Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:16

Αλλά ούτε έτσι έπαυσε ο πονηρός δράκοντας να πολεμά την Εκκλησία· γιατί αμέσως ξεσήκωσε εναντίον της διωγμούς από Έλληνες και ανόμους. Και όταν, με τη δύναμη του Χριστού, εξαλείφθηκαν και αυτά, ο πολύμορφος όφις επινοεί και τρίτο κάποιο τρόπο απάτης. Διότι, αφού άκουσε τον λόγο του Κυρίου στα Ευαγγέλια να λέει: «Εάν απέλθω προς τον Πατέρα, θα τον παρακαλέσω, και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο», έβαλε κρυφά σε μερικούς ανθρώπους, μάγους και γόητες, να λένε: «Εγώ είμαι ο Παράκλητος, τον οποίο υποσχέθηκε ο Χριστός να στείλει στον κόσμο». Από αυτούς ήταν ο Μάνης, ο αρχηγός των Μανιχαίων, και ο Μοντανός, από την κώμη Αρδαβού, και μερικοί άλλοι. Και όταν απέτυχαν και αυτοί, καθώς είδε ο εχθρός ότι μέρα με τη μέρα το κήρυγμα του Χριστού απλώνεται και αυξάνει, και ότι δεν έχει πλέον τη δύναμη να στρέψει το γένος των ανθρώπων προς την ειδωλολατρία, έσπειρε από τότε στον κόσμο τα διάφορα ζιζάνια, ώστε οι άνθρωποι να έχουν μέσα στη θεοσέβεια την ίδια μάχη και διάσταση που είχαν μέσα στην ειδωλολατρία.

Πώς δε θα αποδεχθείς τα λόγια του Δεσπότη που λέγει: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»; Και πάλι, ομιλώντας περί του Πατρός, λέγει: «Από αυτόν προέρχομαι, και εκείνος με απέστειλε»· προσθέτει δε και το τρίτο: «Εγώ», λέγει, «θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο». Όταν λοιπόν για μεν τον εαυτό του λέγει «Εγώ», για δε τον Πατέρα «Εκείνος», και για το Πνεύμα «άλλος», πώς δεν αποτελεί σαφή αποστασία το να αρνείσαι τα τρία, και να λέγεις ότι είναι μόνος αυτός που διακηρύττει: «Δεν είμαι μόνος, διότι ο Πατέρας που με απέστειλε είναι μαζί μου»; Χρησιμοποιεί μάλιστα και ρήση του νόμου, και μέσω αυτής παριστάνει ότι είναι δύο, ο ίδιος και ο Πατέρας: «Διότι στον δικό σας νόμο», λέγει, «είναι γεγραμμένο ότι η μαρτυρία δύο ανθρώπων είναι αληθής. Εγώ», λέγει, «είμαι αυτός που μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για εμένα ο Πατέρας που με απέστειλε». Ιδού, λοιπόν, δύο πρόσωπα, και εάν δεν παραδέχεσαι ότι είναι πράγματι δύο, υποστηρίζοντας αυτό ούτε τη μαρτυρία αφήνεις να υφίσταται ως αληθινή.

Ότι η Τριάδα παρηγορεί· διότι Παράκλητος ονομάζεται επειδή παρηγορεί και σώζει, ως Θεός και Σωτήρας. Σχετικά με τον Πατέρα, ο Παύλος λέει: «Είμαστε πρεσβευτές υπέρ του Χριστού, σαν να παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών.» Και ο Ησαΐας προς την Ιερουσαλήμ: «Σε παρηγορεί εκείνος που σε ονόμασε.» Παρηγορεί και ο Υιός, όπως έλεγε: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, γι' αυτό και με έχρισε· με απέστειλε να ευαγγελιστώ τους φτωχούς, να παρηγορήσω όλους όσοι πενθούν.» Ο Ιωάννης στην Επιστολή του γράφει: «Εάν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε Παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας.» Σχετικά με το Πνεύμα, ο Σωτήρας λέει προς τους μαθητές του: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ ανεβαίνω προς τον Πατέρα μου· και θα τον παρακαλέσω, και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας.»

Ότι υπάρχουν ορισμένα κοινά ονόματα του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, όπως το Θεός, το Κύριος, Άγιος, Αγαθός, Πνεύμα και κάποια άλλα παρόμοια. Προκειμένου, λοιπόν, σε κάποιο βαθμό να γίνει αντιληπτό, ονομάστηκε Πνεύμα· όπως αναφέρεται: «Πνεύμα είναι ο Θεός, και εκείνοι που τον προσκυνούν, πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια». Και πάλι, σχετικά με τον Υιό: «Πνεύμα του προσώπου μας είναι ο Χριστός ο Κύριος». Άγιος είναι ο Πατέρας και άγιος είναι ο Υιός, το δε Πνεύμα δεν είναι κάτι που αγιάζεται, αλλά αυτό που αγιάζει· είναι αγαθό, όπως αγαθός είναι ο Πατέρας και ο εκ του αγαθού αγαθός γεννηθείς Υιός· είναι ευθές Πνεύμα, όπως ευθύς είναι ο Κύριος ο Θεός μας, καθότι είναι η ίδια η αλήθεια και η δικαιοσύνη, εξαιτίας του ατρέπτου της ουσίας του· είναι Παράκλητος, όπως και ο Μονογενής· σύμφωνα με το: «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο». Έτσι, το όνομα του Πνεύματος είναι κοινό με τον Πατέρα και τον Υιό, και ένεκα της κατά φύση κοινωνίας και οικειότητας η ονομασία τους είναι ενωμένη. Διότι από πού αλλού έχει ονομαστεί πάλι ηγεμονικό, πάλι Πνεύμα αληθείας, πάλι Πνεύμα σοφίας;

