Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 13:35

Και πάλι ο Ιωάννης ο Θεολόγος λέει: «Εκείνος που μισεί τον αδελφό του βρίσκεται στο σκοτάδι και περπατάει στο σκοτάδι, και δεν γνωρίζει πού πηγαίνει, διότι το σκοτάδι τύφλωσε τα μάτια του». Εάν όμως πεις ότι «Ακόμη κι αν δεν αγαπώ τον αδελφό μου, ωστόσο αγαπώ τον Θεό», σε ελέγχει ο Ιωάννης λέγοντας: «Εάν κάποιος πει "Αγαπώ τον Θεό" και μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης. Διότι εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει;». Εκείνος, λοιπόν, που έχει αγάπη προς όλους τους αδελφούς, εκείνος που δεν έχει έχθρα εναντίον κανενός, εκείνος που εκπληρώνει τον λόγο του Αποστόλου: «Ας μη δύει ο ήλιος πάνω στην οργή σας», αυτός αγαπά τον Θεό, αυτός είναι μαθητής Εκείνου, ο οποίος είπε ότι «Με αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Είναι φανερό, λοιπόν, ότι οι μαθητές του Χριστού από αυτό αναγνωρίζονται: από την αληθινή αγάπη. Εκείνος όμως που τρέφει μίσος εναντίον του αδελφού του, ακόμη και αν νομίζει ότι αγαπά τον Χριστό, είναι ψεύτης και αυταπατάται. Διότι λέει ο απόστολος Ιωάννης ότι «Αυτήν την εντολή έχουμε από Αυτόν: εκείνος που αγαπά τον Θεό, να αγαπά και τον αδελφό του». Και πάλι ο Κύριος λέει: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου με όλη την καρδιά σου, και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου». Και πρόσθεσε, θέλοντας να δείξει τη δύναμη της αγάπης, λέγοντας: «Από αυτές τις δύο εντολές εξαρτάται όλος ο νόμος και οι προφήτες».

Γνωρίζω τη ζέουσα, την πεπυρωμένη, τη θερμή και ακάθεκτη αγάπη του, την οποία έχει ριζωμένη βαθιά μέσα στη διάνοιά του και την καλλιεργεί με πολλή επιμέλεια. Διότι γνωρίζει σαφώς ότι αυτή είναι το κεφάλαιο όλων των αγαθών και η ρίζα και η πηγή και η μητέρα, και πως, εάν αυτή απουσιάζει, κανένα όφελος δεν έχουμε από τα άλλα. Διότι αυτή είναι η εικόνα των μαθητών του Κυρίου, το χαρακτηριστικό των δούλων του Θεού, το γνώρισμα των αποστόλων: «Από αυτό», λέγει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου». Από τι; Πες μου· άραγε από το να ανασταίνετε νεκρούς ή να θεραπεύετε λεπρούς ή να εκδιώκετε δαίμονες; Όχι, λέγει, αλλά προσπερνώντας όλα εκείνα αναφέρει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι», λέγει, «ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Διότι εκείνα μεν αποτελούν δώρα αποκλειστικά της άνωθεν χάριτος, ενώ τούτο είναι κατόρθωμα και της ανθρώπινης προσπάθειας.

Την προαίρεση ζητά, την καρδιά ερευνά και γνωρίζει· διότι ο άνθρωπος βλέπει το πρόσωπο, ενώ ο Θεός βλέπει την καρδιά. Σας παρακαλώ, λοιπόν, να φυλάξετε την παραγγελία που σας δίνω: Διότι από αυτό αποδεικνύεται ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Αυτή είναι η φωνή του ίδιου του Δεσπότη, ο ίδιος το είπε στους μαθητές του· και πάλι: Θα αγαπάς Κύριον τον Θεό σου με όλη σου τη δύναμη, και τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου· σε αυτές τις δύο εντολές συνοψίζεται όλος ο νόμος και οι προφήτες. Σας παρακαλώ, επομένως, να είστε μεταξύ σας φιλάνθρωποι, φιλόξενοι, φιλόπτωχοι· εξαιρέτως δε να διατηρούμε στο διηνεκές την αγάπη προς τον Θεό, ώστε να μπορέσουμε να αξιωθούμε την αιώνια ζωή, την οποία είθε να επιτύχουμε όλοι μας, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ Περί τέλειας αγάπης, και της ανταπόδοσης των έργων κατά την αξία τους, και περί κατανύξεως. αʹ. Κάθε αγαθή πράξη είναι καρπός της αγάπης· γι' αυτό και γίνεται πολύς λόγος για αυτήν, καθώς ο μεν Χριστός λέει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον»· ο δε Παύλος βροντοφωνάζει: «Σε κανέναν να μην οφείλετε τίποτα, παρά μόνο το να αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Δεν το είπε απλώς, αλλά παρουσιάζοντάς μας ως οφειλέτες τον έναν προς τον άλλον. Διότι, όπως ακριβώς οφείλουμε πάντοτε στο σώμα την τροφή και πάντοτε του την προσφέρουμε (αφού ένα τέτοιο χρέος εκτείνεται σε ολόκληρη τη ζωή μας)· έτσι διδάσκει να πράττουμε και στην περίπτωση της αγάπης· μάλλον δε και πολύ περισσότερο, καθόσον αυτή οδηγεί στην αιώνια ζωή και παραμένει πάντοτε μαζί με εκείνους που την κατέχουν.

