Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:6

Και είτε θέλεις να πεις «Συμπλέχθηκε», είτε, όπως είπε η Γραφή, «Έλαβε», είτε «Έγινε», είναι ο Θεός Λόγος, ο οποίος έλαβε μορφή δούλου, ονομαζόμενος και όντας και πιστευόμενος ως Χριστός· και αφενός χρίεται ως άνθρωπος με το Άγιο Πνεύμα, αφετέρου ως Θεός το χορηγεί ο ίδιος στους αξίους. Έτσι και ως Θεός νομοθετεί, και ως άνθρωπος υπόκειται στον νόμο, και για τον λόγο αυτόν δεν λέει: «Τάδε λέγει Κύριος», επειδή δεν είναι άνθρωπος που μετείχε στη θεότητα, αλλά Θεός που μετείχε σε αίμα και σάρκα, δηλαδή στην ανθρωπότητα. Διότι η Γραφή αποκαλεί τον άνθρωπο σάρκα και αίμα, όπως όταν λέει ο Παύλος: «Δεν συμβουλεύθηκα σάρκα και αίμα»· και όπως ακριβώς ο άνθρωπος είναι ένα πρόσωπο, το οποίο συντίθεται από το ζωικό και το λογικό στοιχείο, έτσι και ο Χριστός είναι ένα πρόσωπο, υπάρχοντας από Θεό και δουλική μορφή, και γι' αυτό δεν λέει: «Τάδε λέγει Κύριος», αλλά, «Εγώ σας λέω»· και, «Εγώ είμαι η ζωή και η αλήθεια». Όπως λοιπόν, εάν το λογικό στοιχείο μέσα μας λέει: «Εγώ είμαι αυτός που δημιουργήθηκε κατ' εικόνα Θεού και πλάστηκε άφθαρτος»· και πάλι το ίδιο λογικό στοιχείο λέει: «Εγώ είμαι γη και στάχτη»· δεν μιλάει πότε το ζωικό στοιχείο και πότε το λογικό, αλλά το ίδιο το λογικό λέει άλλοτε τα δικά του γνωρίσματα και άλλοτε τα γνωρίσματα του ζωικού στοιχείου· έτσι, μέσα από την ένωση, όντας ένα πρόσωπο ο άνθρωπος και ο Θεός Λόγος, όταν λέει, «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», εκφράζει τη θεωρία της δικής του θεότητας.

Πώς λοιπόν λέτε ότι είναι αδύνατον να ελευθερωθεί από την αιχμαλωσία ο άνθρωπος που έχει άπαξ αιχμαλωτιστεί; Ώστε το μεν αδύνατο να το αποδίδετε στον Θεό, το δε δυνατό στον διάβολο, υποστηρίζοντας ότι η αμαρτία του είναι ακατάλυτη μέσα στη φύση των ανθρώπων, όπως ακριβώς κάνουν και οι άλλοι αιρετικοί; Και ότι για τον λόγο αυτόν ήλθε η θεότητα, η οποία δεν αιχμαλωτίζεται, έχοντας λάβει ομοίωση σάρκας και ψυχής, ώστε η ίδια να παραμείνει αναιχμάλωτη, και με τον τρόπο αυτόν να φανερωθεί ως καθαρή δικαιοσύνη. Πότε, εξάλλου, δεν ήταν καθαρή η δικαιοσύνη της θεότητας; Και ποια ευεργεσία προκύπτει από αυτά για τους ανθρώπους, εάν ο Κύριος δεν φανερώθηκε με ταυτότητα υπάρξεως και καινότητα φύσεως, όπως λέει ο Απόστολος: «Την οποίαν εγκαινίασε για εμάς ως οδό πρόσφατη και ζωντανή»· λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός, και η ζωή, και η αλήθεια»; Αλλά λέτε ότι οι πιστοί σώζονται με την ομοίωση και τη μίμηση, και όχι με την ανακαίνιση και την απαρχή. Και πώς έχει γίνει πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς και απαρχή των κεκοιμημένων ο Χριστός, ο οποίος είναι η κεφαλή του σώματος της Εκκλησίας; Διότι δεν θα μπορούσε να ονομαστεί πίστη εκείνη που αναφέρεται σε κάτι το προφανές· αλλά πίστη είναι εκείνη που πιστεύει στο αδύνατο εν δυνάμει, και στο ασθενές εν ισχύι, και στο παθητό εν απαθεία, και στο φθαρτό εν αφθαρσία, και στο θνητό εν αθανασία.

Διότι δύο είναι οι τρόποι με τους οποίους μπορούμε να οδηγηθούμε στην επίγνωση του Θεού και στην επιμέλεια του εαυτού μας: είτε μέσω των φυσικών εννοιών, αναβαίνοντας από τα ορατά προς τον Δημιουργό, είτε μέσω της διδασκαλίας που μας έχει δοθεί διά του νόμου. Αυτοί όμως φαίνεται ότι απειθούν και στο ισχυρό χέρι, δηλαδή δεν οδηγούνται από τα κτίσματα προς την κατανόηση Εκείνου που τα δημιούργησε, αλλά απειθούν και στην πορεία, δηλαδή στην οδό. Οδός δε είναι είτε ο Κύριος, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι η οδός». Ο ίδιος είναι και χέρι του Θεού και δεξιά. Διότι λέγει: «Η δεξιά σου, Κύριε, δοξάστηκε εν ισχύι»· και «Εγώ με το χέρι μου στερέωσα τον ουρανό». Επομένως, κατηγορούνται όσοι δεν πιστεύουν στον Κύριο. — Είτε πάλι, ως πορεία εννοεί εδώ την οδό του παρόντος βίου, η οποία μας έχει οριστεί σύμφωνα με τον νόμο. Διότι το ότι η διδασκαλία ονομάζεται οδός, είναι γνωστό από πολλά σημεία, αφού ο Κύριος αποκαλεί τους διδασκάλους του νόμου τυφλούς οδηγούς. Επίσης: «Ευφράνθηκα στην οδό των μαρτυρίων σου». Και: «Στην οδό σου θα ζήσω». Και: «Μακάριοι οι άμωμοι στην οδό». Και, με μια λέξη, η Γραφή είναι πλήρης από αναφορές που ονομάζουν ως μια οδοιπορία την προκοπή μέσω του νόμου προς την τελείωση της ψυχής. — Και προσέθεσε την αιτία της απείθειας: δεν δέχονται (λέγει) τα προστάγματα της οδού, τα οποία μεταχειρίζεται ο λόγος, αλλά απειθούν σε αυτά, μη μπορώντας να υποφέρουν τη σκληρότητα των όσων έχουν διαταχθεί.

Είτε, λοιπόν, διάγραψε τα λόγια σου, είτε μην αρνείσαι την ασέβεια. Διότι δική σου είναι η βλασφημία αυτού που λέει: «Όσο διαφέρει το αγέννητο από το γεννητό, τόσο αναγκαστικά διαφέρει και το φως από το φως». Επομένως, όπως ο γεννητός ουδέποτε θα μετέχει της αγεννησίας, έτσι ουδέποτε θα του αποδώσεις την ιδιότητα του φωτός. Και έτσι, σύμφωνα με εσένα, η ουσία του Μονογενούς θα απέχει εξίσου από το να είναι αγέννητη, όσο και από το να νοείται και να ονομάζεται φως. Αλλά ο Ιωάννης, με τη μεγαλόφωνη κήρυξη του Πνεύματος, σου φωνάζει δυνατά λέγοντας: «Ήταν το φως το αληθινό»· εσύ όμως δεν έχεις αυτιά για να ακούσεις ούτε καρδιά για να κατανοήσεις, αλλά με τα σοφίσματά σου εξωθείς την ουσία του Μονογενούς προς την αντίπαλη φύση, η οποία δεν μπορεί να συνυπάρξει με το φως. Διότι βέβαια δεν θα προβάλεις ως ισχυρό επιχείρημα εκείνο, ότι δηλαδή δεν αφαίρεσαι την ονομασία του φωτός ούτε από τον Μονογενή. Επειδή η ευσέβεια δεν βρίσκεται στον απλό ήχο του αέρα, αλλά στη δύναμη των νοημάτων. Αυτός όμως δεν σταμάτησε σε αυτά, αλλά συμπεριλαμβάνει τη ζωή και τη δύναμη στο ίδιο μέτρο της αντίθετης απόστασης, λέγοντας: «Όσο διαφέρει το γεννητό από το αγέννητο, τόσο αναγκαστικά διαφέρει το φως από το φως, και η ζωή από τη ζωή, και η δύναμη από τη δύναμη». Επομένως, σύμφωνα με εσένα, ο Μονογενής δεν είναι ούτε ζωή ούτε δύναμη. Όμως αθετείς τον ίδιο τον Κύριο που λέει: «Εγώ είμαι η ζωή», και αθετείς τον Παύλο που λέει: «Ο Χριστός είναι η δύναμη του Θεού».

Σχετικά με το χωρίο: «Ο Κύριος με έκτισε». Εάν Εκείνος που σαρκώθηκε λέει: «Εγώ είμαι η οδός»· και ο ίδιος προσθέτει: «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνον δι' εμού»· αυτός είναι και εκείνος που είπε: «Ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του». Οι όροι όμως «κτίσμα» και «ποίημα» χρησιμοποιούνται επίσης και για το γέννημα, όπως στη φράση: «Απέκτησα (έκτισα) άνθρωπο διά του Θεού»· και πάλι: «Εποίησε υιούς και θυγατέρες»· και όπως λέει ο Δαβίδ: «Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμοί, ο Θεός», χωρίς να ζητά άλλη καρδιά, αλλά προφανώς ζητώντας να καθαριστεί η ήδη υπάρχουσα. Αναφέρεται επίσης και ο όρος «καινή κτίσις», όχι με την έννοια ότι έγινε κάποια άλλη δημιουργία, αλλά ότι εκείνοι που φωτίζονται αναπλάθονται για ανώτερα έργα.