Αυτός δε λέει: Εγώ μεν δεν είμαι τίποτα, αλλά και αν ήμουν, αυτό δεν αποτελεί εμπαιγμό. Διότι, αν σας έστελνα και δεν επιτυγχάνατε, τότε θα επρόκειτο για εμπαιγμό. Είναι, λοιπόν, προς το συμφέρον σας να προσεύχονται δύο για εσάς, διότι οι δύο είναι περισσότεροι από τον έναν. Φαίνεται άλλωστε και ο Κύριος να πράττει τούτο, διότι λέει: «Ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου», αν και είχε τη δύναμη και ο ίδιος να επιτελέσει τα έργα του Πατέρα του, έχοντας μάλιστα πει ότι «Ό,τι βλέπει ο Υιός να κάνει ο Πατέρας, το κάνει ομοίως και αυτός». Όχι μία φορά, αλλά πολλές φορές παρέπεμπε τους μαθητές προς τον Πατέρα λέγοντας: «Ζητήστε από τον Πατέρα και στο όνομά μου θα σας τα δώσει». Και πάλι: «Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα», και πάλι: «Εγώ από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα, αλλά ο Πατέρας που κατοικεί μέσα μου, αυτός επιτελεί τα έργα». Είναι αναγκαίο να μάθετε το θαύμα που επιτελέστηκε και από τους δύο:

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΔ΄. Πώς αξιώνεται κάποιος να γίνει μέτοχος του Αγίου Πνεύματος; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός δίδαξε, λέγοντας: Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει. Όσο, λοιπόν, δεν τηρούμε όλες τις εντολές του Κυρίου, ούτε είμαστε τέτοιοι ώστε να μαρτυρηθεί από εκείνον ότι «εσείς δεν είστε από τον κόσμο τούτο», ας μην προσδοκούμε να αξιωθούμε του Αγίου Πνεύματος.

Εάν λοιπόν ο αγιασμός είναι η φύση του, όπως ακριβώς του Πατέρα και του Υιού, πώς είναι τρίτης και ξένης φύσεως; Γι' αυτόν τον λόγο, νομίζω, και στον Ησαΐα έχει καταγραφεί ότι τα Σεραφείμ αναφωνούν τρεις φορές το «άγιος», διότι ο κατά φύσιν αγιασμός αναγνωρίζεται στις τρεις υποστάσεις. Δεν είναι δε μόνο το όνομα της αγιωσύνης κοινό σε αυτό με τον Πατέρα και τον Υιό, αλλά και αυτή καθαυτή η ονομασία του πνεύματος. Διότι ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν πνεύματι και αληθεία. Και ο προφήτης λέει: «Πνεύμα προ του προσώπου μας είναι ο Χριστός ο Κύριος, για τον οποίο είπαμε: Στη σκιά των πτερύγων του θα ζήσουμε». Και ο Απόστολος αποδίδει την ονομασία του πνεύματος στον Κύριο λέγοντας: «Ο δε Κύριος είναι το πνεύμα». Από αυτά, λοιπόν, είναι σε όλους φανερό ότι η κοινωνία των ονομάτων δεν φανερώνει αποξένωση της φύσεως, αλλά οικειότητα προς τον Πατέρα και τον Υιό. Και ο Θεός έχει ονομαστεί αγαθός, και είναι· αγαθό όμως είναι και το Άγιο Πνεύμα, το οποίο δεν έχει την αγαθότητα επίκτητη, αλλά του συνυπάρχει εκ φύσεως. Ειδάλλως, θα ήταν το πιο παράλογο από όλα, για αυτό που είναι εκ φύσεως άγιο, να λέμε ότι δεν έχει την αγαθότητα εκ φύσεως, αλλά ως κάτι το μεταγενέστερο και προστεθειμένο σε αυτό απ' έξω. Με το να πει δε ο Κύριος ότι, «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο», αποδεικνύεται ότι και ο ίδιος είναι Παράκλητός μας.

Ευθές· όπως «ευθύς ο Κύριος ο Θεός»· επειδή το ίδιο είναι αλήθεια και το ίδιο είναι δικαιοσύνη, μη έχοντας παρεκτροπές προς τη μία ή την άλλη κατεύθυνση ούτε αποκλίσεις, λόγω του άτρεπτου της ουσίας του. Παράκλητος· όπως ο Μονογενής· καθώς λέει ο ίδιος, ότι «εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο».

Ή μήπως δεν είναι άτοπο να λέμε ότι το πνεύμα που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο είναι χωρισμένο από αυτόν, τόσο ως προς τον όρο της φύσης όσο και ως προς την πλήρη συγκρότηση του ζωντανού όντος; Αλλά νομίζω ότι αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους. Με ποιον τρόπο, λοιπόν, θα διαχωρίσουμε το Πνεύμα από τον Υιό, το οποίο είναι με τέτοιο τρόπο έμφυτο και ουσιωδώς ενωμένο, και προέρχεται μέσω Αυτού, και υπάρχει φυσικώς μέσα Του, ώστε να θεωρείται ότι δεν είναι τίποτε άλλο από Αυτόν, τόσο εξαιτίας της ταυτότητας της ενέργειας όσο και εξαιτίας του ίδιου του απαράλλακτου της φύσης; Άκουσε λοιπόν τι λέει ο Σωτήρας προς τους μαθητές Του: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να δεχθεί». Ιδού, ρητώς αποκαλεί το Άγιο Πνεύμα, Πνεύμα της αληθείας. Ότι δε η αλήθεια είναι ο Ίδιος, και κανείς άλλος εκτός από Αυτόν, άκουσε πάλι τον Ίδιο να λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Εφόσον λοιπόν ο κατά φύσιν Υιός είναι και ονομάζεται αλήθεια, βλέπε πόση ενότητα έχει το Πνεύμα προς Αυτόν. Διότι λέει κάπου για τον Σωτήρα μας ο μαθητής Ιωάννης: «Αυτός είναι που ήλθε δι' ύδατος και αίματος και πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός· όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά με το ύδωρ και με το αίμα· και το Πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, διότι το Πνεύμα είναι η αλήθεια».

