Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:6

Εάν, λοιπόν, είχα διαβληθεί ενώπιον άλλων, θα επικαλούμουν τη δική σου ευσέβεια, όπως ο Απόστολος επικαλέστηκε τότε τον Καίσαρα και έπαυσε η εναντίον του επιβουλή των εχθρών· επειδή, όμως, τόλμησαν να με κατηγορήσουν ενώπιόν σου, ποιον να επικαλεστώ μετά από εσένα; —τον Πατέρα Εκείνου που λέγει, «Εγώ είμαι η αλήθεια», για να κλίνει την καρδιά σου σε ευμένεια.

Ευχαριστίες, λοιπόν, οφείλονται στη δική σου ευσέβεια, διότι καταδέχθηκε, με την εντύπωση ότι εγώ είχα γράψει, να συγκατανεύσει και φρόντισε για το ταξίδι, ώστε να έλθω και να το διανύσω χωρίς κόπο. Για εκείνους όμως που εξαπάτησαν με ψεύδη την ακοή σου, απορώ πάλι πώς δεν φοβήθηκαν, δεδομένου ότι το ψεύδος είναι ίδιον του διαβόλου, και όσοι ψεύδονται είναι αποξενωμένοι από Εκείνον που λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Διότι εγώ δεν έγραψα, ούτε θα μπορέσει ο κατήγορος να βρει τέτοια επιστολή. Αν και θα έπρεπε να γράφω καθημερινά, προκειμένου να αντικρίζω το αγαθό σου πρόσωπο· αλλά ούτε το να εγκαταλείπω τις Εκκλησίες είναι όσιο, ούτε το να γίνομαι φορτικός στην ευσέβειά σου θα ήταν δίκαιο· πολύ περισσότερο μάλιστα επειδή, ακόμη και όταν εμείς απουσιάζουμε, εσύ ικανοποιείς τα εκκλησιαστικά αιτήματα. Εκείνα, λοιπόν, που διέταξε ο Μοντανός, δώσε εντολή να τα αναγνώσω· διότι αυτά είναι...

Εάν, λοιπόν, είχα διαβληθεί σε άλλους, θα επικαλούμουν τη δική σου ευσέβεια, όπως ο Απόστολος επικαλέστηκε τότε τον Καίσαρα και έπαυσε η εναντίον του επιβουλή των εχθρών· επειδή όμως ενώπιόν σου τόλμησαν να με κατηγορήσουν, ποιον να επικαλεστώ μετά από εσένα; —Τον Πατέρα Εκείνου που λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια», για να κλίνει την καρδιά σου σε ευμένεια.

Οφείλεται λοιπόν χάρη στην ευσέβειά σου, διότι καταδέχθηκε, θεωρώντας ότι εγώ έγραψα, να συγκατανεύσει, και φρόντισε για το ταξίδι, ώστε να έλθω και να το διανύσω ακοπίαστα· απορώ δε πάλι με όσους εξαπάτησαν με ψέματα τις ακοές σου, πώς δεν φοβήθηκαν, δεδομένου ότι το ψεύδος είναι ίδιον του διαβόλου, και όσοι ψεύδονται είναι αποξενωμένοι από Εκείνον που λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Διότι δεν έγραψα, ούτε θα μπορέσει ο κατήγορος να βρει τέτοια επιστολή. Αν και θα έπρεπε να γράφω καθημερινά, ώστε να αντικρίζω το αγαθό σου πρόσωπο· αλλά ούτε το να εγκαταλείπω τις Εκκλησίες ήταν όσιο ούτε δίκαιο ήταν να γίνομαι φορτικός στην ευσέβειά σου· ιδίως επειδή, ακόμη και όταν απουσιάζουμε, συγκατανεύεις στα εκκλησιαστικά αιτήματα. Όσα λοιπόν παρήγγειλε ο Μοντανός, δώσε εντολή να τα αναγνώσω· διότι αυτά είναι...

Διότι, όπως ακριβώς για τον Πατέρα είπε: «Αυτή είναι η αιώνια ζωή, το να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό», έτσι και εδώ αναφέρει για τον Υιό: «Αυτός είναι ο αληθινός Θεός και η αιώνια ζωή». Επομένως, η φράση «Και αυτόν που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό», αποτελεί σύνδεσμο, αντί του να πει: «Εσένα τον μόνο αληθινό Θεό και αυτόν που απέστειλες, τον Ιησού Χριστό», ώστε να γνωρίζουν τον Υιό ως αληθινό Θεό, όπως ακριβώς και εσένα τον Πατέρα· όπως άλλωστε και σε άλλο σημείο είπε ο Κύριος: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Και η αλήθεια δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει ψέμα.

Ο Αθανάσιος είπε: Είναι γεγραμμένο: «Να γίνετε άγιοι, διότι εγώ είμαι άγιος, αυτός που σας αγιάζει». Και πάλι ο Σωτήρας προς τον δικό του Πατέρα, υπέρ του να αγιαστούν οι μαθητές, είπε τα εξής: «Πάτερ, αγίασέ τους μέσα στην αλήθεια σου»· και πάλι για τον εαυτό του ο Σωτήρας λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Σύμφωνα με αυτά, η θεότητα του Πατρός και του Υιού είναι η άγια και αγιοποιός, αυτή που αγιάζει όλα τα λογικά όντα, τα οποία καταξιώνονται από αυτεξούσια βούληση και προθυμία να δεχθούν την άγια και μακάρια ουσία σε κοινωνία αγιασμού. Εάν λοιπόν το Άγιο Πνεύμα δεν είναι της ουσίας του Πατρός και του Υιού, για ποιον λόγο το συγκαταρίθμησε ο Υιός του Θεού στο σύμβολο του αγιασμού; Διότι λέει ο Κύριος προς τους μαθητές: «Πορευθείτε, μαθητεύστε όλα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους εις το όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος». Εάν λοιπόν όλα τα έθνη που πιστεύουν και αγιάζονται, αγιάζονται με την τρισμακαριότατη ονομασία, είναι φανερό ότι και το Πνεύμα ανήκει στη θεότητα του Πατρός και του Υιού, από το γεγονός ότι είναι το ίδιο άγιο κατ' ουσίαν και καθιστά αγίους όλους όσους προσέρχονται στην κοινωνία του, καθώς λέει ο Απόστολος σε αυτούς προς τους οποίους είπε: «Αλλά λουστήκατε, αλλά αγιαστήκατε στο όνομα του Κυρίου μας Ιησού Χριστού και στο άγιο Πνεύμα Του».

