Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:35

Ερώτ. πθ΄. Μερικοί τόλμησαν να μακαρίσουν τους τέλειους ελεήμονες περισσότερο από εκείνους που επιτελούν σημεία. Απόκ. Δεν εξέφεραν αυτή την κρίση από μόνοι τους, αλλά οπωσδήποτε επειδή άκουσαν τον Σωτήρα να λέει ότι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου», όχι εάν επιτελείτε σημεία, αλλά «εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Είναι δε ολοφάνερο ότι το γνώρισμα της αληθινής αγάπης είναι η ελεημοσύνη. Διότι, όταν ο Χριστός τοποθέτησε στα δεξιά του τους δικαίους, δεν είπε: «Ελάτε, οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία», επειδή επιτελέσατε σημεία και τέρατα, ούτε επειδή πράξατε κάποιο άλλο αγαθό· αλλά διότι «πείνασα, και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. Ομοίως δε, και αυτούς που βρίσκονταν στα αριστερά, αποπέμποντάς τους στο αιώνιο σκοτάδι, τους κατηγόρησε για την ανελεημοσύνη και την ασπλαχνία τους. Διότι το να επιτελεί κάποιος σημεία ανήκει αποκλειστικά στη δύναμη του Θεού· το να επιδείξει όμως αγάπη και συμπάθεια προς τον πλησίον, είναι προφανές ότι αποτελεί έργο και της ανθρώπινης προαίρεσης. Άκουσε δε και μια ακόμη πιο ξεκάθαρη μαρτυρία και κρίση περί εκείνων που επιτελούν σημεία και ελεημοσύνες: «Εάν», λέει ο Παύλος, «μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά· και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι».

Ας διαφυλάξουμε δε την αγάπη, η οποία είναι η μεγαλύτερη όλων. «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου και με όλη την ψυχή σου, και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου· σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζεται όλος ο νόμος και οι προφήτες»· ο Θεός είναι αγάπη και αυτός πρώτος αγάπησε τον άνθρωπο, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς, ώστε να μας λυτρώσει από κάθε ανομία. Εάν λοιπόν ο ίδιος ο Κύριός μας πέθανε για εμάς, οφείλουμε και εμείς να προσφέρουμε τις ψυχές μας ο ένας υπέρ του άλλου. Ο Θεός είναι αγάπη, και εκείνος που έχει την αγάπη έχει τον Θεό. Διότι αυτός έχει πει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη ο ένας για τον άλλον»· διότι, όσο και αν κοπιάσει ο άνθρωπος, εάν δεν έχει αγάπη προς τον πλησίον, εις μάτην κοπίασε. Έτσι λοιπόν θα δείξεις την αγάπη προς τον πλησίον, όχι μόνο με τα λόγια αλλά και με τα έργα. Δεν θα κρατήσεις κακία για κανέναν στην καρδιά σου· ειδάλλως, δεν ανεβαίνει καθαρή η προσευχή σου· «διότι δεν πρέπει να δύει ο ήλιος ενώ είστε ακόμη οργισμένοι»· να έχεις πραότητα, να έχεις υπομονή, μακροθυμία, παιδική ακακία. Διότι λέγει ο Κύριος: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Δεν θα λυπηθείς για καμία δυσκολία που θα σου συμβεί, ούτε για κάποια ζημία θα λυπηθείς, ούτε για ύβρη· «διότι η λύπη αυτού του κόσμου προκαλεί θάνατο».

Θα σπλαχνιστεί την ψυχή σου, «όπως σπλαχνίζεται ο πατέρας τα παιδιά του», και θα φωτίσει την καρδιά σου, Εκείνος που φώτισε τα προηγουμένως σκοτεινιασμένα. Και είθε να σου δώσει υπομονή για να κατοικήσεις μαζί μου, τον αγαπητό σου, με ειρήνη μέχρι την τελευταία αναπνοή, όπως ακριβώς και πριν από καιρό μας φανέρωσε μέσω της χάριτός Του, Εκείνος που είπε: «Όποιος υπομείνει μέχρι τέλους, αυτός θα σωθεί». Και είθε να μας δώσει την ειρήνη μεταξύ μας μέχρι τέλους, την οποία έδωσε στους δικούς Του μαθητές. Και είθε να μας αξιώσει να φτάσουμε στην τέλεια αγάπη Του, Εκείνος που είπε: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου». Και πάλι είπε: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Εάν είχαμε τέτοια αγάπη, τίποτε δεν θα μας χώριζε τον έναν από τον άλλον μέχρι θανάτου. Αλλά όμως είναι γραμμένο: «Και τώρα Ισραήλ», και πάλι: «Εάν το πνεύμα του εξουσιάζοντος επαναστατήσει εναντίον σου, μην εγκαταλείψεις τη θέση σου». Εγώ σου λέω τα λόγια της Ρουθ: «Μη γένοιτο να χωριστώ από εσένα, παρά μόνο ο θάνατος ας χωρίσει εμένα και εσένα». Εάν όμως εσύ παραβείς κάτι από αυτά, εγώ είμαι αθώος σε όλα, εσύ θα δεις και θα απολογηθείς κατά τη φοβερή εκείνη ημέρα. Διότι και εγώ με χαρά παραδίδω τη ζωή μου στον θάνατο για χάρη σου, τον αδελφό μου. Και δεν υπάρχει άλλη εντολή, ησύχασε έχοντας εμπιστοσύνη, θαυμάζοντας και δοξάζοντας τον Θεό που σε λύτρωσε από μεγάλους κινδύνους, θλίψεις και ποικίλους πειρασμούς.

