Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:27

Παρόμοιο με το: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω».

«Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη, και θα αποκτήσετε πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς.» Όταν δε οι άγιοι μαθητές του εκπλήρωσαν και αυτήν την εντολή, τους είπε: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω.» Διότι, «Εκείνος που με αγαπά, θα τηρήσει τις εντολές μου· και εγώ και ο Πατέρας θα έρθουμε, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Υποδεικνύοντάς μας δε να υπομένουμε γενναία τους πειρασμούς και τους αγώνες, είπε: Μέσα στον κόσμο θα έχετε θλίψη. Αλλά «έχετε θάρρος· εγώ έχω νικήσει τον κόσμο. Εσείς δε, είστε εκείνοι που εξαιτίας μου παραμείνατε σταθεροί στους πειρασμούς μου, και εγώ σας παραχωρώ βασιλεία, όπως την παραχώρησε σε εμένα ο Πατέρας μου, ώστε να τρώτε και να πίνετε στο τραπέζι μου.» Αυτά όμως δεν τα λέει σε όλους, αλλά σε εκείνους που υπομένουν τους πειρασμούς και τις θλίψεις με μακροθυμία. Πηγαίνοντας προς το άγιο πάθος του σταυρού ο Κύριος, είπε τα εξής: Όποιος θέλει να τρώει και να πίνει στο τραπέζι μου, ας συμπορευθεί μαζί μου προς τον σταυρό· δηλαδή, ας νεκρωθεί και αυτός ως προς τον κόσμο, όπως εγώ, μέσω της εφαρμογής των εντολών μου. Ακούγοντας δε αυτά ο απόστολος Παύλος, και έχοντας αποκόψει από τον εαυτό του όλα τα σαρκικά φρονήματα, τολμούσε να λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός.» Διότι, εφόσον πορευόμαστε σαρκικά, είμαστε νεκροί μέσα στις αμαρτίες.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΙΕ΄. Ποιος είναι ο ειρηνοποιός που μακαρίζεται από τον Κύριο; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Εκείνος που συνεργάζεται με τον Κύριο, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Υπέρ του Χριστού γινόμαστε πρεσβευτές, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· σας ικετεύουμε υπέρ του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό»· και πάλι: «Έχοντας δικαιωθεί εκ πίστεως, έχουμε ειρήνη με τον Θεό». Διότι κάθε άλλου είδους ειρήνη απορρίφθηκε από τον Κύριο, ο οποίος είπε: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω· όχι όπως τη δίνει ο κόσμος σας τη δίνω εγώ».

Και της ειρήνης του δεν υπάρχει όριο. «Ειρήνη», λέγει, «σας δίνω· όχι όπως δίνει ο κόσμος, σας δίνω εγώ». Γι' αυτόν τον λόγο δεν υπάρχει όριο στην ειρήνη του, επειδή το δώρο είναι υπερκόσμιο· διότι, εάν προερχόταν από τον κόσμο, θα έφτανε στο τέλος της μαζί με τη σύσταση του κόσμου. Τώρα όμως, εκείνος που δέχθηκε την ειρήνη του και τη διαφύλαξε εις τον αιώνα, θα συμβιώσει με τα αγαθά που πηγάζουν από την ειρήνη. Η ειρήνη του Σολομώντα περιοριζόταν σε καθορισμένα έτη· η ειρήνη όμως που προέρχεται από τον Κύριο συμπαρεκτείνεται σε ολόκληρη την αιωνιότητα, όντας απεριόριστη και ατερμάτιστη.

Απόκλινε από το κακό και πράξε το αγαθό· αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την. Αυτές οι προτροπές είναι στοιχειώδεις και εισάγουν τον άνθρωπο στην ευσέβεια: το να ελέγχει κανείς με ακρίβεια τη γλώσσα του, να απέχει από τις δόλιες επιβουλές και να αποκλίνει από το κακό. Διότι η απλή αποχή από το κακό δεν είναι το χαρακτηριστικό του τέλειου, αλλά ταιριάζει σε εκείνον που μόλις τώρα διδάσκεται τα στοιχειώδη να απομακρυνθεί από τη ροπή προς το κακό, και αφού απαλλαγεί από τη συνήθεια της πονηρής ζωής σαν από έναν κακό δρόμο, με αυτόν τον τρόπο να προχωρήσει στην πράξη των αγαθών. Επειδή είναι αδύνατον να καταπιαστεί κανείς με το αγαθό, εάν προηγουμένως δεν έχει αποστασιοποιηθεί παντελώς και δεν έχει αποφύγει το κακό· όπως είναι αδύνατον να ανακτήσει κανείς την υγεία του αν δεν απαλλαγεί από την ασθένεια· ή να βρεθεί σε κατάσταση θερμότητας εκείνος που δεν έχει απαλλαγεί πλήρως από το ψύχος· διότι αυτές οι καταστάσεις είναι ασυμβίβαστες μεταξύ τους. Έτσι και αυτός που πρόκειται να ζήσει αγαθό βίο, οφείλει να απαλλαγεί από κάθε σχέση με το κακό. Αναζήτησε την ειρήνη και επιδίωξέ την. Για αυτήν την ειρήνη μίλησε ο Κύριος: «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω· δεν σας τη δίνω εγώ όπως τη δίνει ο κόσμος». Αναζήτησε, λοιπόν, την ειρήνη του Κυρίου και επιδίωξέ την. Και δεν θα την επιδιώξεις με κανέναν άλλο τρόπο, παρά μόνο τρέχοντας με προσήλωση προς τον σκοπό, για το βραβείο της άνω κλήσεως.

Προς τους Παραλιώτες Επισκόπους Μου δημιουργήθηκε μεγάλη επιθυμία να σας συναντήσω, αλλά πάντοτε προέκυπτε κάποιο κώλυμα που εμπόδιζε την προθυμία μου. Διότι είτε η ασθένεια του σώματος με εμπόδισε (την οποία βεβαίως δεν αγνοείτε πόσο με συνοδεύει από την πρώτη ηλικία μέχρι αυτά τα γηρατειά, έχοντας μεγαλώσει μαζί μου και παιδαγωγώντας με σύμφωνα με τη δίκαιη κρίση του Θεού, ο Οποίος τα πάντα οικονομεί με σοφία), είτε οι μέριμνες των Εκκλησιών, είτε οι αγώνες εναντίον εκείνων που επαναστατούν κατά του λόγου της αλήθειας. Γι' αυτό, μέχρι την παρούσα στιγμή ζω με πολλή θλίψη και λύπη, έχοντας επίγνωση ότι έχω παραλείψει το καθήκον μου απέναντί σας. Διότι εγώ, έχοντας ακούσει από τον Θεό —ο Οποίος γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο καταδέχτηκε την εν σαρκί παρουσία Του, ώστε και με τα υποδείγματα των πρακτέων να ρυθμίσει τον βίο μας και με την ίδια Του τη φωνή να μας αναγγείλει το Ευαγγέλιο της βασιλείας— ότι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας», και ότι ως αποχαιρετιστήριο δώρο στους μαθητές Του, όταν επρόκειτο να εκπληρώσει την ένσαρκη οικονομία, ο Κύριος άφησε τη δική Του ειρήνη, λέγοντας: «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω», δεν μπορώ να πείσω τον εαυτό μου ότι, χωρίς την αγάπη μεταξύ μας και χωρίς να ειρηνεύω με όλους στο μέτρο που εξαρτάται από εμένα, μπορώ να ονομαστώ άξιος δούλος του Ιησού Χριστού.

