Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:27

ΣΜΣΤ΄. ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΠΕΤΡΟ. Η ειρήνη, όταν είναι συγκερασμένη με τη δικαιοσύνη, είναι θείο πράγμα. Αν όμως υπάρχει η μία χωρίς την άλλη, φθείρεται το κάλλος της αρετής. Διότι ειρήνη υπάρχει και μεταξύ των ληστών και μεταξύ των λύκων· στους μεν για τη βλάβη των ανθρώπων, στους δε για τον όλεθρο των προβάτων. Αλλά δεν θα μπορούσα να ονομάσω ειρήνη εκείνη που δεν κοσμείται από τη δικαιοσύνη. Αν όμως συμπορευθεί με αυτήν, τότε πραγματικά θα ονομαστεί ειρήνη. Γι' αυτό και ο Χριστός είπε: «Δεν ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη, αλλά μάχαιρα». Διότι το ότι δεν αποκηρύσσει κάθε ειρήνη, αλλά εκείνη που είναι συζευγμένη με την κακία, το δηλώνει αλλού λέγοντας: «Την ειρήνη μου σας δίνω». Διότι αληθινή ειρήνη είναι εκείνη που σεμνύνεται με τη δικαιοσύνη και την ευσέβεια.

Και απλώς μία, και δύο, και τρεις, και πολλές φορές την προσφέρει ο προεστώς της Εκκλησίας: «Ειρήνη υμίν». Γιατί; Διότι αυτή είναι η μητέρα όλων των αγαθών· αυτή είναι η υπόσταση της χαράς. Για τον λόγο αυτό και ο Χριστός πρόσταξε τους αποστόλους, όταν εισέρχονται στις οικίες, να το λέγουν αυτό αμέσως, ως σύμβολο των αγαθών: «Διότι, όταν εισέρχεστε», λέγει, «στις οικίες, να λέτε: Ειρήνη υμίν». Επειδή, όταν αυτή δεν υπάρχει, όλα τα άλλα είναι περιττά· και ο Χριστός έλεγε στους μαθητές: «Ειρήνην τὴν ἐμὴν δίδωμι ὑμῖν».

Προσθέτει δε στη συνέχεια η Γραφή λέγοντας: «Και ιδού, δύο άνδρες στάθηκαν δίπλα τους με λευκά ενδύματα, οι οποίοι και είπαν». Ούτε αυτό είναι χωρίς σημασία· διότι το να φορούν λευκά ενδύματα οι άνδρες, είναι ενδεικτικό μεγίστης εορτής. Τι δε είπαν; «Άνδρες Γαλιλαίοι, γιατί στέκεστε κοιτάζοντας προς τον ουρανό;». Το υπερβολικό θαύμα σας κατέπληξε· ξεχάσατε εκείνον που είπε: «Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας»; Ή μήπως εξαιτίας αυτού δεν σας έλεγε: «Δεν θα σας αφήσω ορφανούς»· και πάλι: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω»; Δεν σας έδωσε την υπόσχεση για τον Παράκλητο, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα; «Αυτός ο Ιησούς, ο οποίος αναλήφθηκε από εσάς στον ουρανό, έτσι θα έλθει, με τον τρόπο που τον είδατε να πορεύεται προς τον ουρανό». Έτσι θα έλθει με τις νεφέλες του ουρανού, με πολλή δόξα και δύναμη· έτσι θα έλθει στον κατάλληλο καιρό, όταν θα πρόκειται να κρίνει την οικουμένη με δικαιοσύνη. Διότι σε Αυτόν έχει δώσει ο Πατέρας όλη την κρίση. Δεν θυμάστε ότι, όταν ήταν μαζί σας, έλεγε: «Μου δόθηκε κάθε εξουσία στον ουρανό και στη γη»; Τότε οι απόστολοι, αφού συνήλθαν, επέστρεφαν αινώντας και ευλογώντας τον Κύριο, και αναμένοντας τη θεία δωρεά, δηλαδή την επιφοίτηση του Παναγίου Πνεύματος. Και πράγματι εκπληρώθηκε αυτό που έχει ειπωθεί στους Ψαλμούς: «Ανέβηκε ο Θεός με αλαλαγμό, ο Κύριος με φωνή σάλπιγγας».

Διότι αυτός ο ασπασμός συνδέει τις διάνοιές μας, και μας κάνει να γίνουμε όλοι ένα σώμα και μέλη του Χριστού, επειδή όλοι μετέχουμε στο ένα σώμα. Ας γίνουμε λοιπόν αληθινά ένα σώμα, όχι αναμειγνύοντας τα σώματα μεταξύ τους, αλλά ενώνοντας τις ψυχές μεταξύ τους με τον σύνδεσμο της αγάπης. Διότι, πράττοντας έτσι, θα μπορέσουμε με παρρησία να απολαύσουμε την προκείμενη τράπεζα, και να γίνουμε δοχεία της ειρήνης που δωρήθηκε από τον Χριστό στο τέλος. Διότι, ακόμη και αν έχουμε αμέτρητα κατορθώματα, εάν όμως είμαστε μνησίκακοι, όλα μάταια και ανώφελα τα εργαστήκαμε, και κανένα από αυτά δεν θα μπορέσουμε να καρπωθούμε για τη σωτηρία μας. Επειδή ο Σωτήρας, όταν επρόκειτο να αναληφθεί προς τον Πατέρα, αντί για πρόσκαιρη δόξα και μεγάλο πλούτο άφησε αυτήν την κληρονομιά στους μαθητές, λέγοντας: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω». Διότι, ποιος πλούτος ή πόση περιουσία χρημάτων θα μπορούσε να είναι πολυτιμότερη από την ειρήνη του Χριστού, η οποία υπερέχει από κάθε λόγο και νου; Γνωρίζοντας, επομένως, και ο προφήτης Μαλαχίας ότι το παράπτωμα αυτό είναι βαρύ και υπέρογκο, έλεγε εκ προσώπου του Θεού: «Λαέ μου, να λέτε την αλήθεια ο καθένας στον πλησίον του, και ο καθένας ας μην τρέφει κακία και μνησικακία στην καρδιά του εναντίον του πλησίον του, και να μην αγαπάτε τον ψευδή όρκο· και δεν θα πεθάνετε, οίκε του Ισραήλ, λέγει ο Κύριος».