Ενδύσου τον σπάνιο και δυσεύρετο θώρακα της πίστεως, ο οποίος δεν διαλύεται ούτε πληγώνεται από την απιστία προς τον αγωνοθέτη Θεό. Συγκράτησε με το χαλινάρι της σωφροσύνης την αφή που προπηδά με αναίδεια. Πνίξε τον οφθαλμό με τη μελέτη του θανάτου, όταν επιθυμεί να περιεργάζεται συνεχώς τα μεγέθη και την ομορφιά των σωμάτων. Φίμωσε τον περίεργο νου, ο οποίος μέσα στη δική του μέριμνα επιθυμεί να κατακρίνει τον αδελφό που βρίσκεται σε αμέλεια, και δείξε ακλινώς κάθε αγάπη και συμπάθεια προς τον πλησίον. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι αληθινά, ω προσφιλέστατε πάτερ, ότι είσαι μαθητής του Χριστού, εάν μέσα στη συνοδία έχουμε αγάπη μεταξύ μας. Έλα, έλα, έλεγε πάλι ο καλός φίλος, έλα, μείνε μαζί μας. Να πίνεις τον χλευασμό κάθε ώρα, όπως το ζωντανό νερό, επειδή ο Δαβίδ, αφού ερεύνησε όλα τα τερπνά κάτω από τον ουρανό, στο τέλος όλων με απορία έλεγε: «Ιδού τι είναι καλό και τι τερπνό; Τίποτε άλλο από το να κατοικούν οι αδελφοί μαζί». Εάν όμως δεν έχουμε ακόμη αξιωθεί το αγαθό τέτοιας υπομονής και υπακοής, είναι καλό τουλάχιστον, έχοντας επίγνωση της δικής μας ασθένειας, να στεκόμαστε μόνοι μας μακριά από το αθλητικό στάδιο και να μακαρίζουμε αυτούς που αγωνίζονται, ευχόμενοι σε αυτούς υπομονή.

«Θα εγείρω σε αυτούς φυτό ειρήνης, και δεν θα χάνονται πλέον.» «Σε τρία πράγματα βρήκα ωραιότητα και στάθηκα ωραία ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων: η ομόνοια των αδελφών, η φιλία προς τον πλησίον, και η αρμονική συμβίωση ανδρός και γυναικός.» «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί υιοί Θεού θα ονομαστούν.» «Να αγαπάτε τους εχθρούς σας· να ευλογείτε εκείνους που σας καταρώνται· να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν.» «Αλήθεια σας λέγω, ότι εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν πάνω στη γη για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα γίνει σε αυτούς από τον Πατέρα μου τον εν τοις ουρανοίς.» «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, για να αγαπάτε και εσείς ο ένας τον άλλον. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον.» «Την ειρήνη μου σας αφήνω, την ειρήνη μου σας δίνω.» «Όπως με αγάπησε ο Πατέρας, έτσι και εγώ αγάπησα εσάς· μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στη δική του αγάπη. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του υπέρ των φίλων του.» «Σε όποια οικία και αν εισέρχεστε, πρώτα να λέτε: Ειρήνη στον οίκο τούτο. Και εάν υπάρχει εκεί υιός ειρήνης, θα αναπαυθεί πάνω του η ειρήνη.» «

Εύλογα το βάπτισμα συνδέεται αρμονικά με τη μετάνοια, και με αυτό η υιοθεσία, μετά την οποία ακολουθεί η ισχυρή κορωνίδα των αγαθών, το πλήρωμα του νόμου και όλων των προφητών, το αποστολικό εγκαλλώπισμα, το γνώρισμα της μαθητείας: «Από αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας»· όχι με το να αναστήσετε νεκρούς και να καθαρίσετε λεπρούς και να εκδιώξετε δαίμονες και να χαρίσετε το φως σε τυφλούς, δεν θα «γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου» από αυτά, επειδή και «πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου και δεν βγάλαμε δαιμόνια και δεν κάναμε πολλά θαύματα; Και τότε θα τους ομολογήσω ότι ποτέ δεν σας γνώρισα»· αλλά «από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας»· διότι τα θαύματα ίσως οι πονηροί να επιχειρήσουν να τα διαβάλουν, ως προερχόμενα από μαγεία και από τον Βεελζεβούλ, την αγάπη όμως όλοι θα τη θαυμάσουν· όταν θα θεωρείτε ακόμη και τους εχθρούς ως φίλους, τότε «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου». «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς εγώ σας αγάπησα». (Τι σημαίνει το «όπως εγώ σας αγάπησα»; Επειδή υπάρχει και αγάπη σαρκική και αγάπη σατανική, καθώς και αγάπη υποκριτική, πρόσθεσε το «όπως εγώ σας αγάπησα».)