Εκείνο δε που αξίζει να θαυμάσει κανείς, είναι ότι, ενώ μέσα σε τόσο σύντομο διάστημα περιέπεσε σε εντελώς αντίθετους ισχυρισμούς, σαν να είχε πληγεί στα μάτια της ψυχής από κάποια τύφλωση, δεν μπόρεσε να διακρίνει την αντίφαση στα όσα ειπώθηκαν· ώστε να φανεί πόσο ξένος είναι προς την ειρήνη του Θεού, την οποία ο Κύριός μας άφησε σε εκείνους που πίστεψαν σε αυτόν γνήσια και χωρίς δόλο, λέγοντας: «Ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω»· με αποτέλεσμα να μη μάχεται μόνο τους άλλους, αλλά να βρίσκεται σε διαμάχη και με τον ίδιο τον εαυτό του. Διότι, αφού αποκάλεσε τον Θεό και Πατέρα ανώτερο από τον Μονογενή Υιό, και κατηγόρησε για μανία όσους διδάσκουν την ισότητά τους, θεωρώντας ότι ο ίδιος διαθέτει αναντίρρητες αποδείξεις για αυτό, προσέξτε τι γράφει προχωρώντας λίγο πιο κάτω. ΕΥΝ. Αλλά για το ότι ο Θεός των όλων είναι ένας, αγέννητος και ασύγκριτος, παρόλο που είναι πολλά αυτά που έχουν παραλειφθεί, νομίζω πως αρκούν για απόδειξη και τα όσα έχουν ειπωθεί. ΒΑΣ. Ας ερωτηθεί, λοιπόν: εάν ο Θεός είναι ασύγκριτος, από πού έγινε κατανοητή η υπεροχή του; Διότι το ανώτερο γίνεται αντιληπτό μέσα από την αντιπαραβολή του με αυτά που υστερούν.

Ας μην σας κυριεύει εκείνος ο λογισμός, που λέει: «Εμείς βρισκόμαστε έξω από τα παθήματα των πολλών, και ποια ανάγκη έχουμε να έχουμε κοινωνία μαζί τους;» Διότι ο Κύριός μας τα μεν νησιά τα χώρισε από την ήπειρο με τη θάλασσα, τους δε νησιώτες τους συνέδεσε με τους κατοίκους της ηπείρου μέσω της αγάπης. Και σε τούτο μάλιστα διαφέρει ο φίλος από τον κόλακα: στο ότι ο ένας μιλάει με σκοπό την ευχαρίστηση, ενώ ο άλλος δεν παραλείπει ούτε εκείνα που προκαλούν λύπη. Ξέρεις δε τι πρέπει να κάνεις στον πλησίον; Αυτό που θέλεις να γίνει σε εσένα από τον άλλον. Ξέρεις τι είναι τελικά το κακό; Εκείνο που δεν θα επέλεγες ο ίδιος να πάθεις από κάποιον άλλον. Εγώ, λοιπόν, έχοντας ακούσει από τον Θεό ότι: «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον»· και ότι, ως αποχαιρετιστήριο δώρο στους μαθητές Του, μέλλοντας να ολοκληρώσει την ένσαρκη οικονομία, άφησε τη δική Του ειρήνη λέγοντας: «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω»· δεν μπορώ να ισχυριστώ ότι, χωρίς την αναμεταξύ μας αγάπη και χωρίς το να ειρηνεύω με όλους, στο μέτρο που εξαρτάται από εμένα, μπορώ να ονομαστώ άξιος δούλος του Ιησού Χριστού.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί θα κληθούν υιοί του Θεού. ΙΩΑΝΝΗΣ. Ειρήνη σας αφήνω· την ειρήνη τη δική μου σας δίνω.

Διότι είπε κάπου στους αγίους μαθητές: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω.» Και λέει ότι η ειρήνη είναι δικό Του αγαθό, διότι αυτό είναι δώρο θεόσδοτο και όχι κάτι άλλο. Και επιπλέον αυτού λέει ο θεσπέσιος Παύλος: «Χάρη σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό τον Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό.» Εκείνος λοιπόν που είναι συγχορηγός και δωρητής μαζί με τον Θεό και Πατέρα και προχωρά με την ίδια απαράλλακτα γενναιοδωρία και μεγαλοπρέπεια, πώς, πες μου, θα μπορούσε να υστερεί ως προς τη θεοπρεπή δόξα, και δεν θα βρίσκεται μάλλον σε ίση και όμοια θέση σε όλα απολύτως με Εκείνον που τον γέννησε; Β. Έτσι είναι το ορθό. Α. Προχώρα όμως πάλι και στο εξής. Β. Ποιο είναι αυτό που λες; Α. Ή μήπως δεν λες ότι είναι αληθές πως το να συμφωνούμε με τις γνώμες των αγίων θα καταστήσει σε εμάς την αλήθεια ευκολοδιάβατη, και θα μας αναγάγει σε ό,τι είναι αρεστό στον Θεό και σε ό,τι αποκαλύπτεται μέσω του Αγίου Πνεύματος για τον Υιό; Β. Και τι ακριβώς είναι αυτό; Α. Το ότι ο Υιός είναι Θεός κατά φύση και αληθινά. Διότι ο σοφός Παύλος είπε για τον Θεό και Πατέρα: «Ο Θεός και Πατέρας του Κυρίου μας Ιησού Χριστού γνωρίζει —ο οποίος είναι ευλογητός στους αιώνες— ότι δεν λέω ψέματα.»

Χαίρε, Μαρία Θεοτόκε, διά της οποίας ο Ιωάννης και ο Ιορδάνης αγιάζονται, και ο διάβολος ατιμάζεται. Χαίρε, Μαρία Θεοτόκε, διά της οποίας κάθε πνοή που πιστεύει σώζεται. Χαίρε, Μαρία Θεοτόκε· διότι χάρη σε σένα και τα θαλάσσια κύματα, αφού γαλήνεψαν και ησύχασαν, βάσταξαν με χαρά και ημερότητα τους συνδούλους και συλλειτουργούς μας. Διότι και η γη, που κάποτε καταπατούνταν από ληστές, με την άφιξη των αγίων Πατέρων μεταβλήθηκε σε ειρήνη. Επειδή είναι γραμμένο: «Πόσο ωραία είναι τα πόδια εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!» Ποια ειρήνη; Τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον κήρυκα της ειρήνης, ο οποίος λέει στα άγια Ευαγγέλια: «Την ειρήνη την δική μου σας δίνω.» Ποια ειρήνη; Εκείνην την οποία ο Νεστόριος, βλασφημώντας, δεν αποδέχθηκε, λέγοντας ότι δεν γεννήθηκε, τάχα, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, ο Υιός και Λόγος του Θεού, από την Παρθένο Μαρία, μη γνωρίζοντας τον αλώβητο τόκο της παρθενίας ούτε πιστεύοντας στην αρχαγγελική φωνή που έλεγε: «Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου.» Διότι, αφού εξομοιώθηκε με το περσικό βασίλειο και επιχείρησε να αθετήσει τον μονογενή Υιό του Θεού, εφήυρε αυτούς τους μύθους για την απώλεια πολλών και τη βλασφημία των ψυχών.

Πρέπει να σημειωθεί πάλι ότι, λέγοντας πως τα πάντα θα αποκαλυφθούν στους αγίους μέσω του Πνεύματος, δεν τους παραδίδει σε άλλον δάσκαλο· μην το νομίσεις αυτό· αλλά τους παρουσιάζει στον εαυτό Του μέσω του Πνεύματος, μην όντας πλέον ορατός με τα σαρκικά μάτια, αλλά θεωρούμενος θεοπρεπώς με τα νοητά μάτια της καρδιάς. <Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω· όχι όπως δίνει ο κόσμος, σας δίνω εγώ· ας μην ταράζεται η καρδιά σας ούτε να δειλιάζει.> Αφού υπενθύμισε στους αγίους αποστόλους την ανάβαση στους ουρανούς, και αφού τους προετοίμασε να κατανοήσουν ότι ως προς αυτό θα παραμείνουν μόνοι τους, με το να πει «Αυτά σας τα είπα μένοντας μαζί σας», αντιλαμβάνεται πάρα πολύ γρήγορα, καθώς είναι κατά φύση Θεός, ότι ο λόγος του τους ενέβαλε όχι μικρό τρόμο, αλλά τους θορύβησε φοβερά, και φορτώνοντάς τους με το βάρος της λύπης θόλωσε τον νου του καθενός. Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο δυσβάσταχτο από τη λύπη; Και τι είναι τόσο βαρύ, όσο η στέρηση των πιο ευχάριστων πραγμάτων, και το να υπομένει κανείς την απροσδόκητη απώλεια των πιο αγαπημένων προσώπων; Τους καθησυχάζει, λοιπόν, ενώ ήταν ταραγμένοι από λύπη και φόβο. Διότι η αφορμή και η ρίζα της λύπης, το ότι δηλαδή επρόκειτο να αναχωρήσει από αυτούς και να αναληφθεί προς τον Πατέρα, ήταν κατά κάποιον τρόπο απολύτως δικαιολογημένη, γεννούσε όμως την υποψία ότι θα υπέφεραν τα πάντα, και μάλιστα πολύ εύκολα, αφού δεν θα ήταν πλέον παρών, τουλάχιστον με την ορατή μορφή του σώματος, Εκείνος που είχε τη δύναμη να τους σώζει.

