Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:16

49 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας

καὶ ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν πατέρα καὶ ἄλλον παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα μένῃ μεθ᾽ ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα,

Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου

Πατερικά χωρία

41–49 από 49

Μέγας Φώτιος Ἐπιστολαὶ καὶ Ἀμφιλόχια
Οὗτος δὴ οὖν ὁ ἱεροφάντης χορὸς Μακεδόνιόν τινα, τὸν Κωνσταντινουπόλεως θρόνον ἅρπαγμα πάλαι ποιησάμενον, ὅτι τὸ πανάγιον καὶ ζωαρχικὸν ἐδυσφήμει πνεῦμα, εὐθύνας ἐδικαίου δοῦναι. ὡς γὰρ Ἄρειος κατὰ τοῦ υἱοῦ, οὕτω καὶ αὐτὸς κατὰ τοῦ παναγίου παραταττόμενος πνεύματος, εἰς δούλους καὶ ὑπηρέτας τὴν δεσποτικὴν καὶ ὑπερκειμένην αὐτοῦ συνέταττεν κυριότητα. καίτοι ῥᾷον ἦν, εἴπερ ἐβούλετο, τῷ ἀθλίῳ συνορᾶν ὅτι, καθάπερ οἱ τὸν υἱὸν εἰς κτίσμα τάττοντες τὴν ὕβριν οὐδὲν ἧττον προσάπτουσιν τῷ πατρί, οὕτως καὶ οἱ τὸ πανάγιον αὐτοῦ πνεῦμα τοῖς ποιήμασιν ἐναριθμοῦντες τὴν ἴσην καὶ ὁμοίαν βλασφημίαν ἀφιᾶσιν κατ’ αὐτοῦ. εἰ γὰρ τὸ πνεῦμα κτίσμα, κἀκεῖνος οὗ τὸ πνεῦμα μετὰ τῶν κτισμάτων. εἰ δὲ καὶ ἀκοαῖς ἀφόρητον ἡ τῆς ἀθεότητος ταύτης ὑπερβολή, πῶς οὐ συνῆκεν ὁ ταλαίπωρος ἐκεῖνο φυγεῖν δι’ οὗ πρὸς τούτους ἀνάγκη πεσεῖν τοὺς θεομάχους λογισμούς; ἀθετεῖς τὸ πνεῦμα εἶναι θεόν; πῶς ‘ἐρευνᾷ καὶ τὰ βάθη τοῦ θεοῦ’ καὶ οὐδὲν τῶν τοῦ θεοῦ κρύφιον ἀπ’ αὐτοῦ; πῶς ἐστιν ‘ἄλλος παράκλητος’; πῶς συντάττεται πατρὶ καὶ υἱῷ; ‘πορευθέντες’ γὰρ αὐτός φησιν ὁ υἱός, ‘μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ πατρὸς καὶ τοῦ υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου πνεύματος’. εἰ ἕν τι τῶν τριῶν κτίσμα ἐν οἷς φωτιζόμεθα, οὐδὲ τὰ λοιπὰ καθαρεύσει τῆς ὕβρεως. ἀλλ’ εἰ κτίσμα, πῶς κτίζει; πῶς ἁγιάζει; πῶς ζωοποιεῖ;
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Αυτός λοιπόν ο χορός των ιεροφαντών έκρινε δίκαιο να ζητήσει ευθύνες από κάποιον Μακεδόνιο, ο οποίος παλαιότερα είχε αρπάξει τον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως, επειδή δυσφημούσε το πανάγιο και ζωαρχικό Πνεύμα. Διότι, όπως ο Άρειος παρατάχθηκε κατά του Υιού, έτσι και αυτός, παρατασσόμενος κατά του Παναγίου Πνεύματος, κατέτασσε τη δεσποτική και υπερκείμενη κυριότητά του μεταξύ των δούλων και των υπηρετών. Αν και θα ήταν ευκολότερο για τον άθλιο, αν το ήθελε, να αντιληφθεί ότι, όπως ακριβώς εκείνοι που κατατάσσουν τον Υιό στα κτίσματα προσάπτουν την ύβρη εξίσου στον Πατέρα, έτσι και εκείνοι που συγκαταλέγουν το πανάγιο Πνεύμα του στα δημιουργήματα εξαπολύουν την ίση και όμοια βλασφημία εναντίον Του. Διότι, αν το Πνεύμα είναι κτίσμα, τότε και εκείνος του οποίου είναι το Πνεύμα συγκαταλέγεται με τα κτίσματα. Αν όμως η υπερβολή αυτής της αθεΐας είναι αφόρητη και μόνο στο άκουσμά της, πώς δεν κατάλαβε ο ταλαίπωρος να αποφύγει εκείνο που κατ' ανάγκην οδηγεί στην πτώση σε αυτούς τους θεομάχους λογισμούς; Αθετείς ότι το Πνεύμα είναι Θεός; Πώς τότε «ερευνά και τα βάθη του Θεού» και τίποτα από τα κρυφά του Θεού δεν είναι κρυφό από αυτό; Πώς είναι «άλλος Παράκλητος»; Πώς συντάσσεται με τον Πατέρα και τον Υιό; Διότι λέει ο ίδιος ο Υιός: «Πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντες αυτούς εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Αν κάποιο από τα τρία, στο όνομα των οποίων φωτιζόμαστε, είναι κτίσμα, τότε ούτε τα υπόλοιπα θα μείνουν καθαρά από την ύβρη. Αλλά αν είναι κτίσμα, πώς κτίζει; Πώς αγιάζει; Πώς ζωοποιεί;
