Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:23

Εκείνοι όμως που λέγουν ότι ο Χριστός όλα τα πράττει και τα ενεργεί με μία θεανδρική ενέργεια, πώς θα ερμηνεύσουν το «Ηγέρθη, δεν είναι εδώ»; Πού δεν είναι παρούσα η θεία ενέργεια; Και πώς θα ερμηνεύσουν το «Λάζαρος ο φίλος μας πέθανε, και χαίρω που δεν ήμουν εκεί»; Κατά ποια ενέργεια δεν ήταν εκεί; Κατά τη θεία, ή κατά την ανθρώπινη, ή κατά ολόκληρη τη θεανδρική του ενέργεια; Αν βέβαια δεν πείτε το πρώτο, οπωσδήποτε θα πείτε το δεύτερο· και αν δεν δεχθείτε το δεύτερο, οπωσδήποτε λέγετε το τελευταίο. Πώς πάλι θα κατανοήσουμε το «Εμένα όμως δεν με έχετε πάντοτε μαζί σας»; Εκείνοι που λέγουν ότι στον Χριστό υπάρχει μία ενέργεια, και μάλιστα αυτή θεία, είναι φανερό ότι δεν έχουν μαζί τους τη θεία του ενέργεια. Εμείς όμως λέγουμε ότι ο Χριστός τώρα δεν είναι παρών μαζί μας κατά την περιγραπτή και τοπική φύση και ενέργεια της σαρκός· κατά δε τη θεία του ενέργεια, ο Ιησούς Χριστός κατοικεί μέσα μας και περιπατεί ανάμεσά μας και κάνει σε εμάς μονή, όπως υποσχέθηκε, λέγοντας: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας και θα κάνουμε σε σας μονή».

Εάν, λοιπόν, η εικόνα του αοράτου Θεού είναι ακάθαρτη, τότε πώς λέγεται: «Και ιδού, όλα όσα έκαμε ο Θεός, ήσαν πολύ καλά»; Αλλά αυτό ακριβώς παθαίνουν οι αιρετικοί, όπως και πιο πάνω είπα, εξαιτίας της παρά φύσιν ακαθαρσίας που υπάρχει στη σάρκα τους και επειδή μέσα τους κυριαρχεί πάνω στην ενέργεια της ψυχής και του σώματος η ενέργεια του διαβόλου. Διότι κανείς από αυτούς, ως καθαρός στην καρδιά, δεν είδε μέσα του τον Θεό να κατοικεί, σύμφωνα με τον λόγο του Χριστού. Κανείς τους δεν γνώρισε ούτε είδε μέσα του τη βασιλεία των ουρανών. Κανείς από εκείνους δεν έχει τον θησαυρό του Πνεύματος μέσα στο οστράκινο σκεύος του πήλινου σώματος. Κανείς τους δεν φόρεσε μέσα στην καρδιά του την εικόνα του επουρανίου Θεού. Κανείς ανάμεσά τους δεν έγινε σύμμορφος με τη δόξα του Υιού του Θεού. Διότι, αν είχαν γνωρίσει ότι εκείνος που προσκολλάται στον Κύριο γίνεται ένα πνεύμα με Αυτόν και ο Κύριος με εκείνον, όπως λέγει ο Απόστολος· αν είχαν γνωρίσει ότι οι άξιοι γίνονται θεοί και υιοί του Υψίστου· αν ήξεραν ότι θα έλθει ο Χριστός και ο Πατέρας και θα κάνουν κατοικία μέσα στον άνθρωπο· αν είχαν μάθει πώς ο άνθρωπος γίνεται ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα του· και, για να το πω σύντομα, αν είχαν ενδυθεί τον Χριστό, σύμφωνα με το ρητό: «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε», τότε ο ίδιος ο Χριστός, που κατοικεί μέσα τους, θα τους δίδασκε πώς κατοικεί στη σάρκα μας ως Θεός και περιπατεί μέσα σε αυτήν, και πώς αυτό το πήλινο σώμα, διά του πυρός του Πνεύματος, γίνεται ήδη από εδώ σύμμορφο με τη δόξα της εικόνας του Χριστού, και πώς καθαρίζεται από κάθε ρύπο και γίνεται κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού, όπως ήταν από την αρχή, διά της ενώσεως και της κοινωνίας της θεότητος. Διότι όπου κατοικεί η θεότητα, και μάλιστα κατ’ ουσίαν, εκεί όλα είναι αγνά, όλα άγια, όλα καθαρά, όλα άξια του Θεού· τίποτε εκεί δεν είναι απορριπτέο, τίποτε ρυπαρό, τίποτε εναντίον του Θεού· ούτε σώμα, ούτε ψυχή, ούτε νους, ούτε φύση, ούτε θέλημα, ούτε ενέργεια. Αλλά, όπως ήδη ειπώθηκε, επειδή οι αιρετικοί δεν απέκτησαν την απάθεια της σαρκός και την καθαρότητα της φύσεως, και νομίζοντας ότι κάθε σάρκα, όπως και η δική τους, ενεργείται από τον βόρβορο των ηδονών, αρνήθηκαν να ομολογήσουν στον Χριστό την ανθρώπινη φύση και όσα ανήκουν στη φύση.

Και το ότι κανείς δεν αρνείται τον Θεό μόνο με τα λόγια, αλλά και με τα έργα, και ότι, παρότι ονομάζεται Χριστιανός, λέει τα ίδια με τον άφρονα: «Δεν υπάρχει Θεός», το μαρτυρεί ο Απόστολος λέγοντας: «Ομολογούν ότι γνωρίζουν τον Θεό, αλλά με τα έργα τους τον αρνούνται». Όσο δε τα έργα είναι ισχυρότερα από τα λόγια ως προς την ικανότητα να πείθουν, τόσο το να αρνείται κανείς τον Θεό με τα έργα είναι βαρύτερο από το να το λέει με το στόμα ή με την καρδιά του. «Είπε ο άφρων στην καρδιά του: Δεν υπάρχει Θεός». Εκείνος που με το στόμα λέει: «Θα σε αγαπήσω, Κύριε», και μέσα στην καρδιά του μισεί τον αδελφό του, πώς αγαπά τον Θεό, όταν παρακούει αυτόν που είπε: «Θα αγαπήσεις Κύριον τον Θεό σου και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου»; Ο Δεσπότης λέει ότι: «Αυτός που με αγαπά, τηρεί τα λόγια μου». Επομένως, αυτός που δεν τα τηρεί, δεν τον αγαπά· με το στόμα ομολογεί τον Θεό και με την καρδιά λέει: «Δεν υπάρχει Θεός». Μάρτυρας είναι ο Κύριος που λέει: «Ο λαός αυτός με τιμά με το στόμα, αλλά η καρδιά του απέχει μακριά από εμένα».

Του Αθανασίου. Κατά δε το πνευματικό νόημα: Αγαθά του οίκου του Θεού είναι τα διάφορα χαρίσματα του Πνεύματος. Ο δε Παύλος αποκαλεί την Εκκλησία οίκο του Θεού. Μέσα σε αυτήν επιτελείται θαυμαστά η αρετή που ονομάζεται δικαιοσύνη. Επομένως, εκείνος που πιστεύει και είναι πλήρης αγαθών έργων έχει τον Κύριο μέσα του. Διότι έχει ειπωθεί ότι μέσω της πίστεως ο Χριστός κατοικεί στον εσωτερικό άνθρωπο, και σε εκείνον που τηρεί τον λόγο του, έρχεται μαζί με τον Πατέρα και εγκαθιστά την κατοικία του.

