Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 12:32

Διότι ο λόγος περί του σταυρού, όπως λέει ο Παύλος, για εκείνους μεν που χάνονται είναι μωρία, για εμάς δε που σωζόμαστε είναι δύναμη Θεού. Και ποια είναι αυτή η δύναμη; Η επιστροφή από την πλάνη μας· διότι αυτήν την κατόρθωσε μέσω του σταυρού ο βραχίονας του Πατρός, ο Υιός. Αυτό το φανερώνουν και τα επόμενα λόγια: Ας γίνει κραταιό το χέρι σου, ας υψωθεί η δεξιά σου. Ας γίνει κραταιό, όχι για να λάβει δύναμη, διότι ήδη είχε, αλλά για να φανερωθεί καθώς ολοκληρώνεται το μυστήριο, πράγμα το οποίο ο ίδιος ο Χριστός υποσχέθηκε λέγοντας: Όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου. Διότι το ότι ο Μονογενής ονομάζεται βραχίονας και δεξί χέρι του Πατρός, μας έχει αποδειχθεί επαρκώς από τα προηγούμενα.

Οι θυγατέρες της Ιουδαίας (που λέμε ότι είναι οι Εκκλησίες), αφού συμμετείχαν στη χαρά, εύλογα αγαλλίασαν. Αυτά δε είναι τα κρίματα του Θεού, στα οποία δικαίως αποδίδεται η χαρά. Επειδή, λοιπόν, έλαβαν αισχύνη αυτοί που προσκυνούν τα γλυπτά και καυχώνται για τα είδωλα, έχοντας καταδικαστεί από τον Θεό, το πώς έγιναν αυτά μάθε το από τα εξής: Ότι εσύ, Κύριε, είσαι ο Ύψιστος σε όλη τη γη, υπερυψώθηκες σφόδρα πάνω από όλους τους θεούς. Επειδή αναφέρεται στην κρίση που επιτελέστηκε διά του σταυρού, και ύψος του Μονογενούς είναι ο σταυρός (διότι λέει: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου»), για να μην νομίσει κανείς ότι ο Χριστός δεν ήταν υψηλός πρωτύτερα, τον ονόμασε όχι μόνο υψηλό, αλλά και ύψιστο σε όλη τη γη.

ΨΑΛΜΟΣ 7ος. «Ανάστηθι, Κύριε, με την οργή σου.» Παρακαλεί να υψωθεί ο Χριστός επί του σταυρού, για τη συντέλεια και τον αφανισμό των δαιμόνων. Διότι, «όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Αυτά δε αποτέλεσαν το τέλος και την κατάλυση της δυναστείας των νοητών εχθρών.

Πάνω στο ξύλο του σταυρού. Διότι αυτός που με τον λόγο του κρέμασε τη γη, κρέμεται πάνω στο ξύλο, πάνω στο οποίο βαστάζεται αυτός που βαστάζει, στο οποίο κρέμεται αυτός που κρεμά, στο οποίο υψώνεται αυτός που υψώνει· «Διότι όταν υψωθώ», λέει, «θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου.» «Και θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα, και δεν θα πιστέψεις στη ζωή σου.» Επομένως, αιτία του φόβου έγινε η απιστία. «Θα φοβάσαι ημέρα και νύχτα»· διότι η ίδια είναι ημέρα και νύχτα, εξαιτίας του ότι «Σε όλη τη γη έπεσε σκοτάδι από την έκτη ώρα.» Γι' αυτό ο Ζαχαρίας απορεί πώς μάλλον πρέπει να την ονομάζει, πώς αρμόζει να την αποκαλεί, αν δηλαδή ο καιρός του σταυρού πρέπει να ονομάζεται από το σκοτάδι που επήλθε ή από τον νόμο της ημέρας.

