Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:10

Για παράδειγμα, το χωρίο «Ο Πατέρας μου είναι ανώτερός μου», επειδή επρόκειτο να συμβάλει πολύ υπέρ εκείνων που υποβιβάζουν τον Υιό από την πατρική αξία, το εξισορρόπησε σε άλλα σημεία λέγοντας: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», και πάλι: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», και «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», και ο Απόστολος λέει: «Δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό». Πάλι στις Παροιμίες, το λεγόμενο από τη Σοφία «Ο Κύριος με έκτισε», διορθώνεται στα επόμενα· διότι λέει παρακάτω: «Πριν από όλα τα βουνά με γεννά», δηλώνοντας μέσω του πρώτου την κατά σάρκα κτίση και γέννηση, και μέσω του δεύτερου την προαιώνια γέννηση. Πάλι, επειδή στα Ευαγγέλια ονομάζει μόνο τον δικό του Πατέρα αληθινό Θεό (διότι λέει: «Για να γνωρίζουν εσένα, τον μόνο αληθινό Θεό, και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό»), για να μη φανεί ότι αποχωρίζει τον εαυτό του από την αληθινή θεότητα, ο ίδιος ο Ιωάννης που τα έγραψε αυτά, στην επιστολή του για τον Υιό λέει: «Αυτός είναι ο αληθινός Θεός και η αιώνια ζωή». Πάλι, επειδή το Πνεύμα ονομάζεται του Πατέρα κατά τη φυσική οικείωση και τη δωρεά προς εμάς (διότι λέει: «Δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας που μιλάει μέσα σας»), για να μη φανεί ότι είναι ξένο προς τον Υιό και ότι δεν δίνεται ομοίως και από αυτόν, λέγεται και Πνεύμα του Υιού· διότι λέει ο Απόστολος:

Όταν λέγει ο Κύριος: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα», σημαίνει την ταυτότητα της ουσίας. Όταν πάλι λέγει: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», φανερώνει το αχώριστο των υποστάσεων. Οι Τριθεΐτες, λοιπόν, χωρίζοντας τον Υιό από τον Πατέρα, περιπίπτουν σε αμφίκρημνο. Διότι, είτε υποστηρίζοντας ότι ο Υιός είναι συναΐδιος με τον Πατέρα, αλλά χωρίζοντάς τον από Αυτόν, αναγκάζονται να πουν ότι δεν έχει γεννηθεί από Αυτόν και να πέσουν στο σφάλμα να δογματίζουν τρεις θεούς και τρεις αρχές· είτε υποστηρίζοντας ότι έχει γεννηθεί από Αυτόν, αλλά χωρίζοντάς τον, αναγκάζονται να πουν ότι δεν είναι συναΐδιος με τον Πατέρα και να υποτάξουν στον χρόνο τον Δεσπότη των χρόνων. Διότι πρέπει και την πίστη στον έναν Θεό να διατηρούμε και τις τρεις υποστάσεις να ομολογούμε, σύμφωνα με τον μέγα Γρηγόριο, και την καθεμία με την ιδιότητά της. Διότι και «διαιρείται» μεν, αλλά «αδιαίρετα», κατά τον ίδιο, και «συνάπτεται» μεν, αλλά «διαιρεμένα». Και για αυτόν τον λόγο είναι παράδοξη και η διαίρεση και η ένωση· επειδή τι το παράδοξο θα υπήρχε, αν ο Υιός είχε ενωθεί και χωριστεί με τον Πατέρα όπως ακριβώς ο άνθρωπος με τον άνθρωπο, και τίποτε περισσότερο;