Αδράξτε την παιδεία. Την ευαγγελική δηλαδή. Και θα απολεστείτε από τη δίκαιη οδό. Δηλαδή Εκείνου που έχει πει: Εγώ είμαι η οδός.

Όλοι παρεξέκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν, δεν υπάρχει κανείς που να πράττει το αγαθό, δεν υπάρχει ούτε ένας. Αυτά δεν έχουν ειπωθεί καθ' υπερβολήν· διότι τίποτα δεν έχει ειπωθεί με υπερβολή, αλλά τα πάντα στη Γραφή έχουν λεχθεί με αλήθεια. Όλοι λοιπόν οι Ιουδαίοι παρεξέκλιναν από την οδό που λέει: «Εγώ είμαι η οδός». Γι' αυτό και έγιναν άχρηστοι, επειδή δεν θέλησαν να την αποδεχθούν, με αποτέλεσμα κανένας να μην πράττει το αγαθό. Διότι όλοι βρίσκονταν σε άγνοια γι' Αυτόν, έχοντας πωρωθεί από το γράμμα του νόμου.

Θεέ, η οδός σου βρίσκεται στο άγιο. Αναφέροντας «άγιο», εννοεί είτε τον αγιασμένο χορό των Αποστόλων, μέσω του οποίου επιτελούσε τα παράδοξα θεία σημεία, είτε ότι κανείς δεν μπορεί να έλθει προς τον Πατέρα παρά μόνο διά του Χριστού, ο οποίος είναι κατά αλήθειαν άγιος ως Θεός. Ποιος Θεός είναι μεγάλος όπως ο Θεός μας; Υπερέχεις των πάντων, Δέσποτα, διότι μόνος εσύ θαυματουργείς όσα θέλεις.

Και τους οδήγησε σε ευθεία οδό. Δηλαδή στην πίστη προς τον Εαυτό Του. Διότι ο Ίδιος έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός». Για να πορευθούν σε πόλη κατοικίας. Εννοεί την Εκκλησία ή την επουράνια Ιερουσαλήμ. Ας δοξολογήσουν τον Κύριο για τα ελέη Του... διότι χόρτασε την άδεια ψυχή. Και ποια είναι εκείνη η ψυχή, παρά η ψυχή εκείνων για τους οποίους έχει ειπωθεί: «Πεινώντας και διψώντας, η ψυχή τους εξαντλήθηκε μέσα τους»;

«Ξεχύθηκε εξουδένωση πάνω στους άρχοντές τους». Εννοεί τους Γραμματείς και τους Φαρισαίους. «Και τους έκανε να πλανώνται σε τόπο άβατο και όχι σε οδό». Διότι πλανώνται, λέγει, επειδή αγνόησαν Εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι η οδός». «Και βοήθησε τον πένητα μέσα στην πτώχεια». Και ποιος είναι ο πένης, παρά εκείνος για τον οποίο έχει ειπωθεί: «Μακάριοι οι πτωχοί τω πνεύματι»; «Και κατέστησε τις πατριές σαν πρόβατα».

Αθανασίου και Κυρίλλου. Επειδή αποτελεί ίδιον γνώρισμα των καθοδηγητών το να υποδεικνύουν ποια μεν είναι η ασφαλής οδός, και να προειδοποιούν για το ποια είναι η σφαλερή και βλαβερή· αυτό ακριβώς διαπιστώνεται ότι έχει πράξει και ο Χριστός, με το να λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα». Το δε «πύργος ισχύος», είναι σαν να έλεγε: Έγινες τείχος και ασφάλεια, ώστε να μην υποστώ κανένα κακό από τις επιβουλές των εχθρών. Διότι ο Χριστός είναι πύργος εδραίος και ακατάσειστος.

Πείτε λοιπόν, αν βρίσκετε κάπου στη θεία Γραφή το Άγιο Πνεύμα να αναφέρεται απλώς ως «πνεύμα», χωρίς την προσθήκη ότι είναι «του Θεού» ή «του Πατρός» ή «δικό μου» ή «του ίδιου του Χριστού και του Υιού» ή «από εμένα», δηλαδή από τον Θεό, ή με τη συνοδεία του άρθρου, ώστε να μη λέγεται απλώς «πνεύμα» αλλά «το Πνεύμα»· ή αυτό το ίδιο «το Άγιο Πνεύμα» ή «Παράκλητος» ή «της αληθείας», που είναι του Υιού, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια», ώστε, ακούγοντας απλώς τη λέξη «πνεύμα», να υποθέσετε ότι πρόκειται για το Άγιο Πνεύμα; Ας εξαιρεθούν δε από τη συζήτηση τώρα εκείνοι οι οποίοι, έχοντάς το ήδη λάβει, μνημονεύονται πάλι, καθώς και όσοι, έχοντας διδαχθεί προηγουμένως για το Άγιο Πνεύμα, στη συνέχεια, δίκην επαναλήψεως και υπενθυμίσεως, έστω κι αν αναφέρεται μόνο ως «το πνεύμα», δεν αγνοούν για ποιο πράγμα ακούν· και μάλιστα, διότι ακόμη και σε αυτή την περίπτωση εκφέρεται με το άρθρο.

Εφόσον δε ο Θεός είναι μέσα μας, είναι και ο Υιός μέσα μας, καθώς λέει ο ίδιος ο Υιός: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έπειτα, εφόσον ο Υιός είναι η ζωή, διότι όπως λέει, «Εγώ είμαι η ζωή», λέγεται για εμάς ότι ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι. Διότι λέει: «Εκείνος που ανέστησε τον Ιησού Χριστό από τους νεκρούς, θα ζωοποιήσει και τα θνητά μας σώματα δια του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Και ενώ εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι, λέγεται ότι ο ίδιος ο Χριστός ζει μέσα μας. Διότι λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Και δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και πάλι, όπως ακριβώς ο Υιός, τα έργα τα οποία ο ίδιος έκανε, έλεγε ότι τα εργάζεται ο Πατέρας: «Διότι ο Πατέρας», λέει, «που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα. Να με πιστεύετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα· ειδάλλως, πιστέψτε με εξαιτίας αυτών των ίδιων των έργων». Έτσι και ο Παύλος, όσα εργαζόταν με τη δύναμη του Πνεύματος, έλεγε ότι είναι έργα του Χριστού: «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει τέτοια συστοιχία και ενότητα στην Αγία Τριάδα, ποιος θα μπορούσε να χωρίσει είτε τον Υιό από τον Πατέρα, είτε το Πνεύμα από τον Υιό ή από τον ίδιο τον Πατέρα; Ή ποιος είναι τόσο τολμηρός ώστε να πει ότι η Τριάδα είναι ανόμοια και ετεροφυής ως προς τον εαυτό της, ή ότι ο Υιός είναι αλλοτριούσιος από τον Πατέρα, ή ότι το Πνεύμα είναι ξένο προς τον Υιό;