Διότι όλα αυτά τα έπαθε για εμάς. Και έπαθε αληθινά και όχι φαινομενικά, όπως και αληθινά αναστήθηκε. Αλλά όχι όπως κάποιοι από τους απίστους, οι οποίοι, ντρεπόμενοι για την ανθρώπινη φύση και τον σταυρό και αυτόν τον ίδιο τον θάνατο, λένε ότι φαινομενικά και όχι αληθινά ανέλαβε το σώμα από την Παρθένο και ότι υπέφερε φαινομενικά, ξεχνώντας Εκείνον που είπε: Ο Λόγος έγινε σάρκα, και: Γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω, και: Εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου. Επομένως, ο Λόγος κατοίκησε μέσα σε σάρκα, διότι η Σοφία οικοδόμησε για τον εαυτό της οίκο. Ο Λόγος ανέστησε την τρίτη ημέρα τον δικό Του ναό, ο οποίος καταλύθηκε από τους χριστομάχους Ιουδαίους. Ο Λόγος, όταν η σάρκα Του υψώθηκε όπως το χάλκινο φίδι στην έρημο, είλκυσε τους πάντες προς τον εαυτό Του για αιώνια σωτηρία.

ΥϟΑ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΤΟΝΙΟ ΔΙΑΚΟΝΟ. Περί του τίτλου που τοποθετήθηκε στον σταυρό του Δεσπότου. Η επιγραφή επί της σανίδας, την οποία ο Πιλάτος στερέωσε πάνω από την κεφαλή του Κυρίου, εκπλήρωνε τον λόγο του Κυρίου, που έλεγε: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Φανέρωνε, λοιπόν, η ανάγνωσή της πως το σωτήριο πάθος δεν συνέβη μόνο υπέρ της Ιουδαίας, αλλά και υπέρ κάθε Έλληνα και βαρβάρου.

Ο ίδιος ο Κύριος λέγει: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου»· δηλαδή, όταν σταυρωθώ, τότε όλοι θα πιστέψουν σε εμένα. Άκουσες προ ολίγου άλλη, σαφέστερη μαρτυρία που αναφέρεται στον σταυρό, του προφήτη Ησαΐα που βοά και λέγει: «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή, και σαν αμνός άφωνος μπροστά σε αυτόν που τον κουρεύει». Τι είναι το πρόβατο; Ποιος είναι ο αμνός; Τι είναι η σφαγή; Τι είναι η κούρευση; Ποιοι είναι οι σφαγείς και οι κουρευτές;

Αγάπησε μεν, λέει, ολόκληρη την ανθρώπινη φύση, αλλά εγώ του οφείλω τέτοια ευγνωμοσύνη, σαν να είχα αγαπηθεί μόνο εγώ. Και για το ότι παρέδωσε τον εαυτό του για εμένα. Τι λοιπόν; Μόνο για εσένα σταυρώθηκε; Δεν λέει ο ίδιος: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου»; Εσύ ο ίδιος δεν είπες, ότι: «Παρέδωσε τον εαυτό του για όλους εμάς»;

Διότι ο σταυρός, που καταλήγει σε τέσσερα άκρα, υποδηλώνει ότι ο Θεός που σταυρώθηκε εκτείνεται παντού και περιλαμβάνει όλα τα πέρατα της οικουμένης. Υψώθηκε δε επάνω σε αυτόν ο Χριστός και Θεός, ώστε να καταλύσει τους δαίμονες που εμφιλοχωρούν στον αέρα, και να καταστήσει ευεπίβατη για εμάς την ουράνια πορεία· όπως ακριβώς είπε και ο ίδιος ο Σωτήρας μας: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς εμένα». Και γιατί να σου λέω πολλά; Άκου τον προφήτη που λέει: «Ράβδο δυνάμεως θα σου αποστείλει ο Κύριος από τη Σιών». Και επειδή ο Χριστός είναι η ράβδος, όπως είπε και ο Ησαΐας: «Θα εξέλθει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί». Κρατώντας την ο Μωυσής, χώρισε την Ερυθρά Θάλασσα, έσχισε το νερό και το συνέρραψε· το έσχισε για να περάσει ο λαός του Θεού, και το συνέρραψε, για να ενδυθεί τη θάλασσα των βυθών ο αιγυπτιακός λαός. Και έτερος προφήτης λέει: «Ας είναι ευλογημένο το ξύλο, μέσω του οποίου επήλθε η σωτηρία στο μέσο της γης». Παρατήρησε τα άστρα του ουρανού, και κάθε μέρα θα βλέπεις ανάμεσά τους το σημείο του σταυρού να σχηματίζεται από τα άστρα. Γι' αυτό κι εγώ, προτού υψώσω τον ζωοποιό σταυρό, θα τον εγκωμιάσω με λίγα λόγια και θα τον χαιρετήσω, και αφού τον υψώσω, θα τον προσκυνήσω.