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος Ἠθικαὶ ὁμιλίαι
Ἀλλ’ ἐρωτῶντί μοι ἀποκρίθητι. Τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον τί ἐστι; Θεός, ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ ὁμολογουμένως Θεὸς ἀληθινός. Σὺ οὖν, ὡς ὁρᾷς, λέγεις τοῦτο Θεόν, τοῖς δόγμασι τῆς Ἐκκλησίας ἑπόμενος. Τοῦτο τοίνυν λέγων τε καὶ φρονῶν Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ ἐκπορευόμενον, συνιστᾷς ὅτι οἱ τὸ ἅγιον ἔχοντες Πνεῦμα αὐτὸν ἐκεῖνον ὁμολογουμένως ἔχουσι τὸν Θεὸν μένοντα πάντοτε μεθ’ ἑαυτῶν, καθὼς πρὸς τοὺς ἀποστόλους ὁ Χριστὸς ἔφη· «Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολὰς τὰς ἐμὰς τηρήσετε· καὶ ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα καὶ ἄλλον παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα μένῃ μεθ’ ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα.» Ἰδοὺ οὖν ἐδιδάχθης ὅτι καὶ μένει καὶ κατοικεῖ εἰς ἀτελευτήτους αἰῶνας· τὸ γὰρ εἰπεῖν «ἵνα μένῃ μεθ’ ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα» τὸ ἀϊδίως καὶ ἀτελευτήτως αὐτοῖς συνέσεσθαι καὶ εἶναι ἀχώριστον μετ’ αὐτῶν ἔν τε τῷ νῦν καιρῷ, ἔν τε τῷ μέλλοντι αἰῶνι δηλοῖ. Ὅτι δὲ καὶ ἑώρων τὸ ἅγιον Πνεῦμα οἱ θεῖοι ἀπόστολοι καὶ ὅσοι τοῦτο λαβεῖν ἠξιώθησαν, ἄκουσον τὸ ἑπόμενον· «Τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὃ ὁ κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτὸ οὔτε γινώσκει αὐτό, ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αὐτό, ὅτι παρ’ ὑμῖν μένει.»
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Αλλά απάντησέ μου στο ερώτημά μου. Τι είναι το Άγιο Πνεύμα; Θεός, ομολογουμένως αληθινός Θεός από αληθινό Θεό. Εσύ λοιπόν, όπως βλέπεις, το ονομάζεις Θεό, ακολουθώντας τα δόγματα της Εκκλησίας. Λέγοντας λοιπόν και φρονώντας αυτό, ότι δηλαδή είναι αληθινός Θεός που εκπορεύεται από αληθινό Θεό, βεβαιώνεις ότι εκείνοι που έχουν το Άγιο Πνεύμα, ομολογουμένως έχουν τον ίδιο τον Θεό να μένει πάντοτε μαζί τους, καθώς είπε ο Χριστός προς τους αποστόλους: «Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου· και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα». Ιδού λοιπόν διδάχθηκες ότι και μένει και κατοικεί σε ατελεύτητους αιώνες· διότι το να πει «για να μένει μαζί σας στον αιώνα» δηλώνει το ότι θα είναι μαζί τους αιώνια και ατελεύτητα και ότι θα είναι αχώριστο από αυτούς και στον παρόντα καιρό και στον μέλλοντα αιώνα. Ότι δε και έβλεπαν το Άγιο Πνεύμα οι θείοι απόστολοι και όσοι αξιώθηκαν να το λάβουν, άκουσε το επόμενο: «Το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει, εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας».
