Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:23

Διότι, πράγματι, εκείνος που γεύθηκε τον Κύριο, όπως λέει η ψαλμωδία, δηλαδή εκείνος που δέχθηκε μέσα του τον Θεό, καθίσταται πλήρης από εκείνο που δίψασε και πείνασε, σύμφωνα με την υπόσχεση Εκείνου που είπε: Εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κάνουμε την κατοικία μας σε αυτόν, εφόσον βεβαίως έχει προηγουμένως κατοικήσει μέσα του το Άγιο Πνεύμα.

Εάν όμως οι διάδοχοι εκείνου του Βαρλαάμ ισχυρίζονται και πάλι ότι ο Υιός μόνον ή το Άγιο Πνεύμα είναι η αεί υπάρχουσα εκ Θεού χάρη, εξαιτίας της οποίας ο μέγας στα θεία Μάξιμος ονόμασε άκτιστους εκείνους που έχουν τον Χριστό να κατοικεί και να ζει μέσα τους, σύμφωνα με τον Παύλο, τότε πώς ο ίδιος ο Υιός στα Ευαγγέλια υπόσχεται σε όσους τον αγάπησαν και αγαπήθηκαν από αυτόν ότι θα έλθει μαζί με τον Πατέρα και θα κατοικήσουν μαζί τους; Αλλά, ακόμη κι αν δεχθούμε ότι κατοικεί μόνον ο Υιός, επειδή αυτή η ενοίκηση αποτελεί μέθεξη —διότι δεν βρίσκεται στους αγίους με τον ίδιο τρόπο που αυτός, ο οποίος τα πάντα πληροί, βρίσκεται παντού κατά την ουσία του— και εφόσον η ουσία του Υιού είναι αμέθεκτη, απομένει και εδώ να είναι η χάρη αυτό στο οποίο μετέχουν, δηλαδή η θεοποιός ενέργεια. Αυτήν, επομένως, ονόμασε ο άγιος θεία και άκτιστη και πάντοτε υπάρχουσα προερχόμενη εκ του αεί Όντος.

Και ο Κύριος υπόσχεται ότι θα έλθει και θα κάνει την κατοικία του σε όσους τον αγάπησαν και αγαπήθηκαν από αυτόν, προφανώς διότι δεν ήταν προηγουμένως παρών ούτε ενοικούσε σε αυτούς. Έπρεπε λοιπόν οι θεωθέντες να έχουν μεγάλη ομοιότητα με τον Θεό, και οι υιοθετηθέντες με τον κατά φύσιν Υιό.

Και ο μεν νόμος είχε σκιά των μελλόντων αγαθών, όταν όμως φανερώθηκε η χάρις και ήλθε η αλήθεια, η θεοπτία όσων ευδοκίμησαν σύμφωνα με αυτήν δεν είναι ούτε σκιά σκιάς; Και ο μεν Απόστολος λέει κοινώς προς όλους: «ή δεν αναγνωρίζετε ότι ο Χριστός κατοικεί μέσα σας, εκτός κι αν είστε αδόκιμοι;»· εσύ δε ισχυρίζεσαι ότι όσοι έχουν ανέλθει πολύ ψηλά μέσω της θεωρίας δεν συναντούν ούτε καν σκιά σκιάς; Και το μεν Πνεύμα του Θεού κράζει μέσα στις καρδιές όσων έχουν αξιωθεί λόγω καθαρότητας: «Αββά, ο Πατήρ»· εσύ δε θεωρείς ότι αυτή η «επίγνωση» και η ενοίκηση και η οικείωση δεν αποτελούν ούτε καν σκιά σκιάς; Και ο μεν Κύριος μακαρίζει τους καθαρούς στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό· πότε; Όταν γίνεται και η κάθαρση. Και ο Ίδιος λέει για τον εαυτό Του ότι: «εγώ θα φανερώσω τον εαυτό μου σε αυτόν», και πάλι: «εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Τέτοια, λοιπόν, και τόσα και ακόμη περισσότερα από αυτά αναφέρει η αλήθεια των Αγίων Γραφών, εσύ όμως νομίζεις ότι δεν κατέχουν ούτε σκιά σκιάς όσοι έχουν υπερβεί ακόμη και τις νοερές ενέργειες και έχουν ενωθεί με τις ολόφωτες ακτίνες, μολονότι εκείνο που δεν κατέχει ούτε σκιά σκιάς του Θεού, δεν μπορεί να είναι ούτε καν θεϊκό;

«Και αυτός ο ίδιος ο Θεός, ό,τι τέλος πάντων είναι, ονομάζεται χάρη και έλλαμψη από τους αγίους». Εύγε. Διότι και ο ίδιος ο Υιός και το ίδιο το Άγιο Πνεύμα είναι η χάρη την οποία λαμβάνουν οι άγιοι και η δύναμη την οποία ενδύονται. Και δεν είναι μόνο ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα, αλλά και ο Πατέρας. Διότι ο ίδιος ο Υιός λέει ότι «εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε και θα κατοικήσουμε σε αυτόν». Επειδή λοιπόν ο Θεός είναι αυτός τον οποίο αποκτώντας και λαμβάνοντας μέσα τους οι άγιοι θεώνονται, και όχι μόνο ο Υιός ή και το Άγιο Πνεύμα, αλλά και ο ίδιος ο Πατέρας, από ποιον Θεό προέρχεται ο Πατέρας, ω Ακίνδυνε, ώστε σύμφωνα με εσένα να είναι και αυτός η αεί υπάρχουσα εκ Θεού χάρη;

Αυτό λοιπόν το είδος της αλήθειας είναι πράγματι το τελειωτικό και σωτήριο για εμάς, όπως διδασκόμαστε από τις θεουργικές εντολές· το δε βραβείο για αυτό ή τον αρραβώνα του βραβείου, ο μεν Παύλος το ονόμασε «αρπαγή» και υπερουράνια άνοδο, ο δε Χριστός «έλευση» και «μονή» και «εμφάνιση» του εαυτού Του και του Πατέρα· διότι το ότι αυτά είναι ένα, αν και λέγονται διαφορετικά, δεν είναι καθόλου ασαφές σε όσους έχουν μυηθεί.