γ΄. Έτσι έγινε και στην περίπτωση του Υιού. Διότι, για όσα έκανε σε εσάς ο διάβολος, μέσω εκείνων που τόλμησε εναντίον του Χριστού, θα τιμωρηθεί. Και ότι αυτό ακριβώς υπονοεί, άκουσε τι λέγει: «Τώρα ο άρχων του κόσμου τούτου θα ριφθεί κάτω, διά του δικού μου θανάτου. Και εγώ, εάν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου»· δηλαδή, και αυτούς που προέρχονται από τα έθνη. Και για να μην πει κάποιος: «Πώς θα ριφθεί κάτω, εάν υπερισχύσει απέναντί σου;», απαντά: Δεν θα υπερισχύσει· διότι πώς είναι δυνατόν να υπερισχύσει εκείνου που ελκύει και τους άλλους; Και δεν αναφέρει την ανάσταση, αλλά εκείνο που είναι ανώτερο από την ανάσταση: «Θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου».

Διότι, εάν μεν έλεγε, «Θα αναστηθώ», δεν θα ήταν ακόμη φανερό ότι και θα πιστέψουν· με το να πει όμως, «Θα πιστέψουν», συναποδεικνύονται και τα δύο, ότι δηλαδή και θα αναστηθεί. Διότι, εάν παρέμενε νεκρός και ήταν ένας απλός άνθρωπος, κανείς δεν θα πίστευε. «Θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου».

Ομιλία 68η. Ο όχλος του αποκρίθηκε: Εμείς ακούσαμε από τον νόμο ότι ο Χριστός μένει εις τον αιώνα· και πώς εσύ λες ότι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου; Ποιος είναι ο Υιός του ανθρώπου; 1. Η πλάνη εύκολα αποκαλύπτεται και είναι ανίσχυρη, έστω και αν αλείφεται εξωτερικά με χιλιάδες χρώματα. Και όπως ακριβώς εκείνοι που επιχρίουν τα σαθρά σημεία των τοίχων δεν μπορούν να τα διορθώσουν με το επίχρισμα, έτσι και αυτοί που ψεύδονται ελέγχονται εύκολα. Αυτό ακριβώς έπαθαν και εδώ οι Ιουδαίοι. Διότι, όταν ο Χριστός τους είπε: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου», εκείνοι απάντησαν: «Εμείς ακούσαμε», λένε, «από τον νόμο ότι ο Χριστός μένει εις τον αιώνα· και πώς εσύ λες ότι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου; Ποιος είναι αυτός ο Υιός του ανθρώπου;». Άρα γνώριζαν ότι ο Χριστός είναι αθάνατος και έχει ζωή χωρίς τέλος. Επομένως και εκείνοι γνώριζαν αυτό που έλεγε. Διότι σε πολλά σημεία των Γραφών βρίσκονται αναγεγραμμένα μαζί και το πάθος και η ανάσταση. Διότι και ο Ησαΐας τα αναφέρει αυτά ταυτόχρονα, λέγοντας, «Σαν πρόβατο οδηγήθηκε στη σφαγή», και όλα τα επόμενα. Και ο Δαβίδ στον δεύτερο ψαλμό, και σε πολλά άλλα σημεία, τα συνδέει και τα δύο αυτά. Αλλά και ο πατριάρχης, αφού είπε, «Αναπαύθηκε και κοιμήθηκε σαν λιοντάρι», πρόσθεσε: «Και σαν σκύμνος λιονταριού, ποιος θα τον εγείρει;», υποδεικνύοντας έτσι ταυτόχρονα και το πάθος και την ανάσταση.