Το πλήρωμα του νόμου και των προφητών είναι η αγάπη, μέσω της οποίας και ο Θεός, αφού έγινε άνθρωπος, καταδέχθηκε τον θάνατο και, ορίζοντας την αγάπη ως γνώρισμα της μαθητείας, λέει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Διότι η έχθρα παρομοιάζεται με αγριεμένο πέλαγος, ενώ η αγάπη με ολόγαληνο λιμάνι· την οποία εύχομαι, αδελφοί, να φέρετε στα βάθη της ψυχής σας ως πανευτυχή θησαυρό και πολύτιμο βαλάντιο, ώστε σύμφωνα με τη θεία εντολή να ζείτε με ειρήνη και να «αγαπάτε αλλήλους». Γι' αυτόν τον λόγο και εγώ, ως ολόχρυσο κλειδί με τίμια σφραγίδα, έθεσα στο τέλος των κανόνων την αγάπη, η οποία αποκλείει έξω τον εχθρό της αγάπης. Η δε κυριαρχία της ειρήνης του Χριστού, που υπερέχει από κάθε νου, ας πρυτανεύσει στις καρδιές όλων σας με τη δική Του χάρη· αμήν.

Διότι με αυτόν τον τρόπο θα υπάρξει ομόνοια και αγάπη, τόσο μεταξύ των Επισκόπων και των Μητροπολιτών, όσο και μεταξύ των Κληρικών και των Λαϊκών. Από την ομόνοια δε και την αγάπη αυτή θα δοξαστεί ο Θεός και Πατέρας, μέσω του Υιού του, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος φανέρωσε στους ανθρώπους το όνομα του Πατέρα του και νομοθέτησε την αγάπη, λέγοντας: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Και θα δοξαστεί στο Άγιο Πνεύμα του, το οποίο με τη χάρη του μας ένωσε σε μία πνευματική συνάφεια. Με άλλα λόγια, από αυτήν την ομόνοια θα δοξαστεί η Αγία Τριάδα, ο Πατέρας, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, σύμφωνα με την ευαγγελική φωνή που λέει: «Έτσι ας λάμψει το φως μας μπροστά στους ανθρώπους, για να δουν τα καλά σας έργα και να δοξάσουν τον Πατέρα μας που είναι στους ουρανούς.»

Δεν είναι λοιπόν αυτά αντίθετα, αλλά μάλλον συμφωνούν μεταξύ τους· διότι αυτός που αγαπά τον αδελφό του αγαπά και τον Δεσπότη, και το αντίστροφο: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Και ο ίδιος ο Παύλος λέει: «η αγάπη είναι η εκπλήρωση του νόμου», και ο Κύριος πάλι, σχετικά με την αγάπη προς τον Θεό και προς τον πλησίον, λέει: «Σε αυτές τις δύο εντολές στηρίζεται όλος ο νόμος και οι προφήτες», διότι αυτές, δηλαδή η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τον πλησίον, αποτελούν το κεφάλαιο όλων των άλλων. Ναι, θα πει κάποιος· αλλά εδώ προτιμά την αγάπη προς τον πλησίον από την αγάπη προς τον Θεό, και εύχεται να απαρνηθεί Εκείνον για να κερδίσει αυτούς· ενώ ο Χριστός λέει: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι τους αγαπά περισσότερο από τον Χριστό. Διότι τι σήμαινε το να τους αγαπά; Το να τους οικειώσει με τον Χριστό. Πώς λοιπόν τους αγαπά περισσότερο από τον Χριστό, από τη στιγμή που έσπευδε να ελκύσει και αυτούς στη φιλία και την υπακοή του Χριστού; Μάλλον, λοιπόν, αυτό αποδεικνύει την υπερβολική αγάπη που είχε προς τον Χριστό, το γεγονός δηλαδή ότι ωθούσε και άλλους προς Αυτόν. Ναι, λέει, (έτσι θα ήταν) αν δεν χώριζε τον εαυτό του από τον Χριστό λέγοντας: «διότι ευχόμουν εγώ ο ίδιος (να είμαι ανάθεμα)» και τα εξής. Τι απαντάμε λοιπόν σε αυτό;

Ρωμ. 12,9-10 Πώς είναι δυνατόν να «προσκολληθείτε στο αγαθό»; «Στη φιλαδελφία», λέει, δηλαδή μέσω της αδελφικής αγάπης· διότι «από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Ο δε μαθητής, τηρώντας τις διδασκαλίες, έχει προσκολληθεί και έχει ενωθεί με τον διδάσκαλο, ο οποίος είναι το κατεξοχήν αγαθό, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Αλλά από πού πηγάζει η φιλαδελφία; Από πού είναι δυνατόν να την κατακτήσουμε; Από το «να προηγείστε ο ένας του άλλου», λέει, «στην απόδοση τιμής»· διότι πραγματικά, η φιλία λαμβάνει ασφαλή αφετηρία, εάν ο καθένας αγωνίζεται να προλάβει τον άλλον στο να τιμήσει τον πλησίον.