Διότι, σύμφωνα με την αποστολική πίστη που μας παραδόθηκε από τους Πατέρες, παρέδωσα τη διδασκαλία, χωρίς να επινοήσω τίποτα το ξένο, αλλά ό,τι ακριβώς έμαθα, αυτό κατέγραψα συμφώνως προς τις άγιες Γραφές. Διότι και αυτό είναι σύμφωνο με όσα έχουν προαποφασιστεί για επιβεβαίωση από τις άγιες Γραφές. Και δεν αποτελεί εξωτερική επινόηση, αλλά ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός δι' αυτού δίδασκε τη Σαμαρείτιδα, και μέσω αυτής εμάς, την τελειότητα της αγίας Τριάδας, η οποία υπάρχει αδιαίρετη και αποτελεί μία Θεότητα. Η ίδια η αλήθεια το μαρτυρεί, όπως λέει στη Σαμαρείτιδα: «Πίστεψέ με, γυναίκα, ότι έρχεται η ώρα, και ήδη είναι, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν Πνεύματι και αληθεία· διότι και ο Πατέρας τέτοιους αναζητά να είναι εκείνοι που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν Πνεύματι και αληθεία». Αποδεικνύεται λοιπόν από αυτό, ότι η αλήθεια είναι ο ίδιος ο Υιός, όπως λέει ο ίδιος: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· για τον οποίο και ο προφήτης Δαβίδ παρακαλούσε λέγοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου». Οι αληθινοί προσκυνητές, λοιπόν, προσκυνούν μεν τον Πατέρα, αλλά εν Πνεύματι και αληθεία, ομολογώντας τον Υιό και εντός αυτού το Πνεύμα. Διότι το Πνεύμα είναι αχώριστο από τον Υιό, όπως αχώριστος είναι και ο Υιός από τον Πατέρα.

Πείτε, λοιπόν, αν βρίσκετε πουθενά στη θεία Γραφή το Άγιο Πνεύμα να αναφέρεται απλώς ως «πνεύμα», χωρίς την προσθήκη του να λέγεται ή του Θεού, ή του Πατρός, ή «δικό μου», ή του ίδιου του Χριστού και του Υιού, ή «από εμένα», το οποίο σημαίνει από τον Θεό, ή με τη συνοδεία του άρθρου, ώστε να μη λέγεται απλώς «πνεύμα», αλλά «το Πνεύμα»· ή αυτό τούτο «το Πνεύμα το άγιο», ή «Παράκλητος», ή «της αληθείας», το οποίο είναι του Υιού, που λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· ώστε, ακούγοντας απλώς τη λέξη «πνεύμα», να συμπεράνετε ότι πρόκειται για το Άγιο Πνεύμα; Ας εξαιρεθούν δε τώρα από τη συζήτηση εκείνοι οι οποίοι, αφού το έχουν ήδη λάβει, αναφέρονται πάλι, καθώς και όσοι, έχοντας διδαχθεί εκ των προτέρων περί του Αγίου Πνεύματος, αργότερα σαν σε επανάληψη και υπενθύμιση, ακόμη και όταν αναφέρεται μόνο «το πνεύμα», δεν αγνοούν για ποιο πράγμα ακούνε· και μάλιστα, διότι ακόμη και σε αυτή την περίπτωση εκφέρεται με το άρθρο.

Εφόσον δε ο Θεός είναι μέσα μας, είναι και ο Υιός μέσα μας, καθώς λέει ο ίδιος ο Υιός: «Θα έλθουμε εγώ και ο Πατέρας, και θα κατοικήσουμε μαζί του». Έπειτα, επειδή ο Υιός είναι η ζωή, διότι λέει «Εγώ είμαι η ζωή», λέγεται ότι εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι· διότι, λέει: «Αυτός που ανέστησε τον Χριστό Ιησού από τους νεκρούς θα ζωοποιήσει και τα θνητά σας σώματα διά του Πνεύματός του που κατοικεί μέσα σας». Και ενώ εμείς ζωοποιούμαστε εν τω Πνεύματι, λέγεται ότι ο ίδιος ο Χριστός ζει μέσα μας. Διότι, λέει: «Έχω συσταυρωθεί με τον Χριστό. Δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». Και πάλι, όπως ο Υιός για τα έργα που έκανε, έλεγε ότι τα εργάζεται ο Πατέρας· διότι, λέει: «Ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός κάνει τα έργα. Πιστεύετέ με, ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί και ο Πατέρας είναι εν εμοί· ειδάλλως, πιστεύετέ με εξαιτίας αυτών των ίδιων των έργων». Έτσι, τα όσα εργαζόταν με τη δύναμη του Πνεύματος ο Παύλος, έλεγε ότι είναι έργα του Χριστού· «Διότι δεν θα τολμήσω να μιλήσω για τίποτε από όσα δεν κατεργάστηκε ο Χριστός δι' εμού για την υπακοή των εθνών, με λόγο και με έργο, με τη δύναμη σημείων και τεράτων, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος». Εφόσον, λοιπόν, υπάρχει τέτοια συστοιχία και ενότητα στην Αγία Τριάδα, ποιος θα μπορούσε να χωρίσει είτε τον Υιό από τον Πατέρα, είτε το Πνεύμα από τον Υιό, ή από τον ίδιο τον Πατέρα; Ή ποιος είναι τόσο τολμηρός, ώστε να πει ότι η Τριάδα είναι ανόμοια και ετεροφυής προς τον εαυτό της, ή ότι ο Υιός είναι αλλοτριούσιος από τον Πατέρα, ή ότι το Πνεύμα είναι ξένο προς τον Υιό;