Άραγε σου φαίνεται ότι παρουσιάζει μέτρια και όχι σαφώς την υπόσταση και τη ζωή της αλήθειας, όταν λέει: Όλη η γη επικαλείται την αλήθεια, και ο ουρανός την ευλογεί, και όλα τα έργα σείονται και τρέμουν; Και ποια είναι η αλήθεια, παρά ο Λόγος και Υιός του Θεού, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα; Διότι λέει: «Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή». Αλήθεια όμως δεν υπάρχει, παρά μόνον αυτή που έχει γεννηθεί φυσικώς και αϊδίως από τον Αληθινό. Γι' αυτό προσθέτει λέγοντας: Ευλογητός ο Θεός της αλήθειας, ο οποίος είναι Πατέρας της αλήθειας, του Χριστού. Ο Χριστός είναι η αλήθεια, τον οποίο κάθε πνοή σέβεται και τρέμει. Ώστε, το ότι ο Λόγος είναι ζωντανός και τέλειο πρόσωπο, καθώς και το Πνεύμα ομοίως, είναι αρκετά για να μας το διδάξουν τα όσα μόλις ειπώθηκαν. Υπάρχουν δε και πολλοί άλλοι ανθρώπινοι τύποι που αποδίδονται στον Θεό, και δεν θεωρούμε εξαιτίας αυτού τον Θεό άνθρωπο, όπως για παράδειγμα εάν ακούμε για πρόσωπο, για οφθαλμούς και αυτιά και χέρια και πόδια. Ούτε το ότι κάθεται στον ουρανό σαν σε θρόνο, και ότι πατάει τη γη ως υποπόδιο των ποδιών του, θέλει να το πει σωματικώς για τον Θεό, αλλά υποδηλώνει ότι αυτή υπόκειται στη θεϊκή εξουσία. Έτσι και πάλι, εάν ακούσεις για γαστέρα όσον αφορά τον Θεό, μην ταραχθείς σκεπτόμενος κάτι σωματικό· αλλά εννοώντας κάτι πνευματικό, θα διατυπώσεις κάτι ανώτερο, την ίδια δηλαδή τη γεννητική ιδιότητα του Θεού που αποκαλύπτεται ολοφάνερα σε εσένα από Αυτόν.

Όπως ακριβώς λοιπόν και όταν ο Κύριος ονομάζεται οδός, αναγόμαστε σε υψηλότερη έννοια, και όχι σε εκείνη που γίνεται πρόχειρα αντιληπτή. Διότι ως οδό κατανοούμε την με ειρμό και τάξη προκοπή προς το τέλειο, μέσω των έργων της δικαιοσύνης και του φωτισμού της γνώσεως, επιθυμώντας διαρκώς όσα βρίσκονται εμπρός μας και επεκτείνοντας τον εαυτό μας προς όσα υπολείπονται, μέχρις ότου φθάσουμε στο μακάριο τέλος, την κατανόηση του Θεού, την οποία ο Κύριος διά του εαυτού Του χαρίζει σε όσους έχουν πιστέψει σε Αυτόν. Διότι ο Κύριός μας είναι όντως αγαθή οδός, χωρίς παρεκκλίσεις και απλανής, που οδηγεί προς το όντως αγαθό, τον Πατέρα. «Διότι κανείς δεν έρχεται», λέγει, «προς τον Πατέρα, παρά μόνον δι' εμού». Τέτοια λοιπόν είναι η δική μας άνοδος προς τον Θεό διά του Υιού.

Εάν όμως θα ήθελαν το «άνωθεν» να μη νοείται έτσι όπως ακριβώς είπες εσύ τώρα, αλλά ότι δεν προέρχεται από την κάτω και επίγεια ανθρωπότητα, αλλά ίσως από τον ουρανό, ή από κάποια άλλη φύση που είναι πολύ ανώτερη από τη δική μας, τι θα μπορούσαμε να τους απαντήσουμε σε αυτό; Α. Τι άλλο από το εξής; Και τι το εξαιρετικό θα μπορούσε να παρατηρήσει κανείς στη φύση και τη δόξα του Υιού, αν ισχυριστούν ότι τα πράγματα έχουν έτσι, όπως ακριβώς έχουν αποφασίσει να πιστεύουν; Διότι, μήπως δεν είναι και ο καθένας από τους αγίους αγγέλους «άνωθεν» και δεν έρχεται σε εμάς, δηλαδή από τον ουρανό; Και δεν βρίσκονται σε πολύ ανώτερη κατάσταση από εμάς, τουλάχιστον σύμφωνα με τους νόμους που ενυπάρχουν στη φύση τους, οι Θρόνοι, οι Εξουσίες, οι Κυριότητες και τα ίδια τα Σεραφείμ; Επομένως, αν δεν υπάρχει τίποτα το υπερέχον στον Υιό, αλλά θεωρηθεί ότι και αυτός υπόκειται σε αυτά τα φυσικά μέτρα, τότε δεν θα διαφέρει σε τίποτα, όπως τουλάχιστον νομίζω, από τα λογικά κτίσματα, τα οποία έρχονται από άνω σε εμάς κατά καιρούς, ως «λειτουργικά πνεύματα που αποστέλλονται για διακονία χάριν εκείνων που πρόκειται να κληρονομήσουν τη σωτηρία»· και θα φέρει το αξίωμα της θεότητας σαν κάτι το επίκτητο, και θα ψεύδεται όταν δηλώνει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Διότι πού ή πώς είναι αλήθεια αυτό που δεν ισχύει έτσι όπως ακριβώς ονομάζεται από τις θεόπνευστες Γραφές; Και τι σημαίνει τελικά αυτό που λένε, ότι ο Υιός δεν προέρχεται από αυτόν τον κόσμο; Β. Εγώ θα εξηγήσω.

Όταν, λοιπόν, οι Ισραηλίτες έφυγαν από τη γη των Αιγυπτίων, αποτινάζοντας το βάρος της καταναγκαστικής εργασίας και συντρίβοντας τα ζυγά της δουλείας, και στρατοπέδευσαν γύρω από το όρος που ονομάζεται Σινά, και ο Θεός έκρινε σωστό να θεσπίσει πλέον νόμους που να καθορίζουν τα πρακτέα, τους διέταξε να συγκεντρωθούν στους πρόποδες του όρους, να πλύνουν τα ενδύματά τους και, έχοντας έτσι καθαρθεί, να προσέλθουν τότε στην ασυνήθιστη εκείνη θεοπτία. Και καθώς αυτό εκπληρωνόταν, σύμφωνα με όσα τους είχε προαναγγείλει ο Μωυσής, «κατέβηκε ο Κύριος εν είδει πυρός· και υπήρχαν καπνοί που ξετυλίγονταν και ανέβαιναν ψηλά, και νεφέλη σκοτεινή, και φλόγες πυρός που διέτρεχαν, και σκότος, και θύελλα, και όλα όσα προκαλούν άκρο τρόμο, και διαπεραστικός ήχος σαλπίγγων. Και ο Μωυσής οδήγησε τον λαό σε συνάντηση με τον Θεό στους πρόποδες του όρους.» Διότι έτσι έχει γραφτεί. Και νομίζω πως το γεγονός αυτό ήταν τύπος της μεσιτείας του Χριστού. Διότι ο ίδιος λέει ξεκάθαρα: «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα ει μη δι' εμού.» Διότι δεν προσερχόμαστε στον Θεό και Πατέρα με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο διά του Χριστού, εξαφανίζοντας κάθε παλαιό μώλωπα, αποβάλλοντας κάθε είδους μολυσμό, και ντύνοντας, σαν να λέμε, τον νου μας με την εν Χριστώ καθαρότητα. «Ενδυθείτε τον Κύριο Ιησού Χριστό,» μας λέει ο θείος λόγος. Γι' αυτόν τον λόγο και το πλύσιμο των ιματίων προτύπωνε τη δύναμη της εν πνεύματι καθαρότητας.

Διότι, αν ο Υιός γνώριζε ότι χρησιμοποιεί το όνομα της θεότητας ως απλό τίτλο και ότι δεν κατέχει την ιδιότητα αυτή ως καρπό της φύσης του, τι είναι αυτό που τον πείθει να διακηρύσσει ανοιχτά πλέον: «Εγώ είμαι η αλήθεια»; Επειδή το νόθο δεν είναι αληθινό, και εκείνο που με εξωτερικούς και επίκτητους καλλωπισμούς δεν φαίνεται όπως είναι κατά φύση, τολμά να εισβάλει και να διεισδύσει στη δόξα της αλήθειας, αλλά δεν θα ήταν έτσι στην πραγματικότητα, και μέσα από την αυστηρή δοκιμασία των συλλογισμών αποδεικνύεται αδόκιμο. Γιατί όμως δεν θεώρησε απαραίτητο να συναριθμήσει τον εαυτό του με τους κατά θέσιν θεούς, εφόσον δεν ήταν κατά φύση Θεός, αλλά, διαχωρίζοντας τον εαυτό του από το πλήθος των αγίων, ανερχόταν σε έναν δικό του τόπο, ο οποίος δεν είναι βατός σε κανέναν άλλον, λέγοντας: «Αν εκείνους ονόμασε θεούς, προς τους οποίους απευθύνθηκε ο λόγος του Θεού και η Γραφή δεν μπορεί να αναιρεθεί, σε αυτόν που ο Πατέρας αγίασε και απέστειλε στον κόσμο, εσείς λέτε ότι "Βλασφημείς", επειδή είπα "Είμαι Υιός του Θεού";» Διότι, αν εκείνοι, λέει, ονομάστηκαν θεοί, επειδή οικειώθηκαν και δέχτηκαν στην ψυχή τους τον λόγο του Θεού, πώς δεν θα είναι Θεός αυτός εξαιτίας του οποίου εκείνοι είναι θεοί; «Διότι Θεός ήταν ο Λόγος», σύμφωνα με τη φωνή του Ιωάννη. Αυτό το «ήταν», δεν του προσδίδει μια νεότερη δόξα, αλλά μια δόξα πρεσβύτερη από κάθε χρόνο.