Εφόσον βλέπουμε τον Λόγο του Θεού να σωματοποιείται ποικιλοτρόπως μέσα από τα αινίγματα στο γράμμα της Αγίας Γραφής, δεν έχουμε δει ακόμη νοητώς τον ασώματο, απλό, ενιαίο και μόνο Πατέρα μέσα στον ασώματο, απλό, ενιαίο και μόνο Υιό, σύμφωνα με το χωρίο: «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα, και εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα». Υπάρχει, λοιπόν, ανάγκη από πολλή γνώση, ώστε, αφού πρώτα διαπεράσουμε τα καλύμματα των λέξεων που περιβάλλουν τον Λόγο, να δούμε με αυτόν τον τρόπο, με γυμνό τον νου, τον Λόγο καθαρό να στέκεται από μόνος του, Αυτόν που δείχνει σαφώς μέσα Του τον Πατέρα, όσο είναι εφικτό στους ανθρώπους. Γι' αυτόν τον λόγο, είναι ανάγκη εκείνος που αναζητά με ευσέβεια τον Θεό να μην δεσμεύεται από κανένα ρητό, για να μην πάρει χωρίς να το καταλάβει τα πράγματα γύρω από τον Θεό αντί για τον Ίδιο τον Θεό, δηλαδή να αγαπά επισφαλώς τα ρητά της Γραφής αντί για τον Λόγο, ενώ ο Λόγος θα έχει διαφύγει από τον νου, ο οποίος νομίζει ότι κρατά τον ασώματο Λόγο από τα περιβλήματά Του· ακριβώς όπως η Αιγυπτία, η οποία δεν έπιασε τον Ιωσήφ αλλά τα ενδύματά του, και όπως οι παλαιοί άνθρωποι, οι οποίοι, παραμένοντας προσκολλημένοι μόνο στην ωραιότητα των ορατών, έφτασαν χωρίς να το καταλάβουν να λατρεύουν την κτίση αντί για τον Κτίστη. οδ'.

Και ο ίδιος ο Κύριος, σχετικά με τη δική Του διδασκαλία, αναγγέλλει τα εξής στους μαθητές Του: «τα λόγια που εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου, και ο λόγος που ακούτε δεν είναι δικός μου, αλλά του Πατέρα που με έστειλε»· και σχετικά με τα θεία σημεία: «ο Πατέρας όμως που μένει μέσα μου, αυτός επιτελεί τα έργα». Σύμφωνα λοιπόν με αυτά τα λόγια, όταν ο Υιός κρίνει, ο Πατέρας κρίνει διά του Υιού, και όταν ο Υιός διδάσκει, ο Πατέρας διδάσκει διά του Υιού, και όταν ο Υιός θαυματουργεί, ο Πατέρας επιτελεί τα έργα διά του Υιού. Κατά τον ίδιο τρόπο, και όταν ο Υιός κτίζει, ο Πατέρας κτίζει διά του Υιού, επειδή Αυτός είναι η αιτία του Υιού και όλων όσα ανήκουν στον Υιό. Μήπως λοιπόν και όλα αυτά, και τα παρόμοια που είναι πολλά, είναι άξια διόρθωσης ή επισήμανσης ή ακόμη και οβελισμού; Διότι, εάν δεν συμβαίνει αυτό, όταν ο Λόγος δημιουργεί, ο Πατέρας αναμφίβολα δημιουργεί διά του Λόγου· και τα πάντα έχουν γίνει από τον Πατέρα διά του ίδιου του Λόγου· επειδή και το ότι ο Ίδιος είναι δημιουργός προέρχεται από τον Πατέρα, ως χαρακτήρας της υποστάσεως και απαύγασμα της δόξας του οποίου εξέλαμψε προαιωνίως. Όταν πάλι ο απόστολος λέει ότι ο Θεός μας μίλησε μέσω του Υιού, «διά του οποίου εποίησε και τους αιώνες», τι άλλο εννοεί παρά ότι ο Πατέρας διά του Υιού εποίησε και όλα τα όντα, δηλαδή και αυτούς ακόμη τους αιώνες;

Δείξε μας τον Πατέρα και μας αρκεί; Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα; Τα λόγια τα οποία εγώ σας λέω δεν τα λέω από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός επιτελεί τα έργα. Και πάλι: Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου· και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει· εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και είναι μέσα σας.