Τι λοιπόν; Πώς θα συμβιβαστούν τα ασυμβίβαστα; Ή μάλλον πρέπει πρώτα να πούμε εκείνο, ότι δηλαδή αυτά δεν συγκρούονται μεταξύ τους. Διότι δεν είναι αντίθετα ο αδιαίρετος πόθος για τον Χριστό και το να αγαπά κανείς τον πλησίον του έτσι ώστε να μη θεωρεί τη δική τους σωτηρία κατώτερη από τη δική του ωφέλεια, αλλά απεναντίας αυτά συνάδουν μεταξύ τους. Διότι αυτός που αγαπά τον αδελφό του, εκπληρώνοντας τη δεσποτική εντολή, διασώζει καθαρή και ακέραιη την αγάπη προς τον Δεσπότη. «Σε αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Και πάλι: «Σε αυτές τις δύο εντολές κρέμεται όλος ο νόμος και οι προφήτες». Διότι η αγάπη προς τον Θεό και η αγάπη προς τον πλησίον αποτελούν το κεφάλαιο, τον σύνδεσμο και τη ρίζα όλων των άλλων κατορθωμάτων.

Έτσι, αφού ποτίσουμε τους εαυτούς μας με τις ελεημοσύνες και αφού καλλιεργήσουμε καλά τα νέα μας εδάφη με τη συμπόνια προς τους φτωχούς, ας καρποφορήσουμε την κορωνίδα των αρετών, την αγάπη, μέσω της οποίας επιτυγχάνεται το ειρηνικό και αστασίαστο της ζωής μας και φανερώνεται η ευσέβεια και η πίστη μας προς τον Θεό. Διότι «από αυτό θα γνωρίσουν όλοι», λέει ο Κύριος, «ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Και ο φίλος της ειρήνης και επιστήθιος μαθητής, αναβλύζοντας για εμάς τα ρεύματα του λόγου που άντλησε από εκεί, λέει: «εάν πει κανείς ότι αγαπώ τον Θεό, αλλά μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης· διότι εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπήσει τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει;» Λέγοντας σχεδόν τα εξής: «Άνθρωπε, αυτόν με τον οποίο κατοικείς στην ίδια πόλη, ο οποίος αναπνέει τον ίδιο αέρα με εσένα, στέργει τον ίδιο τρόπο ζωής, ασπάζεται ίσως το ίδιο πολίτευμα, φέρει τον ίδιο χαρακτήρα, έχει την ίδια καταγωγή αίματος, και με τον οποίο συνδέθηκες με τον άρρηκτο δεσμό της φύσης, αυτόν λοιπόν, αφού τον αποχωρίζεις από τον εαυτό σου και τον μισείς, πώς θα γίνεις πιστευτός λέγοντας ότι αγαπάς τον Θεό, τον οποίο ούτε είναι δυνατόν να δεις με τα αισθητά μάτια και ο οποίος γνωρίζουμε ότι είναι ανώτερος από κάθε ανθρώπινη συναναστροφή;»

Άκου λοιπόν τι λέει ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ο Θεός: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι, μακάριοι οι πενθούντες, μακάριοι οι πράοι», και πάλι: «Αγαπάτε τους εχθρούς σας, να κάνετε καλό σε αυτούς που σας μισούν, να ευλογείτε αυτούς που σας καταρώνται, να προσεύχεστε υπέρ αυτών που σας κακομεταχειρίζονται και σας διώκουν». Κανένας αργός λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σας, αληθινά σας λέω ότι για κάθε αργό λόγο, οι άνθρωποι θα δώσουν λόγο κατά την ημέρα της κρίσεως, και ξανά: «Εάν δεν στραφείτε και δεν γίνετε σαν τα παιδιά, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών», και αλλού: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας», και πάλι: «Πώς μπορείτε εσείς να πιστέψετε, όταν λαμβάνετε δόξα ο ένας από τον άλλον και δεν αναζητάτε τη δόξα που προέρχεται από τον μόνο Θεό;» Διότι, λέει, «καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, ενώ εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Δεν λέει ότι θα υψωθεί προς κοσμική δόξα, αλλά υπόσχεται μυστικώς ότι θα ανυψωθεί προς την πνευματική αλλοίωση.