Και μικρή μεν, σε σχέση με τον Θεό, είναι η δύναμη του παραδείγματος, όμως δεχόμενοι την εικόνα των δικών μας πραγμάτων για την κατανόηση αυτών που τα υπερβαίνουν, κατανοούμε τα θεία μυστήρια σαν μέσα από καθρέφτη και με αινιγματικό τρόπο. «Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας». Αναμειγνύει πάλι το ανθρώπινο με το θεοπρεπές, και ούτε αναβαίνει προς την άκρατη δόξα της θεότητας, ούτε πάλι περιορίζεται ολοκληρωτικά στα μέτρα της ανθρωπότητας, αλλά πορεύεται και με τα δύο, με τρόπο παράδοξο και ταυτόχρονα συνδυασμένο, επειδή ακριβώς είναι ταυτόχρονα και Θεός και άνθρωπος. Διότι ως προς τη φύση ήταν Θεός, ως καρπός από τον Πατέρα και απαύγασμα της ουσίας Του, άνθρωπος δε πάλι, καθόσον έγινε σάρκα. Μιλάει, επομένως, ταυτόχρονα ως Θεός και ως άνθρωπος, διότι έτσι έπρεπε να διατηρήσει σωστά τους λόγους που αρμόζουν στην ένσαρκη οικονομία. Όμως, ερευνώντας το νόημα του προκειμένου, λέμε το εξής: ότι και τώρα ο Κύριός μας εισήγαγε αναγκαστικά την αναφορά περί του Θεού και Πατρός, για την οικοδομή της πίστεως και για να ωφελήσει εξαιρετικά τους ακροατές, όπως άλλωστε θα αποδείξει η συνέχεια του λόγου.

Και λοιπόν ο Σωτήρας, συναναστρεφόμενος μαζί τους μετά την εκ νεκρών ανάστασή του, όπως έχει γραφτεί, και αφού τους πρόσταξε να κηρύξουν σε όλη την οικουμένη τη χάρη της πίστεως, «παρήγγειλε να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την επαγγελία του Πατρός, την οποία» άκουσαν τόσο από τον ίδιο όσο και δια της φωνής των αγίων προφητών. Διότι θα συμβεί τις ημέρες εκείνες, λέγει ο Κύριος, «θα εκχύσω από το Πνεύμα μου σε κάθε σάρκα». Και ο ίδιος ο Σωτήρας σαφώς τους υποσχέθηκε ότι θα έρθει επάνω τους η έκχυση του Πνεύματος, λέγοντας: «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», και πάλι: «Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο».

Το ότι δε το Πνεύμα του Πατρός είναι φανερό ότι είναι και Πνεύμα του Υιού, και, ενώ ο Πατέρας το στέλνει ή υπόσχεται να το διανείμει στους αγίους, ο Υιός πάλι το μεταδίδει ως δικό του, εξαιτίας της ταυτότητας της ουσίας που έχει με τον Πατέρα, και το ότι ο Πατέρας ενεργεί για το καθετί μέσω αυτού, σαφέστατα πάλι ο ίδιος το φανέρωσε λέγοντας: «Σας συμφέρει να φύγω εγώ· διότι, αν δεν φύγω, ο Παράκλητος δεν θα έρθει σε εσάς· όταν όμως φύγω, θα τον στείλω σε εσάς», ενώ σε άλλο σημείο είπε: «Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο»· ολοφάνερα σε αυτά τα λόγια υπόσχεται ότι ο ίδιος θα καταπέμψει σε εμάς τον Παράκλητο.

Ονομάζεται λοιπόν «πνεύμα» σύμφωνα με αυτό που μόλις αναγνώστηκε, «διότι σε άλλον δίνεται μέσω του πνεύματος λόγος σοφίας». Ονομάζεται επίσης «πνεύμα αληθείας», όπως λέει ο Σωτήρας, «όταν δε έλθει εκείνος, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «παράκλητος», καθώς έχει πει, «διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς». Το ότι δε είναι ένα και το αυτό, το οποίο ονομάζεται με διάφορες προσηγορίες, αποδεικνύεται σαφώς από αυτά. Διότι, σχετικά με το ότι το άγιο πνεύμα και ο παράκλητος είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «ο δε παράκλητος, το πνεύμα το άγιο». Σχετικά δε με το ότι ο παράκλητος και το πνεύμα της αληθείας είναι το ίδιο, έχει ειπωθεί «και άλλον παράκλητο θα δώσω σε εσάς, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το πνεύμα της αληθείας». Και πάλι «όταν δε έλθει ο παράκλητος τον οποίο εγώ θα σας στείλω παρά του Πατρός, το πνεύμα της αληθείας». Ονομάζεται και «πνεύμα Θεού», όπως έχει γραφτεί: «και είδα το πνεύμα του Θεού να καταβαίνει», και πάλι, «διότι όσοι άγονται από το πνεύμα του Θεού, αυτοί είναι υιοί Θεού». Ονομάζεται και «πνεύμα Πατρός», καθώς λέει ο Σωτήρας: «διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το πνεύμα του Πατρός σας που μιλάει μέσα σας». Και πάλι ο Παύλος: «για τον λόγο αυτόν κάμπτω τα γόνατά μου προς τον Πατέρα» και τα εξής, «για να σας δώσει να κραταιωθείτε διά του πνεύματός του».

Και πάλι λέγει: Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι ούτε το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας. Και πάλι λέγει: Αυτά σας τα έχω πει, ενώ μένω ακόμη μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα. Και πάλι λέγει: Όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα. Και πάλι ο Σωτήρας: Διότι, εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν πρόκειται να έλθει προς εσάς. Εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω προς εσάς. Και όταν έλθει εκείνος, θα ελέγξει τον κόσμο για την αμαρτία και για τη δικαιοσύνη και για την κρίση. Και στη συνέχεια πάλι: Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας διηγηθεί όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά. Εκείνος θα με δοξάσει, διότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει. Όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου. Γι' αυτό σας είπα ότι θα λάβει από το δικό μου και θα σας το αναγγείλει.