Διότι μέσω αυτού έχουμε και οι δύο την προσαγωγή προς τον Πατέρα εν ενί Πνεύματι. Εννοεί την ειρήνη με τον Θεό· διότι μας συμφιλίωσε. Εξάλλου και ο ίδιος λέει: «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω»· και πάλι: «Έχετε θάρρος, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο»· και, «Όσα ζητήσετε στο όνομά μου, θα τα λάβετε»· και πάλι, «Επειδή ο Πατέρας σας αγαπά». Αυτά είναι τα τεκμήρια της ειρήνης, και για αυτούς και για εκείνους. Για αυτούς πώς; Διότι μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή και οι δύο εν ενί Πνεύματι, όχι εσείς λιγότερο και εκείνοι περισσότερο, αλλά με μία χάρη. Διότι την μεν οργή την κατέλυσε με τον θάνατο, εμάς δε μας έκανε αγαπητούς στον Πατέρα δια του Πνεύματος. Ιδού πάλι το «εν» σημαίνει «δια»· δια του εαυτού του και του Πνεύματος μας προσήγαγε σε αυτόν. Άρα λοιπόν δεν είστε πλέον ξένοι και πάροικοι, αλλά συμπολίτες των αγίων. Βλέπεις ότι δεν πολιτογραφηθήκαμε στην ίδια πόλη απλώς με τους Ιουδαίους, αλλά με τους αγίους και μεγάλους εκείνους άνδρες, τον Αβραάμ, τον Μωυσή και τον Ηλία, και σε αυτήν εμφανιζόμαστε; Διότι, «εκείνοι που λένε τέτοια», λέει, «φανερώνουν ότι αναζητούν πατρίδα». Δεν είστε πλέον ξένοι για τους αγίους, ούτε πάροικοι. Διότι όσοι δεν πρόκειται να επιτύχουν τα επουράνια αγαθά, αυτοί είναι οι πάροικοι.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΑʹ. Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό, χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο. αʹ. Πολλά είναι μεν εκείνα που χαρακτηρίζουν τον Χριστιανισμό, περισσότερο όμως από όλα και ανώτερο από όλα είναι η μεταξύ μας αγάπη και η ειρήνη. Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω»· και πάλι, «Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον». Γι' αυτό και ο Παύλος τώρα λέει: «Να επιδιώκετε την ειρήνη με όλους και τον αγιασμό», δηλαδή τη σεμνότητα, «χωρίς τον οποίο κανείς δεν θα δει τον Κύριο».

Ή, λοιπόν, αυτό υποδηλώνει, ή ότι η ειρήνη, για την οποία λέει ο Χριστός, «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω», αυτή θα σας φρουρήσει. Διότι η ειρήνη υπερέχει από κάθε ανθρώπινο νου. Αν όμως λες, «Πώς;», άκουσε: Όταν λέει να ειρηνεύουμε με τους εχθρούς, με αυτούς που μας αδικούν, με αυτούς που μας πολεμούν και τρέφουν έχθρα απέναντί μας, πώς αυτό δεν υπερβαίνει τον ανθρώπινο νου; Μάλλον όμως ας εξετάσουμε το πρώτο: «Η ειρήνη υπερέχει από κάθε νου». Αν η ειρήνη υπερέχει, πολύ περισσότερο ο ίδιος ο Θεός, ο οποίος έδωσε την ειρήνη, υπερέχει από κάθε νου, όχι μόνο τον δικό μας, αλλά και των αγγέλων και των άνω δυνάμεων. Και τι σημαίνει, «Εν Χριστώ Ιησού»; Θα σας φυλάξει ενωμένους με Αυτόν, λέει, ώστε να παραμείνετε και να μην εκπέσετε από την πίστη Του. «Το λοιπόν, αδελφοί, όσα είναι σεμνά, όσα αληθινά, όσα δίκαια». Τι σημαίνει, «Το λοιπόν»; Αντί του: «Όλα τα έχουμε πει». Είναι έκφραση ανθρώπου που επείγεται, και ο οποίος δεν έχει τίποτε κοινό με τα παρόντα. «Λοιπόν, αδελφοί, όσα είναι αληθινά, όσα σεμνά, όσα δίκαια, όσα αγνά, όσα προσφιλή, όσα εύφημα, αν υπάρχει κάποια αρετή και αν υπάρχει κάποιος έπαινος, αυτά να συλλογίζεστε· τα οποία και μάθατε, και παραλάβατε, και ακούσατε, και είδατε σε εμένα». Τι σημαίνει, «Όσα προσφιλή»; Προσφιλή στους πιστούς, προσφιλή στον Θεό. «Όσα είναι αληθινά».

