μου και να τη λάβω πάλι», για να δείξει ότι είναι μεν Θεός που έχει την εξουσία. Διότι αυτός ο λόγος δεν είναι ανθρώπου· κανείς άλλωστε δεν έχει εξουσία να θέσει την ψυχή του και να τη λάβει πάλι. Όταν όμως κάνει λόγο περί ψυχής, αποδεικνύει ότι ενανθρώπησε αληθινά και όχι κατά δόκηση. Και πάλι λέει: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας, που θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων»· και για να δείξει ότι αυτά είναι αληθινά, πάνω στον σταυρό έλεγε προς τον Πατέρα: «Στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου» και «όταν ήλθαν, λέει, οι στρατιώτες, τον βρήκαν να έχει ήδη εκπνεύσει».

Και πάλι, «και κράζοντας με μεγάλη φωνή» είπε: «ηλί, ηλί, λιμά σαβαχθανί, δηλαδή Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;», όπως ήδη αναπτύξαμε το νόημα αυτού του λόγου, και το ευαγγέλιο αναφέρει «εξέπνευσε». Εφόσον, λοιπόν, η αλήθεια αναφέρει το «εξέπνευσε» και το «στα χέρια σου» και το «η ψυχή μου είναι ταραγμένη» και όλα τα άλλα, ποιος θα ήταν τόσο ανόητος ώστε να πειστεί από ένα τέτοιο εργαστήρι ανθρώπων που μυωπάζουν και ονειροπολούν, και να εγκαταλείψει αυτές τις ίδιες τις εύλογες ρήσεις της αλήθειας του Λόγου του Θεού; 50. Αλλά έπειτα, λεξιθηρώντας όσα έχουν διατυπωθεί καλά και ορθά από κάθε Γραφή, δίκην πειρατών που ακρωτηριάζουν υγιή σώματα, χρησιμοποιούν κάποια μαρτυρία, την οποία πολλές φορές η Γραφή εξιστορεί κάνοντας πιο μεταφορική χρήση. Και συνηθίζουν να εκλαμβάνουν όσα λέγονται μεταφορικά ως κυριολεκτική αλήθεια, ενώ εκείνα που κηρύσσονται αληθινά και απερίφραστα τα αλληγορούν αποδίδοντάς τα σε άλλο πρόσωπο. Διότι αμέσως αναπηδούν φέρνοντας ρήση από τον άγιο Ησαΐα, που έχει ειπωθεί εκ προσώπου του Πατρός, ότι: «Ιδού, θα συνέσει ο αγαπητός μου παίς, στον οποίο ευδόκησα, τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου», θεωρώντας ότι αυτός ο λόγος ανήκει στον Πατέρα. Και όντως είναι αληθές. «Πώς λοιπόν;» λένε, «και ο Πατέρας έλαβε ψυχή;» Εάν δε πούμε «μη γένοιτο», «τι άλλο συμβαίνει λοιπόν;», λένε, «παρά το ότι ειπώθηκε πιο μεταφορικά;». «Άρα λοιπόν», ισχυρίζονται, «και όσα ειπώθηκαν από τον Υιό έχουν διατυπωθεί πιο μεταφορικά».