Ανήλθε λοιπόν ο Ιησούς στους ουρανούς και εκπλήρωσε την υπόσχεσή του. Διότι τους είπε: Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο. Κάθονταν περιμένοντας την παρουσία του Αγίου Πνεύματος, και όταν συμπληρώθηκε η ημέρα της Πεντηκοστής εδώ σε αυτήν την πόλη, την Ιερουσαλήμ —διότι δικό μας είναι και αυτό το προνόμιο, και δεν μιλούμε για τα αγαθά που έγιναν σε άλλους, αλλά για εκείνα που χαρίστηκαν σε εμάς— ενώ λοιπόν ήταν η ημέρα της Πεντηκοστής και αυτοί κάθονταν, κατέβηκε ο Παράκλητος από τον ουρανό, ο φρουρός και αγιοποιός της Εκκλησίας, ο διοικητής των ψυχών, ο κυβερνήτης εκείνων που κλυδωνίζονται, ο φωταγωγός των πλανημένων και αθλοθέτης των αγωνιζομένων και στεφανωτής εκείνων που νίκησαν.

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένετε την επαγγελία του Πατρός, την οποία ακούσατε» ή ότι «το Πνεύμα τον εκβάλλει στην έρημο» ή ότι ο ίδιος λέει «μην μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατρός μου είναι αυτό που λαλεί μέσα σας» ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια εν Πνεύματι Θεού» ή «όποιος βλασφημήσει εις το Άγιο Πνεύμα δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου» [και τα εξής] ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» ή «ο Ιησούς δε, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα» (παρόμοιο με το να λέει «αυτό που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή») ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας» ή «γιατί γέμισε ο Σατανάς την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία) ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό», (επομένως, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα όσοι υπεξαίρεσαν από το αντίτιμο του κτήματος) ή «ο οποίος φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν Πνεύματι» — από αυτό δεν έχω κάτι σπουδαιότερο να πω.

Πόσα άλλα, και μάλιστα περισσότερα από αυτά, θα μπορούσε κανείς να συλλέξει και να μας παραθέσει ως απόδειξη ενάντια στην ανοησία του Σαμοσατέα; Διότι, εάν βρισκόταν μέσα στον Πατέρα, όπως ακριβώς ο λόγος μέσα στην καρδιά του ανθρώπου, πώς ήλθε εμφανιζόμενος με δική του μορφή; Επειδή, καθώς ομιλεί προς τους μαθητές του, αναφέρει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Και δεν είπε: «Εγώ είμαι ο Πατέρας». Αλλά το «εμένα» σημαίνει [τον Υιό] μέσα στον Πατέρα. Και δεν είπε: «Εγώ είμαι Εκείνος», αλλά «Εγώ ήλθα στο όνομα του Πατέρα μου, και Εκείνος είναι που μαρτυρεί για εμένα». Και πάλι, σχετικά με το Άγιο Πνεύμα, αναφέρει ότι «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας αποστείλει άλλον Παράκλητο». Πρόσεξε πώς το «θα αποστείλει» και το «άλλον» και το «εγώ», αποσκοπούν στο να αποδείξουν ότι ο Πατέρας είναι ενυπόστατος, ο Υιός ενυπόστατος, και το Άγιο Πνεύμα ενυπόστατο. «Διότι Εκείνος θα με δοξάσει», αναφέρει μιλώντας για το Άγιο Πνεύμα, «επειδή θα λάβει από το δικό μου». Και τι εννοεί; Αυτό που εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από το δικό μου. Αλλά λέγει επίσης: «Οι μαρτυρίες δύο ανθρώπων θα σταθούν, και εγώ μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και μαρτυρεί για εμένα ο Πατέρας που με απέστειλε». Και πόσα άλλα παρόμοια και περισσότερα από αυτά υπάρχουν· διότι, ιδού, λέγει: «Σε δοξολογώ, Πατέρα, Κύριε του ουρανού και της γης, διότι απέκρυψες αυτά από τους σοφούς και τους συνετούς, και τα αποκάλυψες στα νήπια. Ναι, Πατέρα, διότι έτσι ήταν το θέλημά σου».

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένουν την επαγγελία του Πατέρα που ακούσατε»· ή ότι «το Πνεύμα τον βγάζει στην έρημο», ή ότι ο ίδιος λέει «μη μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατέρα μου είναι αυτό που μιλάει μέσα σας», ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού», ή «όποιος όμως βλασφημήσει κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου», ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα», ή «ο Ιησούς, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», όμοιο με το να πει «εκείνο που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή», ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αλήθειας», ή «γιατί ο Σατανάς γέμισε την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία), ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Άρα, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα αυτοί που ιδιοποιήθηκαν μέρος από το τίμημα του κτήματος, ή «ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν πνεύματι». Ανώτερο από αυτό δεν έχω να πω. Και Θεός είναι ο Υιός: «από τους οποίους (λέει) προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα». «