Εάν, λοιπόν, έχουμε αγγέλους, ας είμαστε νηφάλιοι και ας αγρυπνούμε, σαν να παρευρίσκονται δίπλα μας κάποιοι παιδαγωγοί· διότι παρίσταται και ο δαίμονας. Γι' αυτό προσευχόμαστε, και λέμε ζητώντας τον άγγελο της ειρήνης, και παντού ειρήνη ζητούμε. Διότι τίποτα δεν είναι ισάξιο με αυτήν· στις εκκλησίες ειρήνη, στις προσευχές, στις ικεσίες, στους χαιρετισμούς· και μία, και δύο, και τρεις, και πολλές φορές την προσφέρει ο προεστώς της Εκκλησίας, λέγοντας, «Ειρήνη υμίν». Γιατί; Επειδή αυτή είναι η μητέρα όλων των αγαθών, αυτή είναι η προϋπόθεση της χαράς. Γι' αυτό και ο Χριστός πρόσταξε τους αποστόλους, όταν εισέρχονται στα σπίτια, να λένε αμέσως αυτό, σαν κάποιο σύμβολο των αγαθών· διότι όταν εισέρχεστε, λέει, στα σπίτια, να λέτε: «Ειρήνη υμίν». Επειδή, όταν δεν υπάρχει αυτή, όλα είναι περιττά. Και πάλι έλεγε στους μαθητές: «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Αυτή ανοίγει τον δρόμο για την αγάπη.

Γι' αυτό και ο Χριστός έλεγε: «Την ειρήνη μου σας δίνω». Διότι κανένα όπλο δεν είναι τόσο ισχυρό για τον διάβολο, όσο η διαμάχη, η έχθρα και ο πόλεμος. Να ζητάτε να είναι ειρηνική η σημερινή ημέρα, και όλες οι ημέρες της ζωής σας. Είδες πώς πάλι παραγγέλλει να είναι ολόκληρος ο βίος ενάρετος; Να είναι χριστιανικά τα τέλη σας· αυτό είναι το αποκορύφωμα των αγαθών, το καλό και το συμφέρον. Διότι ό,τι δεν είναι καλό, δεν είναι ούτε συμφέρον. Επειδή για εμάς η φύση του συμφέροντος είναι διαφορετική από την αντίληψη των πολλών. Να παραδώσετε τους εαυτούς σας στον ζωντανό Θεό και στον Χριστό Του.

Διότι, πράττοντας αυτό, θεραπεύει πρώτα το δικό του τραύμα της αμαρτίας, όπως είναι γραμμένο: «Προσεύχεσθε ο ένας για τον άλλον, για να ιαθείτε». Λοιπόν, αδελφοί, αφού λάβουμε τα βραβεία της ειρήνης, ας ετοιμαστούμε για την προϋπάντηση της δεύτερης ένδοξης και φοβερής παρουσίας του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος μας Ιησού Χριστού, όσο έχουμε ακόμη καιρό, πριν κλειστούν τα πρόθυρα της μετανοίας, πριν ακούσουμε τη βαριά φωνή που λέει: «Τώρα μετανοείς, όταν δεν υπάρχει πλέον καιρός μετανοίας;». Εφόσον, λοιπόν, έχουμε ακόμη καιρό μετανοίας, εφόσον είμαστε ακόμη κύριοι της δικής μας προαιρέσεως, ας αποπτύσουμε το δηλητήριο της οργής, ας κατασβέσουμε τη σατανική έχθρα, ας απεκδυθούμε το μίσος εναντίον των αδελφών και ας ενδυθούμε την ειρήνη που πολιτεύεται στους ουρανούς, την οποία ακριβώς, φέρνοντάς την σε εμάς από άνω, από τους πατρικούς θρόνους, ο μονογενής Υιός και Λόγος του Θεού έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω»· μαζί με τον Οποίο, στον Πατέρα συν τω Αγίω Πνεύματι, ανήκει η δόξα, η τιμή, το κράτος, η μεγαλωσύνη, η μεγαλοπρέπεια και η προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι η μεν εξωτερική πολλές φορές γίνεται και για κακό και είναι ανώφελη, και σε τίποτα δεν ωφέλησε όσους την έχουν· εγώ όμως σας δίνω τέτοια, ώστε να ειρηνεύετε μεταξύ σας, πράγμα το οποίο σας καθιστά ισχυρότερους. Αλλά επειδή πάλι είπε, «Αφήνω», το οποίο ήταν χαρακτηριστικό εκείνου που αναχωρεί, και ήταν ικανό να τους προκαλέσει σύγχυση, γι' αυτό πάλι λέει: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας, ούτε να δειλιάζει». Βλέπεις ότι άλλα μεν τα πάθαιναν από φιλοστοργία, άλλα δε από δειλία;

Και γιατί άραγε εμφανίστηκε το βράδυ; Διότι τότε ακριβώς ήταν φυσικό να είναι περίτρομοι. Το αξιοθαύμαστο όμως είναι, πώς δεν νόμισαν ότι ήταν φάντασμα; Διότι εισήλθε ενώ οι θύρες ήταν κλειστές, και μάλιστα ξαφνικά. Κατά πρώτον, βέβαια, η γυναίκα που είχε προηγηθεί τους καλλιέργησε ισχυρή πίστη· εξάλλου, και ο ίδιος τους παρουσίασε την όψη του καθαρή και ήμερη. Κατά τη διάρκεια της ημέρας δεν εμφανίστηκε, ώστε να προλάβουν να συγκεντρωθούν όλοι μαζί· διότι η έκπληξη ήταν μεγάλη. Διότι ούτε τη θύρα χτύπησε, αλλά στάθηκε ξαφνικά ανάμεσά τους και τους έδειξε την πλευρά και τα χέρια του. Συγχρόνως δε και με τη φωνή του κατεύνασε τον ταραγμένο λογισμό τους, λέγοντας: «Ειρήνη υμίν»· δηλαδή, μην ταράζεστε· και υπενθυμίζοντάς τους τον λόγο που τους είχε πει πριν από τον σταυρό: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς»· και πάλι: «Σε εμένα έχετε ειρήνη, μέσα στον κόσμο θα έχετε θλίψη». Χάρηκαν λοιπόν οι μαθητές, όταν είδαν τον Κύριο. Βλέπεις τους λόγους του να επαληθεύονται με τα έργα; Διότι αυτό που έλεγε πριν από τον σταυρό, ότι «Θα σας δω και πάλι, και θα χαρεί η καρδιά σας, και τη χαρά σας κανείς δεν θα σας την αφαιρέσει», αυτό τώρα το εκπλήρωσε στην πράξη. Όλα δε αυτά τους οδηγούσαν σε ακριβέστατη πίστη. Επειδή, λοιπόν, είχαν ανειρήνευτο πόλεμο με τους Ιουδαίους, επαναλαμβάνει συνεχώς το «Ειρήνη υμίν», προσφέροντάς τους την παρηγοριά ως αντίβαρο του πολέμου.