Πώς λοιπόν τους καθησυχάζει, ή με ποιον τρόπο εγκαθίσταται μέσα τους η φαιδρότητα που πηγάζει από τη χαρά, και ο νους αναπαύεται ξανά σε μια θεϊκή γαλήνη; Λέει: «Σας δίνω ειρήνη και σας αφήνω την ειρήνη τη δική μου». Έχω πει, λέει, πολλές φορές ότι «δεν θα σας αφήσω ορφανούς»· αλλά ούτε και θα κατοικήσετε μόνοι στη γη, έρημοι και γυμνοί από εκείνον που σας βοηθά· διότι θα είμαι και πάλι μαζί σας, και παρότι απών σωματικά, θα σας περιτειχίσω και πάλι με την εύνοιά μου, ως Θεός, θα σας θέσω υπεράνω κάθε ταραχής, και κανείς δεν θα υπερισχύσει του δικού σας θάρρους· διότι κάθε φόβος θα ατονήσει, και η δειλία θα απομακρυνθεί, ενώ κάποια θεϊκή δύναμη θα ανατείλει μέσα σας, η οποία θα σας οδηγήσει, με απερίσπαστο νου και γαληνεμένη καρδιά, προς την αποκάλυψη όσων ξεπερνούν τον ανθρώπινο νου. Τώρα λοιπόν σας δίνω ειρήνη, όχι απλώς, αλλά την ειρήνη τη δική μου. Αυτό δε ήταν ξεκάθαρα σαν να μην έλεγε τίποτε άλλο παρά ότι θα χορηγήσω το Πνεύμα, και θα είμαι ο ίδιος παρών μαζί με εκείνους που το δέχονται.

Επομένως, η ειρήνη που βρίσκεται πάνω από αρχές, πάνω από εξουσίες, πάνω από θρόνους ή κυριότητες και υπερβαίνει κάθε νου, είναι το Πνεύμα του Χριστού, μέσω του οποίου ο Υιός συμφιλίωσε τα πάντα με τον Θεό και Πατέρα, με το να επιθυμούν τα δικά Του, να βούλονται να κατανοούν και να πράττουν σύμφωνα με Αυτόν, και να μην απομακρύνονται πουθενά αλλού περιπίπτοντας σε αποστασία μέσω της εκτροπής προς τα φαύλα. Και δεν βλάπτει καθόλου να προβούμε σε έναν συνετό συλλογισμό πάνω σε αυτό. Διότι, με τον ίδιο τρόπο που, επειδή ο Υιός είναι εκ φύσεως ζωή και σοφία και δύναμη, έτσι ονομάζεται και είναι και το Πνεύμα Του, πνεύμα ζωής και σοφίας και δυνάμεως. Έτσι, εφόσον ο Ίδιος και όχι κάποιος άλλος είναι η αληθινή και κυριολεκτική ειρήνη, το Πνεύμα Του αντίστοιχα θα μπορούσε ευλόγως να ονομάζεται και να νοείται ως ειρήνη, κατά το πρότυπό Του. Γι' αυτό ακριβώς, αποδίδοντας ειδικά στη δική Του φύση τη δική Του ειρήνη, δηλαδή το Πνεύμα, λέγει για αυτό: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς». Και το ότι το Πνεύμα του Χριστού έχει ονομαστεί έτσι και από τους αγίους προφήτες, θα το κατανοήσεις πολύ καλά μαθαίνοντας από τη φωνή του Ησαΐα: «Κύριε, λέγει, ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη, διότι τα πάντα μας τα απέδωσας».

Επειδή δηλαδή ο νόμος δεν τελειοποίησε τίποτα, ούτε βεβαίως ήταν επαρκής η δικαιοσύνη που προερχόταν από αυτόν ώστε να επαναφέρει τον άνθρωπο στην πληρέστατη ευσέβεια, παρακαλεί να δοθεί το θείο Πνεύμα, μέσω του οποίου, αφού συμφιλιωθήκαμε με τον Θεό και Πατέρα, ανακληθήκαμε σε φιλία, ενώ προηγουμένως είχαμε αποδειχθεί δραπέτες εξαιτίας της αμαρτίας που βασίλευε πάνω μας. Δώσε μας λοιπόν την ειρήνη, λέει, ω Δέσποτα, διότι όλα μας τα έδωσες. Και αυτό που θέλει να δηλώσει, λέω ότι είναι το εξής: Χάρισε, λέει, ω Δέσποτα, την ειρήνη, διότι τότε θα ομολογήσουμε ότι τα έχουμε όλα, και θα φανεί ότι δεν λείπει κανένα από τα αγαθά σε εκείνον που έλαβε έστω και μία φορά το πλήρωμα του Χριστού, διότι η εκπλήρωση κάθε αγαθού είναι το να κατοικήσει ο Θεός μέσα μας μέσω του Πνεύματος. Επειδή λοιπόν το Πνεύμα είναι πάρα πολύ ικανό να καταπραΰνει κάθε θόρυβο της διάνοιας, και να καταργήσει κάθε δειλία μέσα μας, υπόσχεται να προσφέρει το κατάλληλο εφόδιο για ανδρεία και αταραξία, λέγοντας: Την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω, ας μην ταράσσεται η καρδιά σας και ας μη δειλιάζει. Ακούσατε ότι εγώ σας είπα: Πηγαίνω και έρχομαι προς εσάς. Δεν πληροφορηθήκατε, λέει, από κάποιον άλλον που σας έλεγε για την αναχώρησή μου από εδώ, διότι γίνατε αυτήκοοι μάρτυρες των δικών μου λόγων. Και τι σας υποσχέθηκα εγώ που δεν ξέρω να ψεύδομαι; Εγώ πηγαίνω και έρχομαι προς εσάς.

Διότι επικράτησε η αδικία, όπως ακριβώς ανέφερα προηγουμένως, καθώς τα έθνη λεηλατούσαν το ένα το άλλο και επέφεραν κάθε είδους αγριότητα και πλεονεξία. Επειδή όμως αυτά εξαλείφθηκαν, δόθηκε δικαιοσύνη και κρίση από τον Θεό, και υποτάχθηκαν, όπως είπα, πολλά έθνη τα οποία νικήθηκαν από τα όπλα των Ρωμαίων. Έτσι, όσοι βρίσκονταν υπό την εξουσία του βασιλέως δεν φοβούνταν πλέον τις επιδρομές κανενός, και η κατάσταση έφτασε για αυτούς σε τέτοιο σημείο ειρήνης και ταυτόχρονα ευημερίας, ώστε να μην έχουν πια ανάγκη την πολεμική εμπειρία, αλλά να προτιμούν και μάλιστα με μεγάλη χαρά να ασχολούνται με τα έργα της ειρήνης, να αναλαμβάνουν τους κόπους της γεωργίας και να φροντίζουν τα κτήματα· διότι μεταπλάθουν τα πολεμικά όπλα για τον σκοπό αυτό, ώστε ακόμη και τη ρομφαία να την παίρνουν για τη χρήση του αρότρου, αλλά και τη λόγχη να τη μετατρέπουν σε δρεπάνι, να ξεμάθουν εντελώς τον πόλεμο και να αποφεύγουν τις μεταξύ τους μάχες. Διότι, επειδή βασίλευσε επί των εθνών ο Χριστός, ο οποίος είναι η ειρήνη, εξαλείφθηκε κάθε διχόνοια, έριδα, μάχες και κάθε μορφή πλεονεξίας· απομακρύνθηκαν δε και οι βλάβες που προέρχονται από τον πόλεμο, καθώς και οι εξ αυτού φόβοι· και επικράτησε το δικό Του θέλημα, καθώς λέει προς αυτούς: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω». Και τώρα, οίκος του Ιακώβ, ελάτε, και ας πορευτούμε στο φως του Κυρίου.