Εφόσον δε ο Θεός είναι μέσα μας, είναι και ο Υιός μέσα μας, καθώς λέει ο ίδιος ο Υιός: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έπειτα, εφόσον ο Υιός είναι η ζωή, διότι όπως λέει, «Εγώ είμαι η ζωή», λέγεται για εμάς ότι ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι. Διότι λέει: «Εκείνος που ανέστησε τον Ιησού Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει και τα θνητά μας σώματα δια του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Και ενώ εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι, λέγεται ότι ο ίδιος ο Χριστός ζει μέσα μας. Διότι λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και πάλι, όπως ακριβώς ο Υιός, τα έργα τα οποία ο ίδιος έκανε, έλεγε ότι τα εργάζεται ο Πατέρας: «Διότι ο Πατέρας», λέει, «που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα. Να με πιστεύετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· ειδάλλως, πιστέψτε με εξαιτίας αυτών των ίδιων των έργων». Έτσι και ο Παύλος, όσα εργαζόταν με τη δύναμη του Πνεύματος, έλεγε ότι είναι έργα του Χριστού: «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει τέτοια συστοιχία και ενότητα στην Αγία Τριάδα, ποιος θα μπορούσε να χωρίσει είτε τον Υιό από τον Πατέρα, είτε το Πνεύμα από τον Υιό ή από τον ίδιο τον Πατέρα; Ή ποιος είναι τόσο τολμηρός ώστε να πει ότι η Τριάδα είναι ανόμοια και ετεροφυής ως προς τον εαυτό της, ή ότι ο Υιός είναι αλλοτριούσιος από τον Πατέρα, ή ότι το Πνεύμα είναι ξένο προς τον Υιό;

Γνωρίζοντας αυτό ο μακάριος Παύλος, δεν διαιρεί την Τριάδα, όπως εσείς, αλλά διδάσκοντας την ενότητά της, έγραψε στους Κορινθίους για τα πνευματικά χαρίσματα, και ανακεφαλαιώνει τα πάντα σε έναν Θεό, τον Πατέρα, λέγοντας: «Υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα μέσα σε όλους». Διότι αυτά που το Πνεύμα κατανέμει στον καθένα, χορηγούνται από τον Πατέρα διά του Λόγου. Επειδή όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα, ανήκουν και στον Υιό· γι' αυτό και όσα δίδονται από τον Υιό εν Πνεύματι είναι χαρίσματα του Πατέρα. Και εφόσον το Πνεύμα είναι μέσα μας, και ο Λόγος που το χορηγεί είναι μέσα μας, και μέσα στον Λόγο βρίσκεται ο Πατέρας· και έτσι ισχύει το, «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε σε αυτόν», όπως ακριβώς έχει ειπωθεί. Διότι όπου υπάρχει το φως, εκεί υπάρχει και το απαύγασμα· και όπου υπάρχει το απαύγασμα, εκεί βρίσκεται και η ενέργειά του και η φωτοβόλος του χάρη. Διδάσκοντας και πάλι αυτό ο Παύλος, έγραφε ξανά στους Κορινθίους και στη δεύτερη Επιστολή λέγοντας: «Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και η αγάπη του Θεού, και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, να είναι με όλους σας». Διότι η χάρη και η δωρεά που παρέχεται, δίδεται εν Τριάδι από τον Πατέρα διά του Υιού εν Αγίω Πνεύματι.

Εφόσον δε ο Θεός είναι μέσα μας, είναι και ο Υιός μέσα μας, καθώς λέει ο ίδιος ο Υιός: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έπειτα, επειδή ο Υιός είναι η ζωή, διότι λέει «Εγώ είμαι η ζωή», λέγεται ότι εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι· διότι, λέει: «Αυτός που ανέστησε τον Χριστό Ιησού από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Και ενώ εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι, λέγεται ότι ο ίδιος ο Χριστός ζει μέσα μας. Διότι, λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και πάλι, όπως ο Υιός για τα έργα που έκανε, έλεγε ότι τα εργάζεται ο Πατέρας· διότι, λέει: «Ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα. Πιστεύετέ με, ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί και ο Πατέρας είναι εν εμοί· ειδάλλως, πιστεύετέ με εξαιτίας αυτών των ίδιων των έργων». Έτσι, τα όσα εργαζόταν με τη δύναμη του Πνεύματος ο Παύλος, έλεγε ότι είναι έργα του Χριστού· «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει τέτοια συστοιχία και ενότητα στην Αγία Τριάδα, ποιος θα μπορούσε να χωρίσει είτε τον Υιό από τον Πατέρα, είτε το Πνεύμα από τον Υιό, ή από τον ίδιο τον Πατέρα; Ή ποιος είναι τόσο τολμηρός, ώστε να πει ότι η Τριάδα είναι ανόμοια και ετεροφυής προς τον εαυτό της, ή ότι ο Υιός είναι αλλοτριούσιος από τον Πατέρα, ή ότι το Πνεύμα είναι ξένο προς τον Υιό;

Γνωρίζοντας αυτό ο μακάριος Παύλος, δεν διαιρεί την Τριάδα, όπως εσείς, αλλά διδάσκοντας την ενότητά της έγραψε στους Κορινθίους περί των πνευματικών, και ανακεφαλαιώνει τα πάντα σε έναν Θεό, τον Πατέρα, λέγοντας: «Υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά είναι το ίδιο Πνεύμα· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά είναι ο ίδιος Κύριος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά είναι ο ίδιος Θεός που ενεργεί τα πάντα σε όλους». Διότι αυτά που το Πνεύμα μοιράζει στον καθένα, αυτά χορηγούνται από τον Πατέρα μέσω του Λόγου. Επειδή όλα όσα ανήκουν στον Πατέρα, είναι και του Υιού· γι' αυτό και όσα δίνονται από τον Υιό εν Πνεύματι, είναι χαρίσματα του Πατέρα. Και εφόσον το Πνεύμα βρίσκεται μέσα μας, και ο Λόγος που το χορηγεί βρίσκεται μέσα μας, και μέσα στον Λόγο βρίσκεται ο Πατέρας· και έτσι επαληθεύεται το, «Θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του», όπως έχει ειπωθεί. Διότι όπου υπάρχει το φως, εκεί υπάρχει και το απαύγασμα· και όπου υπάρχει το απαύγασμα, εκεί υπάρχει και η ενέργειά του και η φωταυγής χάρη. Διδάσκοντας και πάλι αυτό, ο Παύλος έγραφε ξανά στους Κορινθίους στη δεύτερη Επιστολή του λέγοντας: «Η χάρις του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, και η αγάπη του Θεού, και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, να είναι μαζί με όλους σας». Διότι η χάρη και η δωρεά που προσφέρεται, δίδεται εν Τριάδι από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν Αγίω Πνεύματι.

Γι' αυτόν τον λόγο, δίνοντας υπόσχεση στους αγίους, έλεγε τα εξής: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του»· και πάλι: «Για να είναι, όπως εγώ και εσύ είμαστε ένα, έτσι και εκείνοι ένα μέσα μας». Και η χάρη που χορηγείται είναι μία, διδόμενη από τον Πατέρα εν τω Υιώ, όπως γράφει ο Παύλος σε κάθε επιστολή του: «Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό». Διότι πρέπει το φως να υπάρχει μαζί με τη λάμψη του, και το απαύγασμα να αντικρίζεται μαζί με το δικό του φως. Γι' αυτό οι Ιουδαίοι, οι οποίοι μαζί με αυτούς αρνούνται τον Υιό, δεν έχουν ούτε τον Πατέρα· διότι, αφού εγκατέλειψαν την πηγή της σοφίας, όπως τους είπε επικρίνοντάς τους ο Βαρούχ, απέβαλαν από τον εαυτό τους και τη σοφία που προέρχεται από αυτήν, δηλαδή τον Κύριό μας Ιησού Χριστό —διότι ο Χριστός, λέει ο Απόστολος, είναι Θεού δύναμη και Θεού σοφία— λέγοντας: «Δεν έχουμε βασιλιά παρά μόνο τον Καίσαρα».