Εκείνος δε που έχει αυτό το φως με τρόπο άρρητο και το βλέπει όχι πλέον μέσω εικασιών, αλλά με θέα αληθινή και ανώτερη από όλα τα κτίσματα, γνωρίζει και έχει μέσα του τον Θεό· διότι ποτέ δεν χωρίζεται από την αΐδια δόξα. Αλλά ας μην απειθήσουμε και αποστατήσουμε εξαιτίας του υπερβολικού μεγέθους της ευεργεσίας, αλλά αφού πιστέψουμε σε Εκείνον που μετείχε στη δική μας φύση και μας μετέδωσε τη δόξα της δικής Του φύσης, ας αναζητήσουμε πώς το αποκτά αυτό κανείς και το βλέπει. Πώς λοιπόν; Με την τήρηση των θείων εντολών· διότι σε εκείνον που τις τηρεί υποσχέθηκε ο Κύριος την εμφάνισή Του, την οποία στη συνέχεια προχωρώντας ονόμασε και «κατοικία δική Του και του Πατέρα», λέγοντας: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε προς αυτόν και θα κάνουμε κατοικία κοντά του», και «θα εμφανίσω σε αυτόν τον εαυτό μου». Ότι λοιπόν ως «λόγο Του» εννοεί τις εντολές Του είναι φανερό, επειδή και πιο πάνω αντί για τον «λόγο» που μόλις αναφέρθηκε, έχει θέσει αυτές: «Εκείνος που έχει», λέει, «τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά».

Έχοντας πλέον κορεστεί από τον αγώνα εναντίον των πατέρων και των προφητών, αυτός που βρήκε ως πρόφαση όσους ασπάζονται την ησυχία για να επιτεθεί, θα λέγαμε, στα πάντα που είναι θεία, τοποθετεί έπειτα τον εαυτό του ως εξηγητή των πιο μυστικών ρημάτων του Ευαγγελίου και αξιώνει να διδάξει πώς «οι καθαροί στην καρδιά βλέπουν τον Θεό» και πώς «μαζί με τον Πατέρα ο Υιός έρχεται και κατοικεί μαζί τους». «Βλέπουν, λοιπόν», λέει, «όσοι έχουν καθαρμένη την καρδιά τον Θεό όχι διαφορετικά, παρά μόνο κατά αναλογία, ή κατ' αιτία, ή κατ' απόφαση· και εκείνος είναι περισσότερο θεόπτης που γνωρίζει περισσότερα από τα μέρη του κόσμου ή τα ανώτερα από αυτά, και ακόμη περισσότερο εκείνος που κατέχει σε μεγαλύτερο βαθμό τη γνώση αυτών που γνωρίζει· και ο πιο θεόπτης από όλους είναι αυτός που έχει γνωρίσει τα φανερά μέρη του κόσμου και τις αφανείς δυνάμεις, τις συμπάθειες προς τη γη και τα άλλα στοιχεία, και τις αντιπάθειες όλων αυτών μεταξύ τους, τις διαφορές, τις ιδιότητες, τις κοινωνίες, τις ενέργειες, τις συνάφειες, τις εφαρμογές, τις αρμονίες και γενικά τα άρρητα και τα ρητά στοιχεία αυτού του σύμπαντος. Διότι όποιος», λέει, «κατόρθωσε να θεωρεί σωστά όλα αυτά, εκείνος δύναται να γνωρίσει τον Θεό ως αίτιο όλων αυτών, και από όλα αυτά συλλογιζόμενος να τον γνωρίσει, και θέτοντάς τον πάνω από όλα αυτά, μέσω της αποφατικής οδού πάλι, να κατανοήσει ότι Αυτός βρίσκεται πάνω από όλα».

Αυτό λοιπόν και ο ίδιος το καθιστά σαφές στα λεγόμενά του· διότι, αφού προχώρησε λίγο τον λόγο, και έπειτα τον επανέλαβε, γινόμενος ο ίδιος ερμηνευτής του εαυτού του για χάρη εκείνων που δεν θέλουν να κατανοούν τα θεία με τρόπο θεϊκό, αλλά επιχειρούν να τα διαστρέφουν προς τις δικές τους κακοδοξίες, λέει: «Έχει λεχθεί λοιπόν από εμάς ιερώς ότι αυτός είναι ο σκοπός της δικής μας ιεραρχίας, η κατά το δυνατόν αφομοίωση και ένωσή μας με τον Θεό· αυτήν δε, όπως διδάσκουν τα θεία λόγια, θα την επιτύχουμε μόνο με την αγάπη και την ιερουργία των θείων εντολών· διότι λέει: "Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τους λόγους μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε σε αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του"». Βλέπεις ποια εννοεί ως αληθινή γνώση των όντων; Την εργασία των αρετών. Και ποιος είναι ο σκοπός της; Η ένωση και η αφομοίωση με τον Θεό. Και πώς αποκάλεσε εκεί «αγάπη» αυτή την αφομοίωση; Επειδή η αγάπη είναι το πλήρωμα των αρετών και αυτή, επιχρωματίζοντας την εικόνα, διασώζει την τέλεια ομοιότητα προς τον Θεό.

ΨΑΛΜΟΣ Ρ'. «Έλεος και κρίση θα σου ψάλω, Κύριε.» Αναγκαίως, επειδή επιθυμεί να ρυθμίσει μέσω της παρούσας ψαλμωδίας ολόκληρο τον βίο μας, μνημονεύει την κρίση. Διότι ο οφθαλμός που βλέπει προς αυτήν, δεν θα ανεχθεί να προσκόψει, αλλά εξασφαλίζεται με τον φόβο όσων απειλούνται κατά τον καιρό εκείνο. Αλλά επειδή προτάσσει το έλεος πριν από την κρίση, ο Κριτής μας είναι ελεήμων, όχι βέβαια όταν κρίνει, αλλά τώρα που δεν ενεργεί ακόμη την κρίση, ώστε το έλεος ανήκει στον παρόντα καιρό, ενώ η κρίση στον μέλλοντα. Ψάλλοντας λοιπόν αυτά, ούτε πρόκειται να απελπιζόμαστε, ούτε να καταφρονούμε τον Θεό όταν αμαρτάνουμε. «Θα ψάλω και θα κατανοήσω σε οδό άμωμη.» Είναι μακάριο να προσδοκούμε την παρουσία του Θεού, και έτσι στο διηνεκές να προετοιμαζόμαστε σαν να πρόκειται να έρθει σε εμάς· και θα έρθει σε εμάς, όταν τηρήσουμε τις εντολές του. Διότι λέει ο Χριστός: Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν, και θα κάνουμε κατοικία κοντά του. «Δεν προσκολλήθηκε σε εμένα καρδιά διεστραμμένη.» Διότι το ευθύ δεν είναι δυνατόν να ενωθεί με το στρεβλό.