Διότι αυτό δεν εξαρτάται μόνο από την παρρησία εκείνων που διδάσκουν, αλλά και από την αξιότητα εκείνων που τη δέχονται. Και ας μη θεωρούμε ότι είναι μικρή ζημία το να μην απολαμβάνουμε μια τέτοια ειρήνη. Διότι αυτήν και ο προφήτης από παλαιά την προαναγγέλλει λέγοντας: «Πόσο ωραίοι είναι οι πόδες εκείνων που ευαγγελίζονται την ειρήνη!». Έπειτα, ερμηνεύοντας την αξία της, πρόσθεσε: «εκείνων που ευαγγελίζονται τα αγαθά». Αυτήν την ειρήνη και ο Χριστός διακήρυξε ότι είναι μεγάλη, λέγοντας: «Ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Και πρέπει να κάνουμε τα πάντα, ώστε να την απολαμβάνουμε, και στο σπίτι και στην εκκλησία. Διότι και μέσα στην εκκλησία ο προεστώς δίνει ειρήνη. Και αυτό είναι τύπος εκείνης της ειρήνης, και πρέπει να τον δεχόμαστε με κάθε προθυμία, με την καλή μας διάθεση πριν από την τράπεζα. Διότι, εάν το να μην προσφέρει κανείς από την τράπεζά του είναι βαρύ, το να αποκρούει εκείνον που ομιλεί πόσο βαρύτερο θα ήταν; Για χάρη σου κάθεται ο πρεσβύτερος, για χάρη σου στέκεται ο διδάσκαλος, κοπιάζοντας και ταλαιπωρούμενος. Ποια δικαιολογία, λοιπόν, θα έχεις, όταν δεν του προσφέρεις ούτε την υποδοχή της προσεκτικής ακρόασης;

Αυτό δεν αποτελεί ειρήνη που αρμόζει στην Εκκλησία· διότι και οι απόστολοι, μολονότι δεν κατείχαν τίποτε από αυτά, είχαν όντως την ειρήνη την οποία τους άφησε ο Θεός. «Την ειρήνη», λέγει, «τη δική μου σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω».

Και ο Κύριος, αφού απέστειλε τους ιερούς αποστόλους σε όλη την οικουμένη σαν πρόβατα ανάμεσα σε λύκους, τους είπε: Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω, την ειρήνη τη δική μου σας αφήνω. Διότι αυτοί και τον ευαγγελικό νόμο έλαβαν, και παντού τον κήρυξαν. Αυτό ακριβώς δηλώνει η λέξη «Πολλή». Και δεν υπάρχει σε αυτούς σκάνδαλο. Διότι συνετρίβη ο σατανάς κάτω από τα πόδια τους. Προσδοκούσα τη σωτηρία σου, Κύριε, και αγάπησα τις εντολές σου. Ούτε όταν περιστοιχιζόμουν από συμφορές εγκατέλειψα τις χρηστές μου ελπίδες, αλλά εξακολούθησα να αναμένω τη δική σου σωτηρία, ακολουθώντας τις εντολές σου· επειδή όσοι αγαπούν τις εντολές του Θεού αναζητούν την ανταμοιβή της αγάπης και της τήρησής τους, και προσδοκούν ότι φυλάσσεται για αυτούς η απόλαυση των ουράνιων αγαθών. Τήρησε η ψυχή μου τα μαρτύριά σου, και τα αγάπησε σφόδρα.