Ακούμε δε και τον μέγα Παύλο να διδάσκει ότι η μέλλουσα κρίση θα πραγματοποιηθεί από τον Πατέρα μέσω του Υιού· ή τι άλλο σημαίνει το να λέει ο ίδιος κατ' αυτόν τον τρόπο προς τους Ρωμαίους μέσω επιστολής: «Όταν θα κρίνει ο Θεός τα κρυπτά των ανθρώπων σύμφωνα με το ευαγγέλιό μου, μέσω του Ιησού Χριστού»; Και ο ίδιος δε ο Κύριος σχετικά με τη δική του διδασκαλία έτσι διακηρύσσει στους μαθητές: «Τα λόγια τα οποία εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου», και «Ο λόγος που ακούτε δεν είναι δικός μου, αλλά του Πατέρα που με έστειλε», ενώ για τα θεία σημεία λέει: «Ο δε Πατέρας που μένει σε μένα, αυτός κάνει τα έργα». Σύμφωνα λοιπόν με αυτά τα λόγια, όταν κρίνει ο Υιός, ο Πατέρας κρίνει μέσω του Υιού, και όταν διδάσκει ο Υιός, ο Πατέρας διδάσκει μέσω του Υιού, και όταν ο Υιός θαυματουργεί, ο Πατέρας κάνει τα έργα μέσω του Υιού· κατά τον ίδιο τρόπο, και όταν δημιουργεί ο Υιός, ο Πατέρας δημιουργεί μέσω του Υιού, λόγω του ότι Αυτός είναι ο αίτιος του Υιού και όλων των έργων του Υιού.

Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Και: Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα. 20. Εφόσον λοιπόν αυτά έχουν έτσι, γιατί άραγε και αυτό το ιερό εκμαγείο, ως εικόνα του ενανθρωπήσαντος Υιού, που φανερώνει σε εμάς τη γνώση και τη μνήμη Του, να μην τιμηθεί και να μην προσκυνηθεί σύμφωνα με την οικεία αναλογία και το ιδιαίτερο γνώρισμα του Λόγου (αφού δεν ταυτίζεται κατά την ουσία με τον Υιό, αλλά διασώζει την ομοιότητα της μορφής Του); Αποτελεί και αυτό ένα και μάλιστα το πιο τίμιο από τα ιερά σύμβολα που αποβλέπουν στη δόξα και τη φανέρωση της οικονομίας Του, ώστε και μέσω αυτού να μεταβαίνει η δόξα προς το αρχέτυπο. Εκτός εάν, εξαιτίας της ονομασίας «εικόνα», οι ονοματομάχοι αποξενώσουν και τον Υιό από την πατρική ουσία και δόξα, και διαχωρίσουν τη λατρεία και την προσκύνηση, μην επιτρέποντας καμία κοινωνία των εικόνων με τα πρωτότυπα. Επομένως, ο λόγος αποτελεί συνηγορία και όχι αναίρεση των προκειμένων.

Εξάλλου, όρος του Πατρός είναι ο Υιός, και αυτού το Πνεύμα, και αντίστροφα ο Πατέρας του Υιού και του Πνεύματος. «Όλα», λέει ο Υιός, «όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου»· και, «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και πάλι: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· και, «Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, ούτε τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας»· και, «το Άγιο Πνεύμα γνωρίζει τα του Θεού». Αν, λοιπόν, ο Θεός είναι αόριστος σε σχέση με εμάς, εντούτοις δεν είναι τέτοιος ως προς τη δική του φύση· κάθε άλλο βέβαια. Επομένως, το αόριστο δεν είναι αγέννητο, διότι μόνο ο Θεός είναι το αγέννητο, αλλά ούτε και άναρχο. Διότι, αν δημιουργήθηκε μεν, αλλά όχι από κάποια αρχή, τότε θα ήταν κάτι το αυτόματο· όμως κάθε γεννητή φύση έχει δημιουργηθεί από τον Πατέρα διά του Υιού, όπως αναφέρει η θεολογία. Αν, λοιπόν, το αόριστο είναι γεννητό και λαμβάνει τη γένεσή του από άλλον, ποιο είναι αυτό που το παράγει;