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος Ἠθικαὶ ὁμιλίαι
Εἰ τοίνυν αὐτὸς φῶς ἐστι, τοὺς δὲ ἐνδιδυσκομένους αὐτὸν μὴ ἐπαισθάνεσθαι λέγομεν, τί νεκροῦ διαφέρομεν; Εἰ δὲ αὐτὸς μὲν ἡ ἄμπελος, ἡμεῖς δὲ τὰ κλήματα, ἐὰν μὴ τὴν πρὸς αὐτὸν γινώσκομεν πάντως ἕνωσιν, ἄψυχοι καὶ ἄκαρποι καὶ ξύλα ξηρά, ὕλη πυρὸς ἀσβέστου τυγχάνομεν. Εἰ δὲ καὶ οἱ τρώγοντες αὐτοῦ τὴν σάρκα καὶ πίνοντες αὐτοῦ τὸ αἷμα ζωὴν αἰώνιον ἔχουσι κατὰ τὸ θεῖον αὐτοῦ λόγιον, ταῦτα δὲ ἡμεῖς ἐσθίοντες οὐδὲν τῆς αἰσθητῆς τροφῆς πλέον γενόμενον ἐν ἡμῖν αἰσθανόμεθα οὐδὲ ζωὴν ἄλλην ἐν γνώσει λαμβάνομεν, ἄρτον λοιπὸν μόνον ψιλόν, οὐχὶ δὲ καὶ Θεὸν μετελάβομεν. Εἰ γὰρ Θεὸς καὶ ἄνθρωπος ὁ Χριστός, καὶ ἡ ἁγία σὰρξ αὐτοῦ οὐ σὰρξ μόνον, ἀλλὰ σὰρξ καὶ Θεὸς ἀχωρίστως, ἀλλὰ καὶ ἀσυγχύτως, ὁρατὸς μὲν τῇ σαρκὶ εἴτ’ οὖν τῷ ἄρτῳ τοῖς αἰσθητοῖς ὀφθαλμοῖς ὑπάρχων, ἀόρατος δὲ τῇ θεότητι τοῖς αἰσθητοῖς, τοῖς δέ γε τῆς ψυχῆς ὄμμασι καθορώμενος. Διὸ καὶ ἀλλαχοῦ· «Ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα» φησί «καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἐν ἐμοὶ μένει, κἀγὼ ἐν αὐτῷ.» Καὶ οὐκ εἶπεν, ἐν αὐτοῖς μένει καὶ αὐτὰ ἐν αὐτῷ, ἀλλ’ ἐν ἐμοί, τουτέστιν ἐν τῇ ἐμῇ δόξῃ, ἐν τῷ ἐμῷ φωτί, ἐν τῇ ἐμῇ θεότητι. «Ἐγὼ γάρ, φησίν, ἐν τῷ Πατρὶ καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί· καὶ ἐγὼ ἐν ὑμῖν καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοί.» Εἰ οὖν ταῦτα πάντα ἀγνώστως καὶ ἀναισθήτως γίνεσθαι νομίζομεν ἐν ἡμῖν, τίς τὴν ἡμῶν ἀναισθησίαν ἀξίως ἄρα θρηνήσειεν; Ὄντως οὐδείς.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Εάν λοιπόν αυτός είναι φως, και εμείς λέμε ότι όσοι τον ενδύονται δεν τον αισθάνονται, σε τι διαφέρουμε από τους νεκρούς; Εάν δε αυτός είναι η άμπελος, και εμείς τα κλήματα, εάν δεν γνωρίζουμε οπωσδήποτε την ένωσή μας με αυτόν, τυγχάνουμε άψυχοι και άκαρποι και ξερά ξύλα, ύλη για το άσβεστο πυρ. Εάν πάλι αυτοί που τρώγουν τη σάρκα του και πίνουν το αίμα του έχουν ζωή αιώνια, σύμφωνα με το θείο του λόγιο, και εμείς, ενώ τα τρώμε αυτά, δεν αισθανόμαστε να γίνεται μέσα μας τίποτα περισσότερο από την αισθητή τροφή, ούτε λαμβάνουμε εν επιγνώσει άλλη ζωή, τότε λοιπόν μεταλάβαμε μόνο απλό άρτο, και όχι Θεό. Διότι, εφόσον ο Χριστός είναι Θεός και άνθρωπος, και η αγία σάρκα του δεν είναι μόνο σάρκα, αλλά σάρκα και Θεός αχωρίστως και ασυγχύτως, είναι μεν ορατός ως προς τη σάρκα, δηλαδή στον άρτο, στους αισθητούς οφθαλμούς, αλλά αόρατος ως προς τη θεότητα στους αισθητούς, ενώ καθοράται με τα μάτια της ψυχής. Γι' αυτό και αλλού λέει: «Εκείνος που τρώγει τη σάρκα μου και πίνει το αίμα μου μένει σε εμένα, κι εγώ σε αυτόν». Και δεν είπε ότι μένει σε αυτά και αυτά σε αυτόν, αλλά «σε εμένα», δηλαδή στη δόξα μου, στο φως μου, στη θεότητά μου. «Διότι εγώ», λέει, «είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· και εγώ μέσα σε εσάς και εσείς μέσα σε εμένα». Εάν λοιπόν νομίζουμε ότι όλα αυτά γίνονται μέσα μας χωρίς να το γνωρίζουμε και χωρίς να το αισθανόμαστε, ποιος άραγε θα μπορούσε να θρηνήσει επάξια την αναισθησία μας; Όντως, κανείς.