Εκείνοι λοιπόν που 〈παρηγορούν〉 θα μπορούσαν να είναι αυτοί που έχουν υποδεχθεί το Παράκλητο Πνεύμα, δηλαδή οι απόστολοι και οι μαθητές του Σωτήρος μας και οι ευαγγελιστές και οι όμοιοί τους, προς τους οποίους έλεγε ο Σωτήρας: «Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας», και πάλι: «όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας μου στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα»,⌝ και πάλι: «όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας πέμψω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα δώσει μαρτυρία για εμένα», 〈και πάλι:〉 «και σας συμφέρει να απέλθω εγώ· διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος δεν έρχεται προς εσάς». ⌜Επομένως, όλοι όσοι υποδέχθηκαν το Παράκλητο Πνεύμα διατάσσονται να 〈παρηγορούν τον λαό〉 του Θεού, και όχι τον Ισραήλ ούτε τον Ιακώβ ούτε τον Ιούδα.⌝ Το ποιος δε ήταν ο 〈λαός〉 του Θεού, άλλος από το έθνος των Ιουδαίων, θα το διδάξει ο προφήτης Ζαχαρίας λέγοντας: «Χαίρε και ευφραίνου, θυγατέρα Σιών, διότι ιδού, εγώ έρχομαι και θα κατασκηνώσω ανάμεσά σου, λέγει ο Κύριος. Και θα καταφύγουν πολλά έθνη στον Κύριο εκείνη την ημέρα και θα γίνουν λαός του και θα κατασκηνώσουν ανάμεσά σου, και θα επιγνώσεις ότι ο Κύριος ο Παντοκράτορας με απέστειλε προς εσένα», μέσα από τα οποία σαφώς προαναγγέλλεται ότι «πολλά έθνη» πρόκειται να γίνουν 〈λαός〉 του Θεού.

Έτοιμη είναι η καρδιά μου, Θεέ, έτοιμη είναι η καρδιά μου· θα άσω και θα ψάλω, και τα εξής. Ο Σωτήρας στις διδασκαλίες του προς τους μαθητές είπε τα εξής για το Άγιο Πνεύμα: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου· και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας». Και πάλι: «Αυτά σας τα έχω πει όσο μένω μαζί σας· ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα και θα σας τα υπενθυμίσει». Και αλλού: «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα. Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας φανερώσει την αλήθεια, διότι θα λάβει από ό,τι είναι δικό μου και θα σας το αναγγείλει». Μέσω αυτών των λόγων αποδεικνύει αφενός ότι τα όσα προέρχονται από τον ίδιο είναι ανώτερα και δεν μπορούν να τα χωρέσουν οι απόστολοι· διότι λέγει «δεν μπορείτε να τα βαστάξετε»· αφετέρου ότι το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο χορηγείται από αυτόν και αποστέλλεται στους αποστόλους από αυτόν, τους αναγγέλλει όλη την αλήθεια.

Ο δε μονογενής Υιός του Θεού διδάσκει ότι ο ίδιος έχει εξέλθει από τον Πατέρα, λόγω του ότι βρίσκεται πάντοτε μαζί Του, και ομοίως ότι το Άγιο Πνεύμα υπάρχει ως κάτι το έτερο σε σχέση με τον Υιό. Αυτό ακριβώς αποδεικνύει σαφώς ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «από το δικό μου θα πάρει και θα σας το αναγγείλει». Διότι τούτο αποτελεί προφανή απόδειξη του ότι ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα δεν είναι ένα και το αυτό· επειδή αυτό που λαμβάνει κάτι από κάποιον άλλο, νοείται ως διαφορετικό από εκείνον που το δίνει. Και το ότι το Άγιο Πνεύμα είναι διαφορετικό από τον Υιό, ο ίδιος ο Σωτήρας και Κύριός μας το δίδαξε ρητά και με διάφορους τρόπους, με τα πλέον ξεκάθαρα λόγια, όταν έλεγε προς τους μαθητές του: «εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει». Βλέπεις πώς λέει ότι το Πνεύμα το Παράκλητο είναι έτερο και διαφορετικό από τον εαυτό του. Εάν δε, αφού εμφύσησε στους μαθητές, είπε «λάβετε Πνεύμα Άγιον», δεν πρέπει να αγνοούμε ότι το μεν εμφύσημα υπήρξε κατά κάποιον τρόπο καθαρτικό για την ψυχή των αποστόλων, προετοιμάζοντάς τους ώστε να καταστούν κατάλληλοι για την υποδοχή του Αγίου Πνεύματος.

Τέτοιο ήταν και το «εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να είναι μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας». Επομένως, ο Παράκλητος, για τον οποίο δίδασκε τόσα πολλά, ήταν διαφορετικός από τον ίδιο. Εύλογα, λοιπόν, πρόσθετε πάλι λέγοντας: «Αυτά σας τα έχω πει όσο μένω κοντά σας· ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα που θα στείλει ο Πατέρας μου στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα». Διότι, εγώ μεν μέχρι τώρα σας έχω πει αυτά, λέει, το δε Πνεύμα της αληθείας, το οποίο επίσης θα στείλει ο Πατέρας μου, θα σας διδάξει τα πάντα, όσα τώρα δεν έχετε μάθει επειδή δεν μπορείτε να τα χωρέσετε· αλλά όταν έλθει εκείνος, εννοώ ο Παράκλητος, θα αναπληρώσει τη διδασκαλία, δημιουργώντας σας παράλληλα την ανάμνηση όσων λέγονται τώρα από εμένα. Και πάλι προσθέτει: «Όταν δε έλθει ο Παράκλητος που εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα». Μέσα από όλα αυτά αποδεικνύει σαφώς ότι εκείνος που αποστέλλεται από τον ίδιο και πρόκειται να μαρτυρήσει για αυτόν, είναι διαφορετικός από τον εαυτό του. Αναπτύσσει δε τον συλλογισμό του ακόμη περισσότερο και με όσα προσθέτει στη συνέχεια: «Αλλά εγώ σας λέω την αλήθεια, σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς· εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς».