Γιατί να μην πιστέψουμε και εκείνον που λέει «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή;» Και λέγοντας με άρθρο και με μοναδικό τρόπο ότι αυτός είναι η ζωή, άραγε δεν θα απέκλειε το να είναι ζωή ο Πατέρας και Θεός, αν δεν παραδεχτούμε ότι και οι δύο είναι μίας φύσεως, και ότι μέσω και των δύο έρχεται σε εμάς εξίσου το δώρο της ζωής, και βέβαια όχι από δύο, αλλά σαν από τον ένα Θεό που ζωογονεί τα πάντα; Β. Έτσι είναι. Α. Άραγε δεν ισχύει ότι «εν αυτώ ζούμε και κινούμαστε και υπάρχουμε;» Β. Απολύτως, εφόσον δεχτούμε ότι ο ιερότατος Παύλος είναι αληθής. Α. Βεβαίως είναι αληθής· πώς να μην είναι; Διότι ζει μέσα του και μιλάει ο Χριστός, ο οποίος είναι η αλήθεια. Δες λοιπόν, φίλε μου, ότι μέσα στον Θεό Πατέρα ζούμε και κινούμαστε, και υπάρχουμε. Αλλά ο χορηγός της υπάρξεως και της ζωής δεν θα μπορούσε να είναι άλλος από τον Υιό που προήλθε από αυτόν, ο οποίος λάμποντας με τα ιδιώματα του Πατέρα και όντας ζωοποιό βλάστημα της κατά φύσιν ζωής, ως δικό του αγαθό μεταδίδει τη ζωή σε αυτούς που την έχουν ανάγκη και συγκρατεί ολόκληρη την κτίση στην ύπαρξη. Γι' αυτό, μιλώντας στους Ιουδαίους, λέει: «Αμήν, αμήν σας λέω, δεν σας έδωσε ο Μωυσής τον άρτο από τον ουρανό, αλλά ο Πατέρας μου σας δίνει τον άρτο από τον ουρανό τον αληθινό. Διότι ο άρτος του Θεού είναι αυτός που κατεβαίνει από τον ουρανό και δίνει ζωή στον κόσμο.» Έπειτα, υποδεικνύοντάς μας τη δική του φύση, λέει: «Αμήν, αμήν σας λέω· αυτός που πιστεύει έχει ζωή αιώνια».

Επειδή λοιπόν διαβεβαιώνουμε ότι ο Υιός είναι ο χαρακτήρας του Πατρός, απολύτως και πέρα από κάθε λόγο κατά κάποιον τρόπο απαράλλακτα διαμορφωμένος προς τη φυσική ομοιότητα, πώς θα μπορούσε, αν πράγματι μειονεκτεί και δεν κατέχει σε τέλειο βαθμό όσα έχει ο Πατέρας, να φανερώσει στον εαυτό Του τον ανώτερο και υπερέχοντα, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς τους; Διότι βεβαίως το ελλιπές δεν θα μπορούσε ποτέ να είναι εντελώς απαράλλακτη εικόνα και ομοιότητα εκείνου που είναι τέλειο· αλλά ούτε ο Θεός θα υπερείχε του Θεού, δηλαδή ο ένας να νοείται ποτέ κατώτερος του άλλου ως προς το ότι είναι Θεός, επειδή ούτε άνθρωπος από άνθρωπο θα διέφερε ως προς το είναι της φύσεώς τους. Διότι ως προς τη ρώμη και τη σύνεση και τα καυχήματα της αρετής, καθώς και ως προς τον όγκο και το ύψος του σώματος, την ασχήμια και την ομορφιά και τη διαφορά του χρώματος, θα μπορούσε να πει κανείς ότι κάποτε ο τάδε διαφέρει από τον δείνα. Αν όμως κάποιος επιθυμούσε να μάθει με σαφήνεια ποιος είναι ο ορισμός της ουσίας του Πέτρου και του Παύλου, θα τον βρει ίσο και για τους δύο και απολύτως όμοιο σε οτιδήποτε, ενώ το να εξετάζει κανείς αν υπάρχει κάτι λιγότερο ή το οτιδήποτε, νομίζω πως είναι φλυαρία και δεν προέρχεται από σώφρονα νου. Εφόσον λοιπόν ισχυρίζονται ότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερος, ας αποδείξουν οι ίδιοι ποιο είναι άραγε αυτό που υπερτερεί σε Αυτόν, και σε τι συνίσταται το μεγαλύτερο! Β. Μήπως λοιπόν αστόχησε ως προς την αλήθεια ο Υιός όταν έλεγε: «Διότι ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου;» Α. Και πώς θα μπορούσε να πει ψέματα Εκείνος που λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια;»

Ορθότατα λοιπόν ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Ώστε αν κάποιος είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, έγιναν καινά». Διότι παλαιό μεν είναι το «Γη είσαι και στη γη θα επιστρέψεις»· και βεβαίως και εκείνο στο βιβλίο του Μωυσή: «Επειδή η διάνοια του ανθρώπου ρέπει επιμελώς προς τα πονηρά από τη νεότητά του»· παλαιά δε, εκτός από αυτά, είναι και όσα περιέχονται στον νόμο. Όλα αυτά, λοιπόν, λέει ότι παρήλθαν. Διότι έχουμε δικαιωθεί μέσω της πίστης στον Χριστό, και έχει πάψει η δύναμη της κατάρας. Διότι αναστήθηκε για χάρη μας Εκείνος που καταπάτησε το κράτος του θανάτου, και έχουμε γνωρίσει αυτόν που είναι εκ φύσεως και αληθινά Θεός, εκπληρώνοντας τη λατρεία εν πνεύματι και αληθεία, με τη μεσιτεία του Υιού, ο οποίος χορηγεί στον κόσμο τις άνωθεν ευλογίες από τον Πατέρα. Γι' αυτόν τον λόγο πολύ σοφά ο θεσπέσιος Παύλος λέει: «Τα δε πάντα προέρχονται από τον Θεό, ο οποίος μας συμφιλίωσε με τον εαυτό Του μέσω του Χριστού». Διότι, αληθινά, το μυστήριο της ενσάρκου οικονομίας και η μέσω αυτής αναδημιουργία δεν έγινε παρά τη θέληση του Πατέρα. Και ο μυσταγωγός προσθέτει σε αυτά ότι ο ίδιος ο Πατέρας μάς συμφιλίωσε με τον εαυτό Του μέσω του Χριστού, εμάς που βρισκόμασταν σε εμπόλεμη κατάσταση μαζί Του: τους μεν Έλληνες εξαιτίας της πολυθεϊστικής πλάνης, τους δε Ιουδαίους εξαιτίας της επιθυμίας τους να παραμένουν προσκολλημένοι στις σκιές του νόμου και να μην αποδέχονται τον λόγο της αληθινής λατρείας. Διότι μέσω αυτού έχουμε αποκτήσει την προσαγωγή, και «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, όπως λέει ο ίδιος, παρά μόνο δι' αυτού».

Θα έπρεπε λοιπόν όσοι νοσούν από τέτοια αμάθεια να θυμούνται εκείνον που λέει: «Ω, εσείς που εγκαταλείψατε τις ευθείες οδούς για να πορευθείτε σε οδούς σκότους». Για εμάς όμως είναι ταιριαστό να αναφωνούμε προς τον μυσταγωγό που βρίσκεται στους ουρανούς: «Απόστρεψε τα μάτια μου, ώστε να μη βλέπουν ματαιότητα». Διότι είναι όντως ματαιότητα, φλυαρία και τίποτε άλλο τα όσα κενολογούν εξαιτίας της απαιδευσίας τους. Επειδή ο Υιός έλεγε ότι τηρεί τον λόγο του Πατρός όχι επειδή έχει μέσα Του κάποιον άλλον λόγο του Πατρός. Ούτε ισχυρίστηκε ποτέ ότι ήρθε σε εμάς φέρνοντας μαζί Του κάποιον παιδαγωγό, αλλά ότι ήρθε ως ο μόνος που ενυπάρχει κατά φύση στον Πατέρα, και που έχει πάλι ομοίως μέσα Του τον Πατέρα, χωρίς να μεσολαβεί κανένας απολύτως άλλος: «Εγώ», λέει, «είμαι στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι σε εμένα», δηλαδή όχι ο έμφυτος λόγος, ούτε κάποιος άλλος λόγος, αλλά ο ίδιος ο Πατέρας είναι σε εμένα. Πώς λοιπόν θα έπρεπε να κατανοήσουμε αυτό που ειπώθηκε από Αυτόν προς τους Ιουδαίους; θα μπορούσε να μας πει κάποιος, και μάλιστα πολύ εύλογα. Σε αυτό ακριβώς θα απαντήσουμε, εκφράζοντας αληθινά όσα ανεβαίνουν στον νου μας. Ο Σωτήρας δίδασκε τον εξαιρετικά απείθαρχο λαό των Ιουδαίων, και απομακρύνοντας σιγά-σιγά τους ακροατές από τη νομική λατρεία, αναφωνούσε πολλές φορές: «Εγώ είμαι η αλήθεια», σαν να τους έλεγε: «Αποτινάξτε τον νομικό ζυγό, ω άνθρωποι· αποδεχθείτε τη λατρεία εν πνεύματι. Ας παραμεριστεί λοιπόν η σκιά, ας απομακρυνθεί ο τύπος, διότι έλαμψε η αλήθεια».