«Δεν σας λέω πλέον δούλους, διότι ο δούλος δεν γνωρίζει τι κάνει ο κύριός του. Εσάς όμως σας ονόμασα φίλους, διότι όλα όσα άκουσα από τον Πατέρα μου, σας τα έκανα γνωστά.» Επομένως, και για αυτήν την αιτία ονομάζει τον Εμμανουήλ άγγελο μεγάλης βουλής. Και επειδή έγινε άνθρωπος, και ο ίδιος απέδιδε στον Θεό και Πατέρα την ενέργεια και τη δύναμη για όλα όσα έπραττε, και ο ίδιος ο Θεός και Πατέρας μας το φανερώνει αυτό λέγοντας: Διότι εγώ θα φέρω ειρήνη στους άρχοντες, ειρήνη και υγεία σε αυτούς. Την ειρήνη, βέβαια, ο Χριστός την έδινε στους αγίους αποστόλους ως δική του. Διότι δικά του είναι όλα τα του Πατέρα, και γι' αυτό έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς». Αν πάλι ειπωθεί ότι και ο ίδιος ο Εμμανουήλ έλαβε ειρήνη και υγεία, να σκεφτείς και πάλι τη σοφία της ένσαρκης οικονομίας. Διότι δεχόταν την ειρήνη προφανώς από τον κόσμο, καθώς ο Πατέρας τους οδηγούσε όλους κοντά του και τους έπειθε να ειρηνεύσουν με αυτόν, μέσω της προσκυνήσεώς τους σε αυτόν και της αποδοχής του ζυγού της βασιλείας του. «Διότι κανείς δεν μπορεί», λέει, «να έρθει σε μένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας που με έστειλε». Αναφωνεί άλλωστε κάπου και ο σοφός Ησαΐας: «Ας κάνουμε ειρήνη με αυτόν, ας κάνουμε ειρήνη όσοι ερχόμαστε». Δέχεται, λοιπόν, την ειρήνη από τον Πατέρα, με αυτόν τον τρόπο, όπως ανέφερα.

Αν και έγινες για εμάς ειρήνη, γκρέμισες το μεσότοιχο του φραγμού, εξαφάνισες την αμαρτία που μας χώριζε· κήρυξες το ευαγγέλιο σε αυτούς που ήταν μακριά και σε αυτούς που ήταν κοντά· ένωσες ποίμνια με ποίμνια, εκείνα των Ιουδαίων με εκείνα των εθνών· ειρήνευσες μέσω του σταυρού και τα επουράνια και τα επίγεια, όπως έχει γραφτεί· έγινες για εμάς συμφιλιωτής και μεσίτης, και αφού αφαίρεσες την αμαρτία που βρισκόταν στη μέση, μας ένωσες μέσω του εαυτού σου με τον Θεό και Πατέρα. Και είπες ότι η ειρήνη είναι δική σου, λέγοντας: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Πώς λοιπόν δεν ήρθες για να φέρεις ειρήνη, αλλά μάχαιρα; Με ποιους έχουμε μάχη; Και ο τρόπος του πολέμου πώς θα γινόταν από εμάς, ώστε να είναι άμεμπτος, και να αρέσει σε εσένα που λες ότι η ειρήνη είναι δική σου και που μας την έχεις δώσει; Ας λύσει λοιπόν το ζητούμενο ο Παύλος, λέγοντας: «Εάν κάποιος αδελφός είναι πόρνος» και τα λοιπά, «με έναν τέτοιον ούτε να συντρώγετε». Διότι πρέπει, νομίζω, να αποφεύγουμε τους πόρνους, και να θεωρούμε την ειρήνη μαζί τους ως πρόξενο ζημίας· «Διότι οι κακές συναναστροφές φθείρουν τα χρηστά ήθη». Και όπως λέει ο Δαβίδ: «Με όσιο θα γίνεις όσιος, και με διεστραμμένο θα διαστραφείς».

Νομίζω δε ότι θα πρέπει να προστεθεί και εκείνο. Διότι παλαιά, όταν ζούσαμε συνεχώς μέσα στην πλάνη, και αποτελούσαμε τέκνα οργής, σαν κάποια πονηρά θηρία και σαρκοβόρα όρνια, και μάλιστα σαν τους αγριότατους δράκοντες, μας κατέστρεφαν οι πονηρές και αντίθετες δυνάμεις. Επειδή όμως εν Χριστώ γνωρίσαμε τον κατά φύσιν Θεό, και μέσω της πίστεως απονίψαμε τα εγκλήματα της αρχαίας απάτης, τότε και σωθήκαμε, και λάβαμε την εξουσία να «πατούμε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού», τότε πατήσαμε επάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο, και ποδοπατήσαμε λέοντα και δράκοντα, με τον Χριστό να μας προασπίζεται, και να περιτειχίζει τους δικούς Του με αήττητη δύναμη, και να χορηγεί στον νου μας τη δική Του ειρήνη. Διότι λέγει: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω· την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς». Γράφει δε και ο Παύλος: «Και η ειρήνη του Χριστού, η υπερέχουσα κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας». <Και θα σε εγκαταστήσω με ελπίδα και θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου εις τον αιώνα.> Όχι μόνο, λέγει, θα σε απαλλάξω από τους τρόμους του πολεμίου, αλλά θα προσθέσω σε αυτό και το να βρεθείς πλέον στην ευνοϊκή θέση της ελπίδας των αγαθών, ώστε να έχεις την ευθυμία ασφαλή, εδραιωμένη και ακλόνητη. Διότι θα σε μνηστευθώ για τον εαυτό μου, και αυτό εις τον αιώνα. Και τι σημαίνει άραγε αυτό;

Διότι το να μετατρέπονται τα πολεμικά όργανα σε γεωργικά έργα, και να αναπαύεται ο καθένας, όπως λέει ο Προφήτης, κάτω από τη δική του συκιά και την άμπελό του, και να μην υπάρχει κανείς που να τον εκφοβίζει, τι άλλο θα μπορούσε να υποδηλώνει σε εμάς παρά ότι θα υπάρξει μια βαθιά και άρρηκτη ειρήνη, και ένας καιρός χωρίς πολέμους; Αυτά δε εκπληρώθηκαν κατά τους καιρούς της επίγειας παρουσίας του Κυρίου. Γι' αυτό άλλωστε και ο ίδιος ο Χριστός έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω». Πότε όμως ή πώς επήλθε και η ειρήνη στον κόσμο; Επειδή λοιπόν η ρωμαϊκή εξουσία και η ενδοξότατη βασιλεία κυριάρχησε σε όλη την οικουμένη, συνενώθηκαν και τέθηκαν κάτω από έναν ζυγό όλα τα έθνη, και σταμάτησαν τους μεταξύ τους πολέμους, στράφηκαν δε προς τα έργα της ειρήνης, δηλαδή σαφώς προς τις γεωργικές εργασίες, και ο καθένας κατοικεί με ασφάλεια στις δικές του πόλεις. Διότι, προτού τους κυριεύσει η εξουσία των Ρωμαίων, γίνονταν παντού πόλεμοι και εξεγέρσεις χωρών και πόλεων, και ήταν εύκολο σε όσους το ήθελαν να λεηλατούν όποιους επέλεγαν, να διαρπάζουν και να ιδιοποιούνται τα αγαθά των άλλων ως νικητές, και υπήρχε ανάγκη οι κάτοικοι κάθε χώρας και πόλεως να είναι καλά εξοπλισμένοι με τα όπλα του πολέμου, να εξασκούνται στην πολεμική τακτική, και να υπερασπίζονται τους εαυτούς τους και τα τέκνα τους.