Για να μην υστερήσουμε λοιπόν στον αγαθό ζήλο, ιδού, και εμείς ανταποκρινόμαστε στη σεμνότητά σου και φανερώνουμε την προαίρεσή μας, ότι, εφόσον με τη χάρη του Θεού η συμφωνία στην πίστη είναι ισχυρή ανάμεσά σας, δεν υπάρχει τίποτε άλλο που να εμποδίζει το να είμαστε ένα σώμα και ένα πνεύμα, καθώς ακριβώς κληθήκαμε σε μία ελπίδα μέσω της κλήσεώς μας. Είναι έργο της δικής σου αγάπης, λοιπόν, να δώσεις στην καλή αυτή αρχή και την ανάλογη συνέχεια, συγκεντρώνοντας αφενός γύρω σου τους ομόψυχους, και ορίζοντας αφετέρου τον χρόνο και τον τόπο της συναντήσεως, ώστε κατ' αυτόν τον τρόπο, με τη χάρη του Θεού, αφού αποδεχθούμε ο ένας τον άλλον σύμφωνα με το αρχαίο πρότυπο της αγάπης, να οικονομήσουμε τις Εκκλησίες, δεχόμενοι τους αδελφούς που έρχονται από κάθε πλευρά ως δικά μας μέλη, κατευοδώνοντάς τους σαν να πηγαίνουν σε οικείους και υποδεχόμενοί τους πάλι ως προερχόμενους από οικείους. Διότι αυτό ήταν κάποτε το καύχημα της Εκκλησίας, ότι οι αδελφοί από κάθε Εκκλησία, εφοδιασμένοι με μικρά διαπιστευτήρια γράμματα, ταξιδεύοντας από τα πέρατα της οικουμένης έως τα πέρατά της έβρισκαν τους πάντες ως πατέρες και αδελφούς. Αυτό το καύχημα τώρα, μαζί με τα άλλα, μας το έχει αφαιρέσει ο εχθρός των Εκκλησιών του Χριστού, και έχουμε περιοριστεί στις πόλεις μας, και ο καθένας αντιμετωπίζει τον πλησίον του με καχυποψία. Και τι άλλο συμβαίνει, παρά το ότι ψυχράναμε την αγάπη, από την οποία και μόνο ο Κύριός μας είπε ότι αναγνωρίζονται οι μαθητές Του; Εάν λοιπόν κρίνετε σωστό, γνωριστείτε πρώτα μεταξύ σας, ώστε να γνωρίζουμε με ποιους θα έχουμε τη συμφωνία.

Προς τους Παραλιώτες Επισκόπους Μου δημιουργήθηκε μεγάλη επιθυμία να σας συναντήσω, αλλά πάντοτε προέκυπτε κάποιο κώλυμα που εμπόδιζε την προθυμία μου. Διότι είτε η ασθένεια του σώματος με εμπόδισε (την οποία βεβαίως δεν αγνοείτε πόσο με συνοδεύει από την πρώτη ηλικία μέχρι αυτά τα γηρατειά, έχοντας μεγαλώσει μαζί μου και παιδαγωγώντας με σύμφωνα με τη δίκαιη κρίση του Θεού, ο Οποίος τα πάντα οικονομεί με σοφία), είτε οι μέριμνες των Εκκλησιών, είτε οι αγώνες εναντίον εκείνων που επαναστατούν κατά του λόγου της αλήθειας. Γι' αυτό, μέχρι την παρούσα στιγμή ζω με πολλή θλίψη και λύπη, έχοντας επίγνωση ότι έχω παραλείψει το καθήκον μου απέναντί σας. Διότι εγώ, έχοντας ακούσει από τον Θεό —ο Οποίος γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο καταδέχτηκε την εν σαρκί παρουσία Του, ώστε και με τα υποδείγματα των πρακτέων να ρυθμίσει τον βίο μας και με την ίδια Του τη φωνή να μας αναγγείλει το Ευαγγέλιο της βασιλείας— ότι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας», και ότι ως αποχαιρετιστήριο δώρο στους μαθητές Του, όταν επρόκειτο να εκπληρώσει την ένσαρκη οικονομία, ο Κύριος άφησε τη δική Του ειρήνη, λέγοντας: «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω», δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου ότι, χωρίς την αγάπη μεταξύ μας και χωρίς να ειρηνεύω με όλους στο μέτρο που εξαρτάται από εμένα, μπορώ να ονομαστώ άξιος δούλος του Ιησού Χριστού.

Προς τους Νεοκαισαρείς Επί πολύ χρόνο τηρήσαμε σιωπή μεταξύ μας, αδελφοί μας πολυτιμότατοι και περιπόθητοι, σαν εκείνους που έχουν απομακρυνθεί εξαιτίας της οργής. Και όμως, ποιος είναι τόσο μνησίκακος και δυσδιάλλακτος απέναντι σε εκείνον που τον λύπησε, ώστε να παρατείνει την οργή που προέρχεται από το μίσος σχεδόν για μια ολόκληρη γενιά ανθρώπων; Αυτό ακριβώς βλέπουμε να συμβαίνει στη δική μας περίπτωση, χωρίς να υπάρχει καμία δίκαιη αφορμή για την αποξένωσή μας, τουλάχιστον από όσα εμείς οι ίδιοι γνωρίζουμε. Απεναντίας, από την αρχή υπήρχαν πολλά και σημαντικά κίνητρα για την απόλυτη φιλία και ένωσή μας. Πρώτο και μέγιστο εξ αυτών είναι η εντολή του Κυρίου, ο οποίος είπε ρητά: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Έπειτα, και ο Απόστολος παρουσιάζει σαφώς σε εμάς το αγαθό της αγάπης, αφενός μεν όταν αποφαίνεται ότι η αγάπη είναι το πλήρωμα του νόμου, αφετέρου δε όταν τοποθετεί το αγαθό της αγάπης πάνω από όλα ανεξαιρέτως τα σπουδαία χαρίσματα, στα σημεία όπου λέει: «Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έχω γίνει χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα».

Ας μην σας κυριεύει εκείνος ο λογισμός, που λέει: «Εμείς βρισκόμαστε έξω από τα παθήματα των πολλών, και ποια ανάγκη έχουμε να έχουμε κοινωνία μαζί τους;» Διότι ο Κύριός μας τα μεν νησιά τα χώρισε από την ήπειρο με τη θάλασσα, τους δε νησιώτες τους συνέδεσε με τους κατοίκους της ηπείρου μέσω της αγάπης. Και σε τούτο μάλιστα διαφέρει ο φίλος από τον κόλακα: στο ότι ο ένας μιλάει με σκοπό την ευχαρίστηση, ενώ ο άλλος δεν παραλείπει ούτε εκείνα που προκαλούν λύπη. Ξέρεις δε τι πρέπει να κάνεις στον πλησίον; Αυτό που θέλεις να γίνει σε εσένα από τον άλλον. Ξέρεις τι είναι τελικά το κακό; Εκείνο που δεν θα επέλεγες ο ίδιος να πάθεις από κάποιον άλλον. Εγώ, λοιπόν, έχοντας ακούσει από τον Θεό ότι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον»· και ότι, ως αποχαιρετιστήριο δώρο στους μαθητές Του, μέλλοντας να ολοκληρώσει την ένσαρκη οικονομία, άφησε τη δική Του ειρήνη λέγοντας: «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω»· δεν μπορώ να ισχυριστώ ότι, χωρίς την αναμεταξύ μας αγάπη και χωρίς το να ειρηνεύω με όλους, στο μέτρο που εξαρτάται από εμένα, μπορώ να ονομαστώ άξιος δούλος του Ιησού Χριστού.