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος Κατηχήσεις
Εἰ μὴ οὖν ἡ κλεὶς ἀνοίξει—«Τούτῳ γάρ, φησίν, ὁ θυρωρὸς ἀνοίγει»—, ἡ θύρα οὐκ ἀνοίγεται· ἂν δὲ μὴ ἡ θύρα διανοιχθῇ, οὐδεὶς εἰς τὴν οἰκίαν εἰσέρχεται τοῦ Πατρός, καθώς φησιν ὁ Χριστός· «Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν Πατέρα, εἰ μὴ δι’ ἐμοῦ.» Ὅτι δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον πρότερον διανοίγει τὸν νοῦν ἡμῶν καὶ διδάσκει ἡμᾶς τὰ περὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, αὐτὸς πάλιν ἔφη· «Ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ καὶ ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν», —ὁρᾷς πῶς διὰ τοῦ Πνεύματος, μᾶλλον δὲ ἐν τῷ Πνεύματι, ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς ἀχωρίστως ἐπιγινώσκονται; —καὶ πάλιν· «Ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ Παράκλητος, φησίν, οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς. Ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναμνήσει ὑμᾶς πάντα» καὶ πάλιν· «Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολὰς τὰς ἐμὰς τηρήσετε, καὶ ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα μένῃ μεθ’ ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας» καὶ μετ’ ὀλίγον· «Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ—ὅτε δηλονότι τὸ Ἅγιον Πνεῦμα ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς—γνώσεσθε ὑμεῖς ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ Πατρί μου καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν ὑμῖν» καὶ πάλιν· «Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι Ἁγίῳ», καὶ εἰκότως· εἰ μὴ γὰρ ἐν Ἁγίῳ βαπτισθῇ τις Πνεύματι, οὔτε υἱὸς Θεοῦ οὔτε συγκληρονόμος Χριστοῦ γίνεται.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Αν λοιπόν το κλειδί δεν ανοίξει —«διότι σε αυτόν, λέγει, ο θυρωρός ανοίγει»—, η θύρα δεν ανοίγεται. Και αν η θύρα δεν διανοιχθεί, κανείς δεν εισέρχεται στην οικία του Πατρός, καθώς λέγει ο Χριστός: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνον δι' εμού». Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν δε έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος, λέγει, δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν δε έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα» και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας» και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα θα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν» και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης εβάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και δικαίως. Διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού.
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος Κεφάλαια ἀλφαβητικά (Νόθος)
Οὐδεὶς ἔρχεται πρὸς τὸν πατέρα εἰ μὴ δι’ ἐμοῦ. Ὅτι δὲ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον πρότερον διανοίγει τὸν νοῦν ἡμῶν καὶ διδάσκει ἡμᾶς τὰ περὶ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ, αὐτὸς πάλιν ἔφη· Ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, τὸ πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὃ παρὰ τοῦ πατρὸς ἐκπορεύεται, ἐκεῖνος μαρτυρήσει περὶ ἐμοῦ καὶ ὁδηγήσει ὑμᾶς εἰς πᾶσαν τὴν ἀλήθειαν, —ὁρᾷς πῶς διὰ τοῦ Πνεύματος, μᾶλλον δὲ ἐν τῷ Πνεύματι, ὁ Πατὴρ καὶ ὁ Υἱὸς ἀχωρίστως ἐπιγινώσκονται; —καὶ πάλιν· Ἐὰν γὰρ ἐγὼ μὴ ἀπέλθω, ὁ παράκλητός φησιν οὐκ ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς. Ὅταν δὲ ἔλθῃ ἐκεῖνος, ἀναμνήσῃ ὑμᾶς πάντα καὶ πάλιν· Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολὰς τὰς ἐμὰς τηρήσατε, καὶ ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν πατέρα καὶ ἄλλον παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα μένῃ μεθ’ ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας καὶ μετ’ ὀλίγα· Ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ—ὅτε δηλονότι τὸ ἅγιον Πνεῦμα ἐλεύσεται πρὸς ὑμᾶς —γνώσεσθε ὑμεῖς ὅτι ἐγὼ ἐν τῷ πατρί μου καὶ ὑμεῖς ἐν ἐμοὶ κἀγὼ ἐν ὑμῖν καὶ πάλιν· Ἰωάννης μὲν ἐβάπτισεν ὕδατι, ὑμεῖς δὲ βαπτισθήσεσθε ἐν Πνεύματι ἁγίῳ, καὶ εἰκότως· εἰ μὴ γὰρ ἐν ἁγίῳ τίς βαπτισθῇ Πνεύματι, οὔτε υἱὸς Θεοῦ οὔτε συγκληρονόμος Χριστοῦ γίνεται. Ἀλλὰ καὶ τῷ Πέτρῳ φησί· Σοὶ δώσω τὰς κλεῖς τῆς βασιλείας τῶν οὐρανῶν, οὐ κλεῖς πάντως χαλκᾶς ἢ σιδηρᾶς ἀλλὰ κλεῖς ἀξίους τῆς οἰκίας ἐκείνης.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού. Ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος», λέει, «δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν όμως έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα»· και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας»· και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ βρίσκομαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν»· και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και ευλόγως· διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού. Αλλά και προς τον Πέτρο λέει: «Σε εσένα θα δώσω τα κλειδιά της βασιλείας των ουρανών», όχι βεβαίως κλειδιά χάλκινα ή σιδερένια, αλλά κλειδιά άξια εκείνης της οικίας.