Ερώτηση. Η πρώτη λοιπόν ερώτηση στην επιστολή είναι η εξής: Αν πρέπει να τηρούνται όλες οι εντολές του Κυρίου, και αν δεν υπάρχει τρόπος σωτηρίας για εκείνον που δεν τις τηρεί. Απόκριση. Και γι' αυτό, όπως νομίζω, δεν χρειάζεται ούτε καν να ρωτά κάποιος. Διότι, αν και είναι πολλές, οφείλει να τις τηρεί· διαφορετικά, δεν θα έπρεπε να είχαν δοθεί από τον Σωτήρα. Επειδή κάτι το περιττό, που δεν έχει αιτία και χρησιμότητα, όπως πιστεύω, ούτε ειπώθηκε ούτε πράχθηκε από τον Δεσπότη μας. Διότι ο σκοπός της παρουσίας του ήταν να καθαρίσει την κακία της πρώτης παράβασης από την ψυχή και να την επαναφέρει στην αρχική της κατάσταση, δίνοντάς μας τις ζωοποιές εντολές του ως καθαρτικά φάρμακα για την εμπάθειά μας. Διότι, ό,τι ακριβώς είναι τα φάρμακα για το ασθενές σώμα, το ίδιο είναι και οι εντολές για την εμπαθή ψυχή. Και είναι φανερό ότι οι εντολές θεσπίστηκαν ως αντίδοτο στα πάθη, για τη θεραπεία της παραβατικής ψυχής, όπως ξεκάθαρα λέει ο Κύριος στους μαθητές του: «Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά· και εκείνος που με αγαπά θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου· και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου και θα έρθουμε σε αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του».

Και είναι φανερό ότι οι εντολές θεσπίστηκαν αντίθετα προς τα πάθη για τη θεραπεία της φύσης που παρέβη το θέλημα του Θεού, όπως λέγει φανερά ο Κύριος στους μαθητές του: Εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, εκείνος είναι που με αγαπά. Και εκείνος που με αγαπά θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου. Και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε προς αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του. Και πάλι:

Πώς όμως κατοικεί ο Χριστός στις καρδιές, άκουσε τον ίδιο τον Χριστό να λέει: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κάνουμε την κατοικία μας σε αυτόν». Δεν κατοικεί όμως απλώς, αλλά μέσα στις πιστές καρδιές, σε αυτές που είναι ριζωμένες στην αγάπη του, σε αυτές που δεν παρασύρονται.

Γ΄. Εάν λοιπόν εμείς είμαστε επουράνιοι και αξιωθήκαμε τέτοιας ουσίας, ας αισθανθούμε ιερό δέος. Ας μην παραμένουμε πλέον στη γη· διότι είναι δυνατόν ακόμη και τώρα, σε όποιον το επιθυμεί, να μη βρίσκεται στη γη. Διότι το να βρίσκεται κανείς στη γη ή να μη βρίσκεται, καθορίζεται από τον τρόπο ζωής και την προαίρεση. Τι εννοώ με αυτό; Ο Θεός λέγεται ότι βρίσκεται στον ουρανό· γιατί; Όχι διότι περιορίζεται τοπικά, μη γένοιτο, ούτε διότι αφήνει τη γη στερημένη από την παρουσία Του, αλλά λόγω της σχέσεως και της οικειότητάς Του προς τους αγγέλους. Εάν, λοιπόν, και εμείς βρισκόμαστε κοντά στον Θεό, είμαστε στον ουρανό. Διότι τι με ενδιαφέρει ο ουρανός, όταν βλέπω τον Δεσπότη του ουρανού, όταν εγώ ο ίδιος γίνομαι ουρανός; Διότι λέγει: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας μου, και θα κάνουμε την κατοικία μας σε αυτόν».

Όχι ότι θα σταματήσει τον ήλιο, ούτε τη σελήνη, ούτε ότι θα κάνει τον ήλιο να κινηθεί προς τα πίσω, αλλά τι λέγει; «Θα έλθουμε σε αυτόν εγώ και ο Πατέρας», λέγει, «και θα κατοικήσουμε μαζί του». Τι μου χρειάζονται ο ήλιος και η σελήνη και τα θαύματα αυτά, εφόσον ο ίδιος ο Δεσπότης των πάντων καταλύει και εγκαθίσταται σε εμένα; Δεν το έχω ανάγκη αυτό.

Αυτό σημαίνει να αγαπά κανείς την επιφάνειά Του. Εκείνος που αγαπά την επιφάνειά Του, θα πράξει τα πάντα ώστε, και πριν από εκείνη την καθολική, να πραγματοποιηθεί σε αυτόν η μερική. Και πώς είναι δυνατόν αυτό, θα ρωτήσει κάποιος; Άκου τον Χριστό που λέει: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Αναλογίσου δε πόσο σπουδαίο είναι, Εκείνος που πρόκειται να εμφανιστεί κοινώς σε όλους, να υπόσχεται ότι θα εμφανιστεί ιδιαιτέρως σε εμάς. Διότι, λέει, «θα έρθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Εάν κάποιος αγαπά την επιφάνειά Του, θα πράξει τα πάντα για να Τον καλέσει κοντά του και να Τον έχει, ώστε να λάμψει πάνω του το φως.

Αυτή όμως αποφέρει κέρδος· διότι δεν έχει ανάγκη από χρήματα, ούτε από δαπάνη, ούτε από κάποια τέχνη αυτή η ζωγραφική, αλλά αντί για όλα αυτά αρκεί να χρησιμοποιήσει κανείς προθυμία και λογισμό γενναίο και νηφάλιο, και μέσω αυτού, σαν από κάποιο άριστο χέρι, να ζωγραφίσει τα μαρτύριά τους. Ας ζωγραφίσουμε, λοιπόν, μέσα στην ψυχή μας άλλους να κείτονται πάνω σε τηγάνια, άλλους να τεντώνονται πάνω σε αναμμένα κάρβουνα, άλλους να ρίχνονται μέσα σε λέβητες, άλλους να καταποντίζονται στη θάλασσα, έτερους να καταξεσκίζονται, άλλους να λυγίζονται πάνω σε τροχό, άλλους να γκρεμίζονται· και άλλους να παλεύουν με θηρία, άλλους να οδηγούνται στο βάραθρο, και άλλους, με όποιον τρόπο έτυχε στον καθένα να τελειώσει τη ζωή του· ώστε, αφού καταστήσουμε λαμπρή την κατοικία μας με την ποικιλία αυτής της ζωγραφικής, να την κάνουμε κατάλληλο κατάλυμα για τον Βασιλέα των ουρανών. Διότι, εάν δει τέτοιες εικόνες μέσα στη διάνοιά μας, θα έλθει μαζί με τον Πατέρα και θα κατοικήσει μέσα μας μαζί με το Άγιο Πνεύμα· και η διάνοιά μας θα γίνει πλέον βασιλικός οίκος, και κανένας άτοπος λογισμός δεν θα μπορέσει να εισέλθει, εφόσον η μνήμη των μαρτύρων, σαν κάποια ολοζώντανη ζωγραφιά, θα παραμένει πάντοτε αποτυπωμένη μέσα μας, θα εκπέμπει άφθονη λάμψη, και ο Βασιλεύς των όλων Θεός θα κατοικεί συνεχώς μέσα μας.