Κεφάλαιο Β΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας. Ότι απόδειξη του να μην έχει κανείς την αγάπη του Χριστού προς τον πλησίον αποτελεί το να πράξει κάτι από εκείνα που τον βλάπτουν ή τον λυπούν, οδηγώντας στην αποκοπή από την πίστη, έστω και αν αυτό που πράττεται είναι καθ' εαυτό επιτρεπτό από τη Γραφή.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Να προσέχετε δε από τους ψευδοπροφήτες, οι οποίοι έρχονται σε εσάς με ενδύματα προβάτων, αλλά από μέσα είναι λύκοι άρπαγες. Από τους καρπούς τους θα τους αναγνωρίσετε. ΙΩΑΝΝΗΣ. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας. ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ Αʹ. Γι' αυτό σας κάνω γνωστό ότι κανείς που μιλάει με το Πνεύμα του Θεού δεν λέει ανάθεμα στον Ιησού.

Εκείνων, λοιπόν, των οποίων ο ίδιος ο Κύριος μας έδωσε εκ των προτέρων τα σπέρματα, αυτών ακολούθως επιζητεί και τους καρπούς, λέγοντας: Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Και θέλοντας να διεγείρει την ψυχή μας προς αυτήν την εντολή, ως απόδειξη των μαθητών του δεν απαίτησε παράδοξα σημεία και δυνάμεις (αν και χάρισε και αυτών την ενέργεια εν Αγίω Πνεύματι)· αλλά τι λέει; Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.

Απορώ δε ακόμη περισσότερο, διότι, ενώ ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός λέγει: «Μη χαίρεστε που τα δαιμόνια υποτάσσονται σε εσάς, αλλά να χαίρεστε που τα ονόματά σας έχουν γραφτεί στους ουρανούς»· και πάλι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας»· γι' αυτό και ο Απόστολος, υποδεικνύοντας πόσο αναγκαία είναι σε όλα η αγάπη, διακηρύσσει λέγοντας: «Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και αν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα»· και μετά από λίγο: «Είτε υπάρχουν προφητείες, θα καταργηθούν, είτε υπάρχουν γλώσσες, θα πάψουν, είτε υπάρχει γνώση, θα καταργηθεί», και τα εξής, στα οποία προσθέτει: «Τώρα δε μένουν η πίστη, η ελπίδα, η αγάπη, αυτά τα τρία. Αλλά μεγαλύτερη από αυτές είναι η αγάπη». Εφόσον, λοιπόν, αυτά και τα παρόμοια έχουν καθοριστεί κατ' αυτόν τον τρόπο και από τον Κύριο και από τον Απόστολο, εκφράζω την απορία μου πώς για μεν εκείνα που καταργούνται και παύουν οι άνθρωποι δείχνουν τέτοιο ζήλο και προσήλωση, ενώ για εκείνα που μένουν, και μάλιστα για τη μεγαλύτερη από όλα, την αγάπη, η οποία χαρακτηρίζει τον Χριστιανό, όχι μόνο οι ίδιοι δεν επιδεικνύουν καμία φροντίδα, αλλά εναντιώνονται και σε όσους αγωνίζονται γι' αυτήν, και πολεμώντας τους εκπληρώνουν αυτό που έχει ειπωθεί: «Ούτε οι ίδιοι εισέρχονται, και αυτούς που προσπαθούν να εισέλθουν τους εμποδίζουν».

Ως ρίζα, λοιπόν, της τελειότατης προς τον Θεό ευσέβειας ο Σωτήρας μας παρήγγειλε να καλλιεργούμε την ανώτερη από τον νόμο αγάπη. Διότι έτσι, και όχι διαφορετικά, γνωρίζοντας ότι θα γίνουμε απόλυτα δόκιμοι ενώπιον του Θεού, και ακολουθώντας τα ίχνη της ομορφιάς της αγάπης που έχει φυτευτεί σε εμάς από Εκείνον, θα βρεθούμε μέσα σε μεγάλα και τέλεια αγαθά. «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Θα εγγράψετε στις κεφαλές σας, λέει, ως ακαταμάχητο και αδιαμφισβήτητο γνώρισμα το ότι γίνατε μαθητές μου, εάν σπεύδετε να βαδίζετε στα ίχνη της δικής μου πολιτείας, στον βαθμό τουλάχιστον που επιτρέπεται από τη φύση σας και τα μέτρα της ανθρωπότητας, ώστε να διατηρείτε αδιάρρηκτο τον σύνδεσμο της μεταξύ σας αγάπης, και να είστε καλά συναρμοσμένοι μεταξύ σας, σύμφωνα με την αρχή της φιλαλληλίας και το ασύγκριτο καύχημα της φιλοστοργίας. Διότι αυτό ακριβώς θα αποτυπώσει σε εμάς τη δόξα του Διδασκάλου. Αλλά νομίζω πως κάποιος θα απαντήσει σε αυτό, και ίσως προσέλθει ρωτώντας το εξής: Γιατί η αγάπη είναι το γνώρισμα της μαθητείας κοντά στον Χριστό, ενώ κάθε είδος αρετών φανερωνόταν σε Αυτόν, όχι ως κάτι που αποκτήθηκε μέσω επιείκειας, ούτε με κόπο και προσοχή, όπως συμβαίνει να συλλέγεται σε έναν άνθρωπο, αλλά ως κάτι το έμφυτο στη φύση Του; Διότι αποτελούν ιδιαίτερα γνωρίσματα της θείας φύσης, και υπάρχουν σε αυτήν κυρίως και αληθινά, όσα ξεπερνούν κάθε θαύμα.