Έτσι, όλη η οικουμένη γέμισε με τέτοια πλάνη και τέτοιο κακό, και η παράβαση και η αθέτηση μίας εντολής κατέστρεψε και κατεδάφισε όλη την εκκλησία του Θεού. Διότι έφτασε σε τέτοια αταξία και σύγχυση, ώστε σχεδόν πουθενά να μην καθοράται καθόλου η οικοδομή της, ούτε να αναγνωρίζεται η συγκρότηση του δεσποτικού σώματος μέσα μας. Αλλά, σαν να μην έχουμε κεφαλή μας τον Χριστό, ούτε να συνδεόμαστε μεταξύ μας, ούτε να συναρμολογούμαστε από το ζωοποιό Πνεύμα, ούτε να καταδέχεται ο καθένας μας να οικοδομείται στη δική του τάξη από τους αρχιτέκτονες της εκκλησίας, σαν μια άψυχη σκορπισμένη ύλη, έτσι συρθήκαμε και δελεαστήκαμε από τα δικά μας θελήματα και τις επιθυμίες των ηδονών, και πλανημένοι σκορπιστήκαμε, και εξαιτίας του μίσους και του υπερήφανου φρονήματος διαιρεθήκαμε και σχιστήκαμε αναμεταξύ μας, και χάσαμε το γνώρισμα της πίστης μας, εννοώ την αγάπη, για την οποία ο Κύριος είπε: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Διότι εφόσον χάσαμε αυτήν, μάταια αποκαλούμαστε χριστιανοί.

Αλλά συγχωρήστε με, αδελφοί, που παρακινήθηκα λίγο κατά την κατήχηση του λόγου, καθώς αυτό το προκάλεσε ο πόθος της αγάπης. Διότι τη θυμήθηκα και «ευφράνθηκε η καρδιά μου» κατά τον θείο Δαβίδ και στράφηκα στην εξύμνηση των θαυμασίων της. Γι' αυτό, λοιπόν, παρακαλώ και τη δική σας αγάπη να την ακολουθήσετε κατά πόδας, με όση δύναμη διαθέτετε, και να την προφθάσετε τρέχοντας με πίστη, ώστε να μη διαψευσθείτε καθόλου στις ελπίδες σας. Διότι κάθε σπουδή και κάθε άσκηση που γίνεται με πολλούς κόπους αλλά δεν καταλήγει στην αγάπη με συντετριμμένο πνεύμα, είναι μάταιη και δεν απολήγει σε τίποτα το χρήσιμο. Διότι με καμία άλλη αρετή ή εκπλήρωση κυριακής εντολής δεν μπορεί κάποιος να αναγνωριστεί ως μαθητής του Χριστού· «Διότι από αυτό», λέγει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Εξαιτίας αυτής ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας, για την οποία, αφού ενανθρώπησε, υπέμεινε εκουσίως όλα τα ζωοποιά πάθη, ώστε να ελευθερώσει το δικό του πλάσμα, τον άνθρωπο, από τα δεσμά του άδη και, αφού τον προσλάβει, να τον αναβιβάσει στους ουρανούς.

Και πιστεύω ότι, όπως εσείς επιτελείτε το έργο των αγγέλων, έτσι και οι άγγελοι αοράτως συμβίωναν και έψαλλαν μαζί σας. Μην θελήσετε, λοιπόν, να χωριστείτε από τη συναυλία μαζί τους εξαιτίας της πολυλογίας και της αργολογίας, ούτε με άτακτες φωνές ή άμετρες κραυγές να κάνετε αυτούς μεν να απομακρυνθούν από εσάς, και τους δαίμονες να σας πλησιάσουν, όπως παλαιότερα, αλλά ας προσέχει ο καθένας τον εαυτό του, και ας εκτελεί επιμελώς το εργόχειρό του και τη διακονία του, σαν να υπηρετεί τον Θεό και όχι ανθρώπους. Διότι είναι γραμμένο: «Επικατάρατος είναι κάθε άνθρωπος που εκτελεί τα έργα του Κυρίου με αμέλεια». Στις θείες αναγνώσεις των συνάξεων, αδελφοί, μην παραλείπετε να παρακινείτε ο ένας τον άλλον στην προσεκτική ακρόαση. Διότι, όπως ακριβώς στο υλικό τραπέζι προτρέπουμε και παρακινούμε τους διπλανούς μας να φάνε, και εκείνους που αγαπάμε περισσότερο από τους άλλους τους πιέζουμε να φάνε, έτσι ακριβώς και σε αυτό το τραπέζι που τρέφει την ψυχή, οφείλουμε να προσέχουμε και να προτρέπουμε τους διπλανούς μας, για να μην κατακριθούμε ότι δεν αγαπάμε ο ένας τον άλλον και χάσουμε το να είμαστε μαθητές του Χριστού. Διότι λέγει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον».