Το ζήτημα λοιπόν της οδού και το κατανόησαν και το ομολόγησαν· τα υπόλοιπα όμως τα αγνοούσαν· δεν τολμούσαν βέβαια να πουν αυτά τα οποία αγνοούσαν. Αλλά παρ' όλα αυτά έλαβαν μεγάλη παρηγοριά από την οδό. Εάν λοιπόν εγώ είμαι κύριος, λέγει, στο να σας οδηγήσω προς τον Πατέρα, εξάπαντος θα φθάσετε εκεί. Διότι δεν είναι δυνατόν να έλθετε από άλλη οδό. Έχοντας πει δε προηγουμένως: «Κανείς δεν δύναται να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατήρ»· και πάλι: «Εάν εγώ υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου»· και τώρα πάλι: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού», αποδεικνύει τον εαυτό του ίσο με Εκείνον που τον εγέννησε.

Και για το ότι έκρινε, άκουσε τον Χριστό που λέει: «Τώρα είναι η κρίση του κόσμου τούτου· τώρα ο άρχοντας του κόσμου θα εκβληθεί έξω». Και αλλού: «Και εγώ, εάν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Εάν πάλι χρησιμοποιεί πιο αισθητή έκφραση, μην προσκόψεις.

Ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα. Όπως ακριβώς στην αρχή είπε: «Αυξάνεσθε, και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη», και σε ολόκληρη τη γη ο λόγος διαδόθηκε· έτσι και μετά από αυτά είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· και ότι: «Θα κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο»· και το πρόσταγμα αυτό, σε ελάχιστη χρονική στιγμή, κατέλαβε τα πέρατα της οικουμένης. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο κόκκος του σίτου, εάν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει αυτός μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό». Και πάλι: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Ενώ λοιπόν στην αρχή από έναν έγιναν πολλοί, καθώς το πλήθος αυξανόταν σύμφωνα με τον νόμο της φύσης (γι' αυτό και η διαδικασία προχωρούσε πιο αργά), την εποχή των αποστόλων το πλήθος αυξανόταν όχι με τον νόμο της φύσης, αλλά με τη χάρη. Γι' αυτό, αμέσως μέσα σε μία ημέρα έγιναν τρεις χιλιάδες, έπειτα πέντε χιλιάδες, έπειτα δέκα χιλιάδες, και έπειτα ολόκληρη η οικουμένη· αφού γεννήθηκαν μέσα από αυτή την καλή αναγέννηση, αυξήθηκαν και πληθύνθηκαν, και φανέρωσαν μέσω των έργων τους την ευλογία που έλαβαν. Διότι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σάρκας, αλλά από τη χάρη του Θεού. «Εκείνος που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη». Αυτό μάλιστα θα μπορούσε να το πει κανείς κυρίως για την Εκκλησία· και το πιο θαυμαστό βέβαια είναι ότι, ενώ την πολεμούσαν, απολάμβανε ειρήνη, και ενώ όλοι την επιβουλεύονταν, εκείνη ζούσε με απόλυτη ασφάλεια. Γι' αυτό και έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω».

Διότι, όταν υψωθώ, τότε θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου. Περί αυτού του ήλιου της δικαιοσύνης αναφωνεί και ο Ησαΐας λέγοντας: Εκείνες τις ημέρες θα ανατείλει ο ήλιος της δικαιοσύνης και ίαση θα υπάρχει στις πτέρυγές του. Διότι, όταν ήλθε ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός, η αιμορροούσα, αφού άγγιξε το πτερύγιο του ιματίου του, εξήρανε τις πηγές των αιμάτων.