«Όλα, λοιπόν, όσα θέλετε να σας κάνουν οι άνθρωποι, έτσι και εσείς να κάνετε σε αυτούς παρομοίως.» Και υποδεικνύοντας ότι η αγάπη είναι το πολυτιμότερο αγαθό ενώπιον του Θεού, λέγει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Και πώς θα μπορούσε κανείς να αμφιβάλλει ότι ανύψωνε τον νου εκείνων που τον πλησίαζαν προς την επίγνωση του όντως αληθινού Θεού; Διότι παρουσίαζε τον εαυτό του σε εμάς ως εικόνα Εκείνου που τον γέννησε, λέγοντας στον γνήσιο μαθητή του - ο οποίος ήταν ο Φίλιππος: «Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα; Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.» Εάν, βέβαια, κάποιος επέλεγε να πει ότι και ο ίδιος ο Υιός είναι το έλεος του Πατέρα, το οποίο υπερβαίνει θυσίες και ολοκαυτώματα, θα κατανοούσε ορθά. Διότι έτσι έχει ονομαστεί από τη θεόπνευστη Γραφή. Διότι ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας είπε κάπου προς εμάς σχετικά με αυτόν: «Πλησιάζει γρήγορα η δικαιοσύνη μου, και το έλεός μου είναι έτοιμο να αποκαλυφθεί»· οι δε προφήτες λένε προς αυτόν: «Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου, και δώσε μας, Κύριε, το σωτήριό σου.» Διότι αληθινά ο Χριστός είναι το έλεος που προέρχεται από τον Πατέρα, καθώς αφαιρεί τις αμαρτίες, συγχωρεί τα πταίσματα, δικαιώνει μέσω της πίστεως, σώζει τους απολωλότες και τους αναδεικνύει ανώτερους από τον θάνατο· και τι από τα κάλλιστα αγαθά δεν δωρίζει άλλωστε;

Και δεν θεωρούμε ότι οι διδασκαλίες του περιορίζονται για εμάς μόνο σε αυτά, ούτε σταματά τον δικό του μαθητή στα όρια της εγκράτειας. Διότι αυτό και μόνο δεν θα αρκούσε για την προκοπή, εάν κανείς είναι στερημένος από κάθε άλλη αρετή. Αλλά τον καθοδηγεί αρμονικά σε καθένα από τα ωφέλιμα, και τον ανάγει στο κεφάλαιο των αγαθών, εννοώ την αγάπη αναμεταξύ μας. Την οποία ο Κύριος ορίζει ως το πιο ακριβές γνώρισμα της γνησιότητας απέναντί του, λέγοντας: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη αναμεταξύ σας». Αξίζει δε να δούμε με ποια λόγια μας καθοδηγούσε και ο θεσπέσιος Παύλος προς αυτήν την αρετή. Γράφοντας λοιπόν στους Κορινθίους λέει τα εξής: «Και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμη πιο εξαιρετικό. Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας, και γνωρίζω όλα τα μυστήρια, και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου, και παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Βλέπεις πώς, όταν απουσιάζει η αγάπη προς τον Θεό και προς αλλήλους, λέει ότι το αξιοζήλευτο πλήθος των άλλων αρετών φαίνεται άσχημο και χωρίς καμία ομορφιά, ενώ όταν αυτή είναι παρούσα, χαρίζει σε όσους τις κατέχουν την πιο ευπρεπή δόξα;

Έως πότε θα αφήνουμε τον νου μας στις μάταιες ηδονές αυτού του αιώνα; Ας ανανήψουμε, λοιπόν. Ας συνέλθουμε, σαν από μέθη κρασιού, από τη μνήμη του μάταιου βίου. Ας υψώσουμε τον νου και την καρδιά μας, εκεί όπου βρίσκονται τα άριστα, όπου υπάρχει η όντως ζωή και το αληθινό φως. Ας αποστραφούμε τον κόσμο και τα του κόσμου. Ας περιφρονήσουμε τα φθαρτά για χάρη των άφθαρτων· τα επίγεια για χάρη των επουράνιων. Ας αγαπήσουμε τον Κύριο που μας εποίησε με όλη μας τη δύναμη, τον αγαθό και φιλάνθρωπο Δεσπότη. Ας αγαπήσουμε ο ένας τον άλλον για τον Κύριο. Διότι δες τη φιλανθρωπία του Δεσπότη, καθώς είπε στους μαθητές του: από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Δεν είπε, εάν μου προσφέρετε μοσχάρια και τράγους, αλλά είπε, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας. Ας τηρήσουμε, λοιπόν, αδελφοί, την αγάπη, την αγνεία, την ησυχία, την ταπεινοφροσύνη, και όσα αρμόζουν στους αγίους. Ας αποστραφούμε την αναισχυντία, την πολυλογία.

Αν όμως πεις ότι, έστω κι αν δεν αγαπώ τον αδελφό μου, αγαπώ όμως τον Θεό, σε ελέγχει ο ίδιος λέγοντας: εάν κάποιος πει ότι αγαπώ τον Θεό και μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης· διότι αυτός που δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει; Εκείνος, λοιπόν, που έχει αγάπη με τους αδελφούς του και δεν έχει έχθρα εναντίον κανενός, αυτός που εκπληρώνει τον λόγο του Αποστόλου, «ας μη δύει ο ήλιος με τον θυμό σας», αυτός αληθινά αγαπά τον Θεό, αυτός είναι μαθητής του Χριστού που είπε ότι από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε δικοί μου μαθητές, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.