Διότι παρέδωσα την αποστολική πίστη σύμφωνα με αυτήν που μας παραδόθηκε από τους Πατέρες, χωρίς να επινοήσω τίποτα το εξωγενές, αλλά ό,τι έμαθα, αυτό κατέγραψα σε πλήρη συμφωνία με τις Άγιες Γραφές. Διότι και αυτό είναι σύμφωνο με τα όσα έχουν προηγουμένως διατυπωθεί, αντλώντας επιβεβαίωση από τις Άγιες Γραφές. Και δεν έχει επινοηθεί έξωθεν, αλλά ο ίδιος ο Κύριος Ιησούς Χριστός δίδασκε με αυτό τη Σαμαρείτιδα, και μέσω αυτής εμάς, την τελειότητα της Αγίας Τριάδος, η οποία υπάρχει αδιαίρετη και αποτελεί μία Θεότητα. Η ίδια η αλήθεια το μαρτυρεί, όπως λέει στη Σαμαρείτιδα: «Πίστεψέ με, γυναίκα, ότι έρχεται η ώρα, και ήδη είναι τώρα, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν Πνεύματι και αληθεία· διότι ο Πατέρας τέτοιους αναζητά να είναι αυτοί που τον προσκυνούν. Ο Θεός είναι Πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν εν Πνεύματι και αληθεία.» Αποδεικνύεται λοιπόν από αυτό, ότι η μεν αλήθεια είναι ο ίδιος ο Υιός, όπως ο ίδιος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· για τον οποίο και ο προφήτης Δαβίδ παρακαλούσε λέγοντας: «Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου.» Οι αληθινοί προσκυνητές, λοιπόν, προσκυνούν μεν τον Πατέρα, αλλά εν Πνεύματι και αληθεία, ομολογώντας τον Υιό και εν αυτώ το Πνεύμα. Διότι το Πνεύμα είναι αχώριστο από τον Υιό, όπως αχώριστος είναι ο Υιός από τον Πατέρα.

Εφόσον δε ο ίδιος ο Κύριος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια», και δεν λέει: «έγινα αλήθεια», αλλά χρησιμοποιεί πάντοτε το «Είμαι», λέγοντας: «Εγώ είμαι ο ποιμένας»· «Εγώ είμαι το φως»· και πάλι: «Εσείς με αποκαλείτε ο Κύριος και ο διδάσκαλος, και ορθά λέτε, διότι Είμαι»· ποιος, ακούγοντας έναν τέτοιον λόγο από τον Θεό, τη Σοφία και τον Λόγο του Πατρός να μιλά για τον εαυτό Του, θα αμφέβαλλε ακόμη για την αλήθεια και δεν θα πίστευε αμέσως ότι με το «Είμαι» σημαίνεται το αΐδιο και το προ παντός αιώνος άναρχο του Υιού;

Διότι, εάν δεν υπήρχε ο Υιός πριν γεννηθεί, η αλήθεια δεν θα βρισκόταν πάντοτε μέσα στον Θεό. Αλλά αυτό δεν είναι θεμιτό να λέγεται· διότι, αφού υπάρχει ο Πατέρας, υπήρχε πάντοτε μέσα σε αυτόν η αλήθεια, η οποία είναι ο Υιός που λέει: Εγώ είμαι η Αλήθεια· και εφόσον υπάρχει η υπόσταση, πρέπει οπωσδήποτε αμέσως να συνυπάρχει ο χαρακτήρας και η εικόνα αυτής. Διότι η εικόνα του Θεού δεν διαμορφώνεται από έξω, αλλά ο ίδιος ο Θεός είναι ο γεννήτοράς της, και βλέποντας τον εαυτό του σε αυτήν αγάλλεται, όπως λέει ο ίδιος ο Υιός: Εγώ ήμουν εκείνος με τον οποίο αγαλλόταν. Πότε, λοιπόν, δεν έβλεπε ο Πατέρας τον εαυτό του στη δική του εικόνα; Ή πότε δεν αγαλλόταν, ώστε να τολμήσει κάποιος να πει, Η εικόνα προέρχεται από το μηδέν, και, Ο Πατέρας δεν χαιρόταν πριν υπάρξει η εικόνα; Πώς, άλλωστε, θα μπορούσε ο Ποιητής και Κτίστης να δει τον εαυτό του μέσα σε κτιστή και δημιουργημένη ουσία; Διότι η εικόνα πρέπει να είναι τέτοια, όπως ακριβώς είναι ο Πατέρας αυτής.

Αλλά αυτή δεν είναι η πίστη των Χριστιανών. Διότι αυτό δεν αποδεικνύει ότι είναι αληθινά Λόγος και Υιός του Θεού, ούτε ότι η σοφία είναι αληθινή σοφία. Επειδή αυτό που μεταβάλλεται και αλλοιώνεται, και δεν παραμένει σταθερό στην ίδια κατάσταση, πώς μπορεί να είναι αληθινό; Ο Κύριος, όμως, λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· εάν, λοιπόν, ο ίδιος ο Κύριος λέει αυτό για τον εαυτό Του και αποδεικνύει το άτρεπτό Του, και οι άγιοι, αφού το διδάχθηκαν, το μαρτυρούν, αλλά και οι έννοιες περί του Θεού αναγνωρίζουν ότι αυτό είναι ευσεβές, από πού τα επινόησαν αυτά οι ασεβείς; Βεβαίως, τα εξέμεσαν αυτά από την καρδιά τους, σαν από πηγή φθοράς.

Βεβαίως, αστέρας από αστέρα διαφέρει ως προς τη δόξα· και καθένα από τα υπόλοιπα δημιουργήματα, όταν συγκρίνεται με τα άλλα, παρουσιάζει διαφορές· και αυτό δεν σημαίνει ότι τα μεν είναι κυρίαρχα, ενώ τα δε υποδουλώνονται στα ανώτερα· ούτε ότι τα μεν αποτελούν δημιουργικά αίτια, ενώ τα δε δημιουργούνται από αυτά. Αντιθέτως, όλα έχουν τη φύση του να γίνονται και να κτίζονται, ομολογώντας από μόνα τους τον δημιουργό τους, όπως ψάλλει ο Δαβίδ: «Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει το έργο των χεριών του»· όπως ακριβώς λέει και ο σοφός Ζοροβάβελ: «Όλη η γη επικαλείται την αλήθεια, και ο ουρανός την ευλογεί· και όλα τα έργα σείονται και τρέμουν». Εάν λοιπόν όλη η γη υμνεί, ευλογεί και τρέμει τον δημιουργό και την αλήθεια, και δημιουργός της είναι ο Λόγος, και ο ίδιος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· άρα ο Λόγος δεν είναι κτίσμα, αλλά ο μόνος οντολογικά οικείος του Πατρός, στον οποίο τα πάντα έχουν εναρμονιστεί, και ο ίδιος υμνείται από τα πάντα ως δημιουργός. Διότι «ήμουν», όπως λέει ο ίδιος, «κοντά του εναρμονίζοντας τα πάντα»· και, «Ο Πατέρας μου εργάζεται έως τώρα, κι εγώ εργάζομαι». Και το «έως τώρα» αποδεικνύει ότι αυτός υπάρχει αϊδίως, ως Λόγος, μέσα στον Πατέρα· διότι είναι ίδιον του Λόγου να εργάζεται τα έργα του Πατρός και να μην βρίσκεται εκτός αυτού.