Τώρα τα πράγματα στέκονται στην κόψη του ξυραφιού. Τώρα είναι η κρίση, όπως ο ίδιος είπε. Διότι, εάν αυτός υψωθεί από τη γη ανασταινόμενος, εσείς οι άρχοντες θα εκδιωχθείτε, ενώ αυτός θα ελκύσει τους πάντες προς τον εαυτό του. Αυτά είναι τα λόγια του Πιλάτου. Όμως οι αναιδείς και αγνώμονες Ιουδαίοι, ορμώντας σαν σκυλιά στον τάφο, σφραγίζουν τον λίθο. Κείται λοιπόν στον τάφο νεκρός, φρουρούμενος με φύλακες και σφραγίδα, εκείνος που δημιούργησε την άβυσσο και την σφράγισε· εκείνος που έθεσε την άμμο ως όριο στη θάλασσα, αναπαύθηκε σαν λιοντάρι, κοιμήθηκε σαν νεαρό λιοντάρι, φρουρούμενος σαν βασιλιάς που κοιμάται.

Η δε τέλεια εγκατάλειψη συμβαίνει όταν, ενώ ο Θεός έχει κάνει τα πάντα για τη σωτηρία, ο άνθρωπος παραμένει αγιάτρευτος από δική του προαίρεση. Διότι τότε παραδίδεται στην απώλεια, όπως ο Ιούδας. «Και έθεσαν πάνω από το κεφάλι του γραμμένη την αιτία της καταδίκης του: Αυτός είναι ο Ιησούς, ο βασιλιάς των Ιουδαίων». Η επιγραφή πάνω στη λευκή πινακίδα, την οποία ο Πιλάτος στερέωσε μπροστά από την κεφαλή του Κυρίου, εκπλήρωνε τη φωνή του Κυρίου που έλεγε: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Φανέρωνε λοιπόν η από εκεί ανάγνωσή της ότι το σωτήριο πάθος δεν έγινε μόνο για την Ιουδαία, αλλά και για κάθε ελληνικό και βαρβαρικό έθνος. «Από δε την έκτη ώρα έπεσε σκοτάδι σε όλη τη γη, μέχρι την ένατη ώρα». Ο ήλιος εκλείπει, επειδή το σώμα της σελήνης γίνεται σαν ένα μεσότοιχο που ρίχνει τη σκιά του και δεν επιτρέπει να διαδοθεί σε εμάς το φως. Όσο μέρος λοιπόν της σελήνης βρεθεί να κρύβει τον ήλιο, τόσο μεγάλη γίνεται και η έκλειψη. Η δε έκλειψη της σελήνης προκαλείται από τη σκιά της γης, όταν η σελήνη γίνει δεκαπέντε ημερών (πανσέληνος) και βρεθεί στην αντίθετη πλευρά ακριβώς στο κέντρο, με τον μεν ήλιο κάτω από τη γη, τη δε σελήνη πάνω από τη γη. Διότι η γη δημιουργεί σκιά και το ηλιακό φως δεν φτάνει να φωτίσει τη σελήνη, και εξαιτίας αυτού εκλείπει. «Και ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, έως τη συντέλεια του αιώνος. Αμήν».