Δ. Περί αγάπης. Μακάριος είναι εκείνος ο άνθρωπος που έχει την αγάπη του Θεού, διότι περιφέρει τον Θεό μέσα του, επειδή ο Θεός είναι αγάπη, και όποιος μένει στην αγάπη, μένει στον Θεό. Εκείνος που έχει αγάπη, υπερνικά τα πάντα με τη χάρη του Θεού. Εκείνος που έχει αγάπη δεν φοβάται, διότι η αγάπη βγάζει έξω τον φόβο. Εκείνος που έχει αγάπη, δεν αποστρέφεται ποτέ κανέναν: ούτε μικρό, ούτε μεγάλο, ούτε ένδοξο, ούτε άδοξο, ούτε φτωχό, ούτε πλούσιο, αλλά γίνεται το περίψημα των πάντων. Όλα τα ανέχεται, όλα τα υπομένει. Εκείνος που έχει αγάπη, δεν υπερηφανεύεται εις βάρος κανενός, δεν επαίρεται, δεν καταλαλεί κανέναν, αλλά και αποστρέφεται εκείνους που καταλαλούν. Εκείνος που έχει αγάπη, δεν πορεύεται με δόλο, ούτε εξαπατάται, ούτε υποσκελίζει τον αδελφό του. Εκείνος που έχει αγάπη, δεν ζηλεύει, δεν φθονεί, δεν βασκαίνει, δεν χαίρεται με την πτώση των άλλων. Δεν διασύρει εκείνον που σφάλλει, αλλά λυπάται μαζί του και τον συντρέχει. Δεν παραβλέπει τον αδελφό σε ανάγκη, αλλά τον υπερασπίζεται και συναποθνήσκει μαζί του. Εκείνος που έχει αγάπη, πράττει το θέλημα του Θεού και είναι μαθητής Του. Διότι ο ίδιος ο καλός μας Δεσπότης είπε: Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Εκείνος που έχει αγάπη, ποτέ δεν κρατά τίποτα μόνο για τον εαυτό του, δεν ονομάζει τίποτα αποκλειστικά δικό του, αλλά όλα όσα έχει τα προσφέρει για να είναι κοινά σε όλους. Εκείνος που έχει αγάπη, δεν θεωρεί κανέναν ξένο, αλλά τους θεωρεί όλους δικούς του.

Δεν απέχει πολύ από αυτά και το ανθρώπινο. Βλέπεις μέσα σου και τον λόγο και τη διάνοια, που αποτελούν μίμημα του αληθινού νου και λόγου. Αγάπη πάλι είναι ο Θεός, και πηγή της αγάπης. Διότι αυτό λέει ο μέγας Ιωάννης, ότι «η αγάπη προέρχεται από τον Θεό» και «ο Θεός είναι αγάπη»· αυτό το γνώρισμα έχει προσδώσει και στο δικό μας πρόσωπο ο Πλάστης της φύσεως. Διότι «από αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Επομένως, εάν αυτή απουσιάζει, ολόκληρος ο χαρακτήρας της εικόνας έχει αλλοιωθεί. Το Θείο τα πάντα επιβλέπει, και τα πάντα ακούει, και τα πάντα διερευνά. Έχεις και εσύ την αντίληψη των όντων μέσω της οράσεως και της ακοής, καθώς και τη διάνοια που τα αναζητά και τα διερευνά.

<ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΛΑΜΑ> ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΣΕΒΑΣΜΙΩΤΑΤΟΥΣ ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΣΤΟ ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ Εσείς βέβαια, πράττοντας ορθά και με τον πλέον ταιριαστό σε εσάς τρόπο, αποδείξατε τη γνησιότητα της αγάπης σας προς εμάς μέσω των επιστολών σας, φανερώνοντας ολοκάθαρα και στους εδώ αδελφούς ότι ο Θεός βρίσκεται πράγματι μέσα σας· «διότι όποιος μένει στην αγάπη, μένει στον Θεό και ο Θεός μένει σε αυτόν». Και όπως ένα σκεύος γεμάτο μύρο που βρίσκεται μπροστά μας δεν θα διέφευγε την προσοχή όσων έχουν οξύτατη όσφρηση, γίνεται όμως αντιληπτό σε όλους, ακόμη και σε εκείνους με πιο αμβλύ αισθητήριο, όταν το άρωμά του χύνεται και διαδίδεται προς τα έξω, έτσι και αυτός που φέρει τον Θεό μέσα του γίνεται γνωστός σε όλους μέσα από τα έργα της αγάπης. Και φανερώνοντας αυτό, ο Κύριος έλεγε στους δικούς Του: «Από αυτό θα καταλάβουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας».

Το αποδεικνύει εξάλλου και ο ύμνος των αγγέλων κατά τη γέννησή Του, ότι ήλθε σε εμάς από τους ουρανούς κομίζοντάς μας την ειρήνη, λέγοντας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Και ο Ίδιος, ολοκληρώνοντας πλέον τη σωτηριώδη οικονομία, άφησε την ειρήνη ως κληρονομιά στους δικούς Του, λέγοντάς τους: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω». Και πάλι: «Να ειρηνεύετε μεταξύ σας και με όλους»· και, «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον».

Όπως λοιπόν εν Χριστώ Ιησού δεν υπάρχει άρρεν και θήλυ, δεν υπάρχει Έλληνας και Ιουδαίος, αλλά όλοι είναι ένα σύμφωνα με τον θείο απόστολο, έτσι και σε αυτόν δεν υπάρχει ούτε άρχοντας ούτε αρχόμενος, αλλά όλοι, δια της δικής του χάριτος, είμαστε ένα στην πίστη προς αυτόν και αποτελούμε ένα σώμα της δικής του εκκλησίας, έχοντας μία κεφαλή, τον ίδιο. Και ένα πνεύμα ποτιστήκαμε δια της χάριτος του Παναγίου Πνεύματος και ένα βάπτισμα λάβαμε όλοι, και μία είναι σε όλους η ελπίδα και ένας είναι για εμάς ο Θεός, ο οποίος είναι πάνω από όλους και δια μέσου όλων και μέσα σε όλους μας. Ας αγαπούμε λοιπόν ο ένας τον άλλον και ας ανεχόμαστε και ας φροντίζουμε ο ένας τον άλλον, εφόσον είμαστε μέλη ο ένας του άλλου. Διότι το γνώρισμα της δικής μας μαθητείας σε εκείνον, όπως είπε ο ίδιος ο Κύριος, είναι η αγάπη, και η πατρική κληρονομιά την οποία μας άφησε αναχωρώντας από αυτόν τον κόσμο είναι η αγάπη, και η τελευταία προσευχή που έκανε για εμάς προς τον δικό του Πατέρα αναβαίνοντας, επιστηρίζει την μεταξύ μας αγάπη.

Διότι, λέγει, σημάδι της αγάπης προς τον Θεό είναι η τήρηση του λόγου και των εντολών του, όπως ακριβώς δίδαξε και ο ίδιος ο Κύριος λέγοντας: «εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου»· «αυτή δε», λέγει, «είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· και με αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας».