Εάν λοιπόν κάποιος χριστιανός δεν υπέστη αυτήν την καλή αλλοίωση, ας μην κατηγορεί τη φύση του, αλλά τον εαυτό του. Διότι λέει ο απόστολος: «Εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο, γίνεται ένα πνεύμα με Αυτόν», και ο Κύριος: «Μείνετε ενωμένοι μαζί μου, κι εγώ μαζί σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του αν δεν μείνει στο αμπέλι, έτσι ούτε και εσείς, αν δεν μείνετε ενωμένοι μαζί μου. Εγώ είμαι το αμπέλι, εσείς τα κλήματα. Εκείνος που μένει ενωμένος μαζί μου κι εγώ μαζί του, αυτός φέρει πολύ καρπό, διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα. Αν κάποιος δεν μείνει ενωμένος μαζί μου, πετάγεται έξω σαν το κλήμα και ξεραίνεται. Μείνετε, λοιπόν, στην αγάπη μου. Διότι, αν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, όπως κι εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του», και πάλι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, αν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Και πράγματι, κάθε μαθητής αναγνωρίζεται από τον δάσκαλό του: ο γραμματικός, ο ρήτορας, ο φιλόσοφος, ο ξυλουργός, ο υφαντής, ο υποδηματοποιός. Έτσι και αυτός που έχει αγάπη αναγνωρίζεται από τον καλό δάσκαλο, τον Χριστό και Θεό που μας αγάπησε, ώστε να γίνει άνθρωπος και να δώσει τη ζωή του ως λύτρο για εμάς. Εκείνος όμως που δεν έχει αγάπη, πώς μπορεί να είναι χριστιανός;

Μεγάλη λοιπόν, αδελφοί, είναι η ασέβειά τους και μεγάλη η δική μας ομολογία, η οποία σε τίποτα δεν υπολείπεται από αυτή των παλαιών μαρτύρων. Σταθείτε λοιπόν ισχυροί, χωρίς να λυγίζετε καθόλου μπροστά σε όσα έχουν ήδη αποδειχθεί αληθινά, αλλά με αυτή την πίστη να αναλαμβάνετε τους αγώνες μέχρι αίματος, αν το απαιτήσει ο καιρός. Από εκεί ανατέλλει και ο φωτεινός βίος, ήλιος από ήλιο, επειδή ο αδελφόθεος απέδειξε ότι το ένα αποτελεί μαρτυρία του άλλου. Να αγαπάτε τον Θεό με όλη τη δύναμη και των τριών μερών της ψυχής, όπως προστάζει η εντολή, να αγαπάτε και ο ένας τον άλλον ως μέλη Χριστού· διότι από αυτό, λέει, θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας. Με πίστη να ακολουθείτε τον καθηγούμενό σας. Κανείς ας μην αφήνει κάτι ανεξομολόγητο σε αυτόν· διότι ένας τέτοιος τρέφει φίδια. Κανείς να μην είναι χλιαρός στην πίστη· διότι ένας τέτοιος είναι αμέτοχος στη θέρμη του Αγίου Πνεύματος. Κανείς να μην κρύβει αποκτήματα· διότι ένας τέτοιος είναι κλέφτης σαν τον Ιούδα. Κανείς να μην έχει δικό του θέλημα· διότι ένας τέτοιος βρίσκεται εκτός του μοναχισμού. Κανείς να μην είναι αυθάδης· διότι ένας τέτοιος εργάζεται τη φθορά. Κανείς να μην τρώει κρυφά· διότι ένας τέτοιος μοιάζει με δούλο. Κανείς ας μη δίνει σε τίποτα αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία, όπως βροντοφωνάζει ο απόστολος, αλλά σε όλα να συνιστά τον εαυτό του ως διάκονο του Θεού, με πολλή υπομονή, σε θλίψεις, σε στενοχώριες και στα υπόλοιπα, τα οποία ο ίδιος απαρίθμησε, καταρτίζοντας τον αληθινό χριστιανό.

Είθε να σας δωρηθεί η ειρήνη του Θεού, την οποία απηύθυνε στους αγίους του αποστόλους όταν ανερχόταν στους ουρανούς, αλλά βέβαια και η μεταξύ σας αγάπη· διότι «από αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Έχε θάρρος, κύριε ηγούμενε, εσύ ο ίδιος ο κύριος Γρηγόριος, και έπειτα ο καθένας από τους υπολοίπους, αναθαρρώντας όλοι από τη λύπη και χαράσσοντας σαν μια νέα οδό τον πνευματικό σας αγώνα, προσευχόμενοι και για εμάς τους ταπεινούς τα καλύτερα και όσα αφορούν τη σωτηρία.