Ευλόγησε τους υιούς σου μέσα σε σένα. Όπως ακριβώς στην αρχή είπε: «Αυξάνεσθε, και πληθύνεσθε, και γεμίστε τη γη», και σε ολόκληρη τη γη ο λόγος διαδόθηκε· έτσι και μετά από αυτά είπε: «Πορευθείτε και μαθητεύστε όλα τα έθνη»· και ότι: «Θα κηρυχθεί αυτό το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο»· και το πρόσταγμα αυτό, σε ελάχιστη χρονική στιγμή, κατέλαβε τα πέρατα της οικουμένης. Γι' αυτό και έλεγε: «Ο κόκκος του σίτου, εάν πέσει στη γη και δεν πεθάνει, μένει αυτός μόνος του· εάν όμως πεθάνει, φέρνει πολύν καρπό». Και πάλι: «Όταν υψωθώ, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Ενώ λοιπόν στην αρχή από έναν έγιναν πολλοί, καθώς το πλήθος αυξανόταν σύμφωνα με τον νόμο της φύσης (γι' αυτό και η διαδικασία προχωρούσε πιο αργά), την εποχή των αποστόλων το πλήθος αυξανόταν όχι με τον νόμο της φύσης, αλλά με τη χάρη. Γι' αυτό, αμέσως μέσα σε μία ημέρα έγιναν τρεις χιλιάδες, έπειτα πέντε χιλιάδες, έπειτα δέκα χιλιάδες, και έπειτα ολόκληρη η οικουμένη· αφού γεννήθηκαν μέσα από αυτή την καλή αναγέννηση, αυξήθηκαν και πληθύνθηκαν, και φανέρωσαν μέσω των έργων τους την ευλογία που έλαβαν. Διότι δεν γεννήθηκαν από αίματα, ούτε από θέλημα σάρκας, αλλά από τη χάρη του Θεού. «Εκείνος που θέτει τα όριά σου σε ειρήνη». Αυτό μάλιστα θα μπορούσε να το πει κανείς κυρίως για την Εκκλησία· και το πιο θαυμαστό βέβαια είναι ότι, ενώ την πολεμούσαν, απολάμβανε ειρήνη, και ενώ όλοι την επιβουλεύονταν, εκείνη ζούσε με απόλυτη ασφάλεια. Γι' αυτό και έλεγε: «Την ειρήνη τη δική μου αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω».

«Θα εγείρω σε αυτούς φυτό ειρήνης, και δεν θα χάνονται πλέον.» «Σε τρία πράγματα βρήκα ωραιότητα και στάθηκα ωραία ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων: η ομόνοια των αδελφών, η φιλία προς τον πλησίον, και η αρμονική συμβίωση ανδρός και γυναικός.» «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί υιοί Θεού θα ονομαστούν.» «Να αγαπάτε τους εχθρούς σας· να ευλογείτε εκείνους που σας καταρώνται· να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν.» «Αλήθεια σας λέγω, ότι εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν πάνω στη γη για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα γίνει σε αυτούς από τον Πατέρα μου τον εν τοις ουρανοίς.» «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, για να αγαπάτε και εσείς ο ένας τον άλλον. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον.» «Την ειρήνη μου σας αφήνω, την ειρήνη μου σας δίνω.» «Όπως με αγάπησε ο Πατέρας, έτσι και εγώ αγάπησα εσάς· μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στη δική του αγάπη. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του υπέρ των φίλων του.» «Σε όποια οικία και αν εισέρχεστε, πρώτα να λέτε: Ειρήνη στον οίκο τούτο. Και εάν υπάρχει εκεί υιός ειρήνης, θα αναπαυθεί πάνω του η ειρήνη.» «

Έγινε δε το ποικίλο καλό όχι από τα δικά μας έργα, αλλά «λόγω της βαθιάς ευσπλαχνίας του Θεού μας, με την οποία μας επισκέφθηκε ως ανατολή από τα ύψη», δηλαδή ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Χριστός και Κύριος, δια του οποίου το σκοτάδι της πλάνης εκδιώχθηκε τρεπόμενο σε φυγή από το φως, «για να κατευθύνει τα πόδια μας» από την οδό της έχθρας «στην οδό της ειρήνης» των ενταλμάτων του Χριστού, ο οποίος δώρισε την ειρήνη και είπε: «Ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Ευδόκησε να γίνουμε και εμείς μέτοχοί της, ειρηνάρχα Χριστέ ο Θεός μας, χάρη στο μέγα σου έλεος.

Το δώρο της ειρήνης έχει καταστεί κάτι το πολύ αγαπητό και εξαιρετικά οικείο στον Θεό. Και αυτό μας το απέδειξε σαφώς ο Σωτήρας, όταν πορευόταν αυτοπροαίρετα προς το εκούσιο πάθος, για να υπομείνει υπέρ ημών τον θάνατο διά του σταυρού και του αίματος, την ίδια ώρα που το φονικό πλήθος των Ιουδαίων εξύφαινε ανόσια δόλιες σκευωρίες εναντίον του. Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να αναχωρήσει από εδώ προς τον Πατέρα, έδινε παραγγελίες στους μαθητές, όπως είναι φυσικό να επιθυμεί αυτός που συντάσσει τη διαθήκη του. Και καθώς τους έβλεπε να θλίβονται για αυτά και να περικυκλώνονται από απορίες, και μάλιστα να σπεύδουν να ρωτήσουν ποια θα ήταν η έκβαση αυτών των γεγονότων, τους προσέφερε σοφά παρηγοριά για τις θλίψεις με την υπόσχεση του Παρακλήτου. Και έπειτα, τους πλούτισε με το δώρο της ειρήνης, ως το πιο ισχυρό και εξαίρετο δώρο. Γι' αυτό άλλωστε πρόσθεσε: «Ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω».

ν'. Μην πεις μέσα στην καρδιά σου: Είναι αδύνατον πλέον για εμένα να αποκτήσω την αγνεία της παρθενίας, έχοντας υποπέσει με ποικίλους τρόπους στη φθορά και τη μανία του σώματος. Διότι όπου καταβληθούν κόποι μετανοίας με κακοπάθεια και θέρμη ψυχής, και ρεύσουν ποταμοί δακρύων από κατάνυξη, από εκεί γκρεμίζονται όλα τα οχυρώματα, και σβήνει κάθε πυρκαγιά των παθών, και συντελείται η άνωθεν αναγέννηση με την έλευση του Παρακλήτου. Και η ψυχή γίνεται πάλι παλάτι αγνείας και παρθενίας, στο οποίο ο υπέρ φύσιν Θεός, αφού κατέλθει μέσα από άρρητο φως και χαρά, και αφού καθίσει σαν σε θρόνο δόξας στο ύψος του νου της, δίνει την ειρήνη στις δυνάμεις της, λέγοντας τα εξής: Ειρήνη σε εσάς από τα εχθρικά πάθη, την δική μου ειρήνη σας δίνω, ώστε να κινείστε σύμφωνα με τη φύση σας, την δική μου ειρήνη σας αφήνω, ώστε να φτάσετε στην υπέρ φύσιν τελείωση.