Θα μπορούσε, επίσης, να νοηθεί και ως το φως που προέρχεται από τον ήλιο μέσα στο απαύγασμα και διαμέσου του απαυγάσματος· διότι αυτό αφενός υποδηλώνει την αιώνια συνάφεια του Πνεύματος από τον Πατέρα προς τον Υιό, αφετέρου δε φανερώνει και την έκφανση του Πνεύματος δια του Υιού, με όποιον τρόπο κι αν θέλεις να εννοήσεις αυτή την έκφανση: είτε ως τη φανέρωση προς εμάς μέσω των θείων ευεργεσιών, είτε, τρόπον τινά, ως την απόλαμψη και την αδιαχώριστη, ας πούμε, διάκριση και έλλαμψη του Πνεύματος δια του Υιού, κατά την οποία δεχόμαστε την έλλαμψη του άλλου Παρακλήτου, του Πνεύματος της αληθείας, στον βαθμό που είναι δυνατόν να την κατανοήσουμε. Αλλά αν αυτό ακριβώς το νόημα είχαν κατά νουν και εκείνοι που εισήγαγαν αυτή την έκφραση στη θεολογία, εάν κάποιος άλλος το μαρτυρήσει, η μαρτυρία του δεν θα γινόταν πιστευτή· διότι ίσως κάποιος από τους αντιπάλους θα πει ότι «κανείς δεν γνωρίζει τα του άλλου». Εάν όμως μας προσφέρουν τη μαρτυρία οι ίδιοι οι Πατέρες που διατύπωσαν την έκφραση, θα καταστήσουν το ζήτημα πραγματικά αναντίρρητο, ώστε στο εξής πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας σε εκείνους ακριβώς.

Και από τον Ιησού αποκαλύπτεται σταδιακά, όπως θα διαπιστώσεις και εσύ ο ίδιος μελετώντας προσεκτικότερα: «Θα παρακαλέσω», λέγει, «τον Πατέρα και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας»· για να μη θεωρηθεί από κανέναν ότι είναι αντίθεος, και ότι προφέρει τους λόγους του προερχόμενος από κάποια άλλη εξουσία. Έπειτα, «Θα στείλει μεν, αλλά στο όνομά μου». Αφήνοντας κατά μέρος το «Θα παρακαλέσω», διατήρησε το «Θα στείλει». Έπειτα το «Θα στείλω», που φανερώνει το δικό Του αξίωμα· έπειτα το «Θα έλθει», που φανερώνει την εξουσία του Πνεύματος.

Αλλά και όταν προσερχόταν στο σωτήριο πάθος, έλεγε στους δικούς του μαθητές: «Αν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αλήθειας»· και πάλι: «Αυτά σας τα έχω πει ενώ μένω μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το άγιο, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα»· και πάλι: «Όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια».

Και όχι μόνο παντού, αλλά και υπεράνω των πάντων, ούτε μόνο σε κάθε αιώνα και χρόνο, αλλά και προ παντός αιώνος και χρόνου· και όχι μόνο μέχρι τη συντέλεια του αιώνα θα είναι μαζί μας σύμφωνα με την υπόσχεση, αλλά πολύ περισσότερο το Άγιο Πνεύμα θα παραμείνει μαζί με τους αξίους κατά τον μέλλοντα αιώνα, καθιστώντας αθάνατα και γεμίζοντας με αιώνια δόξα ακόμη και τα σώματά τους, πράγμα που και ο Κύριος φανερώνοντας έλεγε στους μαθητές: «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα»· διότι σπέρνεται, λέει ο απόστολος, δηλαδή ενταφιάζεται και καλύπτεται στο χώμα νεκρό ένα σώμα ψυχικό, το οποίο ταυτίζεται με το φυσικό, κτιστό και κατά την ψυχή και κατά το σώμα, που είχε τη σύσταση και την κίνησή του· εγείρεται, δηλαδή αναζεί, ένα σώμα πνευματικό, το οποίο ταυτίζεται με το υπερφυές, εφόσον συνίσταται και κυβερνάται από το θείο Πνεύμα και έχει ενδυθεί μέσω της δυνάμεως του Πνεύματος την αθανασία, τη δόξα και την αφθαρσία. «Διότι έγινε», λέει, «ο πρώτος Αδάμ εις ψυχήν ζώσαν, ο δε έσχατος Αδάμ εις Πνεύμα ζωοποιούν· και ο μεν πρώτος άνθρωπος είναι από τη γη χοϊκός, ο δε δεύτερος άνθρωπος είναι ο Κύριος από τον ουρανό· όποιος είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί, και όποιος είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι».

Αλλά, για να επισφραγίσω την απολογία μου και «να φραγεί κάθε στόμα που αντιλέγει», προβάλλοντας τον ίδιο τον Λόγο της αλήθειας να συμφωνεί μαζί μας στον παρόντα λόγο σύμφωνα με τους προκατόχους μας, θα τον επικαλεστώ ως μάρτυρα της αλήθειας. Διότι Αυτός, που από πουθενά δεν χωρίζεται, όταν ανερχόταν από τη γη προς τον επουράνιο Πατέρα, παρήγγειλε σε όσους παρέμειναν μαζί Του μέχρι τέλους «να μην απομακρυνθούν από τα Ιεροσόλυμα, αλλά να περιμένουν την επαγγελία του Πατέρα, την οποία ακούσατε από εμένα», όπως λέει. Αλλά ποια είναι η επαγγελία; Ότι «θα βαπτιστείτε», λέει, «εν Αγίω Πνεύματι, όχι μετά από πολλές ημέρες». Επομένως, πριν από την ανάληψη του Σωτήρα δεν είχαν ακόμη λάβει την επαγγελία· άρα το Άγιο Πνεύμα δεν τους δόθηκε μέσω του εμφυσήματος, διότι αυτό αποτελεί την επαγγελία. Πότε λοιπόν άκουσαν οι μαθητές αυτά που υποσχέθηκε ο Σωτήρας; Όταν, ενώ επρόκειτο να πεθάνει εκουσίως για εμάς —ω, τι μέγεθος αγάπης προς εμάς!— δεν παρέδιδε μόνο τον εαυτό Του σε σφαγή για χάρη μας, αλλά με διαθήκη μας καθιστούσε και κληρονόμους των υπαρχόντων Του, και μας άνοιγε και μας παρέδιδε τους θησαυρούς, καθώς και τον ίδιο τον συμφυή, ο οποίος υπερβαίνει κάθε κτίση, τον ακένωτο πλούτο του Πνεύματος· «διότι εγώ», λέει, «θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα». Έπειτα, μετά από λίγο: «Ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα».