Και αν δεν υπάρχει ο Πατέρας, δεν υπάρχει ούτε ο Υιός, επειδή ως προς τα άλλα θεοπρεπή προτερήματα, εκτός από αυτήν την πατρική, δηλαδή την υποστατική υπεροχή και ιδιότητα, εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα· και όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου· και εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα· και εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα· διότι όπως εγώ δεν υπάρχω χωρίς εκείνον, έτσι ούτε εκείνος υπάρχει χωρίς εμένα, με την εξαίρεση ότι εκείνος δεν προέρχεται από εμένα, όπως εγώ προέρχομαι από εκείνον· διότι αυτό είναι δικό του υποστατικό ιδίωμα· και αυτή είναι η υπεροχή, κατά την οποία εκείνος είναι μεγαλύτερος από εμένα και από το Πνεύμα· διότι από εκείνον και το Πνεύμα εκπορεύεται θεοπρεπώς και ακούει, δηλαδή έχει τη γνώση, σύμφωνα με την οποία και θα σας τα αναγγείλει, και λαμβάνει τη δύναμη των χαρισμάτων και τη διανέμει. Γι' αυτό και πάλι λέει από κοινού: Εκείνα που γνωρίζουμε λέμε, και εκείνα που ακούσαμε μαρτυρούμε. Αυτά δεν φανερώνουν τόσο το πατρικό αξίωμα, κατά το οποίο νοείται το μείζον και η υπεροχή αυτού από τον οποίο προέρχονται τα άλλα προς εκείνα που προέρχονται από αυτόν, όσο τη φυσική ενότητα και ταυτότητα, και την εξ αυτών ομοτιμία και ταυτοβουλία. Αλλά ο λόγος μας έφτασε σαν από πρόθεση στο ίδιο το προκείμενο ζήτημα, συνεπιφέροντας από μόνος του την εύρεση αυτού που αναζητούμε.

Προσθέτει δε σε αυτά πόσο πάνσοφα ο Σωτήρας με τα μεν λόγια μιλούσε ταπεινά και περιόριζε τη λάμψη της θεότητας, με τα έργα του όμως την έκανε να αστράφτει, και μέσω αυτών ευδοκούσε να κηρύσσεται το αξίωμα της παντοκρατορικής του δύναμης. Γι' αυτό και έλεγε: «Τα λόγια τα οποία εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα. Πιστεύετέ με ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα. Ειδάλλως, πιστεύετέ με εξαιτίας των ίδιων των έργων». Για αυτές δε τις δύο αιτίες υφίστατο η ταπεινότητα των λόγων: πρώτον μεν, για να καταπραΰνει τον φλεγόμενο φθόνο των Ιουδαίων, δεύτερον δε, για να διατυπώσει έμπρακτα και σε εμάς ένα πρότυπο ταπεινοφροσύνης, και τρίτον, επειδή η λαμπρότητα των λόγων δεν κάνει πάντοτε και τα πράγματα να συναστράφτουν, ενώ η υπερφυής και θεοπρεπής επίδειξη των έργων συνυψώνει και την απλότητα των λόγων.

Αναγνώστηκε από την πρώτη ομιλία του Χρυσοστόμου περί του Αγίου Πνεύματος, της οποίας η αρχή είναι: Χθες σε εμάς, ω φιλόχριστοι, οι ψευδόχριστοι μιλούσαν από τον εαυτό τους, όχι από τον νόμο, ούτε από τους προφήτες, αλλά από τη δική τους γνώμη και παρόρμηση. Ο Σωτήρας όμως δεν απομακρύνθηκε από τον νόμο, δεν εγκατέλειψε τους προφήτες, αλλά έλεγε πότε μεν «Καλά είπε ο Ησαΐας», πότε δε «δεν είναι γεγραμμένο στον νόμο σας;» και μύρια τέτοια. Επειδή λοιπόν αυτοί που ήρθαν πριν από τον Χριστό και οικειοποιήθηκαν κακούργα το δικό Του όνομα, δεν πρόβαλλαν τις πλάνες τους στηριζόμενοι στις ιερές γραφές αλλά στη δική τους αφροσύνη, λέει ο Σωτήρας: «Εγώ δεν μιλώ από τον εαυτό μου», όπως εκείνοι. Διότι το να μιλά κανείς από τον εαυτό του σημαίνει να μιλά έξω από τις ιερές γραφές. Και το ότι το να μιλά κανείς από τον εαυτό του είναι γνώρισμα των ψευδοχρίστων και των ψευδοπροφητών, το λέει ο Θεός μέσω του προφήτη Ιεζεκιήλ: «Δεν τους απέστειλα, μίλησαν από τον εαυτό τους, μιλούν από την καρδιά τους».