Τίποτα δεν είναι ανώτερο από την αγάπη, ούτε πιο γλυκό από την ειρήνη. Διότι η μεν αγάπη είναι το σημείο και το χαρακτηριστικό γνώρισμα των μαθητών του Χριστού, η δε ειρήνη είναι η κληρονομιά του Δεσπότη Χριστού, την οποία άφησε σε εμάς που πιστεύουμε σε αυτόν· διότι λέει: «ειρήνη σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Αλλά ο κοινός εχθρός του ανθρώπινου γένους και πρωταίτιος κάθε κακού, ο Διάβολος, δεν παύει να πολεμά τις δύο παραπάνω κορυφαίες αρετές, την αγάπη, εννοώ, και την ειρήνη, προξενώντας μίσος αντί για αγάπη, και ταραχή αντί για ειρήνη, μέσω εκείνων που υπακούν στα δικά του θελήματα.

Ερμηνεία. Μια διαφωνία, όπως φαίνεται από τον παρόντα Κανόνα, προέκυψε ανάμεσα στους Ρωμαίους και τους Αλεξανδρινούς. Για τον λόγο αυτό, φάνηκε εύλογο σε τούτη τη Σύνοδο να γράψει στον τότε Ιννοκέντιο, προκειμένου να συμφιλιωθούν και να ειρηνεύσουν μεταξύ τους οι Εκκλησίες, όπως παραγγέλλει ο Κύριος λέγοντας: άλλοτε, «ειρήνην αφίημι υμίν», και άλλοτε, «ειρηνεύετε εν αλλήλοις». Παρατήρησε δε εδώ ότι η τοπική Σύνοδος διορθώνει και συμβουλεύει τον Μονάρχη της Ρώμης.

Ποιο είναι, λοιπόν, το πρώτο αίτημα αμέσως; «Υπέρ της άνωθεν ειρήνης και της σωτηρίας των ψυχών ημών.» Αφού δίδαξε προηγουμένως με ποια διάθεση πρέπει να προσευχόμαστε, τώρα διδάσκει και τι πρέπει να ζητάμε πρώτα: την άνωθεν ειρήνη και τη σωτηρία των ψυχών. Διότι έτσι πρόσταξε ο Χριστός να ζητάμε: «πρώτα τη βασιλεία του Θεού και τη δικαιοσύνη αυτού»· διότι η μεν σωτηρία των ψυχών σημαίνει τη βασιλεία, η δε άνωθεν ειρήνη σημαίνει τη δικαιοσύνη του Θεού· για την οποία ο Παύλος είπε: «Η ειρήνη του Θεού η υπερέχουσα πάντα νουν»· την οποία ο Κύριος άφησε στους αποστόλους όταν ανέβαινε προς τον Πατέρα: «Ειρήνη», λέγοντας, «σας αφήνω, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω». Διότι, όπως ακριβώς η λέξη δικαιοσύνη εκεί δεν σημαίνει μόνο την ίση κατανομή, αλλά δηλώνει γενικά κάθε είδος αρετής, έτσι και η λέξη ειρήνη εδώ έχει καθολική σημασία· διότι αποτελεί τον καρπό όλων μαζί των αρετών και κάθε πνευματικής φιλοσοφίας. Επειδή δεν είναι δυνατόν να αποκτήσει την τέλεια ειρήνη εκείνος που υστερεί σε κάποια αρετή, αλλά είναι ανάγκη, αυτός που πρόκειται να έχει ειρήνη, να περάσει μέσα από όλες τις αρετές.

Διότι για αυτούς τους λόγους, όλοι μας είμαστε υποχρεωμένοι όχι απλώς να φέρουμε την ανθρώπινη φιλοσοφία, ούτε να σταματήσουμε σε αυτούς τους αγώνες, αλλά αφενός να ζήσουμε αυτή την καινή εν Χριστώ ζωή, και αφετέρου να επιδείξουμε εκείνη τη δικαιοσύνη. Διαφορετικά, δεν θα προσερχόμασταν περισσότερο σε αυτήν, και δεν θα ήταν ξεχωριστά δική μας· διότι γι' αυτό ακριβώς «συνεταφήκαμε με τον Χριστό διά του βαπτίσματος, ώστε να περπατήσουμε σε νέα ζωή». Και προς τον Τιμόθεο λέει ο Παύλος: «Να κατακτήσεις την αιώνια ζωή». Και: «Να γίνετε άγιοι σύμφωνα με τον Άγιο που σας κάλεσε». Και: «Να γίνετε οικτίρμονες», όχι με το ανθρώπινο έλεος, αλλά «όπως ακριβώς και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων». Και: «Να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως ακριβώς εγώ σας αγάπησα». Με αυτήν την αγάπη αγαπούσε ο Παύλος «με τα σπλάχνα του Ιησού Χριστού»· γι' αυτό και ο ίδιος ο Σωτήρας, προτρέποντας τους μαθητές να ειρηνεύουν, εναποθέτει μέσα τους τη δική Του ειρήνη· διότι λέει, «Τη δική μου ειρήνη σας δίνω»· και προς τον Πατέρα: «ώστε», λέει, «η αγάπη με την οποία με αγάπησες να είναι μέσα τους».