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Συμεὼν ὁ Νέος Θεολόγος Θεολογικοί λόγοι
ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΡΙΤΟΣ Καὶ ὅτι, εἴ τι ὁ Πατήρ, τοῦτο καὶ ὁ Υἱός, καὶ εἴ τι ὁ Υἱός, τοῦτο καὶ τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον, καὶ ὅτι ἓν ταῦτα πνεῦμα ὁμότιμον, ὁμοούσιον καὶ ὁμόθρονον. Ἀεὶ μὲν ὁ Θεὸς ὑμνούμενός τε καὶ παρ’ ἡμῶν δοξαζόμενος ὁ ἄναρχος Πατήρ, ὁ συνάναρχος Υἱὸς τοῦ Πατρός, τὸ συναΐδιον καὶ ὁμοούσιον τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ πανάγιον Πνεῦμα, ἡ μία ταῦτα φύσις καὶ δόξα καὶ συμφυΐα, ἡ ὁμοούσιος τριάς, ἡ μία θεότης, ἡ ὁμότιμος οὐσία καὶ τρισυπόστατος, ἡ τῶν ὅλων ἀρχὴ καὶ ὑποστατικὴ καὶ δημιουργὸς δύναμις, ἡ ὁμόθρονος, ἡ ὁμόδοξος, ἡ μία ἐξουσία καὶ παντοκρατορικὴ κυριότης καὶ βασιλεία, εἷς Θεὸς καὶ ἔστι καὶ λέγεται, ὃς ποτὲ μὲν μονὰς θεωρούμενός τε καὶ πιστευόμενος μοναδικῶς παρ’ ἡμῶν καὶ λατρεύεται, ποτὲ δὲ τριὰς ὁμολογούμενος τριαδικῶς ἀνυμνεῖται ἐν διῃρημέναις ταῖς ὑποστάσεσιν, ὡς παρ’ αὐτοῦ τοῦ ἑνὸς τῆς τρισυποστάτου θεότητος κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μεμυσταγωγήμεθα, βαπτίζειν προτρεπομένου εἰς ὄνομα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος καὶ πάλιν οὕτω λέγοντος· «Ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστιν» ἕτερον ἑαυτὸν παρὰ τὸν Πατέρα δεικνύντος, καὶ «Ἐγὼ ἀπ’ ἐμαυτοῦ ποιῶ οὐδέν» καὶ πάλιν· «Ἐρωτήσω τὸν Πατέρα καὶ ἄλλον παράκλητον πέμψει ὑμῖν τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας ὃ παρὰ τοῦ Πατρὸς ἐκπορεύεται», ἄλλον πάλιν παράκλητον ὀνομάζων τὸ Πνεῦμα.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΡΙΤΟΣ Και ότι, ό,τι είναι ο Πατέρας, αυτό είναι και ο Υιός, και ό,τι είναι ο Υιός, αυτό είναι και το Άγιο Πνεύμα, και ότι αυτά είναι ένα πνεύμα ομότιμο, ομοούσιο και ομόθρονο. Πάντοτε ο Θεός υμνείται και δοξάζεται από εμάς: ο άναρχος Πατέρας, ο συνάναρχος Υιός του Πατέρα, το συναΐδιο και ομοούσιο με τον Πατέρα και τον Υιό πανάγιο Πνεύμα, αυτά είναι μία φύση και δόξα και συμφυΐα, η ομοούσια Τριάδα, η μία θεότητα, η ομότιμη και τρισυπόστατη ουσία, η αρχή των πάντων και η υποστατική και δημιουργική δύναμη, η ομόθρονη, η ομόδοξη, η μία εξουσία και παντοκρατορική κυριότητα και βασιλεία, που είναι και ονομάζεται ένας Θεός, ο οποίος άλλοτε θεωρούμενος και πιστευόμενος ως μονάδα λατρεύεται από εμάς μοναδικά, και άλλοτε ομολογούμενος ως Τριάδα ανυμνείται τριαδικά στις διακριτές υποστάσεις, όπως ακριβώς μυσταγωγηθήκαμε από τον ίδιο, τον ένα της τρισυπόστατης θεότητας, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος προέτρεψε να βαπτίζουμε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και πάλι λέγοντας τα εξής: «Ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου», δείχνοντας έτσι τον εαυτό του ως έτερο πρόσωπο σε σχέση με τον Πατέρα, και «Εγώ από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα» και πάλι: «Θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα», ονομάζοντας πάλι το Πνεύμα άλλον Παράκλητο.