Διότι εστάλη σε κάποιους και δόθηκε στους μαθητές από τον Υιό, ο οποίος το έλαβε από τον Πατέρα μέσα στον χρόνο, και ενώ η αποστολή του είναι μεταγενέστερη από τους ίδιους που το λαμβάνουν, και για κάποια αιτία, ή μάλλον για πολλές αιτίες: «για να μένει», λέει, «μαζί σας αιώνια», «για να σας διδάξει και να σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα», «για να δώσει μαρτυρία για εμένα» και να συμμαρτυρήσει μαζί σας τα σχετικά με εμένα, σε εσάς που μαρτυρείτε από την αρχή μέχρι το τέλος, «για να ελέγξει τον κόσμο» ως ένοχο για αμαρτία, τον κόσμο που ονόμασε αμαρτία τη δική μου δικαιοσύνη· δικαιοσύνη η οποία κατέκρινε δικαίως και απέβαλε και τον ίδιο τον άρχοντα της αμαρτίας από την εξουσία που ασκούσε στους αμαρτωλούς, επειδή υπήγαγε άδικα τον πραγματικά δίκαιο στην ίδια καταδίκη με τους αμαρτωλούς, για να με δοξάσει, οδηγώντας σας σε όλη την αλήθεια. Διότι είναι «Πνεύμα αληθείας» και «δεν μιλάει από τον εαυτό του, αλλά όσα ακούσει από τον Πατέρα», «όπως κι εγώ δεν μίλησα καθόλου από τον εαυτό μου»· επειδή όμως ο Πατέρας είναι δικός μου και «όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου», γι' αυτό «λαμβάνει από ό,τι είναι δικό μου και αναγγέλλει»· διότι σε εμάς είναι κοινά και ο πλούτος και τα δώρα.

Αν και όλοι εμείς γνωρίσαμε τον Υιό από τη φωνή του Πατέρα που μας διδάσκει από άνωθεν. Και το ίδιο το Άγιο Πνεύμα και το ίδιο το άρρητο φως μάς υπέδειξε τον αγαπητό, ο οποίος δέχεται τη μαρτυρία από τον Πατέρα. Και ο ίδιος ο Υιός μάς φανέρωσε το όνομα του δικού του Πατέρα και, όταν αναλήφθηκε στους ουρανούς, υποσχέθηκε να μας στείλει το Άγιο Πνεύμα, «για να μένει μαζί μας εις τον αιώνα». Και το ίδιο το Άγιο Πνεύμα, αφού ήλθε και έμεινε μέσα μας, μας ανήγγειλε και μας δίδαξε όλη την αλήθεια.

Είναι φανερό, λοιπόν, ότι ο Υιός δεν τηρεί τις εντολές του Πατέρα του από φόβο, αλλά από αγάπη. Και για αυτόν τον λόγο μάς παραγγέλλει να τηρήσουμε και εμείς τις εντολές από αγάπη, καθώς λέει: «εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο». Παρουσία του Παρακλήτου ονομάζει τα χαρίσματα της αποκαλύψεως των μυστηρίων του Πνεύματος, καθώς μέσα στην υποδοχή του Πνεύματος, την οποία δέχτηκαν οι Απόστολοι, βρίσκεται η τελείωση της πνευματικής γνώσεως. Και τον Παράκλητο ο Κύριος ομολόγησε και υποσχέθηκε, αφού παρακαλέσει τον Πατέρα του, να τον δώσει σε αυτούς, ώστε να διαμένει μαζί τους στους αιώνες, μετά την εργασία των εντολών και την κάθαρση.

Και είναι φανερό ότι ο υιός δεν τηρεί τις εντολές του πατέρα του από φόβο, αλλά από αγάπη. Και για αυτόν τον λόγο, μας παραγγέλλει να τηρήσουμε κι εμείς από αγάπη τις εντολές, όπως λέει: Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο. Παρουσία του Παρακλήτου ονομάζει τα χαρίσματα της αποκαλύψεως των μυστηρίων του Πνεύματος, έτσι ώστε να συνίσταται στην υποδοχή του Πνεύματος, την οποία δέχτηκαν οι απόστολοι, η τελείωση της πνευματικής γνώσεως.

Επειδή ο Θεός εμφανίστηκε επί της γης και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους· επειδή ο Θεός, ο μονογενής Υιός του Θεού, ήταν μαζί μας· αλλά αυτό ισχύει πάντοτε. Διότι λέγει: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες έως τη συντέλεια του αιώνος»· γι' αυτό όλες τις ημέρες είναι δυνατόν να τελούμε τα Θεοφάνια. Τι θέλει να δηλώσει η εορτή του Πάσχα; Ποια είναι η υπόθεσή της; Τον θάνατο του Κυρίου διακηρύσσουμε τότε· και αυτό είναι το Πάσχα· αλλά ούτε αυτό το πράττουμε σε καθορισμένο μόνο χρόνο. Διότι ο Παύλος, θέλοντας να μας απαλλάξει από τον περιορισμό των καιρών, και δείχνοντας ότι είναι δυνατόν να επιτελούμε πάντοτε το Πάσχα, λέγει: «Διότι όσες φορές τρώγετε τον άρτον τούτον και πίνετε το ποτήριον τούτο, τον θάνατο του Κυρίου καταγγέλλετε». Επειδή λοιπόν μπορούμε πάντοτε να καταγγέλλουμε τον θάνατο του Κυρίου, μπορούμε πάντοτε να επιτελούμε και το Πάσχα. Θέλετε να μάθετε ότι και η σημερινή εορτή μπορεί να εκπληρώνεται κάθε μέρα, ή μάλλον ότι υφίσταται κάθε μέρα; Ας δούμε ποια είναι η υπόθεση της παρούσας εορτής και για ποιον λόγο την τελούμε. Είναι ότι το Πνεύμα ήλθε προς εμάς· διότι, όπως ακριβώς ο μονογενής Υιός του Θεού βρίσκεται μαζί με τους πιστούς ανθρώπους, έτσι ακριβώς και το Πνεύμα του Θεού. Από πού είναι αυτό φανερό; Λέγει: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα μου, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας».