Επομένως, ας έχουμε την ειρήνη και ας ειρηνεύουμε μέσα μας. Αυτό, αφενός, ως προς τον εξωτερικό άνθρωπο, σημαίνει το να μην έχουμε απέχθεια προς κανέναν από τους αδελφούς, αλλά να έχουμε αγαπητική διάθεση προς όλους. «Διότι σε αυτό», λέει, «θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Αφετέρου, ως προς τον εσωτερικό άνθρωπο, σημαίνει το να διατηρούμε ειρήνη και ησυχία από τα ολέθρια πάθη. Διότι έτσι μπορούμε να λέμε μαζί με τον Απόστολο: «Έχουμε ειρήνη με τον Θεό δια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου έχουμε αποκτήσει με την πίστη και την πρόσβαση σε αυτήν τη χάρη, στην οποία στεκόμαστε και καυχιόμαστε για την ελπίδα της δόξας του Θεού». Επειδή όμως είμαστε τρεπτής φύσης, και συμβαίνει να δημιουργείται μέσα μας οδυνηρός σάλος -διότι αυτό πάντως γίνεται- τότε αμέσως ας ανατρέχουμε στην προηγούμενη κατάστασή μας, έχοντας ειρήνη με τον Θεό. «Διότι αυτός είναι η ειρήνη μας, ο οποίος έκανε τα δύο ένα και γκρέμισε το μεσότοιχο του φραγμού, δηλαδή την έχθρα, καταργώντας με τη σάρκα του τον νόμο των εντολών που αποτελούνταν από διατάξεις, για να κτίσει τους δύο στον εαυτό του σε έναν νέο άνθρωπο φέρνοντας ειρήνη, και να συμφιλιώσει και τους δύο σε ένα σώμα με τον Θεό δια του σταυρού, θανατώνοντας την έχθρα επάνω σε αυτόν».

Και πώς, ευρισκόμενοι σε αυτήν την κατάσταση, θα ήμασταν άξιοι να ονομαζόμαστε μαθητές του Κυρίου, όταν ο ίδιος διακηρύσσει και λέει: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας»; Και αλλού πάλι: «Εάν εσείς μείνετε στον δικό μου λόγο, είστε αληθινά μαθητές μου, και θα γνωρίσετε την αλήθεια, και η αλήθεια θα σας ελευθερώσει». Επομένως, εφόσον δεν έχουμε την αγάπη και την αλήθεια, αλλά έχθρες και μάχες και διχοστασίες, δεν γινόμαστε μαθητές του Χριστού, αλλά του εχθρού του Χριστού, αν και είναι βαρύς ο λόγος. Και για ποιον λόγο λοιπόν ζούμε εμείς οι ταπεινοί; Και γιατί αναπνέουμε τον αέρα, εφόσον δεν πράττουμε τα ευάρεστα στον Κύριο; Τι ωφελήθηκε λοιπόν ο αδελφός Καρτέριος με το να χωριστεί από εμάς και να φύγει σε άλλη συνοδεία; Αυτό βέβαια το να μεταβαίνει κανείς από τη μία συνοδεία στην άλλη είναι βλαβερό και εντελώς αδόκιμο· το να το πράττει όμως αυτό αφού χωριστεί από τον καθηγούμενό του, δεν θα αποτελούσε αιτία για κάθε είδους υποψία; Και μάλιστα για τα θέματα για τα οποία κατηγορήθηκε, κατακρίθηκε και επιτιμήθηκε ο αδελφός. Για τις αιτίες αυτές, όπως φαίνεται, μη υπομένοντας την ασφάλεια και το ανεξομολόγητο της δικής του συνειδήσεως, ζήτησε τον αποχωρισμό· και εγώ, συγκαταβαίνοντας στην αδυναμία του, ώστε να «μην καταποθεί από την υπερβολική λύπη» πέφτοντας σε μεγαλύτερο κακό, οικονόμησα τον χωρισμό. Έγινε γνωστό λοιπόν ότι άδικα και μάταια κατηγορούσε τον έναν και τον άλλον, συγκεντρώνοντας προφάσεις για τον χωρισμό, και προκαλώντας έτσι ταραχή σε εμάς. «

Δεν πρέπει, βέβαια, να πιστεύουμε απλώς στα όσα διαδίδονται, διότι είναι γραμμένο: «Να μην πιστεύετε σε κάθε πνεύμα, αλλά να δοκιμάζετε τα πνεύματα αν προέρχονται από τον Θεό, διότι πολλοί ψευδοπροφήτες έχουν βγει στον κόσμο». Εξάλλου, σε πολλούς αιρετικούς και σε όσους αθετούν τις θείες εντολές, τόσο παλαιότερα όσο και τώρα, επιτράπηκε –με τους τρόπους που γνωρίζει η Θεία Πρόνοια– να επιτελούν σημεία και τέρατα. Επομένως, δεν πρέπει να παρασυρόμαστε από αυτά, αλλά να εξετάζουμε τους γνήσιους μαθητές με βάση το γνώρισμα που μας παραδόθηκε από τον Κύριο. Και ποιο είναι αυτό το γνώρισμα; «Από αυτό», λέει, «θα καταλάβουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Έχοντας διδαχθεί από αυτό, ο Απόστολος λέει τα εξής: «Εάν μιλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα σαν χαλκός που ηχεί ή σαν κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω το χάρισμα της προφητείας και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση, και εάν έχω όλη την πίστη ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καεί, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Βλέπετε ποιο είναι το ύψος της αγάπης; Πώς, ως βασίλισσα, στέκεται πάνω από όλα τα χαρίσματα του Πνεύματος, η οποία ποτέ δεν μπορεί να εκπέσει; Ενώ όσοι επιτελούν σημεία, συμβαίνει κάποιες φορές να εκπίπτουν.