Και ο ίδιος ο Κύριος έχει πει μεν πολλά με παροιμίες, όταν όμως φανέρωνε κάτι για τον εαυτό Του, μιλούσε απερίφραστα: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα»· και: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου»· και: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Δεν παρέθετε για το καθένα την αιτία, ούτε το γιατί, ώστε να μη φανεί ότι είναι δεύτερος σε σχέση με εκείνα, για χάρη των οποίων έλαβε την ύπαρξη. Διότι η αιτία αναγκαστικά προηγείται αυτού, αφού χωρίς αυτήν ούτε και ο ίδιος θα είχε λάβει την ύπαρξη.

Διότι, όπως ακριβώς οι άνθρωποι, λαμβάνοντας το Πνεύμα του Υιού, γίνονται τέκνα μέσω αυτού, έτσι και ο Λόγος του Θεού, όταν και ο ίδιος ενδύθηκε την ανθρώπινη σάρκα, τότε λέγεται ότι και κτίζεται και δημιουργείται. Εάν λοιπόν εμείς είμαστε κατά φύση υιοί, είναι φανερό ότι και εκείνος είναι κατά φύση κτίσμα και δημιούργημα· εάν όμως εμείς γινόμαστε υιοί κατά θέση και κατά χάρη, είναι φανερό ότι και ο Λόγος, έχοντας γίνει άνθρωπος για τη χάρη που δόθηκε σε εμάς, είπε: «Ο Κύριος με έκτισε». Έπειτα, επειδή ενδύθηκε το κτιστό και έγινε όμοιος με εμάς ως προς το σώμα, γι' αυτό δικαιολογημένα ονομάστηκε και αδελφός μας και πρωτότοκος. Διότι, αν και έγινε άνθρωπος μετά από εμάς για χάρη μας, και αδελφός μας λόγω της ομοιότητας του σώματος, ωστόσο και ως προς αυτό λέγεται και είναι πρωτότοκός μας, επειδή, ενώ όλοι οι άνθρωποι χάνονταν εξαιτίας της παραβάσεως του Αδάμ, πρώτη από όλες τις άλλες σώθηκε και ελευθερώθηκε η δική του σάρκα, καθώς έγινε σώμα του ίδιου του Λόγου, και στο εξής εμείς, όντες σύσσωμοι, σωζόμαστε μέσω αυτής. Διότι εντός αυτού του σώματος ο Κύριος γίνεται και οδηγός μας προς τη βασιλεία των ουρανών και προς τον δικό του Πατέρα, λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα, και μέσω εμού πρέπει να εισέλθουν όλοι».

Και όπως αναστήθηκε ως πρωτότοκος ανάμεσα σε αδελφούς, και ως απαρχή των κεκοιμημένων εκ νεκρών· έτσι, επειδή ακριβώς έπρεπε να πρωτεύει Αυτός στα πάντα, για τον λόγο αυτό κτίζεται και ως αρχή οδών· ώστε, αφού βαδίσουμε σε αυτήν και εισέλθουμε μέσω Αυτού που λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα», και αφού γίνουμε μέτοχοι της γνώσης περί του Πατρός, να ακούσουμε και εμείς: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό» και «Μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό».

Επομένως, από φιλανθρωπία, όχι κάποιος άλλος, αλλά ο Κύριος, κτίζεται ως οδός, αποτελώντας την αρχή της νέας κτίσεως, και εύλογα λέει: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του», ώστε ο άνθρωπος να μην πολιτεύεται πλέον σύμφωνα με εκείνη την πρώτη κατάσταση, αλλά, εφόσον υπάρχει πια η αρχή της νέας κτίσεως και έχοντας τον Χριστό ως αρχή των οδών της, αυτόν πλέον ας ακολουθούμε, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η οδός». Διότι διδάσκοντας αυτό και ο μακάριος Απόστολος στην προς Κολοσσαείς επιστολή, έλεγε: «Αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, ο οποίος είναι η αρχή, ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, ώστε να γίνει αυτός ο πρωτεύων στα πάντα».

Εάν λοιπόν λέγεται ότι ο Πατέρας είναι ο μόνος αληθινός Θεός, αυτό δεν έχει ειπωθεί για να αθετήσει Εκείνον που λέει, «Εγώ είμαι η αλήθεια», αλλά για να αναιρέσει πάλι εκείνους που δεν είναι εκ φύσεως αληθινοί, όπως είναι ο Πατέρας και ο δικός Του Λόγος. Διότι έτσι και ο ίδιος ο Κύριος αμέσως προσέθεσε: «Και τον Ιησού Χριστό, τον οποίο απέστειλες». Αν όμως ήταν κτίσμα, δεν θα είχε συνδέσει και συναριθμήσει τον εαυτό Του με Εκείνον που Τον έκτισε. Διότι ποια κοινωνία μπορεί να υπάρχει μεταξύ του αληθινού και του μη αληθινού; Τώρα όμως, συνδέοντας τον εαυτό Του με τον Πατέρα, έδειξε ότι προέρχεται από τη φύση του Πατέρα, και μας έδωσε να γνωρίσουμε ότι είναι αληθινό γέννημα του αληθινού Πατέρα. Αυτό έμαθε και δίδαξε ο Ιωάννης, γράφοντας στην Επιστολή του: «Και βρισκόμαστε στον Αληθινό, στον Υιό Του Ιησού Χριστό. Αυτός είναι ο αληθινός Θεός, και η αιώνια ζωή». Και όταν ο μεν προφήτης λέει σχετικά με την κτίση: «Αυτός που μόνος άπλωσε τον ουρανό», και ο δε Θεός: «Εγώ μόνος εξέτεινα τον ουρανό», έχει γίνει σε όλους φανερό ότι μέσα στο «μόνος» υποδηλώνεται και ο Λόγος του μόνου, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα, και χωρίς Αυτόν δεν έγινε απολύτως τίποτα. Επομένως, αν έγινε (η κτίση) μέσω του Λόγου, και (ο Πατέρας) λέει «Εγώ μόνος», και μαζί με τον μόνο εννοείται και ο Υιός, μέσω του οποίου δημιουργήθηκε ο ουρανός, κατ' αυτόν τον τρόπο, ακόμη και αν λέγεται, «Ένας Θεός», και, «Εγώ μόνος», και, «Εγώ πρώτος», εννοείται ότι στον έναν και μόνο και πρώτο συνυπάρχει ο Λόγος, ακριβώς όπως το απαύγασμα μέσα στο φως.