Επειδή λοιπόν οι ψευδοπροφήτες κήρυτταν από τον εαυτό τους, αποκρούοντας αυτή την υπόνοια (διότι το αχάριστο έθνος των Ιουδαίων τον δυσφημούσε ως πλάνο και ότι πλανά τον κόσμο) για αυτό έλεγε: «Εγώ δεν μιλώ από τον εαυτό μου», αλλά από τον νόμο και από τους προφήτες, όσα άκουσα από τον Πατέρα μέσα στον νόμο και μέσα στους προφήτες (αυτά δε τα λέει από την πλευρά της ανθρώπινης φύσης του, και για την αναίρεση της ασεβούς υπόνοιας), εσείς όμως λέτε όσα ακούσατε από τον πατέρα σας, τον διάβολο. Διότι όσα ανήκουν στον πατέρα γίνονται κληρονομιά στα παιδιά, και για αυτό τα δικά του γίνονται κτήμα των κληρονόμων του, ώστε εδώ να θεωρείται ίσο και να ταυτίζεται το να μιλούν από τον εαυτό τους με το να μιλούν από τον πατέρα τους, τον διάβολο.

Πώς λοιπόν κατοικώ μέσα τους; Όπως είπα ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε μένα, έτσι και οι άγιοι είναι μέσα σε μένα και εγώ μέσα σε αυτούς· και όπως ακριβώς ο Πατέρας είναι μέσα σε μένα και εγώ πάλι μέσα στον Πατέρα μου, έτσι και σε όλους τους αγίους εγώ θα κατοικώ και όλοι οι άγιοι θα κατοικήσουν μέσα σε μένα.» Εκτός όμως από αυτά θα πει και τούτα: «Αν λοιπόν εγώ βρίσκομαι μέσα στους αγίους μου και οι άγιοί μου μέσα σε μένα, εγώ μέσα στον Πατέρα μου και ο Πατέρας μου μέσα σε μένα, και όπως με γνωρίζει ο Πατέρας και εγώ γνωρίζω τον Πατέρα, είναι ολοφάνερο ότι και οι άγιοι γνωρίζουν εμένα και εγώ τους αγίους, και ομοίως οι άγιοι οφείλουν να αναγνωρίζουν και να γνωρίζουν ο ένας τον άλλον.» Για να γίνει όμως αυτό σαφέστερο, ώστε να γίνει φανερό και στους πιο αναίσθητους, είναι ανάγκη να προσθέσουμε και να πούμε ξανά τούτο: μέσα σε όλους τους αγίους θα κατοικεί ο Χριστός.

Σε αυτούς ανήκει η γνώση των θείων, σε αυτούς επίσης λέγεται, όπως ακριβώς και στους αποστόλους από τον Χριστό, επειδή τους μιμούνται: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια του Θεού, ενώ στους υπόλοιπους με παραβολές». Αυτοί, λοιπόν, γνωρίζουν, κινούμενοι από το θείο Πνεύμα, την ισοτιμία και την ένωση του Υιού προς τον Πατέρα. Διότι βλέπουν μέσα στον Πατέρα τον Υιό και μέσα στον Υιό τον Πατέρα δια του Πνεύματος, καθώς έχει γραφτεί: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα», εφόσον το Πνεύμα βεβαίως συνυπάρχει με τον Πατέρα. Διότι, εάν εκπορεύεται από τον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι ολόκληρος μέσα σε ολόκληρο τον Υιό, τότε ολόκληρο μέσα σε αυτούς βρίσκεται και το Άγιο Πνεύμα. Ο Πατέρας και ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα είναι ένας Θεός, ο οποίος προσκυνείται από κάθε πνοή. Και πώς θα μπορέσεις να αποκαλέσεις τρεις ήλιους ως έναν; Διότι, εάν τους ενώσεις, θα ενωθούν, και οι τρεις θα γίνουν ένας· ειδάλλως, απέτυχες να συλλάβεις την ενότητα. Πατέρα, όμως, χωρίς τον Υιό και το Πνεύμα, σε καμία περίπτωση δεν θα βρεις, αλλά ούτε Υιό χωρίς τον Πατέρα και το Πνεύμα, ούτε Άγιο Πνεύμα αποξενωμένο από την ένωση με Εκείνον από τον οποίο εκπορεύεται. Πίστευε, λοιπόν, ότι μέσα στο Πνεύμα βρίσκεται ο Πατέρας και ο Υιός, μέσα στον Υιό ο Πατέρας μαζί με το Πνεύμα, και μέσα στον Πατέρα ο Υιός, ο οποίος πάντοτε συναιωνίως υπάρχει και παραμένει, έχοντας το Άγιο Πνεύμα να συνεκλάμπει μαζί Του.