Αυτό πάλι, σαν σε σκιές και τύπους, το έχει πραγματοποιήσει ο Ιησούς του Ναυή, ο οποίος πέρασε τους υιούς του Ισραήλ από τον Ιορδάνη και ανέλαβε την ηγεσία μετά τον Μωυσή. Διότι έδεσε σε ένα σπήλαιο τους πέντε βασιλείς των Αμορραίων, με τον τύπο να προμηνύει έμμεσα σε εμάς ότι, αφού αναδείχθηκε βασιλιάς μας ο Εμμανουήλ μετά την πολιτεία του νόμου, θα κατασφραγίσει τους αρχηγούς των δαιμόνων στα υποχθόνια βάθη σαν σε βαθύ σπήλαιο. Αφού λοιπόν εξοντώθηκε αυτός που τους πίεζε και τους έθλιβε, λέγει η Γραφή πως τη δεύτερη ημέρα, όταν δύο Εβραίοι διαπληκτίζονταν, ο Μωυσής στάθηκε ανάμεσά τους ως διαιτητής και συμφιλιωτής για να φέρει την ειρήνη σε αυτούς που βρίσκονταν σε εχθρότητα μεταξύ τους. Παρενέβαινε στην έχθρα, λέγοντας σε εκείνον που ήθελε να κακοποιήσει τον αδελφό του: «Γιατί χτυπάς τον πλησίον σου;» Και εκείνος του απάντησε: «Ποιος σε κατέστησε άρχοντα και δικαστή πάνω μας; Μήπως θέλεις να με σκοτώσεις με τον τρόπο που σκότωσες χθες τον Αιγύπτιο;» Διότι, αφού ο Εμμανουήλ έκλεισε προηγουμένως τον Σατανά σαν στον άδη, εμφανίστηκε ως διαιτητής της δικαιοσύνης στους Ισραηλίτες και δάσκαλος της φιλαλληλίας, προτρέποντας να εφαρμόζουν την αγάπη προς τους αδελφούς, και να μη θεωρούν τίποτα ανώτερο από την ειρήνη και την ομοψυχία. Γι' αυτό άλλωστε έλεγε: «Την ειρήνη την δική μου σας δίνω».

ΑΛΛΟ, για το ίδιο θέμα. Αποχαιρετώντας τους δικούς του μαθητές ο Χριστός, και καθώς επρόκειτο πολύ σύντομα να πορευθεί προς το σωτήριο πάθος, λέει: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω.» Εάν, λοιπόν, λέει ότι η ειρήνη είναι δική Του, ως δικό Του αγαθό που ενυπάρχει φυσικά σε Αυτόν, πώς δεν θα είναι σε όλους σαφές ότι τα εξαιρετικά γνωρίσματα του Πατέρα δεν μεταβαίνουν στον Υιό κατά μετοχή, όπως ακριβώς συμβαίνει και στα λογικά κτίσματα, αλλά ένας ουσιώδης λόγος ελκύει προς τον γεννηθέντα τα ίδια γνωρίσματα του γεννήσαντος; Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θεωρείται συνδοτήρας και συγχορηγός φυσικά και αδιαίρετα, και διανέμει μαζί με τον Πατέρα τις δωρεές στους αγίους. Αυτός, όμως, που έχει τέτοια ουσία, πώς δεν θα είναι κατά φύση Θεός; Και αν είναι κατά φύση Θεός, δεν είναι ποίημα.

ΑΛΛΟ. «Αλλά σε καθετί, με την προσευχή και τη δέηση, μαζί με ευχαριστία, ας γίνονται γνωστά τα αιτήματά σας προς τον Θεό· και η ειρήνη του Θεού, που υπερβαίνει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας και τα νοήματά σας εν Χριστώ Ιησού.» Ο Σωτήρας, συνομιλώντας κάπου με τους δικούς του μαθητές, λέει: «Ειρήνη τη δική μου σας δίνω, ειρήνη τη δική μου σας αφήνω.» Όταν λοιπόν ο ίδιος αναφέρει ότι η ειρήνη είναι δική του, αλλά ο Παύλος την αποκαλεί ειρήνη του Θεού, προφανώς γνωρίζει ότι ο Υιός είναι Θεός, ο χορηγός της ειρήνης στους αγίους. Προς τον οποίο και ο μακάριος Ησαΐας, κινούμενος από προφητικό πνεύμα, λέει ως εκ προσώπου εκείνων που πίστεψαν σε αυτόν: «Κύριε ο Θεός μας, δώσε μας ειρήνη· διότι όλα μας τα απέδωσες.» Επομένως, εάν ο Παύλος και γνωρίζει και ομολογεί ότι ο Υιός είναι Θεός, ας χαθεί μακριά η ανοησία εκείνων που πρεσβεύουν άλλα.

ΑΛΛΟ. «Το λοιπόν, αδελφοί, όσα είναι αληθινά, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, όσα προσφιλή, όσα εύφημα, αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, αυτά να συλλογίζεστε, τα οποία και μάθατε και παραλάβατε, και ο Θεός της ειρήνης θα είναι μαζί σας.» Ιδού, πάλι εδώ ονομάζει Θεό τον Χριστό, ο οποίος λέει: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω.» Επομένως, θα εφαρμόσεις και σε αυτά τον λόγο που εκτέθηκε προηγουμένως.

Και με άλλον τρόπο, αν στρέψουμε τη δύναμη του λόγου προς τους Ιουδαίους, ελεήθηκαν πραγματικά, όταν έλαμψε σε αυτούς ο Μονογενής. Διότι τους βάραινε σαν κάποιο δυσβάσταχτο και απορριπτέο βάρος ο νόμος που καταδίκαζε και τιμωρούσε χωρίς οίκτο αυτούς που αμάρταναν. Ελεήθηκαν, λοιπόν, κερδίζοντας αργά και με δυσκολία μέσω του Χριστού τη χάρη που δικαιώνει, του οποίου την έλευση ποθώντας να δουν, έκκραζαν προς τον Θεό των όλων: «Ο Θεός των δυνάμεων, επίστρεψόν μας, και φανέρωσε το πρόσωπό σου, και θα σωθούμε.» Όλοι μας, λοιπόν, έχουμε ελεηθεί με την επιφάνεια του Χριστού. Και βέβαια η έπαρση του προσώπου του Θεού είναι πρόξενος ειρήνης, της οποίας δοτήρας και βραβευτής είναι ο Χριστός, προσφέροντάς την και δωρίζοντάς την ως δικό του αγαθό σε όσους πιστεύουν σε αυτόν. Διότι, λέει, «την ειρήνη την δική μου σας δίνω, την ειρήνη την δική μου αφήνω σε εσάς.»

Στους οποίους και ο ίδιος ο Σωτήρας, παρέχοντας τη δική του «ειρήνη», έλεγε: «ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Και αυτά βεβαίως εκπληρώθηκαν κατά λέξη μετά τη θεοφάνειά του και μετά το κήρυγμα του ευαγγελικού νόμου στα έθνη, όταν μια βαθύτατη ειρήνη περιέλαβε τα έθνη· πράγμα το οποίο βεβαίως, υποδηλώνοντας τον Χριστό, ανέφερε ο λόγος λέγοντας ότι «θα μετατρέψουν τα μαχαίρια τους σε άροτρα» και «τις λόγχες τους σε δρέπανα» και «δεν θα διδάσκονται πλέον την πολεμική τέχνη», τα οποία πράγματι προηγουμένως ήταν αναγκαία και τα ασκούσαν από την παιδική τους ηλικία στους αγρούς και στις πόλεις εξαιτίας του φόβου των εχθρών από τις γειτονικές χώρες. Στη συνέχεια ο προφήτης, αφού εξέθεσε λεπτομερώς την κλήση των εθνών και την ειρήνη που διαχύθηκε σε όλους τους ανθρώπους, επιδεικνύει τη φιλοστοργία του προς τους οικείους του, παρακαλώντας τον λαό του να αποδεχθεί τη χάρη του Χριστού που δωρήθηκε σε όλα τα έθνη. Γι' αυτό λέει: «Και τώρα, οίκος του Ιακώβ, ελάτε και ας πορευθούμε στο φως του Κυρίου». Και δες πώς, για την παρόρμηση και την προτροπή του λαού, συγκαταλέγει και τον εαυτό του, προτρέποντάς τους να μετάσχουν στο «φως του Κυρίου», ονομάζοντας «φως του Κυρίου» τον «νόμο» της Καινής Διαθήκης που προήλθε «από τη Σιών» και τον σωτήριο και ευαγγελικό «λόγο». Προσκαλεί δε όχι τον Ιακώβ, αλλά τον οίκο του να έλθει στο φως της γνώσης του Κυρίου, επειδή ακριβώς βρίσκονταν στο σκοτάδι.