Ή μήπως δεν είναι άτοπο να λέμε ότι το πνεύμα που υπάρχει μέσα στον άνθρωπο είναι χωρισμένο από αυτόν, τόσο ως προς τον όρο της φύσης όσο και ως προς την πλήρη συγκρότηση του ζωντανού όντος; Αλλά νομίζω ότι αυτό είναι ολοφάνερο σε όλους. Με ποιον τρόπο, λοιπόν, θα διαχωρίσουμε το Πνεύμα από τον Υιό, το οποίο είναι με τέτοιο τρόπο έμφυτο και ουσιωδώς ενωμένο, και προέρχεται μέσω Αυτού, και υπάρχει φυσικώς μέσα Του, ώστε να θεωρείται ότι δεν είναι τίποτε άλλο από Αυτόν, τόσο εξαιτίας της ταυτότητας της ενέργειας όσο και εξαιτίας του ίδιου του απαράλλακτου της φύσης; Άκουσε λοιπόν τι λέει ο Σωτήρας προς τους μαθητές Του: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα, και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να δεχθεί». Ιδού, ρητώς αποκαλεί το Άγιο Πνεύμα, Πνεύμα της αληθείας. Ότι δε η αλήθεια είναι ο Ίδιος, και κανείς άλλος εκτός από Αυτόν, άκουσε πάλι τον Ίδιο να λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Εφόσον λοιπόν ο κατά φύσιν Υιός είναι και ονομάζεται αλήθεια, βλέπε πόση ενότητα έχει το Πνεύμα προς Αυτόν. Διότι λέει κάπου για τον Σωτήρα μας ο μαθητής Ιωάννης: «Αυτός είναι που ήλθε δι' ύδατος και αίματος και πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός· όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά με το ύδωρ και με το αίμα· και το Πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, διότι το Πνεύμα είναι η αλήθεια».

Ότι δε πολλές φορές με το όνομα του Πνεύματος στις θεόπνευστες γραφές ονομάζεται και ο Υιός, θα το καταλάβουμε από τα παρακάτω. Γράφει λοιπόν ο μακάριος Ιωάννης γι' αυτόν: «Αυτός είναι που ήλθε μέσω ύδατος και πνεύματος, ο Ιησούς Χριστός, όχι μόνο με το ύδωρ, αλλά με το ύδωρ και το πνεύμα, και το πνεύμα είναι αυτό που μαρτυρεί, ότι το πνεύμα είναι η αλήθεια». Διότι, ιδού, ονομάζει το πνεύμα αλήθεια, μολονότι ο Χριστός διακηρύσσει ρητά: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Ο Παύλος πάλι, απευθυνόμενος σε εμάς, λέει: «Εκείνοι που είναι προσκολλημένοι στη σάρκα δεν μπορούν να αρέσουν στον Θεό· εσείς όμως δεν είστε στη σάρκα αλλά στο πνεύμα, εφόσον το πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα σας. Και αν κάποιος δεν έχει το πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε αυτόν. Αν όμως ο Χριστός κατοικεί μέσα σας, το μεν σώμα είναι νεκρό εξαιτίας της αμαρτίας, το δε πνεύμα είναι ζωή εξαιτίας της δικαιοσύνης». Διότι ιδού και πάλι σε αυτά τα χωρία, αφού διακήρυξε ότι το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα μας, είπε ότι ο ίδιος ο Χριστός είναι μέσα μας. Επειδή το Πνεύμα Του είναι αδιαίρετο από τον Υιό, λόγω της ταυτότητας της φύσεώς τους, παρόλο που νοείται ότι υπάρχει με δική Του υπόσταση. Γι' αυτό πολλές φορές δεν κάνει διάκριση, ονομάζοντας πότε το Πνεύμα και πότε τον Εαυτό του. <Αλλά υπάρχουν ανάμεσά σας μερικοί που δεν πιστεύουν. Διότι ο Ιησούς γνώριζε από την αρχή ποιοι είναι αυτοί που δεν πιστεύουν και ποιος είναι αυτός που θα τον παραδώσει.>

Τοποθετούνται βεβαίως όχι χωρίς διάκριση· διότι το ένα βρίσκεται απέναντι από την κιβωτό, και το άλλο δίπλα στις θύρες της σκηνής. Και το μεν να τοποθετείται το χρυσό θυσιαστήριο απέναντι από την κιβωτό, σαν να βρίσκεται ενώπιον του Θεού και Πατρός, υποδηλώνει συμβολικά ότι η δόξα του Υιού είναι θαυμαστή, σύμφωνα με το «Ουδείς γνωρίζει ποιος είναι ο Υιός παρά μόνο ο Πατήρ». Το δε να τοποθετείται το θυσιαστήριο των ολοκαυτωμάτων ακριβώς στις θύρες της σκηνής, αποτελώντας τύπο του θανάτου Του και της σφαγής Του υπέρ πάντων, σημαίνει πάλι ότι δεν μπορούμε με κανέναν άλλο τρόπο να πλησιάσουμε τον Θεό και Πατέρα, παρά μόνο μέσω της θυσίας του Χριστού, σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον Ίδιο: «Εγώ είμαι η θύρα» και «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού». Επιτάσσει βεβαίως η σκηνή να εκτείνεται κυκλικά περιλαμβάνοντας τα πάντα μέσα σε αυτήν, ώστε να φαίνεται ως μία και όχι ως πολλές. Διότι ένας είναι για εμάς ο Χριστός, έστω και αν νοείται με πολλούς τρόπους: σκηνή αφενός λόγω του καταπετάσματος της σάρκας, κιβωτός αφετέρου που περιέχει τον θείο νόμο, ως Λόγος του Θεού και Πατρός· τράπεζα πάλι, ως τροφή και ζωή· λυχνία δε, ως φως νοητό και πνευματικό· και θυσιαστήριο θυμιάματος, ως οσμή ευωδίας εν αγιασμώ· και θυσιαστήριο ολοκαυτωμάτων, ως σφάγιο υπέρ της ζωής του κόσμου. Αγιάζονται δε όλα όσα βρίσκονται μέσα σε αυτήν· διότι ο Χριστός είναι εξ ολοκλήρου άγιος, με όποιον τρόπο κι αν νοηθεί.

Διότι η ακριβέστατη επίγνωση του Πατέρα δημιουργείται στις διάνοιες των πιο φιλομαθών μέσω του Υιού, όπως ακριβώς και ο ίδιος κάπου διαβεβαίωσε λέγοντας προς τον Θεό και Πατέρα: «Φανέρωσα το όνομά σου στους ανθρώπους». Και πάλι: «Έγινε θαυμαστή η γνώση σου από εμένα». Διότι, επειδή γνωρίσαμε τον Υιό, γνωρίσαμε από αυτόν εκείνον που τον γέννησε. Επειδή μέσω και των δύο εισάγεται η έννοια του άλλου, και με την ονομασία του Πατέρα συντρέχει οπωσδήποτε και η ανάμνηση αυτού που γεννήθηκε· ενώ πάλι με την αναφορά στον Υιό συμβαδίζει το όνομα εκείνου που τον γέννησε. Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο ο Υιός είναι σαν μια θύρα και οδός που οδηγεί στην επίγνωση του Πατέρα. Έτσι λέει και ο ίδιος: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού»· διότι πρέπει προηγουμένως εμείς να μάθουμε, στο μέτρο του δυνατού, τι είναι κατά φύση ο Υιός, και έπειτα με αυτόν τον τρόπο, σαν από ακριβέστατη εικόνα και αποτύπωμα, να κατανοήσουμε καλά το αρχέτυπο. Διότι ο Πατέρας οράται μέσα στον Υιό, και σαν σε καθρέφτη διαφαίνεται μέσα στη φύση του δικού του γεννήματος. Και αν αυτό είναι αληθινό, όπως πράγματι είναι αληθινό, ας ντροπιαστεί πάλι ο θεομάχος Αρειανός.

Διότι ο Υιός είναι σαν κάποια θύρα και πύλη για τη γνώση του Πατέρα· γι' αυτό και έλεγε: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού». Διότι, όπως ο νους, ανατρέχοντας από την εικόνα στο αρχέτυπο, μέσω αυτού που παρεμβάλλεται φαντάζεται εκείνο. Ήταν λοιπόν αναγκαίο να αποδείξει ότι οι Ιουδαίοι δεν κατανοούσαν τίποτα περί του Πατέρα, εφόσον δεν θέλησαν να οδηγηθούν αναγωγικά από τη γνώση του Υιού προς την κατανόηση Εκείνου. Γι' αυτό, ο Ευαγγελιστής με οξύνοια σχεδόν επισημαίνει ότι, ενώ ο Χριστός έλεγε «Αυτός που με έστειλε είναι αληθινός», δεν κατάλαβαν ότι τους μιλούσε για τον Πατέρα. «Όταν υψώσετε τον Υιό του ανθρώπου, τότε θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι». Μιμούμενος τους άριστους από τους ιατρούς, αποκαλύπτει την αιτία της ψυχικής αρρώστιας που υπήρχε μέσα τους, και φανερώνει με σαφήνεια εκείνο που τους εμποδίζει να προχωρήσουν ταχέως στην κατανόησή του και στην πίστη.