Ιω. 14, 27-28 Δύο αιτίες παραθέτει μέσω των οποίων προσπαθεί να τους παρηγορήσει, επειδή ήταν πολύ απογοητευμένοι για το πάθος και τον σταυρό: την πρώτη, γιατί ταράζεται η καρδιά σας; διότι σας είπα ότι πηγαίνω, αλλά σας είναι γνωστό ότι πάλι έρχομαι σε εσάς. Εάν λοιπόν η αναχώρησή μου είναι αιτία λύπης, το ότι θα έρθω πάλι οφείλει να γίνει για εσάς αιτία χαράς και ευφροσύνης, ή μάλλον η ελπίδα της επιστροφής μου δεν πρέπει να επιτρέπει καθόλου να δημιουργείται λύπη για την αποδημία μου. Έτσι λοιπόν και για αυτήν την αιτία δεν οφείλετε να ταράζεστε ούτε να δειλιάζετε. Τη δεύτερη δε, ότι εσείς οι ίδιοι θεωρείτε τον Πατέρα μεγαλύτερο· διότι αλλιώς δεν θα λέγατε «δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί»· διότι, ενώ με είχατε μαζί σας και ακούσατε πάρα πολλούς λόγους παρηγοριάς, ωστόσο ακόμα αναζητούσατε τον Πατέρα θεωρώντας τον μεγαλύτερο. Από αυτήν λοιπόν τη δική σας αντίληψη πρέπει να αντλήσετε την παρηγοριά· διότι εάν ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου, όπως εσείς θεωρήσατε, και εγώ πηγαίνω προς αυτόν, δεν πρέπει να απογοητεύεστε ούτε να δειλιάζετε· διότι πηγαίνω προς τον μεγαλύτερο. Και τι λέω ότι δεν πρέπει να απογοητεύεστε, μάλλον πρέπει και να χαίρεστε εάν με αγαπούσατε, διότι πηγαίνω προς εκείνον τον οποίο εσείς θεωρήσατε μεγαλύτερο.

Αυτήν νομίζω την ειρήνη αφήνοντας στον κόσμο και μέσω των μαθητών, σαν ένα είδος αρραβώνα, λέγει: «Την δική μου ειρήνη σας δίνω, και σας την αφήνω, και όχι όπως ο κόσμος δίνει την ειρήνη». Συμφωνώντας με αυτά και ο γνήσιος μαθητής λέει: «Η ειρήνη του Θεού, η οποία υπερέχει κάθε νου, θα φρουρήσει τις καρδιές σας». Και: «Εφόσον δικαιωθήκαμε από την πίστη, έχουμε ειρήνη με τον Θεό μέσω του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μέσω του οποίου έχουμε αποκτήσει και την προσέγγιση». Διότι εδώ βεβαίως δεν πρέπει να εννοούμε την ειρήνη από τους πολέμους ή την ειρήνη μεταξύ μας, αλλά προφανώς την ειρήνη του καθενός με τον εαυτό του, και μέσω αυτής προς τον δοτήρα της και χορηγό της ατάραχης σωτηρίας μας, η οποία και φρουρεί τις καρδιές μας και υπερέχει από κάθε νου, και την οποία ο κόσμος δεν μπορεί να δώσει.

Τι να πει κανείς για τα της βλασφημίας; Διακωμωδείται η σεπτή και φρικτή εικόνα του Χριστού ως βδέλυγμα της ερημώσεως, ως είδωλο πλάνης· το ίδιο και κάθε άλλη θεομητορική και των αγίων εικόνα. Τώρα, λένε, υπάρχει καθαρή και αμώμητος πίστη. Τώρα, λένε, ο Κύριος κήρυξε ειρήνη στον λαό του και στους οσίους του και σε όσους επιστρέφουν την καρδιά τους σε αυτόν. Λες και είχε αρθεί η ειρήνη από τότε που ο Χριστός είπε, «ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη τη δική μου σας δίνω» μέχρι σήμερα, και λες και ήταν μολυσμένη η Εκκλησία του, για την οποία ο ιερός Παύλος διακηρύσσει με δυνατή φωνή ότι δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι τέτοιο, αλλά είναι αγία και άμωμη. Έτσι, άλλοι μεν ναυάγησαν τελείως ως προς την πίστη, άλλοι δε, αν και δεν καταποντίστηκαν στους λογισμούς, παρ' όλα αυτά καταστρέφονται εξαιτίας της κοινωνίας τους με την αίρεση. Άλλωστε ακόμη και εκείνοι που ορθοδοξούν στη σκέψη, εξαιτίας της διάρκειας του διωγμού, ζαλίζονται απέναντι στην αλήθεια, όπως ακριβώς εκείνοι που σκοτίζονται από τις τρικυμίες της θάλασσας λόγω της απειρίας τους στη ναυσιπλοΐα. Όλα είναι για εμάς ελεεινά και άξια θρήνων. Παραμερίζονται οι αρχαιοπαράδοτες ψαλμωδίες, στις οποίες ψάλλεται κάτι για τις εικόνες, και ψάλλονται σε αντικατάσταση τα νέα δόγματα, τα οποία είναι καταφανώς ασεβή, ενώ άλλα διδάσκονται στα παιδιά από τους δασκάλους· και έτσι συντελείται μια άκρως αθεότατη αλλοίωση των πάντων.