Επειδή, λοιπόν, η δόξα του Λιβάνου συνίσταται από τη φύση της στα κυπαρίσσια, τα πεύκα και τους κέδρους, από τα οποία επρόκειτο να κατασκευαστεί ο τίμιος σταυρός, προείπε ο Κύριος: «και η δόξα του Λιβάνου θα έρθει σε εσένα, για να δοξάσει τον άγιο τόπο μου, και θα δοξάσω τον τόπο των ποδιών μου». Όλη λοιπόν η Ιερουσαλήμ είναι τόπος των ποδιών του Χριστού, στην οποία βάδισαν τότε σωματικά για τη δική μας σωτηρία, και όλη η γη είναι υποπόδιο των ασώματων ποδιών της θεότητάς του, και θρόνος του ο ουρανός. Τόπος, πάλι, ειδικά των ποδιών της ανθρώπινης φύσης του είναι ο άγιος Γολγοθάς, προς τον οποίο ήλθε στον κατάλληλο χρόνο η δόξα του Λιβάνου, όπως προείπε ο Κύριος, και δοξάστηκε ο άγιος τόπος του Θεού, σύμφωνα με τη δόξα που προείπε το Άγιο Πνεύμα. Διότι, από την ημέρα που το σεβάσμιο ξύλο πήχθηκε εκεί, και ο Δεσπότης μας υψώθηκε εκουσίως σε αυτό με τη σάρκα του, δοξάστηκε ο τόπος των άχραντων ποδιών του με δόξα ασύγκριτη. Και όσο έσπευδαν οι άτιμοι να υβρίσουν και να ατιμάσουν τον Τιμημένο, τόσο και περισσότερο ως Θεός ο ίδιος δοξαζόταν. «Ιδού, θα πράξει με σύνεση ο δούλος μου», λέει ο Πατέρας, «και θα υψωθεί και θα δοξαστεί και θα εξυψωθεί σφόδρα». Ο δε Υιός λέει: «Όταν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Όταν υψωθώ από τη γη και συγκαταλεχθώ με τους ανόμους και σταυρωθώ ανάμεσα σε ληστές ως κακούργος, τότε «θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου».

Όταν τα πλήθη των Εβραίων υποθέσουν ότι θα χαθώ με ατιμωτικό θάνατο, τότε «θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Και όταν υψωθώ από τη γη, από το Όρος των Ελαιών, αναλαμβανόμενος από νεφέλη και συνοδευόμενος από αγγέλους, και αποστείλω άλλον Παράκλητο όμοιο με εμένα προς τους φίλους και μαθητές μου, τότε «θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Λέγοντας δε «τους πάντες», εννοεί όλους όσοι επιθυμούν να προσέλθουν σε αυτόν από όλα τα έθνη, τις φυλές και τις γλώσσες· διότι, αν και δεν πίστεψαν όλοι σε αυτόν, ωστόσο είλκυσε κοντά του ανθρώπους από όλα τα έθνη μετά το άγιο πάθος του και την ένδοξη ανάληψή του. Και δεν υπάρχει έθνος κάτω από τον ήλιο, από το οποίο ο Χριστός να μην είλκυσε ανθρώπους προς τον εαυτό του μετά τη θεία και σωτήρια ύψωσή του. Μέχρι τα πέρατα της γης εξαπλώθηκε το σωτήριο κήρυγμα, και σε όλη τη γη ο φθόγγος των αποστόλων του, διατρέχοντας, αιχμαλώτισε πνευματικά τους πάντες, ώστε να μην διαψευστεί το λόγιο: «εάν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». «Και η δόξα του Λιβάνου», λέει, «θα έρθει σε εσένα με κυπαρίσσι και πεύκο και κέδρο μαζί, για να δοξάσει τον άγιο τόπο μου, και τον τόπο των ποδιών μου θα δοξάσω».