Εννοώ δε τους μαθητές και αποστόλους του, καθώς και εκείνους που ανέλαβαν τη διαδοχή τους σε όλη την οικουμένη, στους οποίους δώριζε το να έχουν υγεία ψυχής και ειρήνη μεταξύ τους, όταν τους έλεγε: «την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω». Και προσθέτει: «μεγάλη είναι η αρχή του», αντί του οποίου ο Σύμμαχος μετέφρασε: «διότι επληθύνθη η παιδεία του, και η ειρήνη του δεν έχει όριο, ή δεν έχει τέλος» σύμφωνα με τον Ακύλα, ή «δεν έχει πέρας» σύμφωνα με τον Θεοδοτίωνα. Θα κατανοήσεις δε ως «μεγάλη την αρχή του», εάν παρατηρήσεις την Εκκλησία του σε όλη την οικουμένη, και ακόμη περισσότερο αν δώσεις προσοχή στις μαρτυρίες του ιερού Αποστόλου για αυτόν, μέσα από τις οποίες λέει: «σύμφωνα με την ενέργεια της κραταιάς ισχύος του, την οποία ενέργησε στον Χριστό ανασταίνοντάς τον από τους νεκρούς και καθίζοντάς τον στα δεξιά του στα επουράνια, υπεράνω κάθε αρχής και εξουσίας και δύναμης και κυριότητας και κάθε ονόματος που ονομάζεται». Τόσο «μεγάλη», λοιπόν, είναι η «αρχή» του Σωτήρα μας.

Διότι αυτό τους υποσχέθηκε λέγοντας: «Την δική μου ειρήνη σας δίνω, την δική μου ειρήνη σας αφήνω». Στα οποία προσθέτει: «και με δικαιοσύνη θα οικοδομηθείς»· διότι, σύμφωνα με το απολύτως δίκαιο, ο ίδιος ο οικοδόμος των πάντων, η σοφία του Θεού, προσαρμόζοντας τους «ζωντανούς» και στέρεους «λίθους» στην οικοδομή, άλλους μεν έκανε επάλξεις, άλλους έθετε ως θεμέλια, άλλους τοποθετούσε στους περιβόλους, και άλλους μεν τους ξεχώριζε για τον ναό της πόλης, άλλους για τα ενδότερα του ναού, και με άλλους κοσμούσε την υπόλοιπη πόλη. Γι' αυτό έχει λεχθεί: «και με δικαιοσύνη θα οικοδομηθείς»· και αυτά μεν είναι τα όσα έχει υποσχεθεί ο Θεός στην Εκκλησία του. Στη συνέχεια, όμως, δίνει παραγγελία στην ίδια, λέγοντας: «Απέχε από το άδικο και δεν θα φοβηθείς, και τρόμος δεν θα σε πλησιάσει»· διότι τα μεν προηγούμενα θα γίνουν σε εσένα από τη δική μου χάρη με αυτόν τον τρόπο, εάν όμως αγωνιάς μήπως τυχόν σε βρει φόβος εξαιτίας κάποιας εχθρικής επίθεσης, πάρε θάρρος από το δικό μου παράγγελμα: διότι εάν πράξεις αυτά, δεν θα σου συμβούν εκείνα, εάν όμως δεν τηρήσεις το παράγγελμα, να μέμφεσαι τον εαυτό σου όταν περιπέσεις σε ανθρώπινους φόβους.

Γι' αυτό την προσέφερε στους μαθητές του λέγοντας: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω». Αλλά, βεβαίως, εξαιτίας όλων αυτών, λέει, «απομακρύνθηκε η κρίση από αυτούς, και δεν πρόκειται να τους καταλάβει η δικαιοσύνη»· ως «κρίση» δε εννοεί εδώ αυτήν για την οποία έχει γίνει λόγος πιο πάνω: «Ιδού ο δούλος μου τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου, τον οποίο αγάπησε η ψυχή μου· θα εξαγγείλει κρίση στα έθνη». Αυτή, λοιπόν, η κρίση που δόθηκε στα έθνη απομακρύνθηκε από αυτούς, και η δικαιοσύνη, η οποία δωρήθηκε σε όλα τα έθνη μέσω της σωτήριας χάρης, τους εγκατέλειψε και αυτή και αναχώρησε.

Η δε περιγραφή όλης της προφητείας ευαγγελίζεται αγαλλίαση και ευφροσύνη, και αγαθά σε όλους όσους επιθυμούν τη δικαιοσύνη του. Θα κατανοήσεις δε τη δικαιοσύνη του, αν την εκλάβεις ως τη θεότητά του· επειδή αυτός έγινε για εμάς σοφία από τον Θεό, δικαιοσύνη και αγιασμός και απολύτρωση. Όσοι, λοιπόν, την κατανόησαν αυτήν ας αγαλλιάσουν, λέγει, και ας ευφρανθούν· αυτούς μάλιστα διδάσκει να λένε πάντοτε, «Ας μεγαλυνθεί ο Κύριος», εφόσον βεβαίως ασπάζονται την ειρήνη προς τον προφητευόμενο· διότι αυτοί που έτρεφαν έχθρα εναντίον του, έχουν υποστεί την άξια τιμωρία. Αυτή η ειρήνη του θα μπορούσε να είναι εκείνη που χάριζε στους δικούς του μαθητές λέγοντας: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω». Και αυτά μεν αφορούν όσους επιθυμούν και αγαπούν την ειρήνη του, και τιμούν τη δικαιοσύνη του. Στη συνέχεια, ο ίδιος για τον εαυτό του επισφραγίζει το τέλος όλου του λόγου λέγοντας: «Και η γλώσσα μου θα μελετά τη δικαιοσύνη σου, όλη την ημέρα τον έπαινό σου». Αφού αυτά, λέγει, εκπληρωθούν τόσο σε όσους με αγαπούν όσο και σε όσους με μισούν, δεν θα παύσω να μελετώ τη δικαιοσύνη σου, και όλη την ημέρα τον έπαινό σου, όχι όλες τις ημέρες, αλλά μία μόνη, την άπειρη και διηνεκή. Διότι η διαμονή και η αναστροφή κοντά σου αποτελεί ημέρα αιώνια.

Διότι και ο άνθρωπος της ειρήνης μου, στον οποίο στήριξα τις ελπίδες μου, αυτός που έτρωγε τους άρτους μου, μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό. Σύμφωνα δε με τον Σύμμαχο: «Αλλά και ο άνθρωπος που είχε ειρήνη μαζί μου», λέει, «στον οποίο είχα εμπιστοσύνη, ο οποίος συνέτρωγε τον άρτο μου μαζί μου, φέρθηκε με υπεροψία απέναντί μου, ακολουθώντας με»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα: «Φέρθηκε με υπεροψία εναντίον μου με τη φτέρνα του». Άνθρωπος της ειρήνης του Σωτήρος ήταν ο Ιούδας, επειδή είχε ακούσει και αυτός μαζί με τους υπόλοιπους μαθητές τον Σωτήρα να λέει: «Την δική μου ειρήνη σας δίνω, την δική μου ειρήνη αφήνω σε εσάς». Αλλά λέει επίσης: «Στον οποίο ήλπισα»· ή σύμφωνα με τον Ακύλα «εμπιστεύθηκα», ή σύμφωνα με τον Σύμμαχο «είχα εμπιστοσύνη», επειδή ακριβώς και σε αυτόν, όμοια με τους υπόλοιπους αποστόλους, μετέδιδε τα ίδια χαρίσματα. Είχε δε εμπιστοσύνη σε αυτόν ο Σωτήρας και έτρεφε αγαθές ελπίδες για αυτόν, λόγω του ότι και σε αυτόν υπήρχε το αυτεξούσιο. Διότι ο Ιούδας δεν ήταν από κάποια φύση που αδυνατούσε να σωθεί, αλλά ήταν ικανός, αν το ήθελε, να γίνει μαθητής του Υιού του Θεού όπως οι υπόλοιποι απόστολοι, και να αναδειχθεί καλός και αγαθός μαθητής. Όντας δε ομοτράπεζος με τον Διδάσκαλο, δεν συνέτρωγε μαζί του μόνο τον κοινό άρτο, αλλά αξιωνόταν να μεταλαμβάνει και από τον άρτο που τρέφει την ψυχή, για τον οποίο έλεγε ο Σωτήρας: «Εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό και δίνει ζωή στους ανθρώπους». Αυτός, λοιπόν, που είχε αξιωθεί τόσων δωρεών, σήκωσε τη φτέρνα του εναντίον του Σωτήρος, σαν να ετοιμαζόταν να τον λακτίσει· γι' αυτό και έχει λεχθεί: «Μεγάλυνε εναντίον μου τον πτερνισμό».