Προηγουμένως, λοιπόν, εορτάσαμε τον σταυρό, το πάθος, την ανάσταση, και έπειτα από αυτά την άνοδο στους ουρανούς του Κυρίου μας Ιησού Χριστού· σήμερα, όμως, πλέον συναντήσαμε την ίδια την ολοκλήρωση των αγαθών, φθάσαμε στην ίδια τη μητρόπολη των εορτών, προσεγγίσαμε τον ίδιο τον καρπό της επαγγελίας του Κυρίου. Διότι, «εάν εγώ αναχωρήσω», λέγει, «θα σας στείλω άλλον Παράκλητο, και δεν θα σας αφήσω ορφανούς». Είδατε μέριμνα; Είδατε άφατη φιλανθρωπία; Πριν από αυτές τις ημέρες ανήλθε στον ουρανό, ανέλαβε τον βασιλικό θρόνο, κατέλαβε τη θέση εκ δεξιών του Πατρός, και σήμερα μας χαρίζει την έλευση του Αγίου Πνεύματος, και μέσω αυτού μας χορηγεί τα μύρια αγαθά από τους ουρανούς.

Και πάλι: «Αυτός θα σας βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο και πυρ». Και τι περισσότερο θα είχε από τους αποστόλους, εάν επρόκειτο να παρακαλέσει τον Πατέρα ώστε να το δώσει σε άλλους, τη στιγμή που εκείνοι πολλές φορές φαίνονται να το πράττουν αυτό ακόμη και χωρίς προσευχή; Πώς, επίσης, εάν στέλνεται από τον Πατέρα κατόπιν παρακλήσεως, αυτό επιφοιτά από μόνο του; Πώς στέλνεται από άλλον αυτό που είναι πανταχού παρόν, και το οποίο μοιράζει τα χαρίσματα ιδιαιτέρως στον καθένα όπως βούλεται, και λέγει με αυθεντία: «Ξεχωρίστε μου τον Παύλο και τον Βαρνάβα»; Μολονότι εκείνοι που λειτουργούσαν, τελούσαν τη λειτουργία προς τον Θεό, εντούτοις το Πνεύμα τους κάλεσε με αυθεντία στο δικό του έργο· όχι διότι τους καλούσε σε κάποιο άλλο έργο, αλλά για να δείξει την εξουσία του. Τι σημαίνει λοιπόν, λέγει, το «θα παρακαλέσω τον Πατέρα»; Υποδεικνύει τον καιρό της παρουσίας του.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο ανέφερε προκαταβολικά αναρίθμητα πράγματα για το Πνεύμα, όπως το «βρίσκεται μέσα σας», και το «ο κόσμος δεν δύναται να το λάβει», και το «Αυτό θα σας υπενθυμίσει τα πάντα», και [το αποκάλεσε] «Πνεύμα αληθείας», και «Πνεύμα άγιο», και «Παράκλητο», και [τους είπε] ότι «σας συμφέρει»· ώστε να μην αποθαρρυνθούν νομίζοντας ότι δεν υπάρχει κανείς που θα τους προστατεύσει και θα τους βοηθήσει.

Αλλά όπως αυτό είναι φανερό από το ότι είπε: «Μην με αγγίζεις», έτσι και εκείνο, από το ότι είπε πως στράφηκε. Για ποιον λόγο όμως είπε: «Μην με αγγίζεις»; Μερικοί λένε ότι ζητά πνευματική χάρη, επειδή τον άκουσε να λέει μαζί με τους μαθητές: «Εάν πορευθώ προς τον Πατέρα, θα τον παρακαλέσω, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο».

Ακόμη, «εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα: το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας». Ακόμη, «αυτά σας τα έχω πει ενώ μένω μαζί σας. Ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας τα διδάξει όλα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα». Ακόμη, «σας συμφέρει να αναχωρήσω εγώ. Διότι, εάν εγώ δεν αναχωρήσω, ο Παράκλητος δεν θα έλθει σε εσάς. Εάν όμως πορευθώ, θα τον στείλω σε εσάς». Ακόμη, «όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αλήθειας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια. Διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά». Ακόμη, «όταν σας παραδώσουν, μην μεριμνήσετε πώς ή τι θα μιλήσετε, διότι θα σας δοθεί εκείνη την ώρα το τι θα πείτε. Διότι δεν είστε εσείς που μιλάτε, αλλά το Πνεύμα του Πατέρα σας είναι που μιλάει μέσα σας».

Μαρτύρησε ο ίδιος και για το Πνεύμα λέγοντας: «Εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα· το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει»· και πάλι, «ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα, και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα»· και ξανά, «όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα»· και επιπλέον, «όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια· διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα μιλήσει όσα ακούσει, και θα σας αναγγείλει τα μελλοντικά». Μαρτύρησε και το Άγιο Πνεύμα για τον Πατέρα, κράζοντας μέσα στις καρδιές των πιστών: αββά ο Πατήρ· μαρτύρησε και για τον Υιό, ότι από αυτόν έχει αποσταλεί, και από αυτόν έλαβε, και μας τα ανήγγειλε. Και αυτά μεν έχουν μαρτυρηθεί ξεχωριστά από το κάθε πρόσωπο για τα υπόλοιπα.

θ΄. Από το κατά Λουκάν ευαγγέλιο: Εάν όμως εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το δάκτυλο του Θεού, τότε έφτασε σε εσάς η βασιλεία του Θεού. ι΄. Κατά τον Ιωάννη: Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας.

Δείξε μας τον Πατέρα και μας αρκεί; Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα; Τα λόγια τα οποία εγώ σας λέω δεν τα λέω από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός επιτελεί τα έργα. Και πάλι: Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου· και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει· εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και είναι μέσα σας.