Και για αυτήν την οικονομία, υποδηλώνοντας την ευδοκία του Πατέρα, ο απόστολος είπε ότι «ο Θεός τον ανέστησε από τους νεκρούς». 60. Προσάγουν δε και ένα άλλο ρητό από το κατά Λουκάν ευαγγέλιο, το οποίο είναι θεσπέσιο και εξαίρετο και σε όλα χρησιμότατο. Ποιο είναι λοιπόν αυτό το ρητό; Είναι εκείνο, όταν ο Κύριος επρόκειτο με τη δική του θέληση να προσέλθει στο πάθος, αφού παρέλαβε τους μαθητές στο όρος κατά την ώρα εκείνη, «απομακρύνθηκε από αυτούς περίπου όσο η βολή μιας πέτρας και, αφού πήγε πιο πέρα, προσευχόταν και έλεγε: Πατέρα, αν είναι δυνατόν, ας παρέλθει αυτό το ποτήριο από εμένα, ώστε να μην το πιω· όμως όχι ό,τι εγώ θέλω, αλλά ό,τι εσύ». Και πρώτα μεν πάλι προφασίζονται οι ίδιοι λέγοντας: «Βλέπεις πώς μιλάει υποκοριστικά και υποδηλώνει διαφορετικό θέλημα λέγοντας "όχι ό,τι εγώ θέλω, αλλά ό,τι εσύ"; Πώς λοιπόν πρόκειται για την ίδια ουσία», λένε, «όταν σε αυτόν υπάρχει άλλο θέλημα, και στον Πατέρα άλλο;» Και αγνοούν όλη τη δύναμη του νοήματος. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο απόστολος είπε: «Ω, βάθος πλούτου και σοφίας και γνώσης Θεού». Διότι πώς εξέφρασε δικό του θέλημα διαφορετικό από το θέλημα του Πατέρα, όταν ο ίδιος δηλώνει προς τους μαθητές ότι «έχει ταραχθεί η ψυχή μου· και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή»· διατυπώνοντας το ρητό προκατασκευαστικά και χρησιμοποιώντας τη φράση διερωτηματικά: «Τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή». Αυτό, λέει, να πω; «Αλλά γι' αυτό ήλθα στην ώρα αυτή».

Αλλά βέβαια, αφού διακήρυξε αυτά, με τα όσα ακολουθούν φανερώνει τη δική του φιλανθρωπία και ανεξικακία λέγοντας: «Εγώ δε, όταν αυτοί με ενοχλούσαν, ντυνόμουν με σάκκο». Αντί δε του «Όταν αυτοί με ενοχλούσαν», με πολύ θαυμαστό τρόπο ο μεν Ακύλας λέει: «Και εγώ κατά την αρρώστια τους είχα ένδυμά μου τον σάκκο»· ο δε Σύμμαχος: «Σε εμένα, κατά τις αρρώστιες τους, το ένδυμα ήταν σάκκος»· ο δε Θεοδοτίων, όπως και η πέμπτη έκδοση, έχουν αναφέρει: «Εγώ δε όταν αυτοί αντιμετώπιζαν ενοχλήσεις». Διότι, καθώς ο Σωτήρας συμπάσχει με τα δικά τους δεινά και με τις αρρώστιες της ψυχής τους, χρησιμοποιεί σύμβολα πένθους και οδυρμών, φορώντας σάκκο για χάρη τους, αλλά και ταπείνωνε την ψυχή του με νηστεία. Γι' αυτό και δίδασκε λέγοντας: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· και «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί». Διότι αυτά τα υπέμεινε από υπερβολική φιλανθρωπία, συμπάσχοντας και πονώντας βαθύτατα, όπως ακριβώς ένας πατέρας για τους γιους του που χάνονται. Γι' αυτό αναφερόταν στους προφήτες σχετικά με αυτόν: «Άνθρωπος που βρίσκεται σε πληγή και γνωρίζει να υπομένει την ασθένεια»· και πάλι: «Αυτός φέρει τις αμαρτίες μας και οδυνάται για εμάς»· και ξανά: «Αυτός δε τραυματίστηκε για τις αμαρτίες μας, και με τον μώλωπά του εμείς ιαθήκαμε». Γι' αυτό λοιπόν και στις αρρώστιες τους, όπως και όταν εκείνοι ενοχλούνταν, βλέποντας ο Σωτήρας τον όλεθρο που επρόκειτο να τους βρει και την έσχατη απώλεια, για χάρη τους ντυνόταν με σάκκο και ταπείνωνε την ψυχή του με νηστεία.