Όπως λοιπόν κατανοούμε αυτά καλά και ορθά, έτσι και το ανάγνωσμα του Ιωάννη έχει την ίδια έννοια. Διότι δεν λέει ότι όπως είναι ο Υιός μέσα στον Πατέρα, έτσι να γίνουμε και εμείς· πώς είναι δυνατόν άλλωστε, εφόσον εκείνος μεν είναι ο Λόγος και η σοφία του Θεού, ενώ εμείς πλαστήκαμε από χώμα, και εκείνος είναι εκ φύσεως και κατ' ουσίαν Λόγος και αληθινός Θεός· διότι έτσι ακριβώς λέει και ο Ιωάννης: «Γνωρίζουμε ότι ο Υιός του Θεού έχει έλθει και μας έδωσε νου, για να γνωρίζουμε τον αληθινό Θεό· και είμαστε μέσα στον αληθινό, μέσα στον Υιό του, τον Ιησού Χριστό· αυτός είναι ο αληθινός Θεός και η αιώνια ζωή»· ενώ εμείς υιοθετούμαστε κατά θέσιν και κατά χάριν μέσω αυτού, μετέχοντας στο Πνεύμα του; «Διότι σε όσους τον δέχθηκαν», λέει, «έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε εκείνους που πιστεύουν στο όνομά του». Γι' αυτό και εκείνος μεν είναι η αλήθεια, λέγοντας: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· όταν μάλιστα απευθυνόταν στον Πατέρα του έλεγε: «Αγίασέ τους μέσα στην αλήθειά σου· ο δικός σου Λόγος είναι η αλήθεια»· εμείς δε, κατά μίμησιν, γινόμαστε ενάρετοι και υιοί.

Εφόσον δε και ο ίδιος ο Κύριος λέει «εγώ είμαι η αλήθεια» και δεν λέει, «έγινα αλήθεια», αλλά διαρκώς χρησιμοποιεί το «είμαι»· «εγώ είμαι ο ποιμένας», «εγώ είμαι το φως», και πάλι δεν λέει· «εσείς με αποκαλείτε ο Κύριος και ο διδάσκαλος, και καλά λέτε, διότι είμαι»—ποιος, ακούγοντας έναν τέτοιον λόγο από τον Θεό και τη Σοφία και τον Λόγο του Πατρός να μιλά για τον εαυτό του, θα δίσταζε ακόμη για την αλήθεια και δεν θα πίστευε αμέσως ότι με το «είμαι» δηλώνεται το αΐδιο και το προ παντός αιώνος άναρχο του Υιού;

Εάν ο Θεός είναι και ονομάζεται πηγή σοφίας και ζωής, όπως λέει μέσω του Ιερεμία: «εμένα εγκατέλειψαν, την πηγή του ζωντανού νερού», και πάλι: «θρόνος δόξας υψωμένος είναι το αγίασμά μας· η ελπίδα του Ισραήλ, Κύριε, όλοι όσοι σε εγκαταλείπουν ας καταντροπιαστούν· όσοι αποστατούν ας γραφτούν στο χώμα, διότι εγκατέλειψαν τον Κύριο, την πηγή της ζωής», ενώ στον Βαρούχ έχει γραφτεί: «εγκαταλείψατε την πηγή της σοφίας», τότε θα ήταν επόμενο η ζωή και η σοφία ούτε να είναι ξένες προς την ουσία της πηγής, αλλά γνήσια δικά της χαρακτηριστικά, ούτε να είναι κάποτε ανύπαρκτες, αλλά να υπάρχουν πάντοτε. Και αυτά είναι ο Υιός, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η ζωή» και «Εγώ, η σοφία, κατοίκησα μαζί με τη σύνεση». Πώς, λοιπόν, δεν ασεβεί εκείνος που λέει «υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός»; Διότι είναι το ίδιο σαν να λέει «υπήρξε καιρός που η πηγή ήταν ξηρή, χωρίς τη ζωή και τη σοφία». Μια τέτοια όμως δεν θα μπορούσε να είναι πηγή· διότι εκείνο που δεν γεννά από τον εαυτό του δεν είναι πηγή. Και από πόσο παραλογισμό είναι γεμάτο αυτό! Διότι ο μεν Θεός υπόσχεται σε όσους πράττουν το θέλημά του ότι θα γίνουν σαν πηγή από την οποία δεν λείπει το νερό, λέγοντας μέσω του προφήτη Ησαΐα: «και θα χορτάσεις, όπως ακριβώς επιθυμεί η ψυχή σου, και τα οστά σου θα αναζωογονηθούν, και θα είσαι σαν πλούσια ποτισμένος κήπος και σαν πηγή που δεν της έλειψε το νερό»· αυτοί όμως τολμούν να δυσφημούν τον Θεό, ο οποίος ονομάζεται και είναι πηγή της σοφίας, παρουσιάζοντάς τον ως άγονο και ισχυριζόμενοι ότι στερήθηκε κάποτε τη δική του σοφία.

Αλλά δεν είναι θεμιτό να λέγεται αυτό· διότι, εφόσον υπάρχει ο Πατέρας, υπήρχε πάντοτε μέσα του η αλήθεια, η οποία είναι ο Υιός που λέει «εγώ είμαι η αλήθεια», και εφόσον υπάρχει η υπόσταση, οπωσδήποτε πρέπει αμέσως να υπάρχει ο χαρακτήρας και η εικόνα αυτής. Διότι η εικόνα του Θεού δεν είναι αποτυπωμένη από έξω, αλλά ο ίδιος ο Θεός είναι γεννήτοράς της, και βλέποντας σε αυτήν τον εαυτό του χαίρεται για αυτήν, όπως λέει ο ίδιος ο Υιός: «εγώ ήμουν εκείνη για την οποία χαιρόταν». Πότε, λοιπόν, δεν έβλεπε τον εαυτό του ο Πατέρας στη δική του εικόνα; Ή πότε δεν χαιρόταν, ώστε να τολμήσει κάποιος να πει ότι η εικόνα «προέρχεται εκ του μη όντος» και ότι «δεν χαιρόταν ο Πατέρας προτού υπάρξει η εικόνα»; Πώς εξάλλου θα μπορούσε ο Ποιητής και Κτίστης να δει τον εαυτό του μέσα σε κτιστή και γενητή ουσία; Διότι πρέπει η εικόνα να είναι τέτοια, όπως ακριβώς είναι ο πατέρας της.