Εφόσον λοιπόν και αυτή η αντίληψή τους αποδεικνύεται απρεπής και παράλογη, είναι ανάγκη να αναγάγουμε την ομοιότητα και την ενότητα στην ίδια την ουσία του Υιού. Διότι, εάν δεν το εκλάβει κανείς έτσι, ούτε θα φανεί ότι ο Υιός έχει κάτι περισσότερο από τα κτίσματα, όπως έχει ειπωθεί, ούτε θα είναι όμοιος με τον Πατέρα, αλλά θα είναι όμοιος με τα δόγματα του Πατέρα. Και θα διαφέρει από τον Πατέρα στο ότι ο μεν Πατέρας είναι Πατέρας, ενώ τα δόγματα και η διδασκαλία ανήκουν στον Πατέρα. Εάν, επομένως, ο Υιός είναι όμοιος με τον Πατέρα ως προς τα δόγματα και τη διδασκαλία, ο μεν Πατέρας, κατά τη γνώμη τους, θα είναι Πατέρας μόνο κατ' όνομα· ο δε Υιός δεν θα είναι απαράλλακτη εικόνα, αλλά μάλλον θα φανεί ότι δεν έχει απολύτως καμία ιδιότητα ή ομοιότητα με τον Πατέρα. Διότι, ποια ομοιότητα και ιδιότητα μπορεί να έχει εκείνος που είναι παραλλαγμένος σε σχέση με τον Πατέρα; Επειδή και ο Παύλος, μολονότι δίδασκε όμοια με τον Σωτήρα, δεν ήταν όμοιος με Αυτόν κατ' ουσίαν. Εκείνοι, λοιπόν, έχοντας τέτοια φρονήματα, ψεύδονται. Ο Υιός όμως και ο Πατέρας είναι ένα κατ' αυτόν τον τρόπο, όπως έχει ειπωθεί. Και έτσι ο Υιός είναι όμοιος και προέρχεται από τον ίδιο τον Πατέρα, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να δει και να νοήσει τη σχέση ενός υιού προς τον πατέρα του, και όπως μπορεί να δει το απαύγασμα ως προς τον ήλιο. Διότι, επειδή ακριβώς ο Υιός είναι έτσι, όταν εργάζεται ο Υιός, ο Πατέρας είναι Εκείνος που εργάζεται, και όταν έρχεται ο Υιός προς τους αγίους, ο Πατέρας είναι Εκείνος που έρχεται εν τω Υιώ, όπως υποσχέθηκε ο Ίδιος λέγοντας: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κάνουμε κατοικία κοντά του».

Επειδή λοιπόν και η τέτοιου είδους άποψη εκείνων φαίνεται απρεπής και παράλογη, είναι ανάγκη να αναγάγουμε την ομοίωση και την ενότητα στην ίδια την ουσία του Υιού. Διότι, εάν δεν το εκλάβει κανείς έτσι, ούτε θα φανεί ότι υπερέχει σε κάτι από τα κτιστά, όπως έχει ειπωθεί, ούτε θα είναι όμοιος με τον Πατέρα, αλλά θα είναι όμοιος με τα δόγματα του Πατέρα. Και διαφέρει από τον Πατέρα, διότι ο μεν Πατέρας είναι Πατέρας, ενώ τα δόγματα και η διδασκαλία είναι του Πατέρα. Εάν λοιπόν ο Υιός είναι όμοιος με τον Πατέρα κατά τα δόγματα και τη διδασκαλία, ο μεν Πατέρας, σύμφωνα με αυτούς, θα είναι Πατέρας μόνο κατ' όνομα, ο δε Υιός δεν θα είναι «απαράλλακτος εικόνα», μάλλον δε δεν θα φανεί ότι έχει απολύτως καμία ιδιότητα ή ομοίωση με τον Πατέρα. Διότι ποια ομοίωση και ιδιότητα μπορεί να υπάρχει σε αυτόν που είναι διαφοροποιημένος από τον Πατέρα; Άλλωστε και ο Παύλος, αν και δίδασκε όμοια με τον Σωτήρα, δεν ήταν όμοιος με Αυτόν κατ' ουσίαν. Εκείνοι λοιπόν, φρονώντας τέτοια πράγματα, ψεύδονται, ο δε Υιός και ο Πατέρας είναι ένα κατ' αυτόν τον τρόπο, όπως ακριβώς έχει ειπωθεί· και κατ' αυτόν τον τρόπο ο Υιός είναι όμοιος και προέρχεται από τον ίδιο τον Πατέρα, όπως ακριβώς μπορεί κανείς να δει και να νοήσει έναν υιό σε σχέση με τον πατέρα και όπως μπορεί να δει το απαύγασμα σε σχέση με τον ήλιο. Διότι, ακριβώς επειδή ο Υιός είναι κατ' αυτόν τον τρόπο, όταν εργάζεται ο Υιός, ο Πατέρας είναι εκείνος που εργάζεται, και όταν ο Υιός έρχεται προς τους αγίους, ο Πατέρας είναι εκείνος που έρχεται εν τω Υιώ, όπως ο Ίδιος υποσχέθηκε λέγοντας: «Θα έλθουμε Εγώ και ο Πατέρας και θα κατοικήσουμε μαζί του».

Γι’ αυτό και όταν έδινε υπόσχεση στους αγίους, έλεγε τα εξής: «Θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας και θα κατοικήσουμε μαζί του» και πάλι: «για να είναι και εκείνοι ένα σε εμάς, όπως ακριβώς εγώ και εσύ είμαστε ένα». Και η χάρη που δίνεται είναι μία, χορηγούμενη από τον Πατέρα εν τω Υιώ, όπως γράφει ο Παύλος σε κάθε επιστολή του: «Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό, τον Πατέρα μας, και τον Κύριο Ιησού Χριστό». Διότι πρέπει το φως να είναι μαζί με τη λάμψη του, και το απαύγασμα να θεωρείται αχώριστο από το δικό του φως. Επομένως, οι Ιουδαίοι, μαζί με αυτούς, «εφόσον αρνούνται τον Υιό, δεν έχουν ούτε τον Πατέρα»· και «επειδή εγκατέλειψαν την πηγή της σοφίας», όπως τους επέπληξε ο Βαρούχ, απέρριψαν από τον εαυτό τους και τη σοφία που προέρχεται από αυτήν, δηλαδή τον Κύριό μας Ιησού Χριστό (διότι «ο Χριστός», λέει ο απόστολος, «είναι δύναμη Θεού και σοφία Θεού»), όταν έλεγαν: «Δεν έχουμε βασιλιά εκτός από τον Καίσαρα». Οι μεν Ιουδαίοι, λοιπόν, υφίστανται τις συνέπειες της τιμωρίας για την άρνησή τους, διότι μαζί με την πόλη έχασαν και τον ορθό λογισμό. Αυτοί όμως κινδυνεύουν πλέον και ως προς το ίδιο το πλήρωμα του μυστηρίου· εννοώ, δηλαδή, το βάπτισμα.

«Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη, και θα αποκτήσετε πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς.» Όταν δε οι άγιοι μαθητές του εκπλήρωσαν και αυτήν την εντολή, τους είπε: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω.» Διότι, «Εκείνος που με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου· και εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Υποδεικνύοντάς μας δε να υπομένουμε γενναία τους πειρασμούς και τους αγώνες, είπε: Μέσα στον κόσμο θα έχετε θλίψη. Αλλά «έχετε θάρρος· εγώ έχω νικήσει τον κόσμο. Εσείς δε, είστε εκείνοι που εξαιτίας μου παραμείνατε σταθεροί στους πειρασμούς μου, και εγώ σας παραχωρώ βασιλεία, όπως την παραχώρησε σε εμένα ο Πατέρας μου, ώστε να τρώτε και να πίνετε στο τραπέζι μου.» Αυτά όμως δεν τα λέει σε όλους, αλλά σε εκείνους που υπομένουν τους πειρασμούς και τις θλίψεις με μακροθυμία. Πηγαίνοντας προς το άγιο πάθος του σταυρού ο Κύριος, είπε τα εξής: Όποιος θέλει να τρώει και να πίνει στο τραπέζι μου, ας συμπορευθεί μαζί μου προς τον σταυρό· δηλαδή, ας νεκρωθεί και αυτός ως προς τον κόσμο, όπως εγώ, μέσω της εφαρμογής των εντολών μου. Ακούγοντας δε αυτά ο απόστολος Παύλος, και έχοντας αποκόψει από τον εαυτό του όλα τα σαρκικά φρονήματα, τολμούσε να λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Διότι, εφόσον πορευόμαστε σαρκικά, είμαστε νεκροί μέσα στις αμαρτίες.

Ότι ο Υιός προτάσσεται του Πατρός. Λέγει ο Σωτήρας: «Εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε, και θα κάνουμε την κατοικία μας σε αυτόν.» Άλλο: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.» Και πάλι ο Απόστολος: «Η χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, και η αγάπη του Θεού, και η κοινωνία του Αγίου Πνεύματος, να είναι μαζί με όλους σας.»