Εδώ δε ο πειράζων πειράζει την ίδια την ψυχή, όποια και αν ήταν αυτή, την οποία μνημόνευε και ο ίδιος λέγοντας: «Κανείς δεν παίρνει την ψυχή μου από εμένα· έχω εξουσία να την παραδώσω, και έχω εξουσία να την πάρω πάλι·» και πάλι: «Την ψυχή μου παραδίδω υπέρ των προβάτων μου·» και, «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί·» και, «Η ψυχή μου είναι περίλυπη έως θανάτου.» Γι' αυτό και τώρα λέει: «Διότι εισήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου·» κατά δε τον Σύμμαχο: «Διότι επήλθαν ύδατα έως την ψυχή μου.» Έπειτα προσθέτει: «Βυθίστηκα σε ιλύ βυθού, και δεν υπάρχει στήριγμα·» κατά δε τον Σύμμαχο μετέφρασε: «Βαπτίσθηκα σε απέραντες καταδύσεις, και δεν υπάρχει στήριγμα»· πολύ λογικά. Διότι εκεί όπου δεν υπήρχε στήριγμα για τους άλλους, επειδή όλοι όσοι κατέβαιναν εκεί έπεφταν σε ολίσθημα και παρασύρονταν από τα ρεύματα του θανάτου, εκεί ήλθα και εγώ, όταν κατήλθα στα βάθη της θάλασσας· ή, κατά τον Σύμμαχο, «Εισήλθα στα βάθη των υδάτων, και το ρεύμα με κατέκλυσε.» Και παρόμοια με αυτά έχει καταγραφεί να προσεύχεται και ο προφήτης Ιωνάς από την κοιλιά του κήτους. Λέει λοιπόν και αυτός: «Περιχύθηκε νερό γύρω μου έως την ψυχή μου· άβυσσος έσχατη με περικύκλωσε. Βυθίστηκε το κεφάλι μου σε σχισμές βουνών, κατέβηκα στη γη, της οποίας οι μοχλοί είναι αιώνια δεσμά.»

Όταν, λοιπόν, επιτελώντας παράδοξα έργα και θεϊκές δυνάμεις, υψώθηκε, και, αφού υψώθηκε μέσω του πάθους, ταπεινώθηκε. Γι' αυτό έλεγε: «Όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου»· και πάλι: «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι»· και στο προκείμενο χωρίο: «Αφού υψώθηκα, ταπεινώθηκα και βρέθηκα σε αμηχανία». Το δε «Μέσα από εμένα πέρασαν οι οργές σου», σύμφωνα με τον Σύμμαχο, ή σύμφωνα με τον Ακύλα «Επάνω μου παρήλθαν οι οργές σου», ή σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα «Επάνω μου διήλθαν οι οργές σου», καταδεικνύει σαφώς ότι δεν ενέσκηψαν επάνω του μόνιμα, αλλά παρήλθαν μέσω αυτού· και ότι δεν στάθηκαν, αλλά διήλθαν. Το δε «με συντάραξαν», σύμφωνα με τους Εβδομήκοντα, είναι όμοιο με αυτό που έχει ειπωθεί στα Ευαγγέλια: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», και, «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου»· και τα υπόλοιπα εκπληρώθηκαν σύμφωνα με την ιστορική διήγηση, όταν οι απόστολοι τον εγκατέλειψαν και έφυγαν, και ο Πέτρος τον αρνήθηκε και τρίτη φορά. Αλλά και με άλλον τρόπο έλεγε όλα τα προκείμενα, οικειοποιούμενος τα κακά των άλλων· εννοώ δηλαδή την απώλεια του προδότη Ιούδα, και την έκπτωση ολόκληρου του ιουδαϊκού έθνους· για τα οποία, εξαιτίας της υπερβολικής του ευσπλαχνίας και φιλανθρωπίας, θρηνούσε σαν για πονηρούς γιους, οι οποίοι χάνονται εξαιτίας των δικών τους κακιών, αναλαμβάνοντάς τα στο δικό του πρόσωπο.