Και περιγελά ταιριαστά την ιουδαϊκή κακοβουλία, επειδή ο Χριστός τους φαινόταν ότι ήταν ένα τίποτα, αν και δίδασκε πράγματα ανώτερα από τον Νόμο και παρείχε διδασκαλία πολύ ανώτερη από του Μωυσή. <Είπε λοιπόν σε αυτούς ο Ιησούς: Αλήθεια σας λέω, εγώ είμαι η θύρα των προβάτων.> Γνώρισε λοιπόν, επειδή είναι Θεός κατά φύση και βλέπει όσα βρίσκονται στα βάθη, ότι ο Φαρισαίος δεν κατάλαβε τίποτα από όσα είπε, αν και είχε συνηθίσει να υπερηφανεύεται για τη νομομάθειά του και ήταν ασύγκριτα αλαζόνας επειδή θεωρούσε τον εαυτό του σοφό. Γι' αυτό τους κάνει την εξήγηση ολοφάνερη, και συνοψίζοντας τον μακρύ λόγο σε ελάχιστες λέξεις, φανερώνει τον σκοπό της παραβολής. Διότι, όντας αγαθός κατά φύση, καθοδηγεί προς την κατανόηση ακόμη και αυτούς που δεν είναι άξιοι, μήπως και ανατείλει γι' αυτούς κάποιος τρόπος ωφέλειας. Και λέει ξεκάθαρα ότι ο ίδιος είναι η θύρα των προβάτων, διδάσκοντας ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός· διότι μόνο μέσω της πίστης σε αυτόν εισερχόμαστε στην οικειότητα προς τον Θεό, και ο ίδιος είναι μάρτυρας σε αυτό λέγοντας: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού.»

Κατηγορούν όμως τον λόγο του και ισχυρίζονται ότι το συγκαλυμμένο της διδασκαλίας του αποτελεί εμπόδιο στο να μπορέσουν να κατανοήσουν καλά όσα έπρεπε να μάθουν. Αξιώνουν, λοιπόν, να τους τα πει σαφέστερα, μολονότι τον είχαν ακούσει πολλές φορές και είχαν λάβει μακροσκελή εξήγηση για αυτό. Διότι, κι αν δεν είπε σαφώς «Εγώ είμαι ο Χριστός», εντούτοις έφερε στο προσκήνιο πολλά από τα αξιώματα που φυσικώς του ανήκουν, λέγοντας άλλοτε μεν «Εγώ είμαι το φως του κόσμου», άλλοτε δε πάλι «Εγώ είμαι η ανάσταση και η ζωή· εγώ είμαι η οδός· εγώ είμαι η θύρα· εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός». Από το γεγονός ότι ονομάζει τον εαυτό του με αυτά, σημαίνει ότι είναι ο Χριστός. Διότι με τέτοιου είδους αξιώματα συνηθίζει η Γραφή να στεφανώνει τον Χριστό, παρόλο που οι Ιουδαίοι απαιτούσαν να τους το πει αυτό ξεκάθαρα. Εξάλλου, ίσως να μην ήταν και τόσο εύκολα αποδεκτό το να λέει με απλά λόγια «Εγώ είμαι ο Χριστός», χωρίς να ακολουθούν προς απόδειξη τα έργα, μέσω των οποίων ευλόγως θα γινόταν πιστευτό ότι αυτός είναι ο Χριστός. Ήταν δε ασυγκρίτως καλύτερο να μην αναγνωρίζεται από όσα έλεγε ο ίδιος ότι αυτός είναι ο Χριστός, αλλά μάλλον από όσα φυσικώς του ανήκουν, και από όσα προφητεύουν για αυτόν οι θείες Γραφές και προαναγγέλλουν ότι θα τον καταστήσουν φανερό. Επειδή οι Ιουδαίοι δεν τα κατανόησαν αυτά, ως υπερβολικά μικρόψυχοι, λένε το: «Έως πότε θα κρατάς την ψυχή μας σε αγωνία;».

Γι' αυτό και ο σοφότατος Παύλος λέει ότι αυτοί που από παραφροσύνη αρνήθηκαν την εν Χριστώ πολιτεία, και επιστρέφουν στις σκιές του νόμου, έχουν αποξενωθεί από τον Χριστό και έχουν εκπέσει από τη χάρη, επειδή επιθυμούν να δικαιωθούν από τον νόμο. Διότι, όπως ακριβώς αυτός που παρεκκλίνει από την πατημένη και ευθεία οδό, θα υποστεί οπωσδήποτε τη βλάβη της πλάνης, έτσι, νομίζω, και όχι διαφορετικά, εκείνοι που απέρριψαν την εν Χριστώ δικαιοσύνη και θεώρησαν ως μηδέν την παιδεία της ευαγγελικής πολιτείας, δεν θα δουν την άνω πόλη, ούτε θα συγκατοικήσουν με τους αγίους. Διότι η οδός που οδηγεί σε αυτήν, είναι μόνον ο Χριστός. <Λέει σε αυτόν ο Θωμάς: Δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις, και πώς ξέρουμε την οδό; Λέει σε αυτόν ο Ιησούς: Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού.> Καθώς ο Χριστός δεν είχε θελήσει ακόμη να πει ρητώς στους μαθητές Του ότι θα πορευθεί προς τα άνω και θα αναχωρήσει προς τον Πατέρα, αλλά υποδείκνυε το πράγμα αινιγματικά και με πολλές εμφάσεις, ο μαθητής απηύθυνε την ερώτηση. Και αυτός ήταν ο Θωμάς. Και συμπλέκει κάποιον συλλογισμό, αναγκάζοντάς Τον σχεδόν να πει, έστω και παρά τη θέλησή Του, πού τελικά πορεύεται, και πού καταλήγει η οδός της αναχωρήσεώς Του. Διότι δεν ξέρουμε, είπε, πού πηγαίνεις, πώς λοιπόν θα μπορούσαμε να γνωρίζουμε την οδό;

Και την υπερβολική περιέργεια του μαθητή την παρακάμπτει ο Χριστός. Διότι δεν απαντά καθόλου σε αυτό που ήθελε εκείνος, αλλά, κρατώντας το στη δική του γνώση και αναθέτοντάς το μάλλον σε πιο κατάλληλο καιρό, αποκαλύπτει επωφελώς εκείνο που τους ήταν αναγκαίο να μάθουν. Εγώ, λοιπόν, λέει, είμαι η οδός, εγώ η αλήθεια, εγώ η ζωή. Και ότι ο Κύριος είναι αληθινός λέγοντας αυτά για τον εαυτό του, κανείς από όσους σκέπτονται ορθά, νομίζω, δεν θα αμφέβαλλε ποτέ. Πλην όμως, θεωρώ ότι πρέπει να ερευνήσουμε φιλομαθώς το εξής: Για ποιο λόγο άραγε, αν και έχει ονομαστεί στις θεόπνευστες γραφές φως και σοφία και δύναμη και με τόσα άλλα ονόματα, χρησιμοποιεί προς το παρόν αυτά που είναι σαν ειδικά επιλεγμένα και έχουν πολύ βαθύ νόημα, αποκαλώντας τον εαυτό του οδό, αλήθεια και ζωή; Διότι βαθιά, κατά τη γνώμη μου, και όχι πολύ ευδιάκριτη είναι η δύναμη αυτού του λόγου. Δεν πρέπει όμως να διστάσουμε στο εγχείρημα. Θα πω, λοιπόν, αυτό που έρχεται στη δική μου διάνοια, αφήνοντας βεβαίως σε εκείνους που έχουν συνηθίσει να βλέπουν με μεγαλύτερη οξυδέρκεια, να κατανοήσουν υψηλότερα νοήματα.

Μέσω τριών πραγμάτων, λοιπόν, θα πλησιάσουμε τις άνω και θείες αυλές, και θα ανεβούμε στην εκκλησία των πρωτοτόκων: εννοώ διά της πράξεως, που αφορά την ποικίλη αρετή, και διά της πίστεως στην ορθότητά της, και διά της ελπίδας στη ζωή. Άραγε θα γίνει για εμάς χορηγός στο να μπορούμε να πράττουμε αυτά, ή πρόξενος, ή αιτία, ή αφορμή κάποιος άλλος εκτός από τον Κύριό μας Ιησού Χριστό; Σε καμία περίπτωση· μην το σκεφτείς καθόλου. Διότι αυτός νομοθέτησε για εμάς όσα είναι ανώτερα του νόμου, αυτός υπέδειξε την οδό, την οποία νομίζω ότι κανείς ορθά θα εκλάμβανε ως την έμπρακτη αρετή, και την προοδευτική και πρόθυμη πορεία στις κατά Χριστόν πράξεις. Επομένως, αυτός είναι η αλήθεια, αυτός είναι η οδός, δηλαδή ο αληθινός όρος της πίστης, καθώς και ο κανόνας και το μέτρο της αλάνθαστης αντίληψης περί του Θεού. Διότι, πιστεύοντας αληθινά στον Υιό, δηλαδή σε αυτόν που γεννήθηκε από την ίδια την ουσία του Θεού και Πατέρα, όχι σε έναν νόθο, ούτε ψευδώνυμο, ούτε βέβαια σε κτίσμα ή δημιούργημα, θα περιβληθούμε το καύχημα της αληθινής πίστης. Διότι εκείνος που αποδέχτηκε τον Υιό ως Υιό, ομολόγησε εξάπαντος και εκείνον από τον οποίο προέρχεται, και γνωρίζει και θα αποδεχτεί τον Θεό ως Πατέρα.