Πρέπει, λοιπόν, να προφυλάσσουμε, να κατευθύνουμε και να χαλιναγωγούμε τον νου, και κάθε λογισμό και κάθε ενέργεια να την καταστέλλουμε μέσω του ονόματος του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο Οποίος σηκώνει την αμαρτία του κόσμου. Όπου στέκεται το σώμα, εκεί ας βρίσκεται και ο νους, ώστε ανάμεσα στον Θεό και την καρδιά να μην παρεμβάλλεται τίποτα απολύτως, ούτε σαν μεσότοιχο ούτε σαν φραγμός που σκοτεινιάζει την καρδιά, παρά μόνον αυτή να μιλά στον Κύριο. Εάν όμως ποτέ ο νους παρασυρθεί, δεν πρέπει κανείς να ενδιατρίβει στους λογισμούς, ώστε να μην του καταλογιστεί η συγκατάθεση στους λογισμούς ως πράξη ενώπιον του Κυρίου κατά την ημέρα της κρίσεως, όταν ο Θεός θα κρίνει τα κρυφά των ανθρώπων και όταν η ενδόμυχη σκέψη του ανθρώπου θα Σε ομολογήσει. Διότι είναι αδύνατον να επιτύχει κανείς τη Βασιλεία, εάν δεν αρνηθεί πρώτα το δικό του θέλημα και δεν εκτελεί όσα του επιτάσσονται από τον ηγούμενο χωρίς γογγυσμό, με φόβο Θεού, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου: «Δεν ήλθα για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα του Πατέρα που με έστειλε». Επομένως, οτιδήποτε δεν θέλει κανείς, εάν το υποφέρει και το υπομένει, του λογίζεται ως σταύρωση και γίνεται τέκνο της αναστάσεως και της αιώνιας ζωής. Μακάριος ο άνθρωπος που υπομένει πειρασμό, διότι, αφού αποδειχθεί δόκιμος, θα λάβει τον αμάραντο στέφανο και θα γίνει ναός του μεγάλου Βασιλέως Χριστού. «Θα κατοικήσω μέσα τους και θα περπατήσω ανάμεσά τους», λέγει ο Κύριος, «και θα κάνουμε την κατοικία μας σε αυτόν».

Αυτούς λοιπόν και εμείς σήμερα ας εναγκαλιστούμε, αυτούς που έχουν τη δύναμη να λάμπουν περισσότερο από τα άστρα και να αντιφεγγίζουν στις ηλιακές ακτίνες, και ας μην τους περιβάλουμε μόνο με τα σωματικά μας χέρια, αλλά και μέσω της πνευματικής νουθεσίας ας επιδείξουμε τη στοργή μας προς αυτούς και ας τους προτρέψουμε, αφού αναλογιστούν το υπέρμετρο μεγαλείο της δωρεάς του Δεσπότη και τη λαμπρότητα του ενδύματος που αξιώθηκαν να φορέσουν. Διότι, όπως λέει, «όσοι βαπτιστήκατε στο όνομα του Χριστού, ντυθήκατε τον Χριστό», έτσι λοιπόν να ενεργούν και να πράττουν τα πάντα σαν να έχουν ένοικό τους τον Δημιουργό των πάντων και Δεσπότη της φύσης μας, τον Χριστό. Και όταν αναφέρω τον Χριστό, εννοώ και τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα. Επειδή και ο ίδιος το υποσχέθηκε λέγοντας: «Εάν κάποιος με αγαπά και τηρήσει τις εντολές μου, εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε σε αυτόν». Ένας τέτοιος άνθρωπος λοιπόν, ακόμη και αν βαδίζει πάνω στη γη, θα συμπεριφέρεται σαν να ζει στους ουρανούς, έχοντας το φρόνημά του στραμμένο στα άνω, αναλογιζόμενος τα άνω, χωρίς πλέον να φοβάται τις επιβουλές του πονηρού δαίμονα.

«Τοποθέτησε τον θησαυρό σου σύμφωνα με τις εντολές του Υψίστου, και θα σε ωφελήσει περισσότερο από το χρυσάφι.» «Όχι καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών, αλλά εκείνος που πράττει το θέλημα του Πατέρα μου του εν ουρανοίς. Καθένας, λοιπόν, που ακούει αυτούς τους λόγους μου και τους εφαρμόζει, θα τον παρομοιάσω με συνετό άνθρωπο, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στον βράχο· και έπεσε η βροχή και ήλθαν τα ποτάμια και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και δεν έπεσε. Διότι είχε θεμελιωθεί πάνω στον βράχο.» «Όποιος πράξει το θέλημα του Θεού, αυτός είναι αδελφός μου και αδελφή και μητέρα.» «Εκείνος που είναι από τον Θεό, ακούει τα λόγια του Θεού.» «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε σε αυτόν και θα κάνουμε κατοικία κοντά του.» «Η περιτομή δεν είναι τίποτε, ούτε η ακροβυστία, αλλά η τήρηση των εντολών του Θεού.» «Εκείνος που τηρεί την εντολή Του, μένει ενωμένος με Αυτόν, και Αυτός με εκείνον.» Ό,τι ακριβώς είναι η τέχνη για την κιθαρωδία, αυτό είναι για τους νόμους του Θεού η απόδειξή τους μέσω των έργων.