Ψ. ΛΒ΄. Ας αγαλλιάσει η ψυχή μου στον Κύριο, διότι με ενέδυσε με ιμάτιο σωτηρίας και με χιτώνα ευφροσύνης, μου φόρεσε μίτρα ως σε νυμφίο, και με στόλισε με στολίδια ως νύμφη. Και όπως η γη που αυξάνει το άνθος της, και όπως ο κήπος που κάνει να ανατέλλουν τα σπέρματά του, έτσι ο Κύριος ο Θεός θα ανατείλει δικαιοσύνη και αγαλλίαση ενώπιον όλων των εθνών. Η ψυχή του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, για την οποία έλεγε το, «περίλυπη είναι η ψυχή μου», και το, «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», για κανένα από τα κτιστά δεν αγαλλιά και δεν ευφραίνεται, παρά μόνο στον Πατέρα και Κύριο· διότι τον ενέδυσε με το ιμάτιο της θεότητας, και με τον χιτώνα της αληθινής και τέλειας ευφροσύνης. Αλλά και επειδή Εκείνος μεν ήταν ο νυμφίος της νύμφης Εκκλησίας, η οποία δεν έχει σπίλο ούτε ρυτίδα, του φόρεσε μίτρα ως σε νυμφίο, ενώ η νύμφη [ανήκει στην] ανώτερη από κάθε ψόγο θεότητα, την οποία στόλισε σαν νύμφη με τον στολισμό που αρμόζει στο Πνεύμα του Κυρίου. Αλλά και την καλλιέργησε σαν εύφορη και αγαθή γη, και επιπλέον σαν κήπο που αυξάνεται και θάλλει από τα βλαστάρια μέσα του, με τα οποία λέγεται ότι έχει καταφυτευτεί και ο μεγάλος παράδεισος του Θεού. Και αυτά θα γίνουν, λέγει, επειδή ο Κύριος, όντας δίκαιος και αποτελώντας Θεό όχι μόνο των Ιουδαίων αλλά και των εθνών, ανέτειλε τη δική Του δικαιοσύνη, δηλαδή τον Χριστό Του, ενώπιον όλων των εθνών που πιστεύουν μέσω Αυτού.

Αυτά νομίζω ότι συμφωνούν με όσα ειπώθηκαν από τον ίδιο στο Ευαγγέλιο κατά την ώρα του πάθους, όταν λέει στους μαθητές του: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου· μείνετε εδώ και γρηγορείτε μαζί μου», και πάλι: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί». Παρόμοια λοιπόν με αυτά είναι και όσα αναφέρονται στον ψαλμό, όπου έχει ειπωθεί: «Η καρδιά μου ταράχθηκε μέσα μου, και δειλία θανάτου έπεσε πάνω μου, φόβος και τρόμος ήλθε πάνω μου, και με σκέπασε σκοτάδι», με τα οποία υποδηλώνει τις επιθέσεις των αντίπαλων δυνάμεων εναντίον του. Όπως, λοιπόν, στις προφητείες έχει ονομαστεί ένα πνεύμα πορνείας, σύμφωνα με το «από πνεύμα πορνείας πλανήθηκαν», και άλλο «πνεύμα πλάνης στην έρημο», με τον ίδιο τρόπο θα μπορούσε να υπάρχει και πνεύμα θανάτου που προκαλεί δειλία, όπως ακριβώς υπάρχει και πνεύμα που ενεργοποιεί την ισχύ, τη δύναμη και την κατά Θεόν ανδρεία. Έτσι θα μπορούσε να γίνει λόγος για πνεύμα φόβου και τρόμου, και πάλι, εκτός από αυτά, για άλλο πνεύμα φόβου και σύγχυσης, τα οποία σχεδόν συνηθίζουν να εφορμούν σε όλους όσους αποδέχονται τον υπέρ της ευσέβειας θάνατο στο μαρτύριο, πολύ περισσότερο όμως και σε μεγαλύτερο βαθμό επιτέθηκαν σε Εκείνον που υπέμεινε τον θάνατο υπέρ όλων.