Τα μεν προηγούμενα προφητεύονταν για τον ναό, τα δε προκείμενα για την ίδια την πόλη, την οποία οι Ιουδαίοι ονόμαζαν «πόλη του Θεού» εξαιτίας του ναού του Θεού που είχε ιδρυθεί σε αυτήν. Θρηνεί, λοιπόν, ο Φιλάνθρωπος ολόκληρη την πόλη, όχι επειδή λυπάται τόσο τα οικοδομήματα ούτε το ίδιο το έδαφος, όσο τις ψυχές των παλαιών κατοίκων και την απώλειά τους, αλλά παρουσιάζει και τα αίτια της ερήμωσής τους λέγοντας: «Αν γνώριζες και εσύ σε αυτήν την ημέρα όσα οδηγούν στην ειρήνη σου». Και υποδηλώνει τη δική Του παρουσία, η οποία πραγματοποιήθηκε για την ειρήνη ολόκληρου του κόσμου. Διότι Αυτός ήταν για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Στις ημέρες του θα ανατείλει δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης». Και είχε έλθει ακριβώς για αυτόν τον σκοπό, για να κηρύξει «ειρήνη σε όσους βρίσκονται κοντά και σε όσους βρίσκονται μακριά», ενώ σε εκείνους που Τον αποδέχονται λέει: «Ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου δίνω σε εσάς», την οποία ειρήνη αποδέχτηκαν τα έθνη σε όλη την οικουμένη που πίστεψαν σε Αυτόν. Ο δε λαός της περιτομής, επειδή δεν πίστεψε σε Αυτόν, δεν γνώρισε όσα συντελούσαν στην ειρήνη του. Γι' αυτό προσθέτει: «Τώρα όμως κρύφτηκαν από τα μάτια σου, διότι θα έρθουν ημέρες για εσένα και θα σε περικυκλώσουν οι εχθροί σου». [ ] Επομένως, όσα επρόκειτο να τους βρουν λίγο αργότερα κατά την πολιορκία εναντίον τους, λόγω του ότι δεν αποδέχτηκαν την ειρήνη που τους είχε προαναγγελθεί, κρύφτηκαν από τα μάτια τους.

Ευχή του ασπασμού. Ειρήνη σε όλους. Εσύ που υπάρχεις, και προϋπήρχες, και παραμένεις στους αιώνες· που είσαι συναΐδιος και ομοούσιος, σύνθρονος και συνδημιουργός με τον Πατέρα. Εσύ, που μόνο από αγαθότητα έφερες τον άνθρωπο από την ανυπαρξία στην ύπαρξη, και τον τοποθέτησες στον παράδεισο της τρυφής. Και όταν αυτός εξέπεσε με την απάτη του εχθρού και την παρακοή της δικής σου εντολής, επειδή θέλησες να τον ανακαινίσεις και να τον επαναφέρεις στο αρχικό του αξίωμα, δεν ανέλαβε τη σωτηρία μας άγγελος, ούτε αρχάγγελος, ούτε πατριάρχης, ούτε προφήτης· αλλά εσύ ο ίδιος, αφού έγινες άτρεπτα σάρκα και ενανθρώπησες, ομοιώθηκες με εμάς σε όλα, εκτός μόνο από την αμαρτία. Αφού έγινες μεσίτης μεταξύ εμάς και του Πατέρα, και αφού κατεδάφισες το μεσότοιχο του φραγμού και την πολυχρόνια έχθρα, ένωσες τα επίγεια με τα επουράνια, και συνένωσες και τα δύο σε ένα, και εκπλήρωσες την ένσαρκη οικονομία. Και ενώ επρόκειτο να αναληφθείς σωματικά στους ουρανούς, γεμίζοντας θεϊκά τα πάντα, έλεγες στους αγίους σου μαθητές και αποστόλους: Ειρήνη σας αφήνω· την ειρήνη τη δική μου σας δίνω.

Πάλι λέει, «ενθαρρύνοντας όσους δειλιάζουν». Αλλά αυτός μεν ακολουθεί με τον δικό του λόγο την προηγούμενη βλασφημία κατά του Πνεύματος, η αλήθεια όμως φανερώνει τον εαυτό της ακόμη και μέσα από το στόμα του εχθρού. Διότι σε κανέναν άλλον δεν ανήκει το να δίνει θάρρος σε όσους δειλιάζουν παρά μόνο στον Θεό, ο οποίος λέει σε αυτόν που δειλιάζει: «Μη φοβάσαι, γιατί εγώ είμαι μαζί σου, μην πτοείσαι», όπως λέει ο προφήτης: «Διότι κι αν πορευθώ εν μέσω σκιάς θανάτου, δεν θα φοβηθώ κακό, επειδή εσύ είσαι μαζί μου». Αλλά και ο ίδιος ο Δεσπότης λέει προς όσους δειλιάζουν: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας ούτε να δειλιάζει», και: «Γιατί είστε δειλοί, ολιγόπιστοι;», και: «Έχετε θάρρος, εγώ είμαι, μη φοβάστε», και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο». Επομένως, ακόμη και παρά τη θέληση του Ευνόμιου, μέσα από την ίδια την εχθρική φωνή, η αλήθεια αναδεικνύει τον εαυτό της. Συμφωνεί δε και ο επόμενος λόγος με τον προηγούμενο. Λέει, δηλαδή: «μεριμνώντας για τα πάντα και παρέχοντας κάθε φροντίδα και πρόνοια». Διότι μόνο στον Θεό ανήκει αληθινά το να μεριμνά και να φροντίζει για τα πάντα, όπως έχει πει ο μέγας Δαβίδ: «Εγώ δε είμαι φτωχός και πένης, ο Κύριος όμως θα φροντίσει για μένα».

Το αποδεικνύει εξάλλου και ο ύμνος των αγγέλων κατά τη γέννησή Του, ότι ήλθε σε εμάς από τους ουρανούς κομίζοντάς μας την ειρήνη, λέγοντας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Και ο Ίδιος, ολοκληρώνοντας πλέον τη σωτηριώδη οικονομία, άφησε την ειρήνη ως κληρονομιά στους δικούς Του, λέγοντάς τους: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω». Και πάλι: «Να ειρηνεύετε μεταξύ σας και με όλους»· και, «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον».

Αυτό το αποδεικνύει και ο ύμνος των αγγέλων κατά τη γέννησή του, ότι δηλαδή ήρθε σε εμάς από τον ουρανό φέρνοντάς μας την ειρήνη, όταν έλεγαν: «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη». Και ο ίδιος δε, ολοκληρώνοντας πλέον τη σωτήρια οικονομία, άφησε την ειρήνη ως κληρονομιά στους δικούς του λέγοντας προς αυτούς: «την ειρήνη τη δική μου σας δίνω· την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω»· και πάλι: «να ειρηνεύετε μεταξύ σας και με όλους»· και «από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν έχετε αγάπη μεταξύ σας». Και η τελευταία προσευχή που απηύθυνε υπέρ ημών προς τον Πατέρα του όταν ανερχόταν, στηρίζει τη μεταξύ μας αγάπη· «δώσε τους», λέει, «Πατέρα, ώστε να είναι όλοι ένα».