Αν εξαιτίας της κατοίκησης μέσα στον άνθρωπο και της σχετικής ένωσης ο Λόγος του Θεού ονομάζεται άνθρωπος, τότε ας ονομάζονται άνθρωποι και ο Πατέρας και το Άγιο Πνεύμα· διότι το πλήρωμα της Αγίας Τριάδος κατοικεί μέσα μας διά του Πνεύματος. Και βέβαια ο πάνσοφος Παύλος λέει: «Δεν γνωρίζετε ότι είστε ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας;», και ο ίδιος ο Χριστός: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε προς αυτόν και θα κάνουμε την κατοικία μας κοντά του». Αλλά σε καμία περίπτωση δεν έχει ονομαστεί άνθρωπος ο Πατέρας, ούτε βέβαια το Άγιο Πνεύμα, επειδή κατοικεί μέσα μας. Επομένως, ούτε και ο Υιός ονομάζεται άνθρωπος εξαιτίας της κατοίκησής του στον άνθρωπο, αλλά επειδή έγινε αληθινά άνθρωπος κατά την ουσία.

Να νήφεις δε πάντοτε απέναντι στους ενάντιους λογισμούς, και να διατηρείς ασύλητη την καθαρότητα του νου σαν κάποιον πολύτιμο θησαυρό, ανεβάζοντας τον εαυτό σου μέρα με τη μέρα σε υψηλότερη πνευματική εργασία και θεωρία, ώστε να εκπληρωθεί σε σένα αυτό που ο Σωτήρας υποσχέθηκε στους φίλους Του, λέγοντας: «Εάν κάποιος με αγαπά, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε προς αυτόν και θα κάνουμε την κατοικία μας κοντά του».

Ότι ο Θεός, ο οποίος κατ' ουσίαν είναι αληθινά φως, υπάρχει μέσα σε εκείνους που περιπατούν σε Αυτόν διά των αρετών, γινόμενος αληθινά φως. Όπως λοιπόν όλοι οι άγιοι, οι οποίοι είναι φως κατά μέθεξιν, γίνονται φως μέσα στο κατ' ουσίαν φως εξαιτίας της φιλοθεΐας τους, έτσι και το κατ' ουσίαν φως γίνεται φως μέσα στο κατά μέθεξιν φως εξαιτίας της φιλανθρωπίας του. Εάν λοιπόν, σύμφωνα με την αρετή και τη γνώση, είμαστε μέσα στον Θεό ως μέσα σε φως, και ο ίδιος ο Θεός είναι μέσα μας ως φως μέσα σε φως. Διότι ο Θεός, που είναι φως εκ φύσεως, βρίσκεται μέσα στο φως που γίνεται τέτοιο κατά μίμησιν, όπως το αρχέτυπο μέσα στην εικόνα· και αν κάποιος Του προσφέρει καθαρό βίο, παραμένει αδιάκοπα ενοικώντας μέσα του. Διότι το χωρίο, «εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου, και εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του»· και το, «ήταν το φως το αληθινό, το οποίο φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο»· το, «φως για τους δικαίους παντοτινά»· το, «στο φως σου θα δούμε φως»· το, «ως τέκνα φωτός να περιπατείτε, για να γίνετε Υιοί φωτός»· το, «ο Θεός είναι φως, και εάν περιπατούμε στο φως όπως Αυτός είναι στο φως», και όσα άλλα παρόμοια, και προς το φως μάς οδηγούν, και μας προτρέπουν να γίνουμε φως.

Σύμφωνα με αυτά, και ο πολύπαθος Αθανάσιος, που ανάγει τα πάντα στον ένα Θεό, τον Πατέρα, λέει τα εξής στα συγγράμματά του προς τον Σεραπίωνα: «Γνωρίζοντας αυτό ο μακάριος Παύλος, δεν διαιρεί την Τριάδα όπως εσείς, αλλά, διδάσκοντας την ενότητά της, έγραφε στους Κορινθίους περί των πνευματικών: υπάρχουν διαιρέσεις χαρισμάτων, αλλά το Πνεύμα είναι το ίδιο· και υπάρχουν διαιρέσεις διακονιών, αλλά ο Κύριος είναι ο ίδιος· και υπάρχουν διαιρέσεις ενεργημάτων, αλλά ο Θεός είναι ο ίδιος, ο οποίος ενεργεί τα πάντα σε όλους· διότι όσα ενεργεί το Πνεύμα στον καθένα, αυτά χορηγούνται από τον Πατέρα διά του Λόγου. Διότι όλα όσα έχει ο Πατέρας ανήκουν στον Υιό, γι' αυτό και όσα δίνονται από τον Υιό εν Πνεύματι, είναι χαρίσματα του Πατέρα· και όταν το Πνεύμα είναι μέσα μας, σε αυτό το ίδιο είναι ο Πατέρας και ο Υιός, και έτσι ισχύει το, εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του».

Και ο θείος Διονύσιος με αυτές ακριβώς τις λέξεις λέει: «η θεία φύση», λέει, «ως προς την ουσία δεν μετέχεται από κανένα από τα όντα, ως προς τις δωρεές όμως μετέχεται από όλα». Και ο θείος Παύλος επιπροσθέτως: «Εκείνος που μας έχρισε είναι ο Θεός, ο οποίος και μας σφράγισε και έδωσε τον αρραβώνα του Πνεύματος στις καρδιές μας»· και πάλι: «έστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού του στις καρδιές μας»· και ξανά: «η αγάπη του Θεού έχει εκχυθεί στις καρδιές μας δια του Αγίου Πνεύματος που μας δόθηκε»· και πριν από όλα και πάνω από όλα ο εκ φύσεως Κύριός μας και δάσκαλος Ιησούς Χριστός, υπόσχεται τα εξής στους πιστούς δια των αποστόλων: «το Άγιο Πνεύμα, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει· εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και θα είναι μέσα σας»· και πάλι: «εκείνος που έχει τις εντολές μου και τις τηρεί, αυτός είναι που με αγαπά· και εκείνος που με αγαπά, θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου· και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου· και εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε και θα κάνουμε κατοικία κοντά του».