Ακόμη δε, για να μην χρονοτριβώ αναφέροντας το κάθε τι ξεχωριστά, και κατά τον ίδιο τον καιρό του σωτηρίου πάθους, αφού παρέλαβε τους ίδιους άνδρες, τους εμπιστεύθηκε και τους είπε, ως σε άνδρες πιστούς και απόλυτα σταθερούς: Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί. Αυτά δε έχουν αναφερθεί από εμάς, όχι προς υποτίμηση των υπολοίπων αποστόλων, αλλά προς μαρτυρία της αρετής αυτών που μνημονεύονται· αν δε πρέπει να μιλήσουμε με φιλαλήθεια, αποτελούν και κοινό εγκώμιο των αποστόλων· διότι το να καθορίζονται υπεροχές και διαβαθμίσεις μεταξύ των αγίων δεν είναι έργο ανθρώπινης αξιολόγησης, αλλά της κρίσεως και της αληθείας του Θεού. Εμείς δε, που αξιωθήκαμε να γίνουμε κοινωνοί της μνήμης τέτοιων και τόσο σπουδαίων ανδρών, είναι αναγκαίο να εκφράζουμε την ευχαριστία μας, όχι όσο οφείλουμε, διότι αυτό είναι αδύνατον, αλλά όσο μπορούμε, διότι αυτό είναι ευπρόσδεκτο. Ζητούν δε από εμάς οι άγιοι αυτές τις τιμές, όχι για να αποκομίσουν κάποιο όφελος εγκωμιαζόμενοι, αλλά για να γίνουμε εμείς κοινωνοί, δεχόμενοι την ευεργεσία.

Λύση. Το ότι είναι αδύνατον ο Ποιητής των αιώνων να αγνοεί την ημέρα ή την ώρα, είναι σε όλους φανερό. Επομένως, αποδεικνύεται ότι ο Κύριος εξέθετε τη διδασκαλία του με τρεις τρόπους. Αφενός ομιλούσε ως άνθρωπος, όπως στο προαναφερθέν ζήτημα, και στο χωρίο «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου», και στο «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί». Άλλοτε πάλι ομιλούσε ως Θεός, όταν λέει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και «Όλα όσα έχει ο Πατέρας, είναι δικά μου», και άλλα παρόμοια.

«Εις το τέλος, εν ύμνοις· συνέσεως τω Δαυίδ». Σχετικά με τους ύμνους που αναφέρονται στον Χριστό, προς σύνεση εκείνων που πρόκειται να πιστέψουν. «Ενώτισαι»: Ο προφήτης βοά εκ προσώπου του ανθρώπου (του Αδάμ), [επειδή ο Χριστός επρόκειτο να αναλάβει τον άνθρωπο· δώσε, Κύριε, τα αυτιά σου σε εμένα, και μην με παραβλέψεις, που κείμαι νεκρός στην αμαρτία.] «Πρόσχες μοι»: Επίβλεψε στην πτώση μου, ώστε, καθώς βοώ, να με εισακούσεις ως Θεός. «Ελυπήθην»: Διότι ο άνθρωπος μεριμνούσε καθώς ο Κύριος καθυστερούσε, και βρισκόταν σε μεγάλη λύπη, μήπως τυχόν εγκαταλειφθεί οριστικά. «Από φωνής»: Διότι οι δαίμονες ονείδιζαν και ο διάβολος απειλούσε· επομένως ο άνθρωπος πιεζόταν από παντού. «Ότι εξέκλιναν»: Διότι, βρίσκοντας τον άνθρωπο να κλίνει στην ανομία, τον χτυπούσαν καταπατώντας τον. «Η καρδία»: [Από την πίεση των δεινών.] «Και δειλία θανάτου»: Για κάθε άνθρωπο ο θάνατος είναι φοβερός· και ο Κύριος, επιβεβαιώνοντας τη σάρκα, για να δείξει ότι ήταν αληθινός άνθρωπος, ένιωσε φόβο κατά τον καιρό του πάθους. «Φόβος και τρόμος»: Διότι έλεγε: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», για να δείξει ότι ενδύθηκε αληθινή σάρκα. «Και εκάλυψεν»: Δηλαδή ο τάφος, στον οποίο ετέθη ο κυριακός άνθρωπος για τρεις ημέρες. «Και είπα· τις δώσει»: Διότι ως καθαρή περιστερά ανήλθε από τον τάφο, όντας άφθαρτος και ακέραιος ο Χριστός. «Πετασθήσομαι»: Διότι, αφού αναστήθηκε, αναπαύθηκε στους πατρικούς κόλπους.