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Θεοφύλακτος Βουλγαρίας Εἰς τὰ εὐαγγέλια ἐξηγήσεις
Εἰπὼν γάρ, «Ὃ ἐὰν αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, τοῦτο ποιήσω,» εἶτα ἐπαγαγών, «Ἵνα δοξασθῇ ὁ Πατὴρ ἐν τῷ Υἱῷ,» πάλιν ἐκ δευτέρου φησίν, ὅτι «Ὅσα ἂν αἰτήσητε ἐν τῷ ὀνόματί μου, ἐγὼ ποιήσω.» Ἐκ δευτέρου τοῦτό φησι, βεβαιῶν τὸν αὑτοῦ λόγον, καὶ δεικνύων, ὅτι αὐτὸς ποιεῖ, καὶ οὐ δεῖται ἐπεισάκτου δυνάμεως. Ταῦτα δὲ πάντα λέγει τοῖς μαθηταῖς, παραμυθούμενος αὐτούς, καὶ δεικνύων, ὅτι οὐκ ἀπολεῖται, οὐδὲ ἀφανισθήσεται μετὰ τὸ θανεῖν, ἀλλὰ μενεῖ πάλιν ἐπὶ τῆς οἰκείας ἀξίας, καὶ ἐν τοῖς οὐρανοῖς ἔσται. «Πρὸς τὸν Πατέρα γάρ μου, φησί, πορεύομαι·» Μὴ γὰρ ἀφανίζομαι, ἀλλ’ ἐκεῖσε ἄπειμι, ἔνθα μακαριωτέρα ἡ διαγωγή. Καὶ τοσοῦτον οὐκ ἀσθενὴς ὀφθήσομαι, κἂν ἀποθάνω, ὥστε καὶ ἄλλους ἐνισχύσω μείζονα ἔργα ποιεῖν· καὶ ὅσα ἂν βουληθῆτε, δώσω ὑμῖν. Μὴ τοίνυν ἀθυμεῖτε διὰ τὸν ἐμὸν θάνατον τοιοῦτον ὄντα, οἷον ἀπέδειξα. «Ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, τὰς ἐντολὰς τὰς ἐμὰς τηρήσατε· καὶ ἐγὼ ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον δώσει ὑμῖν, ἵνα μένῃ μεθ’ ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα, τὸ Πνεῦμα τῆς ἀληθείας, ὃ ὁ κόσμος οὐ δύναται λαβεῖν, ὅτι οὐ θεωρεῖ αὐτό, οὐδὲ γινώσκει αὐτό· ὑμεῖς δὲ γινώσκετε αὐτό, ὅτι παρ’ ὑμῖν μένει, καὶ ἐν ὑμῖν ἔσται.» Εἰπὼν ἀνωτέρω, ὅτι «Ὅσα ἂν αἰτήσητε, ποιήσω,» δείκνυσι νῦν, ὅτι οὐχ ἁπλῶς δεῖ αἰτεῖσθαι, ἀλλὰ μετὰ τῆς πρὸς αὐτὸν ἀγάπης καὶ τῆς τηρήσεως τῶν ἐντολῶν. Τότε γὰρ ποιήσω, ὅταν οὕτως αἰτῆσθε.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Διότι, αφού είπε «Ό,τι και αν ζητήσετε στο όνομά μου, αυτό θα το κάνω», και έπειτα πρόσθεσε «Για να δοξαστεί ο Πατέρας στο πρόσωπο του Υιού», πάλι για δεύτερη φορά λέει ότι «Όσα και αν ζητήσετε στο όνομά μου, εγώ θα τα κάνω». Για δεύτερη φορά το λέει αυτό, επιβεβαιώνοντας τον λόγο του και δείχνοντας ότι ο ίδιος ενεργεί και δεν έχει ανάγκη από εξωτερική δύναμη. Και όλα αυτά τα λέει στους μαθητές για να τους παρηγορήσει και για να δείξει ότι δεν θα χαθεί ούτε θα εξαφανιστεί μετά τον θάνατό του, αλλά θα παραμείνει πάλι στην οικεία του δόξα και θα βρίσκεται στους ουρανούς. Διότι λέει: «Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου». Δηλαδή, δεν εξαφανίζομαι, αλλά αναχωρώ εκεί όπου η ζωή είναι πιο μακάρια. Και τόσο λίγο αδύναμος θα φανώ, έστω κι αν πεθάνω, ώστε θα ενισχύσω και άλλους να κάνουν μεγαλύτερα έργα, και όσα θελήσετε, θα σας τα δώσω. Μην απογοητεύεστε λοιπόν για τον θάνατό μου, εφόσον είναι τέτοιος όπως τον απέδειξα. «Αν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου. Και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας στον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει. Εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας». Αφού είπε προηγουμένως ότι «Όσα και αν ζητήσετε, θα τα κάνω», δείχνει τώρα ότι δεν πρέπει απλώς να ζητάτε, αλλά με αγάπη προς αυτόν και με την τήρηση των εντολών. Διότι τότε θα το κάνω, όταν ζητάτε με αυτόν τον τρόπο.