Ερώτηση ΣΚΕ΄. Αφού ο Κύριος είπε: «Όπου είναι δύο ή τρεις συναγμένοι στο δικό μου όνομα, εκεί είμαι ανάμεσά τους», πώς θα μπορέσουμε να αξιωθούμε κάτι τέτοιο; Απόκριση. Όσοι συνάγονται στο όνομα κάποιου, οφείλουν οπωσδήποτε να γνωρίζουν τον σκοπό εκείνου που τους συγκέντρωσε και, σύμφωνα με αυτόν, να καταρτίζουν τους εαυτούς τους, ώστε να βρουν τη χάρη της ευαρέστησης και να μην υποπέσουν σε κατάκριση εξαιτίας κακίας ή αμέλειας. Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που προσκαλούνται από κάποιον, εάν ο σκοπός αυτού που τους κάλεσε είναι ο θερισμός, προετοιμάζουν τους εαυτούς τους για αυτό· εάν πάλι ο σκοπός είναι το χτίσιμο, ετοιμάζονται για την οικοδομή· έτσι και εμείς, που κληθήκαμε από τον Κύριο, οφείλουμε να θυμόμαστε τα λόγια του Αποστόλου: «Σας παρακαλώ, λοιπόν, εγώ, ο δέσμιος για χάρη του Κυρίου, να περπατήσετε άξια της κλήσεως με την οποία κληθήκατε, με κάθε ταπεινοφροσύνη και πραότητα, με μακροθυμία, ανεχόμενοι ο ένας τον άλλον με αγάπη, φροντίζοντας με ζήλο να διατηρείτε την ενότητα του πνεύματος με τον σύνδεσμο της ειρήνης. Ένα σώμα και ένα πνεύμα, όπως ακριβώς προσκληθήκατε με μία ελπίδα της κλήσεώς σας». Πιο ξεκάθαρα, όμως, μας τα παρουσιάζει όλα ο Κύριος μέσω της υποσχέσεως που δίνει προς τον καθένα άτομο ξεχωριστά, λέγοντας: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε την κατοικία μας μαζί του».

Άραγε γνωρίζεις ποιος είναι αυτός που πρόκειται να υποδεχθείς; Εκείνος που μας υποσχέθηκε: «Εγώ και ο Πατήρ θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Γιατί, λοιπόν, προτρέχεις με τη μέθη και αποκλείεις την είσοδο στον Δεσπότη; Γιατί προτρέπεις τον εχθρό να καταλάβει εκ των προτέρων τα οχυρά σου; Η μέθη δεν υποδέχεται τον Κύριο· η μέθη αποδιώκει το Άγιο Πνεύμα. Διότι ο μεν καπνός αποδιώκει τις μέλισσες, η δε κραιπάλη αποδιώκει τα πνευματικά χαρίσματα. Η νηστεία είναι η ευπρέπεια της πόλεως, η ευστάθεια της αγοράς, η ειρήνη των οίκων, η σωτηρία των υπαρχόντων. Θέλεις να δεις τη σεμνότητά της;

Κεφάλαιο 6. Ιωάννης. Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει· και θα έλθουμε σε αυτόν, και θα κάνουμε την κατοικία μας μαζί του. Β΄ Προς Κορινθίους. Διότι εσείς είστε ναός του ζωντανού Θεού. Διότι λέει η Γραφή, ότι θα κατοικήσω μέσα τους, και θα περπατήσω ανάμεσά τους, και θα είμαι Θεός τους.

«Διότι αυτούς που προγνώρισε, αυτούς και προόρισε να γίνουν σύμμορφοι με την εικόνα του Υιού του, ώστε αυτός να είναι ο πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς.» Διότι τότε, αφού έχει ενδυθεί τον Υιό του Θεού, αξιώνεται τον τέλειο βαθμό και βαπτίζεται στο όνομα του Πατέρα αυτού, του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Ιωάννη, ο οποίος δίνει την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, του Θεού που λέει: «Εξέλθετε από ανάμεσά τους και αποχωριστείτε, και μην αγγίζετε ακάθαρτο πράγμα· και εγώ θα σας δεχθώ, και εσείς θα είστε για μένα υιοί και θυγατέρες, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτορας», με τη χάρη του ίδιου του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, του μονογενούς Υιού του ζωντανού Θεού, «στον οποίο ούτε η περιτομή έχει κάποια ισχύ ούτε η ακροβυστία, αλλά η πίστη που ενεργείται μέσω της αγάπης», όπως είναι γραμμένο. Μέσω αυτής κατορθώνεται με επιτυχία από εμάς εκείνο που τέθηκε άρρηκτα συνδεδεμένο με το παράγγελμα του βαπτίσματος από τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος είπε: «Διδάσκοντες αυτούς να τηρούν όλα όσα σας παρήγγειλα»· την τήρηση των οποίων ο ίδιος ο Κύριος όρισε ως απόδειξη της αγάπης προς αυτόν, λέγοντας: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου»· και πάλι: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά»· και πάλι: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει». Και με τρόπο πιο έντονο και παρακλητικό λέει: «Μείνετε στη δική μου αγάπη.»

Διότι είμαι πεπεισμένος ότι ούτε θάνατος, ούτε ζωή, ούτε άγγελοι, ούτε αρχές, ούτε εξουσίες, ούτε δυνάμεις, ούτε παρόντα, ούτε μέλλοντα, ούτε ύψωμα, ούτε βάθος, ούτε καμία άλλη κτίση θα μπορέσει να μας χωρίσει από την αγάπη του Θεού, η οποία είναι εν Χριστώ Ιησού»· της αγάπης εν Χριστώ η οποία προϋποθέτει κατ' ανάγκην και απαρέγκλιτα την τήρηση των εντολών, καθώς ο ίδιος ο Κύριος είπε: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου· ενώ εκείνος που δεν τηρεί τους λόγους μου, αυτός δεν με αγαπά»· και, «Εσείς είστε φίλοι μου, εάν πράττετε όσα εγώ σας προστάζω». Νέα δε και δική του εντολή είναι το να αγαπάμε ο ένας τον άλλον, την οποία εκπληρώνοντας ο Απόστολος λέει: «Τρέφοντας τέτοιον πόθο για εσάς, ευδοκούμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Χριστού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές, διότι μας έχετε γίνει αγαπητοί». Αποβλέποντας, λοιπόν, στον Χριστό, ας εντείνουμε την προθυμία μας με την ένδοξη μίμησή του· και παρατηρώντας προσεκτικά τους αγίους, ας διδασκόμαστε το εφικτό, ώστε, γινόμενοι μέσω αυτών πιο πρόθυμοι και φυλάσσοντας άσπιλη και άμωμη μέχρι θανάτου κάθε εντολή του Κυρίου, να εισέλθουμε στην αιώνια ζωή και να κληρονομήσουμε τη βασιλεία των ουρανών, όπως υποσχέθηκε ο αψευδής Κύριος και Θεός μας Ιησούς Χριστός, ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού.

Επομένως, κτίσμα υπάρχει μέσα μας, και όχι πλέον Θεός, και η κτίση πλουτίζει σε αγιασμό μέσω του κτιστού Πνεύματος, χωρίς να έχει τίποτα από τον Θεό και Πατέρα. Αν όμως, εγκαταλείποντας αυτό, στραφούν προς το καλύτερο και πουν ότι ο Υιός είναι Θεός, ας μας εξηγήσουν εκείνο: άραγε θα υπάρχει μέσα μας μια δυάδα θεών, εφόσον κατοικήσουν μέσα μας ο Πατέρας και ο Υιός, ή τουλάχιστον θα υπάρχει ένας και μόνος; Διότι είπε ο Χριστός: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε σε αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του». Β. Δύο θεούς, νομίζω, ούτε και οι ίδιοι εκείνοι θα επέλεγαν να παραδεχτούν· μάλλον θα στραφούν ίσως προς το ορθό και άμεμπτο, αναγνωρίζοντας ότι υπάρχει ένας Θεός μέσα μας, ο αληθινός και κατά φύση, και ίσως θα προσθέσουν ότι αυτός είναι μόνο ο Πατέρας. Α. Επομένως, είναι ανάγκη, έστω και ακούσια πλέον, να τολμήσουν να πουν εκείνο, ότι δηλαδή, εάν ο Πατέρας είναι ο ένας και μόνος Θεός μέσα μας, ο Υιός θα εισέλθει μαζί του όχι πλέον ωφέλιμα, αλλά μάλλον πλέον και περιττά, εφόσον δεν έχει την ιδιότητα του αληθινού Θεού, και η δική του πλήρωση μέσα μας θα είναι ίσως σαν ένας μάταιος όχλος. Και με άλλον τρόπο, τα της εύκαιρης συνεισέλευσης δεν θα είχαν πραγματοποιηθεί με την αρμόζουσα τάξη.