«Εταπείνωσεν»: Εννοεί την ταφή και τον θάνατο <του Χριστού>. «Εκάθισέν με»: Λέει, δηλαδή, ότι ο Χριστός ετέθη στο μνήμα, όπως οι νεκροί που κείτονται ανά τους αιώνες. «Καὶ ἠκηδίασεν»: Ο προφήτης προανήγγειλε (επεσήμανε) τον χρόνο κατά τον οποίο ο Κύριος είπε: «περίλυπός ἐστιν ἡ ψυχή μου ἕως θανάτου». «Ἐν ἐμοί»: Μιλάει για τον χρόνο όταν ο Κύριος είπε: «νῦν ἡ ψυχή μου τετάρακται». «Ἐμνήσθην»: Όταν, λέει, εδημιουργούσα τον άνθρωπο, εγνώριζα, λέει ο Κύριος, από τότε, ότι έπρεπε να πάθω για αυτόν. «Καὶ ἐμελέτησα»: Στον άνθρωπο λέει ο Θεός, δηλαδή, τίποτε από τα έργα σου δεν μου διέφυγε, διότι τα γνωρίζω όλα ως Θεός. «Ἐν ποιήμασιν»: Ο άνθρωπος λέει [προς τον Θεό]: κατανοούσα τα έργα σου μέσω της μελέτης του νόμου και έμενα έκθαμβος. «Διεπέτασα»: Προς εσένα, δηλαδή για εσένα τον άνθρωπο, λέει ο Χριστός, άπλωσα τα χέρια μου πάνω στον σταυρό. «Η ψυχή μου»: [Διότι ως κακούργος υπέμενα για τον άνθρωπο, λέει ο Κύριος, μη έχοντας καμία ανακούφιση από τη θλίψη πάνω στον σταυρό].

Από αυτά ταράχθηκε τόσο πολύ, ώστε να λέει: Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου. Αλλά βέβαια και βρέθηκε σε συνοχή, περικυκλωμένος από τους λογισμούς σαν από νερό. Γι' αυτό έλεγε προς τον Πατέρα: Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί. Και τι να πω; Πατέρα, σώσε με από την ώρα τούτη. Αλλά γι' αυτό ήρθα στην ώρα τούτη. Όλη την ημέρα με περικύκλωσαν όλοι μαζί.

Δεν υπάρχει ειρήνη στα οστά μου εξαιτίας των αμαρτιών μου. «Οστά» ονομάζει πάλι τη δική του ανθρωπότητα· και το φανερώνει ο ίδιος λέγοντας στους μαθητές του μετά την ανάσταση, όταν ήθελε να επιβεβαιώσει την οικονομία της σαρκός: «ψηλαφήστε με και δείτε ότι ένα πνεύμα δεν έχει σάρκα και οστά, όπως βλέπετε ότι έχω εγώ». Εξαιτίας, λοιπόν, των αμαρτιών μου, τις οποίες βάσταξε για χάρη μας, δεν είχε ειρήνη αλλά ταραχή στα οστά του, δηλαδή στην ανθρωπότητά του· διότι η θεότητα διατηρούνταν ελεύθερη από κάθε ταραχή. Θα το μάθεις δε αυτό και από τον ίδιο τον Μονογενή, ο οποίος λέει: «τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί»· διότι μέσω της ψυχής δήλωνε την ανθρωπότητα. Ο Ιησούς προσθέτει την αιτία της ταραχής που υπάρχει μέσα του: «και τι να πω;».

«Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή, αλλά γι' αυτό ήλθα στην ώρα αυτή», δηλαδή μάταια αγωνιώ κατά τη σάρκα, επειδή ως Θεός είμαι ανώτερος του θανάτου, και γι' αυτό ήλθα με σάρκα και βάσταξα τις αμαρτίες του ανθρώπινου γένους, ώστε με τον δικό μου θάνατο να προσφέρω λύτρωση για όλες.

Διότι εγώ είμαι έτοιμος για μαστιγώσεις. Επειδή γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο υπέμεινε να έλθει στον κόσμο με σάρκα, όπως ο Ίδιος έλεγε προσευχόμενος: τι να πω; Πατέρα, σώσε με από τούτη την ώρα, αλλά γι' αυτό ήλθα σε τούτη την ώρα.

Πώς βρέθηκε Θεός που να ανασταίνεται από μόνος του; Έπαθε πολλά από πολλούς και δεν αμύνθηκε απέναντι σε κανέναν τους, ατιμάστηκε από τους δούλους και δεν έβλαψε κανέναν τους. Οι Ιουδαίοι κραύγαζαν και έλεγαν: «Δεν είναι αυτός ο γιος του τέκτονος;», και πάλι: «Έχει δαιμόνιο και είναι παράφρων, γιατί τον ακούτε;», και πάλι: «Εσύ είσαι Σαμαρείτης και έχεις δαιμόνιο»· και σε κανέναν δεν ανταπέδωσε κακό αντί κακού. Αυτά εξαπάτησαν την αφροσύνη μου, αυτά χλεύασαν εμένα τον άθλιο, μέσω αυτών αγκιστρώθηκα, μέσω αυτών δελεάστηκα. Καταδέχθηκε να τα υπομείνει όλα μέσω του σώματός του· εάν ποτέ φανέρωνε το μέγεθος της θεότητάς του, πετώντας με ταχύτατα βήματα οπισθοχωρούσα αόρατα. Πολλές φορές συγκάλυπτε τη θεότητά του με τα πάθη και δεν μπορούσα να υποφέρω την αχώρητη δύναμή του· γι' αυτό πολλές φορές, όταν αντίκριζα τα τεκμήρια της θεότητάς του, φώναζα και έλεγα μέσω των πονηρών δαιμόνων που με ακολουθούν: «Σε παρακαλώ, μην με βασανίσεις», και πάλι: «Τι σχέση υπάρχει μεταξύ μας και σε σένα, Υιέ του Θεού; Ήρθες πριν από την ώρα σου να μας βασανίσεις». Αλλά όταν τον άκουγα να αναφωνεί: «Περίλυπη είναι η ψυχή μου έως θανάτου», και: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί», όταν τον είδα να αγωνιά και να φωνάζει προς τον δικό του Πατέρα: «Πατέρα, εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριον», όρμησα πάλι, θεωρώντας ότι πρόκειται για έναν κοινό άνθρωπο.

Αυτά όμως ανήκουν στην οικονομία, όχι στη θεότητα. Γι' αυτό λέγει: «Τώρα η ψυχή μου έχει ταραχθεί»· (διότι, εάν δεν συμβαίνει αυτό, ποια λογική ακολουθία έχει αυτό που ειπώθηκε, καθώς και το να πει: «Πατέρα, σώσε με από την ώρα αυτή;»)· και έχει ταραχθεί σε τέτοιο βαθμό, ώστε να ζητεί ακόμη και απαλλαγή, εάν βεβαίως ήταν δυνατόν να τη διαφύγει.