Αυτό το αποδεικνύει και ο ύμνος των αγγέλων κατά τη γέννησή του, ότι δηλαδή ήρθε σε εμάς από τον ουρανό φέρνοντάς μας την ειρήνη, όταν έλεγαν: «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη». Και ο ίδιος δε, ολοκληρώνοντας πλέον τη σωτήρια οικονομία, άφησε την ειρήνη ως κληρονομιά στους δικούς του λέγοντας προς αυτούς: «την ειρήνη τη δική μου σας δίνω· την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω»· και πάλι: «να ειρηνεύετε μεταξύ σας και με όλους»· και «από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Και η τελευταία προσευχή που απηύθυνε υπέρ ημών προς τον Πατέρα του όταν ανερχόταν, στηρίζει τη μεταξύ μας αγάπη· «δώσε τους», λέει, «Πατέρα, ώστε να είναι όλοι ένα».

Από αυτό θα γνωρίσει ο κόσμος ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας. Και είναι φανερό ότι η αγάπη μπορεί να αποκτηθεί μετά την υγεία της ψυχής· και η ψυχή δεν υγιαίνει, εάν δεν τηρήσει τις εντολές.

Αυτό ακριβώς αντιλαμβανόμενος και ο μακάριος Παύλος, την ονόμασε καρπό του Πνεύματος· αλλού δε της χάρισε τόσο μεγάλο προνόμιο, ώστε να την αποκαλέσει και πλήρωμα του νόμου· «Διότι το πλήρωμα του νόμου», λέει, «είναι η αγάπη». Ωστόσο, ο Δεσπότης των πάντων, ως επαρκές κριτήριο και αξιόπιστο γνώρισμα για να φανερωθούν οι μαθητές του, δεν μας προέβαλε κανένα άλλο παρά εκείνο της αγάπης, λέγοντας: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Γι' αυτό, σας παρακαλώ, ας καταφύγουμε όλοι σε αυτήν, ας την περιπτυχθούμε, και μαζί με αυτήν ας υποδεχθούμε τούτη τη γιορτή· διότι όπου υπάρχει αγάπη, αδρανούν τα ελαττώματα της ψυχής· όπου υπάρχει αγάπη, τα άλογα σκιρτήματα της διανοίας καταπαύουν.

Μιμήσου λοιπόν με ζήλο την πολιτεία των αποστόλων, και σε τίποτα δεν θα υστερείς από τους αποστόλους. Διότι δεν τους έκαναν αποστόλους τα θαύματα, αλλά ο καθαρός βίος. Και για να βεβαιωθείς ότι αυτό είναι το γνώρισμα της αποστολικής εικόνας και του χαρακτήρα των μαθητών, άκουσε τον Χριστό να φανερώνει αυτό το σημείο. Διότι, προσδιορίζοντας τα χαρακτηριστικά των μαθητών και δείχνοντας ποιο είναι τελικά το γνώρισμα της αποστολικής ιδιότητας, είπε τα εξής: Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου.

Σε αυτό· σε ποιο πράγμα; Στο να κάνετε θαύματα; Στο να ανασταίνετε νεκρούς; Όχι, λέει· αλλά σε τι; Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Η αγάπη, όμως, δεν αποτελεί γνώρισμα των θαυμάτων, αλλά της ενάρετης πολιτείας. Διότι η αγάπη είναι το πλήρωμα του νόμου.

ΣΤ΄. Εμπρός λοιπόν, ας αναλογιστούμε όσα ειπώθηκαν παραπάνω: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Ιδού, από τον τρόπο ζωής, και όχι από τα θαύματα, έχει αποδειχθεί το γνώρισμα του να είναι κανείς μαθητής.

Αυτό είναι το κεφάλαιο της δικής μας πολιτείας, αυτό είναι το γνώρισμά της, το να μη φροντίζουμε μόνο τα δικά μας, αλλά και τα μέλη μας που έχουν διαστραφεί να τα διορθώνουμε και να τα καταρτίζουμε· αυτό είναι το μέγιστο δείγμα της πίστεως. Διότι «από αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Τη γνήσια αγάπη, όμως, δεν την αποδεικνύει η κοινή τράπεζα, ούτε ο τυπικός χαιρετισμός, ούτε η κολακεία των λόγων, αλλά το να διορθώσουμε και να μεριμνήσουμε για το συμφέρον του πλησίον, το να ανορθώσουμε αυτόν που έχει πέσει, το να απλώσουμε το χέρι σε εκείνον που κείτεται κάτω έχοντας αμελήσει την ίδια του τη σωτηρία, και το να επιδιώξουμε το καλό του πλησίον πριν από το δικό μας. Αυτό είναι γνώρισμα της γνήσιας αγάπης. Διότι η αγάπη δεν κοιτάζει τα δικά της, αλλά πριν από τα δικά της βλέπει τα του πλησίον, ώστε μέσω εκείνων να δει και τα δικά της. Επειδή και εγώ τώρα δεν απευθύνω τόσους λόγους για τον εαυτό μου, αλλά για εσάς. Και εσείς, λοιπόν, μην ακούτε μόνο για τους εαυτούς σας, αλλά και για τους άλλους, οι οποίοι πρόκειται να διδαχθούν από εσάς.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΑʹ. Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο. αʹ. Πολλά είναι μεν εκείνα που χαρακτηρίζουν τον Χριστιανισμό, περισσότερο όμως από όλα και ανώτερο από όλα είναι η μεταξύ μας αγάπη και η ειρήνη. Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω»· και πάλι, «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Γι' αυτό και ο Παύλος τώρα λέει: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό», δηλαδή τη σεμνότητα, «χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο».

γ'. Αυτό είναι που κατεξοχήν συγκροτεί τους πιστούς και διατηρεί την αγάπη· γι' αυτόν τον λόγο, λέει ο Χριστός, «για να είναι ένα». Διότι βασιλεία που διαιρείται εσωτερικά, δεν θα σταθεί. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Παύλος παντού προτρέπει θερμά υπέρ της ομόνοιας· γι' αυτό και ο Χριστός λέει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Δηλαδή, μην αδρανείτε έχοντας στραμμένο το βλέμμα σας στην αναμονή μου, περιμένοντας τάχα ότι θα έρθω, και έπειτα, όταν δείτε ότι δεν έρχομαι, αποκάμετε.