Και λοιπόν ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός για κάθε, νομίζω, πιστό και αγαθό άνθρωπο λέει, «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του»· και, «Από αυτό γνωρίζουμε ότι είναι μέσα μας, από το Πνεύμα που μας έδωσε.» Διότι κάποιος θα μπορούσε να πλουτίσει έχοντας ένοικο και εγκατεστημένο μέσα του τον εκ φύσεως και αληθινά Θεό, λαμβάνοντας το Πνεύμα Του που δεν είναι κάτι ξένο και διαχωρισμένο ουσιαστικά από Αυτόν, αλλά αυτό που προέρχεται από Αυτόν και βρίσκεται μέσα σε Αυτόν και είναι δικό Του, και το οποίο φέρει την ίδια κυριότητα με Αυτόν, και έτσι ονομάζεται, και παραλαμβάνεται στη θέση του Υιού λόγω της φυσικής τους ταυτότητας. «Διότι ένας Θεός είναι ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα· και ένας Κύριος ο Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα.» Και εφόσον ένας είναι ο Κύριος, σύμφωνα με τις Γραφές, «ο Κύριος είναι το Πνεύμα.» Ή δεν είναι αλήθεια αυτό που λέω; Β. Ναι. Διότι έτσι έχει γραφεί. Α. Και για τον μακάριο Σαμψών, όταν κάποτε είχε ακούρευτη την κόμη του, λέγεται ότι το Πνεύμα ήταν παρόν και αγωνιζόταν μαζί του. Επειδή όμως παραδόθηκε στις ηδονές για μια γυναίκα και ξύρισε με σίδερο το κεφάλι του, απομακρύνθηκε, λέει η Γραφή, ο Κύριος από αυτόν. Και όταν επρόκειτο να αναληφθεί στους ουρανούς, ο Χριστός διαβεβαίωσε αυτούς που πίστευαν σε αυτόν: «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς· έρχομαι σε εσάς.» Και επίσης: «Ιδού, εγώ είμαι μαζί σας όλες τις ημέρες, μέχρι τη συντέλεια του αιώνος.»

Επειδή και αυτός που φονεύει και αυτός που ατιμάζει και αυτός που λοιδορεί, αν και διαπράττει την αμαρτία με το σώμα του, εντούτοις την πράττει εις βάρος άλλων, με αυτόν τον τρόπο λέγεται: «Κάθε αμάρτημα είναι εκτός του σώματος, ενώ αυτός που πορνεύει αδικεί το ίδιο του το σώμα». Τα σώματά μας μέσω της αγνείας παραμένουν μέλη του Χριστού, και μετέχουν στη ζωή και τη δόξα που προέρχεται από Αυτόν. Εάν όμως το σώμα μολυνθεί, στερείται αυτής της δόξης. «Δεν γνωρίζετε ότι το σώμα σας είναι ναός του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται μέσα σας;» Διότι κατοίκησε μέσα μας το «Πνεύμα της υιοθεσίας», δηλαδή το Άγιο, «μέσω του οποίου κράζουμε, Αββά ο Πατήρ». Αγοραστήκαμε δε με τίμημα, καθώς ο Σωτήρας όλων μας Χριστός προσέφερε την ίδια του τη ζωή για εμάς. Είμαστε, λοιπόν, ναοί του ζώντος Θεού, διότι ο Χριστός κατοικεί μέσα μας μέσω του Αγίου Πνεύματος, έχοντας στη δική του φύση και τον Πατέρα και Θεό από τον οποίο προήλθε ουσιωδώς. Διότι ο ίδιος είπε: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε προς αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του».

Διότι, αν είναι κτίσμα και δημιούργημα, για ποιον λόγο μας καταστρέφει ο Θεός, ως καταστροφείς του ναού του Θεού, όταν μολύνουμε το σώμα στο οποίο κατοικεί το Πνεύμα, το οποίο κατέχει ολόκληρη τη φυσική ιδιότητα του Θεού και Πατρός, και ομοίως του Μονογενούς; Επειδή πώς θα αληθεύει ο Σωτήρας όταν λέει: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και προς αυτόν θα έρθουμε και κατοικία κοντά του θα κάνουμε», και σε αυτόν θα καταλύσουμε; Εντούτοις, το Πνεύμα είναι αυτό που κατοικεί μέσα μας, και μέσω αυτού πιστεύουμε ότι έχουμε ταυτόχρονα τον Πατέρα και τον Υιό, όπως ακριβώς είπε και ο ίδιος ο Ιωάννης πάλι κάπου στις επιστολές του: «Από αυτό γνωρίζουμε ότι μένουμε σε αυτόν και αυτός σε εμάς, επειδή μας έδωσε από το Πνεύμα του». Και πώς γενικά θα ονομαστεί Πνεύμα Θεού, αν δεν προέρχεται από αυτόν και δεν υπάρχει μέσα σε αυτόν κατά φύση, και για τον λόγο αυτόν είναι Θεός; Διότι, αν, όντας δημιούργημα όπως εκείνοι ισχυρίζονται, είναι Πνεύμα του Θεού, τίποτα δεν εμποδίζει να ονομάζονται πνεύματα του Θεού και τα υπόλοιπα δημιουργήματα. Διότι το πράγμα θα επεκταθεί δυνητικά και σε αυτά, εφόσον γενικά είναι δυνατόν μια δημιουργημένη ουσία να υπάρχει ως Πνεύμα του Θεού.

Διότι, παρατήρησε πώς επιθυμεί να διαλάμπει η δόξα του Σωτήρος δίκην ηλίου σε όσους βρίσκονται σε όλη τη γη, αν και, εάν μεριμνούσε μόνο για τον εαυτό του, θα του ήταν δυνατόν, έχοντας την υπόσχεση της γνώσης, να επαναπαύεται μόνο στα δικά του αγαθά. Αλλά δεν του αρκούσε για να νιώσει χαρά το αγαθό που θα του δινόταν αποκλειστικά· επειδή όμως ήταν ταυτόχρονα φιλόθεος και φιλάδελφος, επιθυμεί να εξαπλωθεί η δόξα του Σωτήρος, και να προσφέρεται η χάρη κοινή στους αδελφούς. Διότι, το να καλείται κανείς στην ακριβή γνώση του Θεού, τι θα μπορούσε να έχει ισάξιό του; <Αποκρίθηκε ο Ιησούς και του είπε: Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του.> Επειδή είδε ότι ο μαθητής δεν το κατανόησε πλήρως, επανέρχεται πάλι σε όσα ειπώθηκαν στην αρχή, και διδάσκει σαφώς ότι δεν θα φανερώσει τον εαυτό Του στους γνήσιους μαθητές μόνο κατά την επίγνωση που νοείται ως θεωρητική γνώση, αλλά ο τρόπος της ελλάμψεως θα είναι εξαιρετικός για αυτούς και όχι συνηθισμένος στους άλλους.