Κανένας όμως άνθρωπος δεν υπάρχει, ο οποίος, χωρίς την αγάπη προς τον πλησίον, να έχει ένοικο τον Κύριο. Διότι κάθε εντολή, όπως λέει, ανακεφαλαιώνεται στο «θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου», και η αγάπη είναι η εκπλήρωση όλου του νόμου. Και όπως ακριβώς ο ήλιος είναι παντού όμοιος και ολόλαμπρος, έτσι και η άγια ψυχή, αφού καταληφθεί και φωτιστεί τέλεια από το άρρητο κάλλος της δόξας του φωτός του προσώπου του Χριστού, και αφού κοινωνήσει ολοκληρωτικά το Άγιο Πνεύμα, και αξιωθεί να γίνει κατοικητήριο και θρόνος του Θεού, γίνεται όλη οφθαλμός, και όλη πρόσωπο, και όλη φως, και όλη δόξα, και όλη Πνεύμα, Εκείνου τον οποίο φέρει, βαστάζει και ενδύεται, καθώς Εκείνος την διαμορφώνει κατ' αυτόν τον τρόπο. Μάλλον δε, Εκείνος που την φέρει, την οδηγεί και την βαστάζει, την ευπρεπίζει κατ' αυτόν τον τρόπο και την στολίζει με το κάλλος του Αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό και ο Παύλος λέει ότι ο καρπός του Πνεύματος είναι η αγάπη. Το συμπέρασμα λοιπόν του λόγου: ας φροντίσουμε να γίνουμε κατοικητήριο του Θεού. Διότι όλες και οι πράξεις, και οι θεωρίες, και οι συνάξεις, και οι λειτουργίες, και οι θυσίες, και οι προσφορές γι' αυτόν τον σκοπό γίνονται: για να καθαριστεί ο άνθρωπος από τις αμαρτίες του και να κατοικήσει μέσα του ο Θεός, σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου, όπως ανέφερα, ότι: «εγώ και ο Πατέρας θα έλθουμε και θα κάνουμε κατοικία σε αυτόν».

Είθε να μην τις ξεχάσουμε ποτέ όλοι εμείς, αλλά σε κάθε καιρό και τόπο και πράξη να τις έχουμε στη διάνοιά μας και να τις εκπληρώνουμε έμπρακτα, ώστε και Εκείνος που έδωσε τις εντολές να εκπληρώσει τη δική του αψευδή υπόσχεση. Ποια είναι δηλαδή αυτή; «Εκείνος που με αγαπά», λέει, «θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του».

Το κελί χρειάζεται επιμέλεια, χρειάζεται οπωσδήποτε επιμέλεια και ο θείος οίκος· διότι «θα κατοικήσω μέσα τους», παραγγέλλει σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη, στην δε Καινή λέει: «θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας και θα κάνουμε την κατοικία μας σε αυτόν», δηλαδή προφανώς σε αυτούς που τον αγαπούν και τηρούν τις εντολές του.

β΄. Όπου υπάρχει ο έρωτας για τον Θεό, και η εργασία των νοητών πραγμάτων, και η μετοχή στο απρόσιτο φως, εκεί υπάρχει η ειρήνη των δυνάμεων της ψυχής, και η κάθαρση του νου, και η ενοίκηση της Αγίας Τριάδος. «Διότι όποιος με αγαπά, λέγει, θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε προς αυτόν, και θα κατοικήσουμε μέσα του.»

Και τι είναι το μόνο με το οποίο προετοιμαζόμαστε; Το να τηρήσουμε τις εντολές Εκείνου που έχει τη δύναμη να στεφανώνει και να τιμωρεί στη μέλλουσα ζωή· διότι αυτό καθιστά τον ίδιο τον Θεό ένοικο μέσα μας. «Διότι όποιος με αγαπά», λέει, «θα τηρήσει τις εντολές μου και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έρθουμε σε αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του». Το να διαφυλάξουμε δε τους νόμους εξαρτάται εξ ολοκλήρου από τη θέλησή μας.

Η μία και μόνη Μονάδα, η οποία είναι ταυτόχρονα και Τριάδα, η αιτία των πάντων, η οποία έχει τα πάντα εκ των προτέρων μέσα της, τα παράγει, τα συγκρατεί και τα επιστρέφει προς τον εαυτό της, αυτή διεισδύει στα πάντα, πληροί τα πάντα με τον εαυτό της και είναι παρούσα στα πάντα αμιγώς, ακράτως, ασυνάπτως, ασυγχύτως, αναλλοιώτως, για να το πούμε συνολικά, αχράντως· διότι οι μίξεις, οι κράσεις, οι συναφές, οι συγχύσεις και οι αλλοιώσεις αποτελούν ιδιώματα των σωμάτων, ενώ αυτή είναι ασώματη. Έτσι, λοιπόν, μετέχεται από όλα, και τίποτα δεν δύναται να την εμποδίσει από το να ενώνεται άμεσα με τα πάντα. Αυτό ακριβώς και έπραξε, όταν ενώθηκε μαζί μας ανέκφραστα και υπεράνω κάθε λόγου και κάθε έννοιας η μία από τις υπεράγιες υποστάσεις της, δηλαδή ο Υιός και Λόγος, ο οποίος ενανθρώπησε για εμάς και για τη δική μας σωτηρία, και με αυτόν τον τρόπο θέωσε τη φύση μας, την οποία προσέλαβε από τα παρθενικά αίματα, υποσχόμενος παράλληλα σε καθέναν που τηρεί τις σωτήριες εντολές Του, ότι θα είναι και πάλι ολόκληρη παρούσα και θα κάνει την κατοικία της κοντά του.

〈II.〉 Έχει διατυπωθεί, λοιπόν, από εμάς ιεροπρεπώς, ότι αυτός είναι ο σκοπός της καθ' ημάς ιεραρχίας: η κατά το εφικτόν αφομοίωση και ένωσή μας με τον Θεό. Αυτήν δε, όπως διδάσκουν τα θεία λόγια, θα την επιτύχουμε μόνο με την αγάπη και την ιερουργία των σεβασμιωτάτων εντολών. Διότι, λέει: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τον λόγο μου, και ο Πατέρας μου θα τον αγαπήσει, και θα έλθουμε προς αυτόν και θα κατοικήσουμε μαζί του». Ποια είναι, λοιπόν, η αρχή της ιερουργίας των σεπτότατων εντολών, η οποία διαμορφώνει καταλληλότατα τις ψυχικές μας έξεις για την υποδοχή των άλλων ιερολογιών και ιερουργιών, και η οποία προετοιμάζει τον δρόμο για την αναγωγή μας προς την υπερουράνια κληρονομιά;

Γι' αυτό πρέπει πρώτα να ζητήσουμε από τον Θεό με πόνο καρδιάς και πίστη, ώστε να μας δώσει να βρούμε τον πλούτο Του, τον αληθινό θησαυρό του Χριστού μέσα στις καρδιές μας, με τη δύναμη και την ενέργεια του Πνεύματος. Και έτσι, αφού πρώτα βρούμε για τους εαυτούς μας ωφέλεια και σωτηρία και ζωή αιώνια, δηλαδή τον Κύριο, τότε ας ωφελήσουμε και τους άλλους, όσο είναι δυνατό και εφικτό, προσφέροντας από τον εσωτερικό θησαυρό του Χριστού κάθε αγαθότητα πνευματικών λόγων και διηγούμενοι τα επουράνια μυστήρια. Διότι έτσι ευδόκησε η αγαθότητα του θελήματος του Πατέρα, να κατοικήσει σε καθέναν που πιστεύει και Τον παρακαλεί. «Διότι εκείνος που με αγαπά», λέει, «θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα φανερώσω τον εαυτό μου σε αυτόν», και πάλι: «Θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας μου και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έτσι θέλησε η άπειρη χρηστότητα του Πατέρα, έτσι ευδόκησε η ακατάληπτη αγάπη του Χριστού, έτσι υποσχέθηκε η άρρητη αγαθότητα του Πνεύματος. Δόξα στην άρρητη ευσπλαχνία της Αγίας Τριάδος.