Επειδή όμως με αυτό συνέδεσε το «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού», ας πούμε λοιπόν κάτι και για αυτό από όσα πρόκειται να λεχθούν, ερευνώντας πρώτα το πώς μπορεί κανείς να πάει προς τον Πατέρα. Ερχόμαστε, λοιπόν, με δύο τρόπους· διότι ή, έχοντας γίνει άγιοι σύμφωνα με το μέτρο που ταιριάζει στην ανθρωπότητα, προσκολλώμαστε στον άγιο Θεό· διότι «Άγιοι θα είστε», λέει, «επειδή εγώ είμαι άγιος»· ή βαδίζουμε προς τη γνώση του Πατέρα μέσα από την πίστη και τη θεωρία, η οποία είναι «σαν μέσα από καθρέφτη και με τρόπο αινιγματώδη», όπως είναι γραμμένο. Αλλά κανείς ποτέ δεν θα γινόταν άγιος, ούτε θα έφτανε στην κατ' αρετήν πολιτεία, εάν ο Χριστός δεν τον καθοδηγούσε στα πάντα, ούτε θα ενωνόταν με τον ίδιο τον Θεό και Πατέρα, εάν δεν μεσίτευε πάντως ο Χριστός. Διότι είναι μεσίτης Θεού και ανθρώπων, συνάπτοντας δι' εαυτού και εν εαυτώ την ανθρωπότητα με τον Θεό. Διότι καθόσον μεν έχει γεννηθεί από την ουσία του Θεού και Πατρός, εφόσον είναι Λόγος και απαύγασμα και χαρακτήρας, είναι ένα με τον Πατέρα, όντας ολόκληρος μέσα σε Αυτόν, και έχοντας Αυτόν μέσα Του· καθόσον δε έγινε άνθρωπος σαν εμάς, χωρίς τη δική μας αμαρτία, ενώνεται με τους επί της γης, και έγινε σαν κάποιο μεθόριο, συνέχοντας μέσα στον εαυτό Του εκείνα που έχουν συνδράμει προς ενότητα και φιλία.

Κανείς, λοιπόν, δεν θα έρθει προς τον Πατέρα, δηλαδή δεν θα αναδειχθεί κοινωνός της θείας φύσεως, παρά μόνο μέσω του Χριστού. Διότι, αν δεν είχε μεσιτεύσει γινόμενος άνθρωπος, η κατάστασή μας δεν θα είχε προχωρήσει σε αυτή τη μακαριότητα, αλλά και αν κάποιος πορευθεί προς τον Πατέρα μέσω της θεωρίας, εννοώ αυτής που βασίζεται στην πίστη και τη γνώση της ευσέβειας, πάλι μέσω αυτού του Σωτήρα μας Χριστού θα έρθει. Διότι αυτό που είπα προηγουμένως, θα το πω πάλι, καθώς η πορεία του συλλογισμού δεν έχει άλλη κατεύθυνση. Επειδή, αν κάποιος αποδεχθεί αληθινά τον Υιό ως Υιό, θα φτάσει στη γνώση του Θεού και Πατέρα, διότι δεν θα μπορούσε να νοηθεί η ύπαρξη του υιού, αν δεν γινόταν οπωσδήποτε μαζί του αποδεκτός και εκείνος που τον γέννησε. Επειδή μαζί με τον Υιό συνυπάρχει η γνώση περί του Πατέρα, και πάλι μαζί με τον Πατέρα η γνώση περί του Υιού. Συνεπώς, είναι αληθινός ο Κύριος όταν λέει: Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού, επειδή ο Υιός είναι φυσική και ουσιώδης εικόνα του Θεού και Πατέρα, και όχι, όπως φάνηκε σε κάποιους, ότι έχει διαμορφωθεί καθ' ομοίωσή Του με επίκτητα αξιώματα, ενώ κατ' ουσίαν υπάρχει και νοείται ως κάτι διαφορετικό. «Αν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου.» Ίσως κάποιος να πει και να νομίσει ότι ο Υιός εδώ μιλάει επαναλαμβάνοντας τον εαυτό Του. Δεν έχουν όμως έτσι τα πράγματα. Διότι δεν θα μπορούσε να πει κάτι μάταιο και περιττό, έστω κι αν, ακριβώς επειδή κάποιοι δεν μπορούν να παρακολουθήσουν εύκολα τα λεγόμενα, κάποιες φορές προβαίνει σε μια πολύ χρήσιμη επανάληψη.

Ωστόσο, στην παρούσα περίπτωση μάς ωφελεί πάρα πολύ το ότι προσέθεσε αυτά στα προηγούμενα. Επειδή, δηλαδή, ρωτούσε ο Θωμάς, λέγοντας: «Πού θα πας; Ή πώς θα μπορούσαμε εμείς να γνωρίζουμε την οδό, αφού δεν ξέρουμε πού ακριβώς πορεύεσαι;», αναγκαστικά έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός και η ζωή και η αλήθεια», και ότι «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού». Δείχνοντας από αυτό, πως αν κάποιος ήθελε να γνωρίσει την οδό, μέσω της οποίας θα πορευθεί προς την αιώνια ζωή, θα επιδιώξει με κάθε τρόπο να γνωρίσει τον Χριστό. Και επειδή ήταν πιθανό κάποιοι, ακολουθώντας μάλλον κάποια ιουδαϊκή παρά ευαγγελική διδασκαλία, να νομίζουν ότι αρκεί για την ορθή πίστη η ομολογία και η γνώση του ενός Θεού των όλων, χωρίς όμως να σπεύδουν να μάθουν τον λόγο περί της αγίας και ομοουσίου Τριάδος, αναγκαία ο Χριστός αποκλείει κατά κάποιον τρόπο τη γνώση του Θεού και σε όσους έχουν τέτοιες αντιλήψεις, εάν δεν θέλουν να αποδεχθούν και τον ίδιο. Διότι μέσω του Υιού πρέπει να προσερχόμαστε στον Θεό και Πατέρα. Επειδή, αναλόγως προς τη θεώρηση του γεννήματος, θα φθάσουμε και στον ίδιο τον γεννήτορα. Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν να αμφιβάλλει κανείς, ότι εκείνος που πιστεύει πως ο Υιός υφίσταται ως υιός, δηλαδή εκ της ουσίας του γεννήσαντος, θα γνωρίσει οπωσδήποτε και τον Πατέρα.

Διότι μία είναι η φύση της θεότητας και ως τέτοια γίνεται πιστευτή. Διότι, ακόμη και αν εκτείνεται σε Πατέρα και Υιό και σε Άγιο Πνεύμα, δεν υφίσταται διόλου και καθόλου ολοκληρωτικό διασπασμό, εννοώ σε καθένα από τα πρόσωπα που υποδηλώνονται. Διότι σκεπτόμενοι ορθά θα έχουμε την πεποίθηση, ότι ο Υιός κατά φύση προέρχεται από τον Πατέρα και βρίσκεται μέσα στον Πατέρα, από αυτόν και μέσα σε αυτόν, καθώς και το δικό του και του Υιού Πνεύμα, δηλαδή το Άγιο Πνεύμα. Εφόσον λοιπόν η κατά φύση θεότητα είναι και νοείται ως μία, μέσω του Υιού από τον Πατέρα εν Πνεύματι θα χορηγηθούν στους άξιους τα δώρα από αυτούς, και τα δικά μας θα αναπεμφθούν προς τον Θεό, με τη μεσιτεία βεβαίως του Υιού· «Διότι κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω αυτού», όπως ακριβώς βεβαίως ομολόγησε και ο ίδιος· επομένως, θύρα και οδός της φιλίας και ταυτόχρονα της προσαγωγής προς τον Θεό και Πατέρα έχει γίνει και είναι ο Υιός, καθώς και συγχορηγός ταυτόχρονα και διανομέας της δωρεάς Του, ως προερχόμενη από μία και κοινή αγαθοδωρία. Διότι μία είναι η φύση της θεότητας, σε πρόσωπο και υπόσταση του Πατέρα και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος.

Ήταν μεν επόμενο να μη θέλει ο αντίπαλος να πει τίποτα πλέον σε αυτά, επειδή όμως δεν εγκαταλείπει την εσφαλμένη του σκέψη και νομίζει ότι ο Υιός που προέρχεται από τον Θεό και Πατέρα είναι αλλογενής, εμείς δεν θα υποχωρήσουμε, αλλά θα υπερασπιστούμε τα δόγματα της αλήθειας· διότι θα αποδείξουμε ότι με τα λεγόμενά του θεωρεί τον Θεό και Πατέρα ομογενή με την κτίση. Και πώς ή από πού προκύπτει αυτό, ας το ακούσει τώρα πάλι. Ισχυρίζεται ξεκάθαρα και λέγει ότι ονομάστηκε άμπελος όχι τόσο η σάρκα, αλλά η ίδια η θεότητα του Μονογενούς. Ας υποθέσουμε ότι έχει έτσι το πράγμα· λοιπόν, επειδή θα τον ρωτήσω, ας απολογηθεί πάλι: άραγε νομίζει ότι ο Υιός είναι αληθινός Θεός, ή όχι, και θα τον αποκαλέσει νόθο, που κατέχει το αξίωμα μόνο με ψιλές λέξεις; Διότι, εάν μεν θεωρεί ότι δεν είναι κατά φύσιν Θεός, ας δεχθεί τον ίδιο τον Μονογενή ως μάρτυρα για τον εαυτό Του, ο Οποίος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Διότι η αλήθεια σε καμία περίπτωση δεν περιέχει κάτι το νόθο και ψευδώνυμο. Ας παραδεχθεί επιπλέον και τον σοφότατο Ιωάννη, ο οποίος αναφωνεί σαφώς και λέγει: «Και είμαστε μέσα στον αληθινό Θεό, τον Ιησού Χριστό· αυτός είναι ο αληθινός Θεός και η αιώνιος ζωή». Αλλά εάν τυχόν ντράπηκε γι' αυτό, και εγκαταλείποντας τους ισχυρισμούς του ομολογήσει τον Υιό ως αληθινό Θεό, δεν θα στραφούμε πουθενά αλλού, αλλά θα χρησιμοποιήσουμε τα δικά του λόγια για να ανατρέψουμε όσα ο ίδιος λέγει: Άραγε ο γεωργός δεν είναι αλλογενής ως προς την άμπελο;