Έπειτα, λέγει με ποιον τρόπο θα τους φωτίσει, και πώς θα εγκατοικήσει μέσα τους: «Διότι θα τον αγαπήσει ο Πατέρας μου», λέει. Διότι εκείνος που τίμησε, μέσω της υπακοής του στον Υιό, τον γεννήτορα από τον οποίο προέρχεται, θα έχει ως καρπό της πράξης του την αγάπη. Έπειτα καθιστά σαφές τι θα ανατείλει από αυτό και ποιο θα είναι το κέρδος του: «Θα έρθουμε», λέει, «σε αυτόν εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Διότι, όταν κατοικήσει μέσα μας ο Σωτήρας μας Χριστός δια του Αγίου Πνεύματος, θα είναι μαζί βεβαίως και οπωσδήποτε και αυτός που τον γέννησε· διότι το Πνεύμα του Χριστού είναι Πνεύμα και του ίδιου του Πατέρα. Και γι' αυτό ο θεσπέσιος Παύλος άλλοτε λέει ότι το Πνεύμα είναι ίδιον του Πατέρα και άλλοτε του Υιού, όχι αντιφάσκοντας στα ίδια του τα λόγια, αλλά μάλλον λέγοντας την αλήθεια και στις δύο περιπτώσεις· διότι έτσι έχουν τα πράγματα εκ φύσεως. Λέει, λοιπόν, προς κάποιους, ότι «εκείνος που ανέστησε τον Ιησού Χριστό από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα, δια του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας», έπειτα πάλι: «Και επειδή είστε υιοί, απέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές σας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατέρας». Βλέπεις πώς το ίδιο Πνεύμα είναι και του Πατέρα και του Υιού; Επομένως, όταν κατοικεί ο Μονογενής στις καρδιές μας, δεν απουσιάζει ο Πατέρας· διότι ο Υιός έχει μέσα του τον γεννήτορα, όντας μιας ουσίας με αυτόν, και είναι και ο ίδιος φυσικώς μέσα στον Πατέρα.

Αυτά λοιπόν λέγονται προς αυτούς. Προς τους Ανομοίους όμως, που έχουν αποφασίσει να πολεμούν τον Υιό, οι οποίοι πάσχουν από μανία αδελφή και συγγενική με όσα μόλις προαναφέραμε, θα πω κάτι από τα αναγκαία. «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε κατοικία κοντά του». Τι λοιπόν, ω γενναίοι, λέτε, εάν κάποιος θέλει να ρωτήσει και αξιώνει να μάθει από εσάς, άραγε θα έχουμε δύο θεούς να κατοικούν μέσα μας, τον Πατέρα και τον Υιό; Ή ένας Θεός νοείται και είναι αληθινά μέσα μας; Διότι, εάν ο Υιός είναι εντελώς διαφορετικός κατά τη φύση και νοείται σε κάποια δική του ιδιάζουσα φύση, πώς δεν είναι ανάγκη να πιστέψουμε ότι δημιουργείται δυάδα θεών μέσα μας, όταν τηρούμε τις εντολές; Εάν όμως ονομαζόμαστε ναοί, ενός προφανώς και όχι δύο θεών, όταν κατοικούν μέσα μας ο Πατέρας και ο Υιός, ποιος λογικός ειρμός συγκεντρώνει τους δύο σε ενότητα, εφόσον η κατ' ουσίαν ταυτότητα δεν έχει θέση, σύμφωνα τουλάχιστον με τη δική σας φρενοβλάβεια; Ή λοιπόν είναι ανάγκη να λέτε ότι ο Χριστός μας είπε ψέματα, και ότι κατοικεί μέσα μας μόνος ο Πατέρας διά του Πνεύματος· ή ότι κατοικεί αυτός, αλλά απουσιάζει ο Πατέρας. Αλλά αυτό είναι άτοπο· ένας Θεός υπάρχει μέσα μας, όταν λάβουμε και τους δύο. Επομένως, ο Μονογενής δεν αποδεικνύεται ετερούσιος προς τον δικό του Πατέρα, αλλά προέρχεται από αυτόν και βρίσκεται μέσα σε αυτόν, όπως ακριβώς το απαύγασμα που προέρχεται από το φως βρίσκεται μέσα στο φως.

Διότι, όπως φαίνεται, ο Λόγος δεν έγινε πλέον σάρκα σύμφωνα με τις Γραφές, αλλά μάλλον συμπολίτης των ανθρώπων, και θα ήταν φυσικό επόμενο να ονομάζεται μάλλον «ανθρωπαίος», όχι άνθρωπος, όπως ακριβώς βέβαια και εκείνος που κατοίκησε στη Ναζαρέτ ονομάστηκε Ναζωραίος, και όχι Ναζαρέτ. Και δεν εμποδίζει απολύτως τίποτα, νομίζω, εφόσον βέβαια θεωρούν ότι είναι σωστό αυτό που οι ίδιοι έχουν εφεύρει χωρίς σύνεση, να ονομάζεται άνθρωπος μαζί με τον Υιό και ο Πατέρας και επιπλέον το Άγιο Πνεύμα. Διότι το πλήρωμα της αγίας και ομοουσίου Τριάδος κατοικεί μέσα μας διά του Πνεύματος. Και εξάλλου ο Παύλος λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού, και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;» Αλλά βεβαίως και ο ίδιος ο Χριστός: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και προς αυτόν θα έλθουμε, και θα κατοικήσουμε μαζί του.» Αλλά σε καμία περίπτωση δεν ονομάστηκε άνθρωπος ο Πατέρας, ούτε βέβαια το Άγιο Πνεύμα επειδή κατοικούν μέσα μας. Αυτοί όμως γελοιοποιούν το μυστήριο της ενανθρωπήσεως, διαστρέφοντας προς το παράλογο τα τόσο ορθά και αξιοσέβαστα δόγματα της Εκκλησίας. Όμως ας προχωρήσει και πάλι ομαλά ο λόγος μας, αφήνοντας κατά μέρος τα δικά τους εμέσματα. Διότι εάν, επειδή ο Λόγος ήταν μέσα του, έγινε εκτελεστής θαυμαστών σημείων, τότε ίσως τον θεωρούν ως έναν από τους αγίους προφήτες· διότι ενήργησε τα θεϊκά σημεία και διά χειρός των αγίων.

Και όχι όπως εκείνα είναι μεταξύ τους ασύμβατα και αδύνατον να συνυπάρξουν, έτσι συμβαίνει με τον Υιό και τον Πατέρα. «Διότι, λέει ο Χριστός, θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Αλλά ούτε θα είναι έμμεση η σχέση του Πατέρα προς τον Υιό, όπως τυχόν συμβαίνει με τη δικαιοσύνη. Διότι ο Πατέρας δεν θα είναι λιγότερο Πατέρας, ούτε ο Υιός θα είναι λιγότερο Υιός, ώστε να δημιουργηθεί κάποιος ενδιάμεσος τόπος που να επιτρέπει την υποβάθμιση της ουσίας, όπως ακριβώς ελέχθη για τη δικαιοσύνη και την αδικία. Εφόσον, λοιπόν, κανένα διάστημα δεν χωρίζει τον Υιό από την ομοιότητα προς τον Θεό Πατέρα, είναι περιττό να λέγεται ότι ο Υιός μοιάζει περισσότερο με τη βούληση, και όχι με τον ίδιο τον Πατέρα που τον εξέλαμψε.

ΑΛΛΟ, με διηγηματικό τρόπο. Έτσι ένα είναι ο Πατέρας και ο Υιός, και με αυτόν τον τρόπο είναι όμοιος με αυτόν, όπως ακριβώς θα μπορούσε να νοηθεί σε εμάς ο γιος σε σχέση με τον δικό του πατέρα όσον αφορά στον λόγο της ουσίας, και όπως θα έβλεπε κανείς το απαύγασμα που προέρχεται από τον ήλιο σε σχέση με αυτόν. Διότι γι' αυτόν τον λόγο και επειδή έτσι έχει η σχέση του Υιού προς τον Πατέρα του, όταν εργάζεται ο Υιός, εργάζεται και ο Πατέρας, και πάλι, όταν αυτός έρχεται προς τους αγίους, ο Πατέρας είναι εκείνος που έρχεται, όπως είπε ο ίδιος: «Θα έλθουμε, εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Διότι τα πάντα, όπως ήδη έχει προειπωθεί, γίνονται από τον Πατέρα μέσω του Υιού· και αν, λοιπόν, κάποτε έχει δοθεί χάρη σε κάποιους αγίους, αυτήν φαίνεται ότι την έχει χορηγήσει ο Πατέρας μέσω του Υιού. Και μάρτυρας είναι ο Παύλος, γράφοντας προς κάποιους: «Χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα και τον Κύριο Ιησού Χριστό». Πάλι ο ίδιος στέλνοντας επιστολή σε άλλους λέει: «Ο ίδιος δε ο Πατέρας και Θεός μας, και ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ας κατευθύνει τον δρόμο μας προς εσάς». Αλλά αν δεν υπήρχε ενότητα του Πατέρα με τον Υιό, θα έλεγε «ας κατευθύνουν τον δρόμο μας», για να υποδηλώσει τους δύο. Τώρα όμως δεν κάνει αυτό· αλλά τηρώντας σαφώς την ενότητα του Πατέρα και του Υιού, έθεσε το ρήμα «κατευθύνει» στον ενικό· όχι με την έννοια ότι χορηγεί χωριστά ο Πατέρας και χωριστά ο Υιός, αλλά ότι από τον Πατέρα μέσω του Υιού εν Αγίω Πνεύματι στέλνονται από τη μία θεότητα τα χαρίσματα στους αγίους.