Ο χρυσός βρίσκεται εύκολα, αλλά τα μαργαριτάρια και οι πολύτιμοι λίθοι που προορίζονται για το βασιλικό διάδημα βρίσκονται σπάνια· διότι πολλές φορές δεν βρίσκονται τέτοιοι που να είναι κατάλληλοι. Έτσι και οι Χριστιανοί οικοδομούνται στο στεφάνι του Χριστού, ώστε εκείνες οι ψυχές να γίνουν κοινωνοί των αγίων. Δόξα σε Εκείνον που αγάπησε τόσο πολύ αυτή την ψυχή και έπαθε για χάρη της και την ανέστησε από τους νεκρούς. Όπως λοιπόν στον Μωυσή «τοποθετούνταν κάλυμμα στο πρόσωπό του», ώστε να μην μπορεί ο λαός να ατενίσει το πρόσωπό του, έτσι και τώρα «στην καρδιά σου βρίσκεται» ένα κάλυμμα, ώστε να μη βλέπεις τη δόξα του Θεού. Όταν όμως αφαιρεθεί αυτό, τότε φανερώνεται και εμφανίζει τον Εαυτό του στους Χριστιανούς και σε όσους τον αγαπούν και τον αναζητούν εν αληθεία, όπως λέει ότι «θα εμφανίσω σε αυτόν τον Εαυτό μου και θα κατοικήσω μαζί του». Ας σπεύσουμε, λοιπόν, να προσελθούμε στον αψευδή Χριστό, για να επιτύχουμε την υπόσχεση και την καινή διαθήκη, την οποία εγκαινίασε ο Κύριος διά του σταυρού και του θανάτου, συντρίβοντας τις πύλες του Άδη και της αμαρτίας, και εξάγοντας τις πιστές ψυχές και δίνοντας σε αυτές εσωτερικά τον Παράκλητο και ανεβάζοντάς τες στη βασιλεία Του. Ας συμβασιλεύσουμε, επομένως, και εμείς μαζί Του στην Ιερουσαλήμ, την πόλη Του, στην επουράνια Εκκλησία, στον χορό των αγίων αγγέλων.

Διότι έτσι ευδόκησε η αγαθότητα του Θεού, να κατοικήσει σε καθέναν που έχει πιστέψει· διότι λέει: «Εκείνος που αγαπά, θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου· και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου»· και σε άλλο σημείο: «Εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε και θα κάνουμε κατοικία σε αυτόν».

ΙΑ΄. Όπως ακριβώς η ενέργεια των παθών, που είναι το εγκόσμιο πνεύμα της πλάνης, του σκότους της αμαρτίας, κατοικεί σε τέτοιον άνθρωπο, ο οποίος είναι γεμάτος από σαρκικό φρόνημα· έτσι πάλι και η ενέργεια και η δύναμη του φωτεινού Πνεύματος κατοικεί μέσα στον αγιασμένο άνθρωπο, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «Εάν ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός»· και πάλι: «Ζω δε, όχι πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός»· και: «Όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό»· και ο Κύριος: «Θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας μου, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Αυτά δεν γίνονται αόρατα, ούτε χωρίς ενέργεια, αλλά με δύναμη και αλήθεια σε όσους κρίνονται άξιοι. Διότι ο μεν νόμος παλαιότερα καθοδηγούσε τους ανθρώπους με λόγο ανυπόστατο, επιθέτοντας σε αυτούς βαρύ και δυσβάσταχτο ζυγό, και χωρίς να μπορεί να προσφέρει καμία βοήθεια, και αυτό επειδή δεν είχε τη δυνατότητα να παρέχει τη δύναμη του Πνεύματος· «Διότι το αδύνατο του νόμου», λέει, «κατά το οποίο ασθενούσε εξαιτίας της σάρκας», και τα εξής. Από την παρουσία του Χριστού, όμως, η θύρα της χάριτος άνοιξε για όσους πίστεψαν αληθινά, και δύναμη Θεού και ενέργεια Πνεύματος χορηγείται σε αυτούς.

Κανείς, λοιπόν, από εμάς ας μην γνωρίζει τον Θεό μόνο με τα λόγια, αλλά να τον έχει μέσα στην καρδιά του με κάθε αίσθηση και επίγνωση. Διότι μεγάλο είναι το αξίωμά σου, ω άνθρωπε, που υπερβαίνει κάθε ποικιλία της κτίσεως. Πρόσεξε πόσο πλατύς είναι ο ουρανός και λαμπερός από τα άστρα, και όμως δεν ευδόκησε σε αυτόν ο Κύριος· και τι λογής είναι σε αυτόν οι φωστήρες, και ποια και πόση είναι η γη, και, παρόλο που τα παραβλέπει όλα αυτά ο Θεός, επαναπαύεται στους αγαθούς λογισμούς και στην καρδιά του ανθρώπου. Μόνο εσύ ονομάστηκες ναός του Θεού και έγινες κατοικητήριο της θεότητας, ώστε να καταλύει και να κατασκηνώνει σε σένα ο Κύριος. «Σε ποιον άραγε θα επιβλέψω, παρά στον πράο και ήσυχο και σε αυτόν που τρέμει τα λόγια μου;» Και πάλι: «Θα του φανερώσω τον εαυτό μου» και εγώ και ο Πατέρας μου «θα έρθουμε και θα κατοικήσουμε μαζί του». Εσύ είσαι κτήμα του Θεού, εσύ είσαι κληρονομιά του Βασιλέως. Μην τον καταφρονήσεις, ω άνθρωπε, αλλά έλα στον αγώνα και άθλησε, για να αξιωθείς το στεφάνι με έργα και με αλήθεια. Διότι πολλοί από εμάς ακούν τον λόγο των Γραφών, χωρίς να έχουν αποκτήσει τίποτε από όσα λένε οι Γραφές, αλλά, όντας ξένοι προς την πνευματική εργασία και αίσθηση, ξέρουν μόνο να μιλούν. «Αν πάλι αθλείται κανείς, δεν στεφανώνεται, εάν δεν αγωνιστεί νομίμως». Υπάρχει ανάγκη δρόμου και κόπου και αγώνα, ανάγκη θλίψης και πόνου, για να αναπαυθεί κανείς στους αιώνες των αιώνων.