Διότι από αυτό, λέει, θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Και όταν λέει: «Όποιος χάσει τη ζωή του εξαιτίας μου, θα την βρει»· και, «Όποιος με ομολογήσει μπροστά στους ανθρώπους, θα τον ομολογήσω και εγώ μπροστά στον Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς»· δεν το λέει αυτό με την έννοια ότι δεν γίνεται από αγάπη, αλλά φανερώνει τον μισθό που επιφυλάσσεται για αυτούς τους κόπους. Επειδή, το ότι μαζί με το μαρτύριο ζητά και αυτό (δηλαδή την αγάπη), αλλού το υπαινίχθηκε σαφώς, λέγοντας τα εξής: «Το μεν ποτήριό μου θα το πιείτε, και το βάπτισμα με το οποίο εγώ βαπτίζομαι θα το βαπτιστείτε»· δηλαδή, θα μαρτυρήσετε, θα σφαγιαστείτε για εμένα· το να καθίσετε όμως στα δεξιά και στα αριστερά —όχι βέβαια με την έννοια ότι κάποιοι κάθονται σωματικά στα δεξιά και στα αριστερά, αλλά υποδηλώνοντας την ανώτατη πρωτοκαθεδρία και τιμή— «δεν είναι δικό μου να το δώσω», λέει, «αλλά ανήκει σε εκείνους για τους οποίους έχει ετοιμαστεί». Έπειτα, δείχνοντας για ποιους έχει ετοιμαστεί, αφού τους κάλεσε, λέει: «Όποιος από εσάς θέλει να είναι πρώτος, ας είναι διάκονος όλων σας»· φανερώνοντας την ταπεινοφροσύνη και την αγάπη. Απαιτεί μάλιστα έντονη αγάπη. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο δεν σταμάτησε μέχρις εδώ, αλλά πρόσθεσε: «Όπως ο Υιός του ανθρώπου δεν ήρθε για να διακονηθεί, αλλά για να διακονήσει και να δώσει τη ζωή του ως λύτρο για πολλούς»· δείχνοντας ότι έτσι πρέπει να αγαπάμε, ώστε να φτάνουμε στο σημείο να σφαγιαστούμε για εκείνους που αγαπούμε· διότι κυρίως αυτό σημαίνει το να αγαπά κανείς τον Ίδιο. Γι' αυτό και στον Πέτρο λέει: «Εάν με αγαπάς, ποίμαινε τα πρόβατά μου».

Διότι από αυτό, λέει, θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Επομένως, το σημείο αυτό είναι μεγαλύτερο από όλα τα σημεία, εφόσον από αυτό αναγνωρίζεται ο μαθητής. Διότι, ακόμη και αν κάποιοι επιτελούν αναρίθμητα σημεία, αλλά συγκρούονται μεταξύ τους, θα γίνουν καταγέλαστοι στους απίστους· όπως ακριβώς, ακόμη και αν δεν επιτελούν κανένα σημείο, αλλά αγαπούν αληθινά ο ένας τον άλλον, παραμένουν και σεβαστοί και ακατανίκητοι από όλους. Επειδή και τον Παύλο γι' αυτόν τον λόγο τον θαυμάζουμε, όχι για τους νεκρούς που ανέστησε, ούτε για τους λεπρούς που καθάρισε, αλλά επειδή έλεγε: «Ποιος ασθενεί, και δεν ασθενώ κι εγώ; Ποιος σκανδαλίζεται, και δεν φλέγομαι εγώ;». Διότι, ακόμη και αν παραθέσεις αναρίθμητα σημεία απέναντι σε αυτά, δεν θα μπορέσεις να αναφέρεις τίποτα ισάξιο· επειδή και ο ίδιος είπε ότι τον περιμένει μεγάλος μισθός, όχι επειδή επιτελούσε σημεία, αλλά επειδή στους ασθενείς έγινε σαν ασθενής.

Μην κάνεις, λοιπόν, την αιτία της προθυμίας αιτία ραθυμίας, ούτε να λες ότι: «Επειδή νοσεί, γι' αυτό τον παραμελώ»· διότι ασθένεια είναι η ψύχρανση της αγάπης· αλλά εσύ θέρμανε αυτό που έχει ψυχρανθεί. «Τι γίνεται λοιπόν εάν δεν θερμαίνεται;», θα ρωτήσει κανείς. Εσύ συνέχισε να πράττεις το καθήκον σου. «Τι γίνεται λοιπόν, εάν διαστρέφεται ακόμη περισσότερο;». Πάλι σου εξασφαλίζει μεγαλύτερη ανταμοιβή, και τόσο περισσότερο σε αναδεικνύει μιμητή του Χριστού. Διότι, εάν το να αγαπούμε ο ένας τον άλλον είναι γνώρισμα των μαθητών —καθώς λέει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε δικοί μου μαθητές, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον»— αναλογίσου πόσο σπουδαίο είναι το να αγαπάς αυτόν που σε μισεί. Διότι και ο Δεσπότης σου αγαπούσε και παρακαλούσε αυτούς που τον μισούσαν· και όσο πιο ασθενείς ήταν, τόσο περισσότερο τους φρόντιζε, και διακήρυττε λέγοντας: «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς». Και δεχόταν στο τραπέζι Του τελώνες και αμαρτωλούς· και όση ατιμία Του προξένησε ο λαός των Ιουδαίων, τόση τιμή και φροντίδα επέδειξε Εκείνος προς αυτούς, ή μάλλον και πολύ περισσότερη.

Επειδή, λοιπόν, ήταν φυσικό να πέσουν σε ταραχή ακούγοντας αυτά, θεωρώντας ότι επρόκειτο να μείνουν έρημοι, τους παρηγορεί περιβάλλοντάς τους με τη ρίζα και την ασφάλεια όλων των αγαθών, την αγάπη· σαν να τους έλεγε: «Θλίβεστε που εγώ αναχωρώ; Αλλά εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον, θα είστε ισχυρότεροι». Γιατί λοιπόν δεν είπε αυτό; Διότι είπε εκείνο που τους ωφέλησε περισσότερο από αυτό: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου». Διότι μέσω αυτού φανέρωσε ταυτόχρονα ότι δεν θα εκλείψει ο χορός τους, εφόσον μάλιστα τους έδωσε και διακριτικό γνώρισμα.