«Φωνὴ ελάφους»: Εννοεί τους αποστόλους. Διότι τα ελάφια είναι ταχύτατα στο τρέξιμο. Και τους δρόμους των αποστόλων τους προετοίμασε η φωνή του Χριστού, όταν τους έλεγε: «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τὰ ἔθνη, βαπτίζοντες αὐτοὺς εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». «Καὶ ἀποκαλύψει δρυμούς»: Τους δρυμούς των εθνών. Διότι, όπως ακριβώς στους δρυμούς, δηλαδή στα δάση, κατοικούν θηρία, έτσι και μέσα στην πλάνη των ειδώλων βρίσκονταν τα έθνη σαν σε περιορισμό. Αποκαλύφθηκαν δε αυτοί, επειδή φωτίστηκαν από τη χάρη. «Καὶ ἐν τῷ ναῷ»: Δηλαδή στην Εκκλησία. Διότι αυτή είναι ο ναός του Θεού, και μέσα σε αυτήν ο καθένας, δηλαδή και οι δίκαιοι και οι αμαρτωλοί, δοξολογούν. Αλλά να θεωρείς ως ναό και το δεσποτικό σώμα. Διότι μέσα σε αυτό κάθε πνοή δοξάζει τον Θεό. «Κύριος τὸν κατακλυσμόν»: Εννοεί τα ύδατα του βαπτίσματος, τα οποία προκαλούν κατακλυσμό στους δαίμονες και στους αμαρτωλούς και ξεπλένουν τον άνθρωπο. «Καὶ καθιεῖται»: Διότι, αφού ο Χριστός έπραξε όλα αυτά, ανερχόμενος στους ουρανούς, κάθεται ως βασιλιάς στους αιώνες των αιώνων. «Κύριος ἰσχύν»: Δίνοντας στον πιστό λαό το σώμα Του και το αίμα Του προς βρώση και πόση. Διότι μέσω της βρώσης και της πόσης αποκτά ο άνθρωπος τη δύναμη. «Κύριος εὐλογήσει»: Λέγοντας: «Την ειρήνη την δική μου σας δίνω».

Ας αγαλλιάσουν: Όσοι πίστεψαν στον Θεό και αποδέχθηκαν το πάθος και την ανάσταση του Χριστού, αυτοί με αγαλλίαση ευφραίνονται σε αυτόν. Και ας πουν: Διότι οι πιστοί δεν παύουν ποτέ να μεγαλύνουν τον Θεό. Οι επιθυμούντες: Εκείνοι που αποδέχθηκαν με όλη τους την καρδιά την ειρήνη του Χριστού, όταν είπε: την ειρήνη την δική μου σας αφήνω. Και η γλώσσα: Η γλώσσα του προφήτη, η οποία μελέτησε τα μη ακόμη παρόντα [ως παρόντα]. Όλη την ημέρα: Σε όλη τη διάρκεια του αιώνος, διότι η ημέρα του Κυρίου είναι σαν χίλια έτη. Επομένως, στους αιώνες ψάλλονται τα μυστήρια του Χριστού.

Διάψαλμα: συνεχής μεταβολή της προφητείας. Εξαπέστειλεν ο Θεός: τον Χριστό, τον οποίο έστειλε ο Πατέρας προς αναζήτηση του χαμένου ανθρώπου· διότι ο Χριστός αποτελεί το έλεος και την αλήθεια όλης της κτίσεως. Και ερρύσατο: τον Αδάμ από το μέσον των δαιμόνων· διότι σαν λέοντες (αυτοί δηλαδή ως λέοντες) κατέτρωγαν τον Αδάμ (τον άνθρωπο), όπως ακριβώς οι Ιουδαίοι περιέσφιγγαν τον Χριστό ωρυόμενοι σαν λέοντες. Εκοιμήθην: Ο Χριστός κοιμήθηκε στον τάφο για το τριήμερο, τεταραγμένος δε: διότι με οργή κατήλθε στον Άδη, για να ελευθερώσει τις επί πολύ χρόνο κατεχόμενες (ταραγμένες) ψυχές. Υιοί ανθρώπων: Ονειδίζει τους θηριώδεις ανθρώπους, πρώτοι εκ των οποίων είναι οι Ιουδαίοι, που έτριζαν τα δόντια τους εναντίον του Χριστού. Και η γλώσσα: Των Ιουδαίων, διότι εξαπέλυσαν τις γλώσσες τους εναντίον του Χριστού σαν σκυλιά. Υψώθητι: [Δηλαδή ο λόγος αναφέρεται στην Ανάληψή του.] Και επί πάσαν: Διότι πλήρης είναι ο ουρανός και η γη από τη δόξα του Κυρίου, ο οποίος γέμισε τη γη λέγοντας: «την ειρήνη την δική μου σας αφήνω». Παγίδας ητοίμασαν: Οι Ιουδαίοι στον Χριστό· διότι ήθελαν, λέγει, να τον παγιδεύσουν στα λόγια. Και κατέκαμψαν: Διότι από ανάγκη συναναστρεφόταν μαζί τους, προκειμένου να καταστεί πρότυπο ταπεινοφροσύνης. Ώρυξαν: Εννοεί τον δεσποτικό τάφο· διότι σε αυτόν και εξαιτίας αυτού υπέστησαν οι Ιουδαίοι μια φοβερή πτώση. Ετοίμη η καρδία: Για να αναστηθεί και να διασώσει το γένος των ανθρώπων (το ανθρώπινο).

Διάψαλμα· παύση (ανοχή) του λόγου. «κατέπαυσας» Διότι δεν υπάρχει πλέον έχθρα προς τον άνθρωπο· διότι γκρεμίστηκε το μεσότειχο και [πλέον] υπάρχει η ειρήνη. «ἀπέστρεψας» Ο Θεός έδειξε επιείκεια για την κακοπάθεια του ανθρώπου και από ευσπλαχνία τον έσωσε. «ἐπίστρεψον ἡμᾶς» Διότι ο Κύριος, με τον ερχομό Του, επέστρεψε τον άνθρωπο από την οδό της πλάνης στην οδό της σωτηρίας, δηλαδή στην πίστη. «καὶ ἀπόστρεψον» Την οργή που προκάλεσε ο άνθρωπος, έχοντας προσχωρήσει στους δαίμονες. «μὴ εἰς τὸν αἰῶνα» Διότι θεωρούσε ο άνθρωπος ότι δεν θα υπάρξει πλέον γι' αυτόν επίσκεψη (φροντίδα) από τον Θεό. «ἢ διατενεῖς» Μήπως, λέει, ο Θεός θα λησμονήσει μέχρι τέλους τον άνθρωπο, επειδή Τον παρόργισε τόσο πολύ; «ὁ θεός» Διότι ο Θεός, επιστρέφοντας, ζωοποίησε τον άνθρωπο με τη χάρη Του. «καὶ ὁ λαός» Διότι ο πιστός λαός ευφραίνεται κάθε μέρα στη μυστική τράπεζα. «δεῖξον ἡμῖν» Την ένσαρκη έλευση του Χριστού επιθυμούσε διακαώς να δει ο άνθρωπος. «καὶ τὸ σωτήριόν σου» Τον σταυρό, λέει, δώρησέ μας· διότι ο σταυρός δόθηκε στο γένος των ανθρώπων ως ακαταμάχητο όπλο σωτηρίας. «ἀκούσομαι» Ο άνθρωπος που πίστεψε περίμενε τη φωνή των Ευαγγελίων (του Ευαγγελίου). «ὅτι λαλήσει» Με το να πει: την ειρήνη την δική μου σας αφήνω, την ειρήνη την δική μου σας δίνω. «καὶ ἐπὶ τοὺς ὁσίους» Διότι πρώτα στους αποστόλους κηρύττει την ειρήνη και μέσω αυτών σε εκείνους που επιστρέφουν με όλη τους την καρδιά.