Γι' αυτό πρέπει πρώτα να ζητήσουμε από τον Θεό με πόνο καρδιάς και πίστη, να μας δώσει να βρούμε τον πλούτο Του, τον αληθινό θησαυρό του Χριστού μέσα στις καρδιές μας, με τη δύναμη και την ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, ώστε με αυτόν τον τρόπο, αφού βρούμε πρώτα εμείς πνευματική ωφέλεια, σωτηρία και αιώνια ζωή σε αυτόν, τότε να μπορέσουμε να ωφελήσουμε και άλλους όσο είναι εφικτό, προσφέροντας από τον εσωτερικό θησαυρό του Χριστού κάθε αγαθότητα πνευματικών λόγων και διηγούμενοι ουράνια και πνευματικά μυστήρια. Διότι έτσι θέλησε η αγαθότητα του θελήματος του Πνεύματος, να κατοικήσει σε κάθε έναν που πιστεύει, προσεύχεται και Τον αγαπά. «Διότι εκείνος που με αγαπά, λέει, θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα του φανερώσω τον εαυτό μου», και πάλι: «Θα έρθουμε εγώ και ο Πατέρας μου και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έτσι θέλησε η άπειρη χρηστότητα του Πατέρα, έτσι ευδόκησε η ακατάληπτη αγάπη του Χριστού, έτσι υποσχέθηκε η άρρητη αγαθότητα του Αγίου Πνεύματος.

Διότι, όπως ακριβώς μέσω της ενέργειας των παθών το εγκόσμιο πνεύμα της πλάνης του σκότους της αμαρτίας ενεργεί μέσα στον άνθρωπο που είναι γεμάτος από σαρκικό φρόνημα, από το οποίο τρέφεται και στο οποίο ζει, έτσι με ενέργεια και δύναμη το πνεύμα του φωτός της θεότητας κατοικεί στον άνθρωπο που καταξιώθηκε να αγιαστεί, από το οποίο τρέφεται και στο οποίο ζει η ψυχή, σύμφωνα με αυτόν που είπε: «ζητάτε απόδειξη ότι μιλάει μέσα μου ο Χριστός», και πάλι: «δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός», και πάλι: «όσοι βαπτιστήκατε στον Χριστό, ντυθήκατε τον Χριστό», και: «ντυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό», και όπως είπε ο Κύριος: «θα έρθουμε (εγώ και ο πατέρας μου) και θα κατοικήσουμε μαζί του». Αυτά γίνονται με δύναμη και εσωτερική βεβαιότητα σε όσους καταξιώνονται, και όχι αόρατα και ανενέργητα. Διότι ο νόμος παλαιότερα καθοδηγούσε τους ανθρώπους με λόγο χωρίς ουσιαστική υπόσταση, επιβάλλοντας βαρύ ζυγό, και δεν μπορούσε να τους βοηθήσει, επειδή δεν έδινε τη δύναμη του Πνεύματος. Από την παρουσία όμως του Κυρίου, η θύρα της χάριτος άνοιξε αληθινά για όσους πιστεύουν. Διότι αυτός ο λόγος δίνει τη δύναμη του Θεού και την ενέργεια του Πνεύματος, και την ψυχή που νοσεί και βρίσκεται κατάκοιτη στα πάθη, την ανασταίνει με τη δύναμή του και την αποκαθιστά υγιή.

Διότι όπως ακριβώς ο έμπορος, ασκώντας το εμπόριό του, δεν γνωρίζει να αποκομίζει το κέρδος της εμπορίας του μόνο από έναν δρόμο ούτε μόνο με μία αφορμή, αλλά με επιδεξιότητα και νήψη κοιτάζει προσεκτικά παντού, και αν τύχει να αποτύχει να βγάλει κέρδος από κάπου, καταπιάνεται με κάτι άλλο —διότι ο μοναδικός του σκοπός είναι να κερδίσει και να πολλαπλασιάσει τα εμπορεύματά του—, έτσι κι εμείς ας καταρτίσουμε την προσευχή της προσδοκίας μας, όσο είναι δυνατόν στην ανθρώπινη δύναμη και σύνεση, με ποικίλους τρόπους και με επιδεξιότητα, με νου ορθό και συγκεντρωμένο και με διάνοια που αγρυπνεί, ώστε να μπορέσουμε να κερδίσουμε το αληθινό και μεγάλο κέρδος, τον ίδιο τον Κύριό μας, ο οποίος μας διδάσκει κάθε αγαθότητα αρετών και ενέργεια της αλήθειας, αυτόν που είπε προς εκείνους που αναλαμβάνουν τέτοια πίστη και σπουδή: «Θα έρθουμε —εγώ και ο Πατέρας μου— και θα κατοικήσουμε σε αυτόν», και πάλι: «Εκείνος που με αγαπά, θα αγαπηθεί από τον Πατέρα μου, και εγώ θα τον αγαπήσω και θα εμφανίσω σε αυτόν τον εαυτό μου», ώστε, σαν σε δικό του θρόνο, να καθίσει και να αναπαυθεί μέσα στην καρδιά μας, όπως έχει γραφτεί στον Ιεζεκιήλ, ότι ο Θεός καθόταν και φερόταν από τα νοερά, θεία και πνευματικά ζώα, τα οποία ήταν γεμάτα οφθαλμούς σε όλα τους τα μέρη, εμπρός και πίσω, έτσι και η ψυχή που αξιώθηκε, μέσω της πίστης της, της πολλής δέησης και της προθυμίας της σε όλες τις εντολές, να υποδεχτεί μέσα της τον μεγάλο Βασιλέα Χριστό και έγινε για αυτόν ναός και θρόνος νοερός, γίνεται ολόκληρη οφθαλμός, ολόκληρη φως, ολόκληρη ουρανός και ανεκλάλητο κάλλος, μέσω της θείας δυνάμεως που αναμειγνύεται στην υπόστασή της και την καθιστά, μέσω της κοινωνίας, ουράνιο και ένθεο κάλλος.