Διότι ούτε αυτό του διέφυγε της προσοχής, αλλά και αυτό το προείπε, και έδειξε ότι προέρχεται από την αμέλεια των ανθρώπων. «Για να πιστέψει ο κόσμος ότι εσύ με απέστειλες». Αυτό ακριβώς, λοιπόν, έλεγε και στην αρχή: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Και πώς επρόκειτο να πιστέψουν εξαιτίας αυτού; Διότι, λέει, είσαι Θεός της ειρήνης. Εάν, λοιπόν, διατηρήσουν αυτά που έμαθαν, όσοι τους ακούνε θα γνωρίσουν τον διδάσκαλο από τους μαθητές· εάν όμως φιλονικούν μεταξύ τους, δεν θα πουν ότι είναι μαθητές ενός ειρηνικού Θεού· και εφόσον δεν με θεωρήσουν ειρηνικό, δεν θα ομολογήσουν ότι έχω αποσταλεί από εσένα. Βλέπεις πώς μέχρι τέλους οικοδομεί αυτή την ομόνοια προς τον Πατέρα; «Και εγώ τη δόξα, την οποία μου έδωσες, την έδωσα σε αυτούς»· τη δόξα μέσω των σημείων, μέσω των δογμάτων, και το να είναι ομόψυχοι. Διότι αυτή είναι η δόξα, το να είναι ένα, η οποία είναι μεγαλύτερη και από τα σημεία.

Και πριν από αυτό πάλι: Πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Δεν προφητεύσαμε στο δικό σου όνομα, και δεν εκβάλαμε δαιμόνια, και δεν κάναμε πολλά θαύματα; Και τότε θα τους ομολογήσω ότι δεν σας γνωρίζω. Και όταν επρόκειτο να σταυρωθεί, αφού κάλεσε τους μαθητές, τους έλεγε: Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, όχι εάν εκβάλλετε δαιμόνια, αλλά εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας. Και πάλι: Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι εσύ με απέστειλες, όχι εάν αυτοί ανασταίνουν νεκρούς, αλλά εάν είναι ένα.

Άνθρωπος που αρπάχθηκε έως τον τρίτο ουρανό και μεταφέρθηκε στον παράδεισο, που έγινε κοινωνός άρρητων μυστηρίων και απόλαυσε τόση παρρησία προς τον Θεό, δεν ένιωθε σε μεγάλο βαθμό την αίσθηση εκείνων των αγαθών, εάν δεν έβλεπε και τους αδελφούς του να διασώζονται μαζί του. Διότι γνωρίζει, γνωρίζει με σαφήνεια, ότι τίποτα δεν είναι ούτε ανώτερο ούτε ίσο με την αγάπη, ούτε καν το ίδιο το μαρτύριο, το οποίο αποτελεί το αποκορύφωμα όλων των αγαθών· και πώς γίνεται αυτό, άκουσε. Διότι η μεν αγάπη και χωρίς το μαρτύριο αναδεικνύει μαθητές του Χριστού, το δε μαρτύριο χωρίς την αγάπη δεν θα μπορούσε να το κατορθώσει αυτό. Από πού είναι αυτό φανερό; Από τα ίδια τα λόγια του Χριστού· διότι έλεγε προς τους μαθητές: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον».

ΛΟΓΟΣ ΜΗ΄. Απάνθισμα υπό μορφήν λόγου, συλλεγέν από τον Χρυσόστομο υπό του Θεοδώρου: τι πράττοντας ο Χριστιανός θα κληρονομήσει την αιώνιο ζωή. Να αγαπά τον Θεό εξ όλης της ψυχής του και της δυνάμεώς του, και να φυλάσσει τις εντολές του, και να αγαπά τον πλησίον του όπως τον εαυτό του, σύμφωνα με τη φωνή του Κυρίου που είπε: «Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου»· και πάλι, «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον».

Σας παρακαλώ, λοιπόν, τέκνα, να αποκτήσετε υπακοή χωρίς αντιλογία. Διότι η υπακοή είναι μητέρα της αιώνιας ζωής, ενώ η παρακοή είναι μητέρα της απώλειας. Σας παρακαλώ, λοιπόν, τέκνα, να αγαπήσετε ο ένας τον άλλον για χάρη του Κυρίου, ο οποίος είπε: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου», και «Με αυτό», λέγει, «θα γνωρίσουν όλοι οι άνθρωποι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Διότι όπου υπάρχει αγάπη, εκεί κατοικεί ο Χριστός· επειδή ο Χριστός είναι αγάπη. Όπου όμως υπάρχει μίσος και τα παρόμοια, όσα δηλαδή προαναφέραμε, εκεί δεν βρίσκεται ο Χριστός, αλλά εκεί φωλιάζει ο πονηρός δράκοντας. Καλό είναι, λοιπόν, να προφυλάσσεστε, ώστε να μην προκύψει φιλονικία ή διαμάχη μεταξύ σας. Εάν όμως κάποιος από εσάς ηττηθεί, αμέσως να προσπέσει με δάκρυα στον αδελφό τον οποίο λύπησε, και να συμφιλιωθεί μαζί του με όλη του την καρδιά, έχοντας κατά νου ότι ο Κύριος βλέπει· διότι ο άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ο Θεός όμως την καρδιά. Διότι, «εάν δεν συγχωρήσετε στους ανθρώπους τα παραπτώματά τους», είπε ο Κύριος, «ούτε ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα συγχωρήσει τα δικά σας παραπτώματα»· και «συγχωρείτε, και θα σας συγχωρηθεί»· και «ας μη δύει ο ήλιος ενώ είστε οργισμένοι»· διότι δεν γνωρίζουμε τι θα φέρει η αυριανή ημέρα και δεν γνωρίζουμε ποια ώρα έρχεται ο κλέφτης. Διότι είναι αδύνατον μια μνησίκακη ψυχή να εισέλθει στη θύρα της ζωής. Ακόμη και αν πράξει κάθε δικαιοσύνη, είναι βδέλυγμα ενώπιον του Κυρίου και είναι μάταιη όλη η εργασία ενός τέτοιου ανθρώπου.