Γι' αυτό ακριβώς, παρακινώντας τους μαθητές να ζητούν τα πνευματικά χαρίσματα, και ταυτόχρονα δίνοντάς τους το θάρρος ότι αν ζητήσουν δεν θα αποτύχουν, με την προσθήκη του «Αμήν» τους βεβαιώνει στην πίστη, ότι, οτιδήποτε και αν θελήσουν να ζητήσουν προσερχόμενοι, θα το λάβουν από τον Πατέρα, εφόσον βεβαίως ο ίδιος (ο Χριστός) μεσιτεύει και συγχορηγεί με τον Πατέρα. Διότι αυτό σημαίνει το «Στο όνομά μου»· επειδή δεν προσερχόμαστε με άλλον τρόπο στον Θεό και Πατέρα, παρά μόνο μέσω του Υιού. Επειδή μέσω αυτού «έχουμε την προσαγωγή στο ίδιο Πνεύμα προς τον Πατέρα», σύμφωνα με όσα είναι γραμμένα. Γι' αυτό και λέει: «Εγώ είμαι η θύρα· εγώ είμαι η οδός· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού». Διότι, από τη μία πλευρά, ως Υιός και Θεός, χορηγεί μαζί με τον Πατέρα τα αγαθά στους αγίους, και καθίσταται συνδοτήρας της ευλογίας προς εμάς· και πράγματι ο θεσπέσιος Παύλος έθετε σε εμάς ολοφάνερη την πίστη σε αυτό γράφοντας ως εξής: «Χάρις σε εσάς και ειρήνη από τον Θεό Πατέρα μας και τον Κύριο Ιησού Χριστό»· από την άλλη πλευρά, καθώς ονομάζεται μεσίτης και αρχιερέας και παράκλητος, προσκομίζει στον Πατέρα τις ικεσίες υπέρ ημών· διότι αυτός είναι η παρρησία όλων μας προς τον Πατέρα. Επομένως, πρέπει να κάνουμε τις δεήσεις μας στο όνομα του Σωτήρα μας Χριστού· διότι έτσι ο Πατέρας θα συγκατανεύσει προθυμότατα, και θα χορηγήσει σε όσους του ζητούν τα αγαθά, ώστε, αφού τα λάβουμε, να χαιρόμαστε.

Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, αφού διαχώρισε από τους γνήσιους εκείνους που δεν έχουν τέτοιο φρόνημα, και από αυτούς που επέλεξαν να τον υβρίζουν με τέτοιες σκληρές απείθειες, εκείνους που ακούνε με μεγαλύτερη πραότητα τα θεία του λόγια και οι οποίοι έχουν ήδη υποτάξει τον αυχένα της καρδιάς τους και σχεδόν έχουν δέσει πάνω τους τον ζυγό της δουλείας προς τον Θεό, είπε ότι γι' αυτούς και μόνο είναι πιο πρέπον να παρακαλεί. Διότι, για όσους είναι μεσίτης και αρχιερέας, σε αυτούς και μόνο θεώρησε ότι πρέπει να χορηγήσει τα αγαθά που προκύπτουν από τη μεσιτεία του, για τους οποίους λέει ότι του έχουν δοθεί, και ότι βεβαίως ανήκουν στον Πατέρα, επειδή η οικείωση με τον Θεό δεν έχει άλλη οδό, παρά μόνο μέσω του Υιού. Και αυτό θα σου το διδάξει ο ίδιος λέγοντας: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Διότι, δες πώς ο Πατέρας, παραδίδοντας στο δικό του γέννημα αυτούς για τους οποίους γίνεται ο λόγος, τους απέκτησε για τον εαυτό του. Και κατανοώντας το αυτό πολύ καλά, ο πλέον γνώστης των ιερών γραμμάτων λέει: «Ο Θεός μέσω του Χριστού συνδιαλλάσσει τον κόσμο με τον εαυτό του». Διότι, καθώς ο Χριστός μεσιτεύει, και δέχεται όσους προσέρχονται μέσω της πίστεως και τους προσάγει μέσω του εαυτού του στον Πατέρα, ο κόσμος συνδιαλλασσόταν με τον Θεό. Γι' αυτό και ο προφήτης Ησαΐας μας προδίδασκε να επιλέξουμε την ειρήνη προς τον Θεό εν Χριστώ, λέγοντας: «Ας κάνουμε ειρήνη με αυτόν, ας κάνουμε ειρήνη εμείς που ερχόμαστε».

Ήταν νύχτα και σκοτάδι ακόμα, και κάποια νοητή αχλύς και δαιμονική απάτη καθόταν πάνω στα μάτια της διάνοιας, και δεν άφηνε να δουν το όντως θείο και αληθινό φως. Διότι δεν υπήρχε αυτός που έπραττε την καλοσύνη, σύμφωνα με τη φωνή του ψαλμωδού, δεν υπήρχε ούτε ένας, αλλά όλοι παρέκκλιναν, όλοι μαζί αχρειώθηκαν. Και αν ο Ισραήλ είχε κατά κάποιον τρόπο αλιευθεί μέσω του Μωυσή, εντούτοις βρισκόταν στην ίδια μοίρα με όσους δεν είχαν αλιευθεί καθόλου, ασκώντας τη λατρεία που συνίστατο σε σκιές και τύπους, και χωρίς να παιδαγωγείται καθόλου από τον νόμο που φέρνει την τελείωση. Διότι το ότι η λατρεία στους τύπους θα διαπιστώσουμε πως είναι εντελώς άχρηστη και παράφωνη προς τον Θεό, είναι εύκολο να το δει κανείς από το γεγονός ότι Εκείνος αποστρέφεται τις θυσίες των αιμάτων και κάθε είδος γήινης και σωματικής προσφοράς. «Γιατί, λέει, μου φέρετε λιβάνι από τη Σαβά και κιννάμωμο από μακρινή γη; Τα ολοκαυτώματά σας δεν είναι δεκτά, και οι θυσίες σας δεν με ευχαρίστησαν». Και αυτά τα λέμε, όχι για να ατιμάσουμε την πρώτη εντολή που δόθηκε παλιά, ούτε βεβαίως επειδή έχουμε σκοπό να κατηγορήσουμε τον νόμο, αλλά θέλοντας μάλλον να υποδείξουμε στους ακροατές το εξής: ότι, καθώς ο Θεός και Δεσπότης των πάντων αποβλέπει μόνο στην ομορφιά της ευαγγελικής πολιτείας, ακόμη και αυτοί που είχαν αλιευθεί μέσω του νόμου για την ανώφελη λατρεία των σκιών και των τύπων, τοποθετούνταν στην ίδια μοίρα με αυτούς που δεν είχαν ακόμη αλιευθεί, μέχρις ότου να ανατείλει ο καιρός της διορθώσεως, όταν ο Χριστός, αφού έγινε άνθρωπος, είπε ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι η αλήθεια».

Ματθ. 13, 19-23. Ο Ματθαίος έγραψε «πονηρός», ο Μάρκος «σατανάς» και ο Λουκάς «διάβολος». Δεν είναι το ίδιο το «παρά την οδόν» και το «εν τη οδώ», και χρειαζόμαστε αυτή τη διάκριση λόγω του «εγώ είμαι η οδός»· ωστόσο και οι τρεις έγραψαν «παρά την οδόν». Πολύ εύστοχα δε ο Ματθαίος και ο Μάρκος γράφουν «επί τα πετρώδη», δεν λέει ότι ο λόγος σπάρθηκε πάνω σε πέτρα. Για όλο το «παρά την οδόν» έχει ειπωθεί ότι αφορά αυτόν που «δεν κατανοεί». Για δε το «της καλής γης, αυτός είναι που ακούει τον λόγο και κατανοεί»· μήπως λοιπόν εκείνοι του «επί τα πετρώδη» και του «εις τας ακάνθας» βρίσκονται ενδιάμεσα στους ασύνετους και σε αυτούς που κατανοούν; Αποτελεί δε προτροπή στο να επιμελείται κανείς την κατανόηση· διότι εάν ο σπόρος αρπάζεται από αυτόν που «δεν κατανοεί», πρέπει να αναλάβουμε την κατανόηση και να καλύψουμε τον σπόρο μέσα στη γη, δηλαδή στη μνήμη, ώστε να ριζοβολήσει και να μην αρπαχθεί, εάν βρεθεί γυμνός, από τα πνεύματα της πονηρίας.