Ο δε Κύριος λέγει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Εάν, λοιπόν, ο ίδιος ο Κύριος λέγει αυτό για τον εαυτό Του και καταδεικνύει το άτρεπτό Του, και οι άγιοι, αφού το διδάχθηκαν, το μαρτυρούν —εξάλλου και οι περί Θεού έννοιες αναγνωρίζουν ότι αυτό είναι ευσεβές— από πού επινόησαν αυτά οι δυσσεβείς; Από την καρδιά τους, λοιπόν, ως από άλλη φθορά, τα εξέμεσαν.

«Αυτός είναι ο αληθινός Θεός και η αιώνια ζωή», ενώ εμείς υιοποιούμαστε κατά θέσιν και χάριν δι' αυτού, μετέχοντας στο Πνεύμα του. Διότι λέγει: «σε όσους τον δέχθηκαν, έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού, σε αυτούς που πιστεύουν στο όνομά του». Γι' αυτό και ο ίδιος αφενός είναι η αλήθεια, λέγοντας: «Εγώ είμαι η αλήθεια», καθώς και όταν συνομιλούσε με τον Πατέρα του έλεγε: «Αγίασέ τους μέσα στην αλήθειά σου· ο λόγος ο δικός σου είναι αλήθεια», εμείς αφετέρου γινόμαστε ενάρετοι και υιοί κατά μίμησιν.

Εάν όμως όλη η γη υμνεί και ευλογεί και τρέμει τον δημιουργό και την αλήθεια, δημιουργός δε αυτής είναι ο Λόγος και ο ίδιος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια», άρα ο Λόγος δεν είναι κτίσμα, αλλά ο μόνος κατά φύσιν ίδιος του Πατρός, μέσα στον οποίο τα πάντα έχουν συναρμοστεί, και ο ίδιος υμνείται από τους πάντες ως δημιουργός. «Διότι ήμουν», όπως λέει ο ίδιος, «κοντά του συναρμόζοντας», και «ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». Το δε «έως τώρα» αποδεικνύει ότι αυτός υπάρχει αϊδίως, ως Λόγος, μέσα στον Πατέρα· διότι είναι ίδιον του Λόγου να επιτελεί τα έργα του Πατρός και να μη βρίσκεται εκτός αυτού.

Ο ίδιος ο Κύριος βέβαια πολλά έχει πει με παροιμίες, αλλά όταν αναφερόταν στον εαυτό του, μιλούσε απόλυτα: «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε μένα» και «εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα» και «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα» και «εγώ είμαι το φως του κόσμου» και «εγώ είμαι η αλήθεια», χωρίς να παραθέτει για το καθένα την αιτία ούτε το γιατί, για να μη φανεί ότι είναι δεύτερος σε σχέση με εκείνα, για χάρη των οποίων και θα είχε γίνει. Διότι είναι ανάγκη να προηγείται η αιτία αυτού του πράγματος, χωρίς την οποία ούτε και ο ίδιος θα είχε έρθει στην ύπαρξη. Ο Παύλος, για παράδειγμα, όντας «ξεχωρισμένος απόστολος για το ευαγγέλιο, το οποίο προανήγγειλε ο Κύριος μέσω των προφητών», είχε πριν από τον εαυτό του το ευαγγέλιο, «του οποίου και έγινε διάκονος»· και ο Ιωάννης, αφού ορίστηκε για να προπορευθεί του Κυρίου, είχε πριν από τον εαυτό του τον Κύριο. Ο Κύριος όμως, μη έχοντας πριν από τον εαυτό του καμία αιτία για το ότι είναι Λόγος, παρά μόνο το ότι είναι γέννημα του Πατέρα και μονογενής Σοφία, όταν γίνεται άνθρωπος, τότε παραθέτει και την αιτία για την οποία πρόκειται να φορέσει σάρκα. Διότι του να γίνει άνθρωπος προηγείται η ανάγκη των ανθρώπων, χωρίς την οποία δεν θα ενδυόταν τη σάρκα. Και ποια είναι η ανάγκη για την οποία έγινε άνθρωπος; Ο ίδιος ο Κύριος την υποδείκνυε λέγοντας: «Έχω κατέβει από τον ουρανό, όχι για να κάνω το δικό μου θέλημα, αλλά το θέλημα εκείνου που με έστειλε.»

Διότι, αν και έγινε άνθρωπος μετά από εμάς για χάρη μας, και αδελφός μας λόγω της ομοιότητάς του κατά το σώμα, εντούτοις και σε αυτό ονομάζεται και είναι «πρώτος» από εμάς, επειδή, ενώ όλοι οι άνθρωποι χάνονταν εξαιτίας της παραβάσεως του Αδάμ, πρώτη από τις άλλες σώθηκε και ελευθερώθηκε η δική του σάρκα, καθώς έγινε σώμα του ίδιου του Λόγου. Και εφεξής εμείς, τυγχάνοντας «σύσσωμοι», σωζόμαστε χάρη σε εκείνο. Διότι μέσω αυτού ο Κύριος γίνεται και οδηγός μας στη βασιλεία των ουρανών και προς τον δικό του Πατέρα, λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός» και «η θύρα, και δι' εμού» πρέπει όλοι «να εισέλθουν». Γι' αυτό πάλι ονομάζεται πρωτότοκος «εκ των νεκρών», όχι επειδή πέθανε πρώτος από εμάς —διότι εμείς είχαμε πεθάνει πρωτύτερα— αλλά επειδή, αφού αναδέχθηκε τον θάνατο για χάρη μας και τον «κατήργησε», αναστήθηκε πρώτος, ως άνθρωπος, ανασταίνοντας το δικό του σώμα για χάρη μας. Επομένως, αφού εκείνος αναστήθηκε, στη συνέχεια και εμείς από εκείνον και δι' εκείνου εγειρόμαστε εκ των νεκρών.