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Θεοφύλακτος Βουλγαρίας Εἰς τὰ εὐαγγέλια ἐξηγήσεις
Καὶ ἄλλως, ἐπεὶ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς ἀκούονται ὅτι στερηθήσονται αὐτοῦ, σκυθρωπάζειν καὶ ταράττεσθαι τὰς ψυχάς, Οὐ τοῦτο, φησίν, ἔστιν ἀγαπᾷν με, σκυθρωπάζειν, καὶ ταράττεσθαι, ἀλλὰ τὸ πείθεσθαι τοῖς παρ’ ἐμοῦ λεγομένοις. Ἐντολὴν γὰρ ἔδωκα ὑμῖν μὴ φοβεῖσθαι [φοβεῖσθε] ἀπὸ τῶν ἀποκτενόντων τὸ σῶμα. Ὥστε ἐὰν ἀγαπᾶτέ με, ταύτην φυλάξετε, καὶ μὴ λυπεῖσθε λοιπὸν ἐπὶ τῷ θανάτῳ τῷ ἐμῷ. Τῷ [τὸ] γὰρ λυπεῖσθαι οὐκ ἔστι φυλάσσοντος ταύτην τὴν ἐντολήν. Πῶς οὖν μὴ φυλάσσοντες τὴν ἐντολήν μου, ἀλλὰ φοβούμενοι τὸν θάνατον, λέγετε ἀγαπᾷν με; Εἶτα ἐπειδὴ εἰκὸς ἦν αὐτοὺς πρὸς ταῦτα εἰπεῖν· Καὶ πῶς οὐ λυπηθησόμεθα, μέλλοντες τοιαύτης παρακλήσεως καὶ ψυχαγωγίας τῆς παρὰ σοῦ στερηθῆναι; φησίν· Οὐκ ἔσται τοῦτο, οὐ στερηθήσεσθε παρακλήσεως. «Ἐρωτήσω» γάρ, ὅπερ ἐστί, παρακαλέσω «τὸν Πατέρα, καὶ ἄλλον Παράκλητον πέμψει ὑμῖν,» ἄλλον, ὡς ἐμέ. Αἰσχυνέσθω ἐνταῦθα ὁ Σαβέλλιος, ὁ λέγων ἓν πρόσωπον Πατρός, καὶ Υἱοῦ, καὶ ἁγίου Πνεύματος. Ἰδοὺ γὰρ ἀκούει, ὅτι ἄλλον Παράκλητον πέμψει. ὥστε ἄλλο πρόσωπον τὸ τοῦ Πνεύματος. Αἰσχυνέσθω καὶ Μακεδόνιος ὁ λέγων, ὅτι ἄλλης οὐσίας τὸ Πνεῦμα, καὶ ὑποδεέστερον τοῦ Υἱοῦ. Ὁ μὲν γὰρ ἀκούει, ὅτι καὶ αὐτὸ Παράκλητός ἐστιν, ὥσπερ καὶ ὁ Υἱός. Ὁμοούσιον οὖν τῷ Υἱῷ τὸ Πνεῦμα· πάντως δὲ καὶ Πατρί· τῆς γὰρ αὐτῆς οὐσίας Πατὴρ καὶ Υἱός.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Εξάλλου, επειδή ήταν φυσικό, ακούγοντας ότι θα τον στερηθούν, να σκυθρωπάζουν και να ταράζονται οι ψυχές τους, λέει: «Δεν σημαίνει αυτό το να με αγαπάτε, το να σκυθρωπάζετε και να ταράζεστε, αλλά το να υπακούτε στα δικά μου λόγια. Διότι σας έδωσα εντολή να μη φοβάστε εκείνους που σκοτώνουν το σώμα. Ώστε, εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε αυτή την εντολή και δεν θα λυπάστε πλέον για τον θάνατό μου. Διότι το να λυπάστε δεν ταιριάζει σε εκείνον που τηρεί αυτή την εντολή. Πώς λοιπόν, ενώ δεν τηρείτε την εντολή μου, αλλά φοβάστε τον θάνατο, λέτε ότι με αγαπάτε;». Έπειτα, επειδή ήταν φυσικό να του πουν απαντώντας σε αυτά: «Και πώς να μη λυπηθούμε, αφού πρόκειται να στερηθούμε από εσένα τέτοια παρηγοριά και ψυχική ενίσχυση;», λέει: «Δεν θα γίνει αυτό, δεν θα στερηθείτε την παρηγοριά». Διότι λέει «θα ερωτήσω», δηλαδή θα παρακαλέσω, «τον Πατέρα, και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο», άλλον δηλαδή όμοιο με εμένα. Ας ντραπεί εδώ ο Σαβέλλιος, ο οποίος λέει ότι είναι ένα το πρόσωπο του Πατρός, του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Διότι ιδού, ακούει ότι θα στείλει άλλον Παράκλητο, ώστε είναι άλλο το πρόσωπο του Πνεύματος. Ας ντραπεί και ο Μακεδόνιος, ο οποίος λέει ότι το Πνεύμα είναι άλλης ουσίας και κατώτερο από τον Υιό. Διότι ακούει ότι και αυτό είναι Παράκλητος, όπως ακριβώς και ο Υιός. Ομοούσιο λοιπόν είναι το Πνεύμα με τον Υιό, και συνεπώς και με τον Πατέρα, διότι της ίδιας ουσίας είναι ο Πατήρ και ο Υιός.