Ο προφήτης Αβδιού, όταν ήταν ακόμη αξιωματούχος του Αχαάβ, ενώ η Ιεζάβελ διέπραττε φόνους, λέγεται ότι έκρυψε υιούς των προφητών ανά πενήντα σε δύο σπήλαια, τους οποίους και έτρεφε. Εδώ όμως, εάν κάποιος συλληφθεί να έχει κρύψει έστω και έναν, βρίσκεται σε μεγάλο κίνδυνο, αλλά ακόμη και αν δρα κρυφά, αποφεύγοντας την ασεβή κοινωνία, είτε διαφυλάσσοντας κάποια εικόνα είτε κάποιο βιβλίο που αναφέρεται σε αυτήν. Τα στόματα των ευσεβών σιωπούν, η βλάσφημη γλώσσα αφήνεται ελεύθερη, και χλευάζεται το μέγα μυστήριο της οικονομίας. Τώρα, λέει, ο Κύριος μίλησε για ειρήνη στον λαό Του και στους οσίους Του και σε όσους στρέφουν την καρδιά τους σε Αυτόν, Εκείνος που στην αρχή είπε στους δικούς Του μαθητές: «Ειρήνη σας αφήνω, την δική Μου ειρήνη σας δίνω». Τώρα, λέει, απομακρύνθηκαν τα βδελύγματα της ελληνικής πολυθεΐας, ενώ ο απόστολος από την αρχή βροντοφώναζε ότι κανένα είδωλο δεν υπάρχει στον κόσμο. Τώρα, λέει, έχει καθαριστεί η Εκκλησία, την οποία παλαιά ο ίδιος απόστολος διακήρυξε ότι δεν έχει σπίλο ή ρυτίδα ή κάτι παρόμοιο, αλλά είναι αγία και άμωμη. Τώρα, λένε, το φως έλαμψε στους χριστιανούς, που συνέχονταν από το σκοτάδι της άγνοιας, προς τους οποίους άνωθεν και εξ αρχής ο Χριστός είπε: «Εγώ ήλθα ως φως στον κόσμο, ώστε κάθε πιστεύων σε Εμένα να μην μείνει στο σκοτάδι». Βλέπετε, άγιοι αδελφοί, την αποστασία, η οποία πρέπει να έλθει πρώτα, όπως λέει ο απόστολος; Ήδη με τα ίδια μας τα μάτια βλέπουμε τις απαρχές του Αντιχρίστου.

Τώρα λοιπόν, αφού εκπλήρωσε τα πάντα για εμάς ο ενανθρωπήσας Χριστός ο Θεός μας, ο πάντελειος Ιησούς, αναλήφθηκε στους ουρανούς, και μας χαρίζει την ειρήνη Του λέγοντας: Την ειρήνη τη δική μου σας δίνω.

Επειδή, λοιπόν, το Πνεύμα ονομάζεται Χριστός, έτσι οφείλεις να το κατανοήσεις: «Στο όνομά μου θα το στείλει ο Πατέρας»· δηλαδή, ότι και αυτό θα ονομαστεί Χριστός. Το Άγιο Πνεύμα, λοιπόν, και δίδαξε και υπενθύμισε. Δίδαξε μεν όσα δεν τους είπε ο Χριστός, επειδή δεν μπορούσαν να τα βαστάξουν· υπενθύμισε δε όσα είχε πει ο Κύριος, αλλά οι απόστολοι δεν μπόρεσαν να τα συγκρατήσουν στη μνήμη τους, είτε λόγω ασάφειας, είτε λόγω της νωθρότητας του λογισμού τους. «Ειρήνη αφήνω σε εσάς, την ειρήνη την δική μου σας δίνω· όχι όπως την δίνει ο κόσμος, την δίνω εγώ σε εσάς».

«Ας μην ταράζεται η καρδιά σας, ούτε να δειλιάζει.» Πάλι βρίσκονταν σε λύπη οι απόστολοι, ακούγοντας τον Κύριο να λέει ότι Εγώ μεν αναχωρώ, το δε Πνεύμα θα έλθει. Γι' αυτό, βλέποντας την καρδιά τους να βρίσκεται σε ταραχή, και μάλιστα εξαιτίας των θλίψεων και των πολέμων που επρόκειτο να τους βρουν, λέει: «Ειρήνη σας αφήνω»· λέγοντάς τους το εξής: Σε τι βλάπτεστε από την ταραχή του κόσμου, εφόσον έχετε ειρήνη με εμένα; Διότι η δική μου ειρήνη δεν είναι τέτοια, σαν εκείνη του κόσμου, η οποία πολλές φορές γίνεται για κακό και είναι ανώφελη. Αλλά εγώ σας δίνω τέτοια ειρήνη, ώστε να ειρηνεύετε αναμεταξύ σας, και να είστε ένα σώμα. Αυτό δε θα σας καταστήσει ισχυρότερους από όλους· και αν πολλοί ξεσηκωθούν εναντίον σας, δεν θα πάθετε τίποτα, οχυρωμένοι με την ομοψυχία και την ειρήνη μεταξύ σας. Έπειτα, επειδή είπε πάλι «αφήνω», το οποίο ήταν χαρακτηριστικό αυτού που αναχωρεί και ικανό να τους συγχύσει, προσθέτει: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας, ούτε να δειλιάζει». Την μεν ταραχή, λοιπόν, την υφίσταντο από φιλοστοργία και αγάπη προς αυτόν, επειδή επρόκειτο να τον στερηθούν· την δε δειλία, εξαιτίας των κακών που επρόκειτο να τους συμβούν μετά τον θάνατό του. Αυτός, λοιπόν, ούτε την ταραχή από τη φιλοστοργία, ούτε τη δειλία για τις μελλοντικές θλίψεις αφήνει αθεράπευτες σε αυτούς· αλλά καταστέλλει και τις δύο, λέγοντας: «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας, ούτε να δειλιάζει». «Ακούσατε ότι εγώ σας είπα: Πηγαίνω, και έρχομαι προς εσάς.»