ΑΛΛΟ. Λέει κάπου ο Χριστός για εκείνους που είναι άξιοι να συμμετάσχουν και στη θεότητα: «Εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Αλλά είναι φανερό ότι κατοικεί στους αγίους μέσω του Πνεύματος. Εφόσον, λοιπόν, την παρουσία του Πατέρα, όπως ομοίως και του Υιού, την αναπληρώνει το Άγιο Πνεύμα, πώς δεν θα είναι φανερό ότι δεν διαχωρίζεται από τη θεία ουσία, αλλά, εκπεμπόμενο φυσικώς από αυτήν, κατέχει όλη την ενέργεια του Πατέρα και του Υιού; Και ότι το Πνεύμα είναι αυτό που αποστέλλεται στους αγίους από τον Πατέρα μέσω του Υιού, το μαρτυρεί ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Όταν όμως έρθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αλήθειας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα». Και πάλι: «Ο δε Παράκλητος, το Άγιο Πνεύμα, το οποίο θα στείλει ο Πατέρας στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα».

«Διότι όποιος ντραπεί για εμένα και τους λόγους μου σε αυτήν τη γενεά, θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κάνουμε κατοικία κοντά του, και μέσα του θα καταλύσουμε», έλεγε ο Σωτήρας. Και η ανταπόδοση της καλοσύνης δεν περιορίζεται σε αυτά, αλλά, αφού έχουμε ήδη γίνει δεκτοί σε οικειότητα με τον Θεό, θα γνωρίσουμε τα όσα βρίσκονται σε Αυτόν, προφανώς μέσω της αποκάλυψης που προέρχεται από Αυτόν· όπως ακριβώς και ο θεσπέσιος Αβραάμ πληροφορούνταν τα σχετικά με την καταστροφή των Σοδόμων. Διότι ο Θεός του τα ανακοίνωνε όπως σε φίλο. Παρατήρησε, λοιπόν, ότι η απομάκρυνση από τους μολυσμούς μάς αποφέρει ως ανταπόδοση αναρίθμητα αγαθά.

Επομένως, δεν έχει ανάγκη από τα αγαθά αυτού του κόσμου. Εφόσον δε δεν τα έχει ανάγκη, δύναται να παραμείνει άφθαρτη· διότι δέχεται τις τροφές για τη συντήρηση του σώματος. Όταν, λοιπόν, δεν υποταχθεί στο σώμα, αλλά το υποτάξει, δεχόμενη τον άφθαρτο σπόρο του Θεού, τότε κάνει και το σώμα, ωσάν από φως, να μετάσχει στην αφθαρσία, και γίνεται ξηρό προς αύξηση της λεπτότητας. Διότι, όπως ακριβώς οι προσθήκες των σωματικών στοιχείων προξενούν αύξηση στο πάχος, έτσι και η ελάττωση του πάχους γίνεται αύξηση της λεπτότητας. Αυτή η αύξηση της λεπτότητας, αφού λεπτυνθεί στο έπακρο, πνευματοποιεί τη σάρκα, και έτσι ενώνεται με το θείο Πνεύμα, καρποφορώντας την αφθαρσία και τελειούμενη για την υποδοχή του Θεού. Λέγει άλλωστε και το Ευαγγέλιο για τους τελείους ότι: εγώ, λέγει ο Χριστός, και ο Πατήρ θα έλθουμε και θα κάνουμε κατοικία σε αυτόν.

Τι λοιπόν; Οι δίκαιοι τον βλέπουν, όταν πράττουν το καλό; Το Ευαγγέλιο θα σε διδάξει, λέγοντας: σε εκείνον που αποδέχεται τους λόγους μου, θα φανερώσω τον εαυτό μου, και θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας μου, και θα κατοικήσουμε μαζί του. Πώς θα γίνουν αυτά; Λέει στους μαθητές του: εκείνος που δέχεται εσάς, δέχεται εμένα, και εκείνος που δέχεται εμένα, δέχεται αυτόν που με απέστειλε. Όταν λοιπόν φιλοξενείς ξένους για τον Χριστό, βλέπεις τον Χριστό, όταν αναπαύεις ασθενείς για εκείνον, βλέπεις εκείνον, όταν κάνεις το οτιδήποτε για εκείνον, βρίσκεται μπροστά στα μάτια σου, και θεωρείς τον Θεό. Ο Θεός, λέει, είναι αγάπη. Εάν έχεις την αγάπη, βλέπεις αυτόν που έχεις μέσα σου.

Αν και ο ίδιος λέει: «πάλι αναχωρώ, και δεν σας αφήνω ορφανούς, αλλά έρχομαι προς εσάς», και πάλι σε άλλο σημείο λέει: «αλήθεια σας λέω, όλοι σας θα σκανδαλιστείτε εξαιτίας μου αυτήν τη νύχτα και θα με εγκαταλείψετε όλοι μόνο, αλλά δεν είμαι μόνος, διότι είναι μαζί μου ο Πατέρας που με γέννησε», και πάλι: «αναχωρώ, και θα σας αποστείλω το Άγιο Πνεύμα, τον Παράκλητο, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα και λαμβάνει από τα δικά μου», και πάλι σε άλλο σημείο: «εγώ κρούω τη θύρα, και εάν κάποιος μου ανοίξει, θα εισέλθουμε σε αυτόν, εγώ και ο Πατέρας μου, και θα κατοικήσουμε μαζί του», υποδηλώνοντας έτσι ότι ο ίδιος δεν εγκαταλείπεται από τον Πατέρα, αλλά και ότι ο Πατέρας είναι πάντοτε μαζί με τον Υιό, όπως ακριβώς το Άγιο Πνεύμα είναι μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό. 64. Ποιο είναι λοιπόν το νόημα, λένε, αυτού του λόγου που είπε: «Θεέ μου, Θεέ μου, γιατί με εγκατέλειψες;» Σε ποιον όμως δεν είναι σαφές ότι αυτός ο λόγος προβάλλεται ανθρωποπαθώς εκ μέρους της ενανθρωπήσεώς του;

Και αυτός θα κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη, θα κρίνει λαούς με ευθύτητα. Εάν όσοι βρίσκονται στην οικουμένη δεν πράττουν όμοια έργα, η κρίση του Θεού δεν θα αποτελούσε δικαιοσύνη· συνεπώς αναλόγως τιμωρεί όσους αμαρτάνουν ή δοξάζει τους δικαίους. Θα κρίνει λαούς με ευθύτητα. Ως οικουμένη εννοεί την Εκκλησία, η οποία κατοικείται από τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα, σύμφωνα με τον λόγο: «Εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε προς αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του»· και ως λαούς εννοεί τους υπόλοιπους εκτός της Εκκλησίας, ή αυτούς που προέρχονται από την περιτομή. Διότι όσοι αμάρτησαν ευρισκόμενοι υπό τον νόμο, θα κριθούν βάσει του νόμου, ενώ όσοι αμάρτησαν χωρίς τον νόμο, θα χαθούν χωρίς τον νόμο.