Περισσότερα
Λεπτομέρειες
Θεοφύλακτος Βουλγαρίας Εἰς τὰ εὐαγγέλια ἐξηγήσεις
Μὴ θαυμάσῃς δὲ εἴ φησιν, ὅτι «Ἐρωτήσω τὸν Πατέρα·» οὐ γὰρ ὡς δοῦλος παρακαλεῖ, ἀλλὰ διὰ τὸ πληροφορῆσαι τοὺς μαθητάς, ὅτι πάντως ἐπελεύσεται αὐτοῖς τὸ Πνεῦμα Παράκλητος· τούτου ἕνεκεν συγκαταβαίνει αὐτοῖς, καί φησιν, ὅτι Παρακαλέσω τὸν Πατέρα. Εἰ γὰρ εἶπεν, ὅτι Πέμψω, οὐκ ἂν οὕτως ἐπίστευσαν· νῦν δὲ ἀξιόπιστον ποιῶν τὸν λόγον, φησίν, ὅτι «Ἐρωτήσω τὸν Πατέρα.» Κἂν γὰρ χρεία γένηται, φησί, παρακλήσεως καὶ ἀξιώσεως, πάντα τρόπον σπουδάσω, ἵνα ἐπέλθῃ ὑμῖν τὸ Πνεῦμα· ὅπερ καὶ ἡμεῖς εἰώθαμεν πολλάκις λέγειν, ὅτι Τὴν ψυχήν μου θήσω, ἵνα τόδε γένηται· καίτοι γε ὀλίγης σπουδῆς πολλάκις χρῄζει τὸ ἔργον· ἀλλ’ ὅμως δεῖξαι θέλοντες ὡς οὐ παραιτησόμεθα τὴν σπουδήν, οὕτω λέγομεν. Ἄλλως τε· Ἐπεὶ ὑπὲρ ἡμῶν ἀνήνεγκεν ἑαυτὸν θυσίαν ὁ Κύριος τῷ Πατρί, ἐξιλασάμενος αὐτὸν διὰ τοῦ οἰκείου θανάτου ὡς ἀρχιερεύς, εἶθ’ οὕτω τὸ Πνεῦμα ἐπῆλθεν ἡμῖν, ὡς τῆς ἁμαρτίας λυθείσης, καὶ τῆς ἔχθρας ἀναιρεθείσης· διὰ τοῦτό φησιν, ὅτι «Ἐρωτήσω τὸν Πατέρα, καὶ τὸν Παράκλητον δώσει ὑμῖν·» τουτέστιν, Ἐξιλάσομαι ὑπὲρ ὑμῶν τὸν Πατέρα, καὶ ἀποκαταλλάξω τοῦτον ὑμῖν τοῖς διὰ τὴν ἁμαρτίαν ἐχθροῖς, καὶ οὗτος πέμψει ὑμῖν τὸ Πνεῦμα, ἐξιλασθεὶς διὰ τοῦ ἐμοῦ ὑπὲρ ὑμῶν θανάτου, καὶ καταλλαγεὶς ὑμῖν. Τὸ δέ, «Ἵνα μένῃ μεθ’ ὑμῶν εἰς τὸν αἰῶνα,» εἶπεν, ἅμα μὲν παραμυθούμενος αὐτούς.
Άνοιγμα στο Αναγνωστήριο
Μετάφραση
Και μην παραξενευτείς αν λέει, «Θα παρακαλέσω τον Πατέρα»· διότι δεν παρακαλεί ως δούλος, αλλά για να διαβεβαιώσει τους μαθητές ότι οπωσδήποτε θα έρθει σε αυτούς το Πνεύμα ο Παράκλητος· για τον λόγο αυτό συγκαταβαίνει σε αυτούς και λέει, «Θα παρακαλέσω τον Πατέρα». Διότι αν έλεγε, «Θα στείλω», δεν θα πίστευαν τόσο εύκολα· τώρα όμως, κάνοντας τον λόγο του αξιόπιστο, λέει, «Θα παρακαλέσω τον Πατέρα». Διότι, ακόμη κι αν χρειαστεί, λέει, παράκληση και ικεσία, με κάθε τρόπο θα φροντίσω ώστε να έρθει σε εσάς το Πνεύμα. Όπως ακριβώς και εμείς συνηθίζουμε πολλές φορές να λέμε, ότι «Θα δώσω και την ψυχή μου, για να γίνει αυτό»· αν και πολλές φορές το έργο χρειάζεται λίγη προσπάθεια· αλλά όμως θέλοντας να δείξουμε ότι δεν θα αποφύγουμε την προσπάθεια, μιλάμε έτσι. Εξάλλου· επειδή ο Κύριος προσέφερε τον εαυτό του θυσία στον Πατέρα για εμάς, εξιλεώνοντάς τον μέσα από τον δικό του θάνατο ως αρχιερέας, έπειτα με αυτόν τον τρόπο το Πνεύμα ήρθε σε εμάς, εφόσον η αμαρτία λύθηκε και η έχθρα καταργήθηκε· γι' αυτό λέει, ότι «Θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει τον Παράκλητο»· δηλαδή, θα εξιλεώσω για χάρη σας τον Πατέρα, και θα τον συμφιλιώσω με εσάς, που λόγω της αμαρτίας ήσασταν εχθροί, και αυτός θα σας στείλει το Πνεύμα, αφού εξιλεωθεί μέσα από τον δικό μου θάνατο για εσάς και συμφιλιωθεί μαζί σας. Το δε, «Για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα», το είπε, αφενός μεν για να τους παρηγορήσει.
Περισσότερα
Λεπτομέρειες