Αλλά μέχρι πότε δεν θα σταματήσουμε τον λόγο γι' αυτά; Και ίσως κάποιοι να υποπτεύονται ότι λέμε πράγματα ξένα προς την παρούσα εορτή, όμως όποιος συγκρατεί τον ειρμό του λόγου από την αρχή, θα διαπιστώσει ότι δεν έχουμε βγει καθόλου έξω από τα όρια του θέματος της παρούσας εορτής. Διότι, εφόσον τέθηκε το ερώτημα για ποια αιτία ο πανάγιος σταυρός δεν κατασκευάστηκε από ένα, αλλά από τρία ξύλα, από εκεί ο λόγος εύκολα κατέληξε στην αγία Τριάδα. Και επομένως δεν ειπώθηκε τίποτε το ξένο· διότι έπρεπε, έπρεπε πρώτα να υμνήσουμε τον Θεό που τον δόξασε, και έπειτα να υμνήσουμε τον δοξασμένο σταυρό. Λοιπόν τώρα ας υπενθυμίσουμε τα της υψώσεως και ας χαιρετίσουμε ειδικά τον σεβάσμιο σταυρό, ώστε μέσω αυτού, Εκείνος που σταυρώθηκε πάνω του να καταφωτίσει το μάτι της διανοίας μου, και στη συνέχεια, αφού σταματήσουμε την πορεία του λόγου, να τον ολοκληρώσουμε. «Υψούτε Κύριον τον Θεόν ημών και προσκυνείτε τω υποποδίω των ποδών αυτού, ότι άγιός εστιν». Και: «Ιδού συνήσει ο παις μου και υψωθήσεται και δοξασθήσεται και μετεωρισθήσεται σφόδρα». Και: «Αυτός αμαρτίας πολλών ανήνεγκε και διά τας αμαρτίας ημών παρεδόθη». Και: «Εάν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν». Και: «Όταν υψώσητε τον υιόν του ανθρώπου, τότε γνώσεσθε ότι εγώ ειμι». Και: «Ώσπερ Μωυσής ύψωσε τον όφιν εν τη ερήμω, ούτως δει υψωθήναι τον υιόν του ανθρώπου, ίνα πας ο πιστεύων εις αυτόν μη απόληται, αλλ' έχη ζωήν αιώνιον».

Εφ. 4,4 Ή ως όντες «ένα πνεύμα» και «ένα σώμα»· διότι έτσι προσκληθήκατε. Εφ. 4,8 «Αναβαίνοντας σε ύψος». Εννοεί το ύψος του σταυρού, όπως ο ίδιος υποσχέθηκε: «όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου». «Αιχμαλώτισε» μεν τον διάβολο, «έδωσε» δε αντί για τιμωρία «δώρα» και χαρίσματα στους αιχμαλωτισθέντες, επειδή αυτός που αναβαίνει, είτε κατά το ότι αναβαίνει λαμβάνει την αρχή του να βρεθεί ψηλά, όπως όταν κάποιος αρχίζει να ανεβαίνει μη όντας από την αρχή ψηλά, είτε δεν λαμβάνει τώρα την αρχή της ανόδου αλλά από την αρχή ήταν ψηλά, και αφού κατέβηκε από εκεί τώρα πάλι ανεβαίνει. Και λέγοντας «αναβάς», ερμηνεύει πώς πρέπει να νοηθεί το «αναβάς»: ότι δεν ανεβαίνει έχοντας αρχίσει τώρα, λέει —διότι ήταν εξ αρχής στο ύψος της θεϊκής αξίας και της πατρικής δόξας— αλλά επειδή, από την κατά την οικονομία συγκατάβαση και μέχρι την κάθοδο στον άδη, ανήλθε πάλι στην πρέπουσα φανέρωση του θεϊκού ύψους, λέγεται ότι «ανέβηκε». Εφ. 4,10 «Ο ίδιος», λέει, «είναι που κατέβηκε και που ανέβηκε»· διότι κατεβαίνει στην σάρκωση ως Θεός, αλλά ανεβαίνει ως άνθρωπος. Και κατεβαίνει στον άδη ως άνθρωπος, αλλά ανασταίνεται ως Θεός. Και όχι μόνο αυτό, αλλά γίνεται και «υπεράνω των ουρανών», και όχι απλώς, αλλά «πάνω από όλους», αξιώνοντας το ανθρώπινο πρόσλημμά μας της εκεί διαμονής και καθέδρας.