Διότι έτσι έχει γραφτεί: «όταν εισαγάγει τον πρωτότοκο στην οικουμένη, λέει: και ας τον προσκυνήσουν όλοι οι άγγελοι του Θεού». Ας το ακούσουν οι Χριστομάχοι και ας σπαράξουν, διότι η είσοδός του στην οικουμένη συνετέλεσε στο να ονομαστεί και πρωτότοκος όλων, ώστε ως προς τον Πατέρα ο Υιός να είναι μονογενής, λόγω του ότι προέρχεται μόνο από Αυτόν, ενώ ως προς την κτίση να είναι πρωτότοκος, λόγω της υιοθεσίας των πάντων. Και όπως αναστήθηκε ως πρωτότοκος ανάμεσα σε αδελφούς και ως «απαρχή εκ νεκρών αυτών που έχουν κοιμηθεί», έτσι, επειδή ακριβώς έπρεπε «σε όλα να έχει τα πρωτεία», γι' αυτό και «κτίζεται ως αρχή των οδών», ώστε, αφού πορευθούμε σε αυτήν και εισέλθουμε διά μέσου αυτού που λέει «εγώ είμαι η οδός» και «η θύρα», και αφού γίνουμε μέτοχοι της γνώσης του Πατέρα, να ακούσουμε και εμείς: «μακάριοι οι άμωμοι στην οδό» και «μακάριοι οι καθαροί στην καρδιά, διότι αυτοί θα δουν τον Θεό».

Επομένως, από φιλανθρωπία, όχι κάποιος άλλος, αλλά ο Κύριος, ως αρχή της καινής κτίσεως, κτίζεται ως οδός και εύλογα λέγει: «Ο Κύριος με έκτισε αρχή των οδών του», ώστε να μην πολιτεύεται πλέον ο άνθρωπος σύμφωνα με εκείνη την πρώτη κατάσταση, αλλά, δεδομένου ότι υπάρχει αρχή καινής κτίσεως και έχοντας τον Χριστό ως αρχή των οδών αυτής, να ακολουθούμε πλέον αυτόν που λέγει: «Εγώ είμαι η οδός». Διότι αυτό διδάσκοντας ο μακάριος Απόστολος στην προς Κολοσσαείς επιστολή έλεγε: «Αυτός είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας, ο οποίος είναι η αρχή, ο πρωτότοκος εκ των νεκρών, ώστε να γίνει αυτός πρωτεύων στα πάντα».

Εφόσον, λοιπόν, αυτοί εξοστρακίστηκαν και εκδιώχθηκαν από τον Θείο χορό, ας απευθυνθούμε και προς τους αδελφούς τους, τους Πνευματομάχους Τροπικούς, οι οποίοι ισχυρίζονται ότι το Πνεύμα είναι κτιστό. Ω Τροπικέ, δεν άκουσες τον Δαβίδ να λέει: «Με τον Λόγο του Κυρίου στερεώθηκαν οι ουρανοί, και με το Πνεύμα του στόματός Του όλη η δύναμή τους;» Ιδού η Τριάδα αδιαίρετη. Και πάλι, κατά τη διήγηση της κοσμοποιίας, ο μέγας θεράπων Μωυσής λέει: «Στην αρχή δημιούργησε ο Θεός τον ουρανό και τη γη· η δε γη ήταν αόρατη και ακατασκεύαστη, και σκοτάδι υπήρχε πάνω από την άβυσσο, και το Πνεύμα του Θεού φερόταν πάνω από τα ύδατα.» Ομοίως και ο μέγας Παύλος λέει: «Εξαπέστειλε ο Θεός το Πνεύμα του Υιού Του στις καρδιές μας, το οποίο κράζει: Αββά, ο Πατήρ.» Και ο ίδιος ο Πατέρας λέει μέσω του μεγάλου προφήτη: «Θα εκχύσω από το Πνεύμα μου πάνω σε κάθε σάρκα, και θα προφητεύσουν.» Και ο ίδιος ο Κύριος, όταν ήλθε για να σώσει το ανθρώπινο γένος μας, είπε με αυθεντική φωνή: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· και, «Εγώ είμαι η αλήθεια»· και, «Εάν απέλθω προς τον Πατέρα μου, δεν θα σας αφήσω ορφανούς, αλλά θα σας αποστείλω τον Παράκλητο, το Πνεύμα της αλήθειας.» Ιδού το Πνεύμα μέσα στην αλήθεια, η αλήθεια μέσα στον Πατέρα. Ιδού η Τριάδα αδιαίρετη, το τρίπλοκο σχοινί, με το οποίο σφίγγοντας τα δεμάτια τα προσφέρουμε στον Πατέρα. Και αυτοί, λοιπόν, απωλέσθηκαν μαζί με τους Αρειομανίτες.

Διότι η φύση των δημιουργημάτων έχει ως ιδιαίτερο γνώρισμα το να μεταβάλλεται και να κινείται με ποικίλες αλλαγές· επειδή ακριβώς, ενώ κάποτε δεν υπήρχαν, μετέβησαν στην ύπαρξη με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Δημιουργού, καθώς πάλι λέει ο Παύλος: «Αυτός που καλεί τα μη όντα ως όντα». Ο Θεός όμως, ο οποίος είναι ο δημιουργός των πάντων διά του Λόγου, εφόσον είναι το όντως Ον, έχει τη φύση Του αμετάβλητη, μαζί με τον Λόγο· και αυτό το διδάσκει διά του προφήτη, λέγοντας: «Δείτε, δείτε ότι εγώ είμαι, και δεν έχω αλλοιωθεί». Γι' αυτό, για μεν τους ανθρώπους ψάλλεται στους Ψαλμούς: «Εγώ είπα στην έκστασή μου: Κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης»· για δε τον Θεό μαρτυρεί ο Μωυσής στον Νόμο, ότι «ο Θεός είναι πιστός και αληθινός». Ο χριστοφόρος άνδρας, λοιπόν, έχοντας διδαχθεί και από τα δύο αυτά, και εξηγώντας ο ίδιος τη διαφορά του Θεού ως προς τα δημιουργήματα, γράφει: «Ας είναι ο Θεός αληθής, και κάθε άνθρωπος ψεύστης». Και είναι αληθής ο Θεός, όχι υπό την έννοια ότι δεν ψεύδεται· διότι τίποτα δεν υπάρχει αντίθετο προς Αυτόν· ούτε όπως ο άνθρωπος που μαρτυρεί σε άλλον την αλήθεια· διότι δεν είναι υπόλογος σε κανέναν· αλλά διότι γεννά την ίδια την αλήθεια και είναι ο Πατέρας του Κυρίου, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια»· και το ψεύδος δεν θα μπορούσε ποτέ να γίνει φίλο με την αλήθεια.