Εάν λοιπόν αυτός είναι φως, και εμείς λέμε ότι όσοι τον ενδύονται δεν τον αισθάνονται, σε τι διαφέρουμε από τους νεκρούς; Εάν δε αυτός είναι η άμπελος, και εμείς τα κλήματα, εάν δεν γνωρίζουμε οπωσδήποτε την ένωσή μας με αυτόν, τυγχάνουμε άψυχοι και άκαρποι και ξερά ξύλα, ύλη για το άσβεστο πυρ. Εάν πάλι αυτοί που τρώγουν τη σάρκα του και πίνουν το αίμα του έχουν ζωή αιώνια, σύμφωνα με το θείο του λόγιο, και εμείς, ενώ τα τρώμε αυτά, δεν αισθανόμαστε να γίνεται μέσα μας τίποτα περισσότερο από την αισθητή τροφή, ούτε λαμβάνουμε εν επιγνώσει άλλη ζωή, τότε λοιπόν μεταλάβαμε μόνο απλό άρτο, και όχι Θεό. Διότι, εφόσον ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, και η αγία σάρκα του δεν είναι μόνο σάρκα, αλλά σάρκα και Θεός αχωρίστως και ασυγχύτως, είναι μεν ορατός ως προς τη σάρκα, δηλαδή στον άρτο, στους αισθητούς οφθαλμούς, αλλά αόρατος ως προς τη θεότητα στους αισθητούς, ενώ καθοράται με τα μάτια της ψυχής. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν». Και δεν είπε ότι μένει σε αυτά και αυτά σε αυτόν, αλλά «σε εμένα», δηλαδή στη δόξα μου, στο φως μου, στη θεότητά μου. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· και εγώ μέσα σε εσάς και εσείς μέσα σε εμένα». Εάν λοιπόν νομίζουμε ότι όλα αυτά γίνονται μέσα μας χωρίς να το γνωρίζουμε και χωρίς να το αισθανόμαστε, ποιος άραγε θα μπορούσε να θρηνήσει επάξια την αναισθησία μας; Όντως, κανείς.

Επιπλήττει λοιπόν ο Κύριος τον μαθητή, διότι, αν και τον ακολουθούσε τόσο πολύ χρόνο και είχε δει σημεία και έργα θεότητας, δεν τον είχε γνωρίσει ακόμη ως Θεό, ώστε μέσω αυτού να γνωρίσει και τον Πατέρα. Και τώρα λέει: Επειδή αναζητάς τον Πατέρα σωματικώς, είναι φανερό πως δεν πιστεύεις ότι ούτε εγώ ούτε εκείνος είμαστε Θεός. «Δεν γνωρίζεις [πιστεύεις] ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα; Τα λόγια που εγώ σας λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου· αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα σε εμένα, αυτός κάνει τα έργα. Πιστεύετέ με ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα. Ειδάλλως, πιστεύετέ με εξαιτίας των ίδιων των έργων.» Ο Υιός είναι μέσα στον Πατέρα, καθόσον φανερώνεται στην ουσία Εκείνου· και ο Πατέρας πάλι στην ουσία του Υιού· όπως ακριβώς και ο βασιλιάς φαίνεται στην εικόνα του, και η εικόνα στον βασιλιά. Διότι ένας είναι ο χαρακτήρας της εικόνας και του βασιλιά.

Το ότι δε η ουσία εμού και του Πατρός είναι μία, είναι φανερό: «Διότι τα λόγια που εγώ λέω, δεν τα λέω από τον εαυτό μου»· δηλαδή, δεν τα λέω εγώ αυτά διαφορετικά, αλλά όπως ακριβώς θα τα έλεγε ο Πατέρας, έτσι μιλώ κι εγώ. Διότι δεν έχω κάτι δικό μου χωρισμένο από τον Πατέρα, αλλά τα πάντα είναι κοινά· διότι η ουσία είναι μία, αν και οι υποστάσεις διακρίνονται. Και δεν είναι μόνο τα λόγια που λέω του Πατρός, αλλά και τα έργα, τα θεία έργα.