Δεν έχουν τη δύναμη του ύδατος· διότι έχει παραμείνει σε αυτούς ανέκπλυτη η αμαρτία. Δεν θα εισέλθουν στη βασιλεία των ουρανών, επειδή ατίμασαν τον Χριστό που τους εισάγει σε αυτήν· διότι δεν πίστεψαν σε αυτόν που έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Θα αφαιρέσει δε ομοίως τον γίγαντα και τον ισχυρό. Έπειτα, ποιος είναι ο γίγαντας; και ποιος είναι ο άλλος; Νομίζω λοιπόν εγώ ότι ονομάζει γίγαντα εκείνον που έχει φτάσει στο απόγειο της πνευματικής δύναμης, και ισχυρό εκείνον που υπολείπεται λίγο, και είναι κατώτερος από την υπεροχή που εννοείται σε εκείνον. Διότι στον καθένα από εμάς έχει δοθεί από τον Θεό ένα μέτρο χάριτος. Αυτό μας το καθιστά σαφές ο σοφότατος Παύλος, λέγοντας: «Θέλω δε όλοι οι άνθρωποι να είναι όπως και εγώ ο ίδιος· αλλά ο καθένας μας έχει το δικό του χάρισμα από τον Θεό, ο ένας έτσι, και ο άλλος αλλιώς». Είναι δε συνήθεια και γενικότερα στη θεόπνευστη Γραφή, να αποκαλεί γίγαντες τους υπερβολικά ρωμαλέους. Και γι' αυτό είπε κάπου ο Θεός για εκείνους από τη Βαβυλώνα που εκστράτευσαν εναντίον της χώρας των Ιουδαίων: «Γίγαντες έρχονται να εκπληρώσουν τον θυμό μου, χαιρόμενοι και συνάμα υβρίζοντες». Αλλά και ο ψαλμωδός λέει: «Θα αγαλλιάσει σαν γίγαντας να τρέξει την οδό του». Δεν θα υπάρξει δε στους Ιουδαίους ούτε πολεμιστής ούτε δικαστής. Εμείς όμως, που με την πίστη τιμήσαμε τον Κύριο των δυνάμεων, ενδυναμωνόμαστε από αυτόν, και γινόμαστε ικανοί για αντίσταση, αυτήν απέναντι στις πονηρές και ακάθαρτες δυνάμεις. «

Έχει κατακαεί, λοιπόν, ο αμπελώνας, αφού δεν ωφελείται ούτε από τον βίο εκείνων που έλαχαν να τον καθοδηγούν, ούτε βεβαίως διαπαιδαγωγείται από τις προσταγές του Νόμου προς μια ορθή και ανεπίληπτη ζωή, δηλαδή προς την επίγνωση του Χριστού, και μάλιστα ενώ Εκείνος έχει ήδη επιλάμψει στους ανθρώπους της γης και λέγει ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι το φως του κόσμου, εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η αλήθεια». Ας ακούσουν, λοιπόν: Και εσείς γιατί κατακάψατε τον αμπελώνα μου, και ό,τι αρπάξατε από τον πτωχό βρίσκεται μέσα στους οίκους σας; Γιατί εσείς αδικείτε τον λαό μου και καταισχύνετε τα πρόσωπα των πτωχών; Διότι παρέσυραν τους πτωχούς ως προς τη σύνεση προς αυτό που οι ίδιοι θεωρούσαν ορθό, και προκαλούσαν την καταισχύνη στα πρόσωπά τους.

Η ζώνη είναι σημείο εξουσίας, και το να λέει ότι θα έχει περιζωσμένα τα πλευρά του δεν σημαίνει τίποτε άλλο παρά ακριβώς αυτό, ότι δηλαδή θα περιβληθεί σαν ζώνη τη δικαιοσύνη και μαζί με αυτήν την αλήθεια. Είναι δε εύλογο ότι ονόμασε δικαιοσύνη και αλήθεια το νέο και ευαγγελικό κήρυγμα, σύμφωνα με εκείνο που ειπώθηκε προς αυτόν μέσω της φωνής του ψαλμωδού: «Η δικαιοσύνη σου είναι δικαιοσύνη αιώνια, και ο νόμος σου αλήθεια.» Διότι δάσκαλος της δικαιοσύνης ήταν μεν και ο νόμος, αλλά δεν παρέμεινε αιώνια, εφόσον εισήχθη η ανώτερη και τελειότερη, προφανώς αυτή δια του Χριστού. Και ο παλαιός νόμος δεν ήταν μάλλον η αλήθεια, αλλά τύπος και σκιά, ενώ ο Χριστός και τα δικά του είναι καθαρά η αλήθεια. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Εγώ είμαι η αλήθεια.» <Και θα βοσκήσει ο λύκος μαζί με το αρνί, και η λεοπάρδαλη θα αναπαυθεί μαζί με το κατσίκι, και το μοσχάρι, και ο ταύρος, και το λιοντάρι θα βοσκήσουν μαζί, και ένα μικρό παιδί θα τα οδηγεί.

Σε αυτήν λοιπόν την έρημο φανερώθηκε οδός, η οποία οδηγεί όσους πορεύονται μέσω αυτής στην αληθινή θεογνωσία, σε αγία και αμόλυντη ζωή και σε κάθε γνώση κάθε αγαθού πράγματος. Λέμε δε ότι αυτή η οδός είναι είτε το θείο, ευαγγελικό και σωτήριο κήρυγμα, είτε ίσως και ο ίδιος ο Χριστός. Διότι τον έχουμε ακούσει να λέει ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι η οδός». Αλλά δεν δημιουργήθηκε μόνο οδός στην έρημο, αλλά αναδείχθηκαν και ποταμοί, οι οποίοι γνωρίζουν να ποτίζουν άφθονα με νοητά και ψυχωφελή νάματα όσους βρίσκονται σε αυτήν. Λέμε επίσης ότι αυτοί είναι οι ιερουργοί των ευαγγελικών και αποστολικών θεσπισμάτων, τους οποίους μνημονεύει και ο θεσπέσιος Δαβίδ λέγοντας: «Ύψωσαν οι ποταμοί τις φωνές τους». Διότι, όπως πάλι ο ίδιος λέει κάπου: «Σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Εκτός δε από τους προαναφερθέντες ποταμούς, θα μπορούσαν να νοηθούν ως τέτοιοι και οι ποιμένες των λαών, οι οποίοι γνωρίζουν να μυσταγωγούν ορθά και άμεμπτα, και μπορούν να αρδεύουν με λόγια ευσέβειας εκείνους που προσέρχονται στον Χριστό μέσω της πίστης. Και ονομάζει άνυδρο το πλήθος των εθνών. Διότι δεν υπήρχε ανάμεσά τους δάσκαλος της αλήθειας, που να διαθέτει το σωτήριο νάμα. «

Διότι μίλησε μαζί μας στόμα με στόμα. Όταν λοιπόν, λέει, απέχεις από κάθε άδικο και πονηρό πράγμα, τότε δεν θα φοβηθείς, και τρόμος δεν θα σε πλησιάσει· διότι θα είσαι απρόσβλητος από τους εχθρούς, και πέρα από κάθε φόβο, ακόμη και αν εξοπλίζονται εναντίον σου με σκοπό να σε καταστρέψουν κάποιοι από αυτούς που βρίσκονται στον κόσμο, έχοντας αποκτήσει πάρα πολύ μεγάλη δύναμη, δηλαδή οι αντίπαλες και πονηρές δυνάμεις, ή ίσως και τα ίδια τα κύματα της παράλογης και βδελυρής ηδονής, τα οποία παρασύρουν τους φιλαμαρτήμονες στον πυθμένα του άδη, και στο ίδιο το κατώτατο βάραθρο της απώλειας. Αξιόλογα λοιπόν είναι τα έπαθλα της δικαιοσύνης, και εξαιρετικά λαμπρά τα στεφάνια, ενώ η απόκτηση των πνευματικών χαρισμάτων είναι αξιοθαύμαστη για τους συνετούς. Και προσθέτει και κάτι άλλο: Ιδού, προσήλυτοι θα προσέλθουν σε σένα μέσω εμού, και σε σένα θα καταφύγουν. Και ως προσήλυτους εννοεί, είτε αυτούς που σε κάθε εποχή προσέρχονται στην πίστη και καλούνται από τα έθνη, είτε ίσως και τους ίδιους τους Ισραηλίτες, οι οποίοι τοποθετήθηκαν πίσω από τα έθνη, αν και είχαν την πρώτη θέση, και ενώ δέχονταν ως προσήλυτους αυτούς που επέστρεφαν στον Θεό από την ελληνική πλάνη, οι ίδιοι έγιναν προσήλυτοι των εθνών, όμως και αυτό έγινε διά του Χριστού. Διότι αυτό σημαίνει το «μέσω εμού». Επειδή δι' Αυτού γίνεται η επιστροφή και η κλήση όλων, καθώς και η προσέλευση προς τον Θεό και Πατέρα. «Διότι κανείς δεν έρχεται», λέει, «προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού».

Και πάλι: «Εγώ είμαι η οδός» και, «Εγώ είμαι η θύρα.» <Ιδού, εγώ σε κτίζω, και όχι σαν τον χαλκουργό που φυσάει τα κάρβουνα και βγάζει σκεύη για έργα.

Διότι μας διασφαλίζει με άρρητη δύναμη, και με τις επικουρίες των αγίων αγγέλων· «Διότι θα δώσει εντολή», λέγει, «στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλες τις οδούς σου·» και «Άγγελος Κυρίου θα στρατοπεδεύσει γύρω από εκείνους που τον φοβούνται, και θα τους λυτρώσει.» Και φτάνουμε μέσω αυτού στην επίγνωση του Πατρός, και γι' αυτό έχει γίνει και θύρα, και πύλη, και οδός. Είπε άλλωστε ότι: «Εγώ είμαι η θύρα, και η οδός, και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού.» Είναι δε και αποτύπωμα, δηλαδή η μορφή, και το είδος Εκείνου που τον γέννησε, και χαρακτήρας της υποστάσεώς του, και εικόνα, και απαύγασμα της δόξας του. <Και δεν θα έχεις τον ήλιο ως φως της ημέρας, ούτε η ανατολή της σελήνης θα σε φωτίζει τη νύχτα, αλλά θα είναι σε σένα ο Κύριος φως αιώνιο, και ο Θεός η δόξα σου. Διότι δεν θα δύσει ο ήλιος για σένα, και η σελήνη δεν θα εκλείψει. Διότι ο Κύριος θα είναι σε σένα φως αιώνιο.> Ορισμένοι θέλουν μέσω του νοήματος των προκείμενων λόγων να μας οδηγήσουν στο να υποθέσουμε κάτι τέτοιο.