Και πάλι, «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Βλέπεις πάλι, πώς από το να αγαπάμε ο ένας τον άλλον συνίσταται το να έχουμε φιλία προς τον Χριστό, και το να είμαστε μαθητές και φίλοι του; Παρατήρησε δε πώς απαρίθμησε όλες τις δυνάμεις της ψυχής.

«Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, έτσι και εσείς να αγαπάτε ο ένας τον άλλον. Από αυτό θα καταλάβουν όλοι ότι είστε δικοί μου μαθητές, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας.» Επειδή επρόκειτο σε λίγο να υποστούν θλίψεις, τους τα προλέγει λοιπόν αυτά, ώστε να τα έχουν στη μνήμη τους και να είναι προετοιμασμένοι γι' αυτά. Συμβάλλει δε και αυτό στη δόξα του.

Ο δε νόμος έλεγε, «Θα αγαπήσεις τον φίλο σου», προστάζοντας να ανταποδίδεται η αγάπη ως χρέος προς τον πλησίον που έκανε πρώτος την αρχή. Δείχνοντας δε ότι δεν θα αφανιστούν μετά την αναχώρησή του, αλλά ότι θα γίνουν περίβλεπτοι, λέει: «Από αυτό θα καταλάβουν όλοι». Βλέπεις πώς δηλώνει ότι θα ξεχωρίζουν ανάμεσα σε όλους, παρηγορώντας τους σε μεγάλο βαθμό με αυτό; Και αφήνοντας κατά μέρος το να τους χαρακτηρίσει από τα θαύματα, τους χαρακτηρίζει από την αγάπη. Διότι πολλοί που έκαναν θαύματα, πρόκειται να ακούσουν ότι «Δεν σας γνωρίζω». Αν λοιπόν όλη η οικουμένη οδηγήθηκε στην πίστη από τα θαύματα, τι το θαυμαστό; Διότι, ακριβώς επειδή ήταν παρούσα η αγάπη, για αυτό υπήρχε σε αυτούς και η δύναμη να θαυματουργούν. Αν όμως είχαν διχαστεί μεταξύ τους και είχαν χωριστεί, τα πάντα θα είχαν χαθεί για αυτούς, και κανένας δεν θα πίστευε σε ανθρώπους που μαίνονταν έτσι ο ένας εναντίον του άλλου· όπως ακριβώς τους καθιστούσε άξιους για μεγάλο θαύμα το να είναι η καρδιά και η ψυχή όσων πίστεψαν μία. Λέει σε αυτόν ο Σίμων Πέτρος: Κύριε, πού πηγαίνεις;

91. Παρακαλώ, λοιπόν, αυτούς που το διαβάζουν να μην δυσπιστούν σε αυτό το διήγημα. Αν πάλι κάποιος από τους αναγνώστες ρωτούσε σχετικά με τα εκάστοτε λόγια της προσευχής του, λέγοντας: «Από πού γνωρίζετε εσείς οι συγγραφείς αυτά τα πράγματα;», ας θυμηθεί όσα είπαμε πιο πάνω, ότι δηλαδή τα μάθαμε αυτά από αγίους πατέρες, αφού τα ερευνήσαμε με ακρίβεια. Διότι ο ίδιος ο μακάριος, εξηγώντας πολλές φορές στους αδελφούς τα ωφέλιμα, τους φανέρωνε τους λογισμούς και τους δίδασκε άφθονα πώς πρέπει να προσεύχονται για κάθε αίτημα. Και όχι μόνο σε αυτούς, αλλά και σε όλους τους μοναχούς που πήγαιναν σε αυτόν, προέτρεπε να πιστεύουν στον Σωτήρα Χριστό και να τον αγαπούν, να φυλάγουν τους εαυτούς τους από άτοπους λογισμούς και σαρκικές ηδονές, να αποφεύγουν την κενοδοξία και να προσεύχονται αδιάλειπτα, ώστε να αγαπούν ο ένας τον άλλον. Διότι προς αυτήν (την αγάπη) μας προτρέπει και ο θείος απόστολος και, δείχνοντας το μεγαλείο της, έγραφε στους Κορινθίους: «Να επιθυμείτε με ζήλο τα ανώτερα χαρίσματα, και σας δείχνω έναν δρόμο ακόμα πιο εξαιρετικό». Και ο Δεσπότης Χριστός έλεγε στους αποστόλους: «Από αυτό», λέει, «θα καταλάβουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, αν αγαπάτε ο ένας τον άλλον».