Και εξάλλου, δείχνει ότι το καταπέτασμα, το οποίο μας χώριζε από τα άγια των ουρανών, σκίζεται, δηλαδή η έχθρα και η αμαρτία· διότι αυτό ήταν το μεγάλο διάφραγμα, που μας χώριζε από εκεί. Δείχνει δε, ότι δεν σταυρώθηκε από αδυναμία· διότι αυτός που έπραξε αυτά, μπορούσε και εκείνους να τους συντρίψει και να τους αφανίσει. Και αφού έκραξε με μεγάλη φωνή, παραδίδει το πνεύμα. Διότι είχε την εξουσία να παραδώσει την ψυχή του, και να την λάβει πάλι. Και η φωνή αυτή, καθώς και τα άλλα θαύματα, έγιναν αφορμή πίστεως για τον εκατόνταρχο. Διότι δεν πέθαινε ως κοινός άνθρωπος, αλλά δεσποτικά. Και ονόμασε τον θάνατο παρακαταθήκη, επειδή επρόκειτο να λάβει και πάλι την ψυχή του. Και με αυτήν την φωνή κατά πρώτον αξιώθηκαν ελευθερίας οι ψυχές μας, καθώς ο διάβολος δεν είχε πλέον ισχύ εναντίον τους, αλλά παραδίδονταν στον Πατέρα. Διότι πριν από τον θάνατο του Χριστού, ο διάβολος είχε μεγάλο δικαίωμα πάνω στις ψυχές. Αφότου όμως ο Υιός παρέδωσε το πνεύμα όχι στον άδη, αλλά στα πατρικά χέρια, έτυχαν ελευθερίας εκείνοι που βρίσκονταν στον άδη. Και αυτό που είχε πει ο Κύριος, ότι «Όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου», φαίνεται τώρα να έχει εκπληρωθεί. Διότι, υψωθείς πάνω στον σταυρό, είλκυσε τον ληστή, είλκυσε τον εκατόνταρχο.

Διότι δεν φοβόταν τον θάνατο, λένε, αφού ούτε αγνοούσε τον λόγο για τον οποίο πραγματοποίησε τον ερχομό του σε εμάς, όπως λέει και ο ίδιος: «Γι' αυτό τον λόγο ήλθα σε τούτη την ώρα.» Πώς αλλιώς θα προέτρεπε τους άλλους, λέγοντας: «Μη φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα;» «Το πλήθος λοιπόν που στεκόταν εκεί και άκουσε, έλεγε ότι έγινε βροντή. Άλλοι έλεγαν: Άγγελος του μίλησε. Αποκρίθηκε ο Ιησούς και είπε: Δεν έγινε για μένα αυτή η φωνή, αλλά για σας. Τώρα είναι η κρίση τούτου του κόσμου, τώρα ο άρχοντας τούτου του κόσμου θα εκβληθεί έξω. Και εγώ, αν υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου. Αυτό δε το έλεγε, υποδηλώνοντας με ποιον θάνατο επρόκειτο να πεθάνει.» Επειδή οι περισσότεροι είχαν πιο παχυλή διάνοια και ήταν πιο αμαθείς, νόμισαν ότι η φωνή ήταν βροντή, μολονότι ήταν ευδιάκριτη και ξεκάθαρη. Διότι γρήγορα ξέχασαν τα λόγια της φωνής, συγκρατώντας μόνο τον ήχο της.

Διότι όλοι, ακόμη και οι προερχόμενοι από τα έθνη, θα ελκυσθούν προς την πίστη σε εμένα. Επειδή δηλαδή αυτοί δεν δύνανται να έλθουν προς εμένα, καθώς κατέχονται από τον τύραννο· εγώ, αφού τον νικήσω και τον εκβάλω έξω, και αφού κόψω τα νεύρα της δυναστείας του πάνω στους ανθρώπους, θα τους ελκύσω, ακόμη και παρά τη δική του θέληση. Αυτό ακριβώς αλλού το ονόμασε και αρπαγή. «Διότι κανείς», λέγει, «δεν δύναται να διαρπάσει τα σκεύη του ισχυρού, εάν δεν δέσει πρώτα τον ισχυρό». —«Έλεγε δε» και το «Εάν υψωθώ», λέγει, «υποδεικνύοντας με ποιον θάνατο επρόκειτο να αποθάνει»· δηλαδή ότι πρόκειται να σταυρωθεί· διότι αυτό υποδηλώνει η ανύψωση του σταυρού. «Του αποκρίθηκε το πλήθος: Εμείς ακούσαμε από τον νόμο ότι ο Χριστός παραμένει αιώνια· και πώς εσύ λέγεις ότι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου;»