Εάν όμως δεν λέει τίποτα από τα δύο, κατ' ανάγκην θα δεχθεί ανθρώπινη ψυχή, και ο Χριστός θα είναι γι' αυτόν ένας απλός άνθρωπος· και ο νέος συγγραφέας δεν θα είναι πλέον για εμάς Σαβελλιανός, αλλά Παυλιανός. Εάν πάλι πει ότι ο λόγος που ενυπάρχει στον Θεό κατοίκησε στη σάρκα, μη όντας τίποτε άλλο παρά λόγος και μάλιστα λόγος εκφραστικός ή ενεργητικός, τότε πώς Αυτός θα έλεγε ότι ζει μια δική Του, ξεχωριστή ζωή από τον Πατέρα; Πώς απεστάλη, εφόσον είναι διαρκώς συνημμένος και ενωμένος με τον Θεό; Πώς επίσης λέει ότι ο Πατέρας είναι δάσκαλός Του; Και πώς έλεγε ότι ο Ίδιος πράττει «πάντοτε τα αρεστά στον Πατέρα»; Διότι αυτά θα ήταν ρητώς λόγια ενός Υιού ενυπόστατου και ζώντος, και σε όλο το Ευαγγέλιο αυτός που προσεύχεται στον Πατέρα, που δοξάζει τον Πατέρα, που ζητά να δοξαστεί από τον Πατέρα, τι άλλο δείχνει παρά ότι ο Ίδιος είναι ενυπόστατος, και μάλιστα όταν λέει «η μαρτυρία δύο ανθρώπων είναι αληθής. Εγώ είμαι αυτός που μαρτυρώ για τον εαυτό μου, και ο Πατέρας που με έστειλε μαρτυρεί για εμένα»; Ενώ μέσα από τόσα πολλά ο ίδιος ο Σωτήρας παρουσίασε τον εαυτό Του ως ζωντανό, πουθενά δεν ονόμασε τον εαυτό Του Λόγο, αλλά Υιό, και φως, και μονογενή, και άρτο ζωής, και καθετί άλλο μάλλον παρά Λόγο. Και διδάσκει μεν ότι έχει λόγο λέγοντας «εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου», δεν λέει όμως ότι ο Ίδιος είναι Λόγος. Πώς λοιπόν, μετά από όλα αυτά, δεν ερυθριά εκείνος που αποφαίνεται ότι είναι μόνο λόγος και τίποτε άλλο;

Διότι δεν λέγεται ότι εμφύσησε στο πρόσωπό τους, ούτε ότι εμφύσησε πνοή ζωής ούτε Άγιο Πνεύμα, όπως έχει καταγραφεί για τον Αδάμ ότι «ενεφύσησε ο Θεός στο πρόσωπό του πνοή ζωής», αλλά αναφέρεται ότι πρώτα εμφύσησε και έπειτα είπε: «λάβετε Πνεύμα Άγιον». Το ότι δε ο ίδιος δίδει το Πνεύμα, τον παρουσιάζει και πάλι διαφορετικό από αυτό που δίδεται· διότι δεν θα μπορούσε να είναι ο ίδιος αυτός που δίδει και αυτό που δίδεται, αλλά εκείνος που το παρέχει ήταν ο Σωτήρας, αυτό που δίδεται το Άγιο Πνεύμα, ενώ αυτοί που το λαμβάνουν οι απόστολοι, και το εμφύσημα είχε καθαρτική ενέργεια, όπως είπα, για τους αποστόλους ή και ενεργητική για τη μετάδοση του Αγίου Πνεύματος, διότι είναι δυνατόν να νοηθεί και με τους δύο τρόπους. Όμως εκ τούτων αποδεικνύεται ότι το Άγιο Πνεύμα είναι κάτι διαφορετικό από τον ίδιο, όπως και από τα όσα ακολουθούν, διά των οποίων πάλι έχει καταγραφεί να λέγει: «εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και προς αυτόν θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε κοντά του». Στα οποία προσθέτει: «αυτά σας τα έχω πει ενώ μένω κοντά σας· ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το Άγιο, το οποίο θα πέμψει ο Πατέρας μου στο όνομά μου, εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα». Ακούς πώς χρησιμοποιεί τον πληθυντικό λέγοντας «θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε κοντά του» αναφερόμενος στον εαυτό του και στον Πατέρα, και πώς, ομιλώντας για το Άγιο Πνεύμα ως για κάποιον άλλο, έλεγε: «εκείνος θα σας διδάξει τα πάντα».

Βρόντηξε μαζί με τον Ιωάννη, τον υιό της βροντής, χωρίς να προφέρεις τίποτα το ταπεινό για τον Θεό, ούτε το γήινο, αλλά το υψηλό και υπερκόσμιο (αναγνωρίζοντας ως Θεό Εκείνον που υπήρχε εξαρχής, και ήταν προς τον Θεό, και ήταν ο Θεός Λόγος, και αληθινό Θεό εκ του αληθινού Πατρός, και όχι κάποιον αγαθό σύνδουλο που τιμήθηκε απλώς με την προσηγορία του Υιού· καθώς και τον άλλον Παράκλητο, δηλαδή άλλον σε σχέση με Εκείνον που ομιλεί· και αυτός που ομιλεί είναι ο Λόγος του Θεού)· και όταν μεν διαβάζεις το «Εγώ και ο Πατήρ είμαστε ένα», να ενοπτρίζεσαι την ενότητα της ουσίας· όταν δε διαβάζεις το «θα έλθουμε προς αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του», να αναλογίζεσαι τη διάκριση των υποστάσεων· όταν δε ακούς το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος, να αναλογίζεσαι τις τρεις ιδιότητες.

Λέγοντας αυτά, επαινεί τον τοξότη για την ευστοχία του, καθώς κατηύθυνε ορθά το βέλος πάνω της· διότι λέει: «Είμαι πληγωμένη από αγάπη». Και με τον λόγο αυτόν φανερώνει το βέλος που είναι καρφωμένο βαθιά στην καρδιά της. Ο τοξότης του βέλους είναι η αγάπη· και έχουμε διδαχθεί από την Αγία Γραφή ότι η αγάπη είναι ο Θεός, ο Οποίος εξαποστέλλει το εκλεκτό Του βέλος, τον Μονογενή Θεό, προς εκείνους που σώζονται, αφού έχρισε την τριπλή αιχμή της ακίδας με το Πνεύμα της ζωής (και η ακίδα είναι η πίστη), έτσι ώστε, μέσα σε όποιον και αν βρεθεί, να εισαγάγει μαζί με το βέλος και τον τοξότη, όπως λέει ο Κύριος: «Εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κάνουμε κατοικία σε αυτόν». Βλέπει, λοιπόν, η ψυχή που έχει υψωθεί μέσω των θείων αναβάσεων το γλυκό βέλος της αγάπης μέσα της, με το οποίο πληγώθηκε, και θεωρεί καύχημα μια τέτοια πληγή, λέγοντας: «Είμαι πληγωμένη από αγάπη». Ω καλό τραύμα και γλυκιά πληγή, μέσω της οποίας η ζωή εισχωρεί στα εσώτερα, ανοίγοντας για τον εαυτό της το ρήγμα που προκλήθηκε από το βέλος σαν ένα είδος θύρας και εισόδου.

Αλλά δεν υπάρχει κανένας κόπος στο να προσαρμόσουμε την ακολουθία της ιστορίας στην αναγωγική θεωρία. Διότι εκείνος που εγκατέλειψε νεκρό τον Αιγύπτιο μέσα στο νερό, και γλυκάθηκε από το ξύλο, και εντρύφησε στις αποστολικές πηγές, και αναπαύθηκε υπό τη σκιά των φοινίκων, αυτός καθίσταται πλέον δεκτικός του Θεού. Διότι η πέτρα, όπως λέει ο Απόστολος, είναι ο Χριστός, ο οποίος είναι άνυδρος και σκληρός για τους απίστους, εάν όμως κάποιος προσαγάγει τη ράβδο της πίστεως, γίνεται πόμα για αυτούς που διψούν και εισρέει μέσα σε εκείνους που τον δέχονται· διότι, λέει, εγώ και ο Πατέρας μου θα έλθουμε και θα κάνουμε την κατοικία μας σε αυτόν.