Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:6

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΒ'. «Πλησίαζε δε η εορτή των αζύμων, η οποία λέγεται Πάσχα». (A f. 278) Παρατήρησε δε ότι εξ αρχής ο Σωτήρας νομοθετούσε για εμάς τα πλέον άριστα και συμφέροντα, και μέσω του νόμου και των προφητών γινόταν σε εμάς αγαθός σύμβουλος για τη σωτηρία μας. Αλλά τότε μεν με αινίγματα και σκιές, εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών. Τώρα όμως, παραθέτοντάς μας γυμνή την αλήθεια, φέρνει στο μέσον την ίδια την εικόνα των πραγμάτων. Διότι έπρεπε πράγματι οι μεν τύποι να διακονούνται μέσω των υπηρετών, η δε αλήθεια μέσω του Δεσπότη των πάντων. Επειδή και ο ίδιος έλεγε για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Αφού λοιπόν απομακρύνθηκε η σκιά, ας εισέλθει πλέον σε εμάς η δύναμη της αλήθειας. ας φανεί πιο ξεκάθαρος ο τύπος αυτών που είχαν ειπωθεί με αινιγματικό τρόπο.

Όταν ο Θεός των όλων πρόσταξε να κατασκευαστούν τα κοσμήματα του αρχιερέα, τότε είπε στον ιερό Μωυσή: «Και θα φτιάξεις το λόγιον της κρίσεως, έργο υφαντό, με μήκος μία σπιθαμή και πλάτος μία σπιθαμή· θα είναι τετράγωνο». Έπειτα πρόσταξε να υφανθούν στο τεχνούργημα με σοφία και τέχνη δώδεκα λίθοι, στο όνομα των δώδεκα φυλών· και ακόμη δύο άλλους ανάμεσα στους υπόλοιπους, που είχαν τα ονόματα "η δήλωση" και "η αλήθεια". Έπειτα, αυτό το λόγιον της κρίσεως κρεμόταν από την επωμίδα με χρυσές αλυσίδες· και επικαθόταν στο στήθος του αρχιερέα, και η δήλωση και η αλήθεια αποτελούσαν τύπο του Εμμανουήλ. Διότι όλα όσα άκουσε από τον Πατέρα, μας τα ανήγγειλε. Και φανέρωσε το θέλημα Εκείνου που τον γέννησε· και κατέστησε ολοφάνερη την οδό της σωτηρίας. Όσο για το ότι είναι και αλήθεια, πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κανείς, εφόσον ο ίδιος λέει ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι η αλήθεια;». Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, κρεμόταν πάνω στην ίδια την καρδιά του αρχιερέα, σαν να φώναζε ο τύπος και να κραύγαζε φανερά, ότι το ιερό γένος θα έχει στον νου και στην καρδιά του τον Σωτήρα και λυτρωτή των όλων, την αλήθεια και τη δήλωση. Δηλαδή ότι υπάρχει απόλυτη ανάγκη οι ιερουργοί να θυμούνται πάντοτε τον Χριστό και να τον φέρουν να κατοικεί μέσα τους μέσω του Πνεύματος· και κατοικία του είναι ο καθαρός νους και η εξαγνισμένη καρδιά.

Είναι λοιπόν σαν να λέει: Θα κυβερνήσει καθέναν που πιστεύει σε αυτόν και που οικειώνεται τον εαυτό του σε εμένα μέσω αυτού. Διότι έχουμε προσαχθεί στον Πατέρα μέσω του Υιού, και θα το μαρτυρήσει ο ίδιος λέγοντας: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού». Αναδείχθηκε λοιπόν από τη Βηθλεέμ ο Χριστός, ο ποιμένας ο καλός, «που μας βόσκει ανάμεσα σε κήπους και κρίνα», και ο οποίος παραθέτει την ευωδία των ευαγγελικών θεσπισμάτων και προσφέρει τα δικά του σαν ώριμα άνθη, σε όσους θέλουν να τα δρέψουν και να γεμίσουν νοερά από την ευωδία τους. Διότι έλεγε: «Εγώ είμαι άνθος του πεδίου, κρίνο των κοιλάδων». Λέει δε ότι οι έξοδοί του είναι από την αρχή και από τις ημέρες του αιώνος, είτε υποδηλώνοντας την προαιώνια ύπαρξη του Λόγου· διότι είναι συναΐδιος με τον ίδιο του τον Γεννήτορα, και είναι ο δημιουργός των αιώνων· είτε ότι, αν και έγινε άνθρωπος στον έσχατο καιρό του αιώνος, το μυστήριό του ωστόσο είχε προοριστεί κατά την πρόγνωση του Πατέρα και προ της καταβολής των αιώνων. «Έξοδο» λοιπόν ονομάζει είτε την άχρονη γέννηση από τον Θεό Πατέρα για την ιδιαίτερη ύπαρξη του Υιού, είτε την ανάδειξη που επρόκειτο να συμβεί μέσα στον χρόνο, όταν έγινε σάρκα, μολονότι από την αρχή και από τις ημέρες του αιώνος είχε προοριστεί και είχε οριστεί από τον Πατέρα ως Σωτήρας και λυτρωτής, επειδή δεν αγνοούσε τα όσα επρόκειτο στο μεταξύ να συμβούν στο ανθρώπινο γένος εξαιτίας της παράβασης του Αδάμ. <Γι' αυτό θα τους παραδώσει έως τον καιρό εκείνης που τίκτει.>

Του αγίου Κυρίλλου από την ερμηνεία του ιθ' ψαλμού. Αλλά δεν ήταν δυσεύρετη η αγαθή οδός· διότι ο Χριστός απευθυνόταν λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός».

Και εκείνος που ελπίζει να επιτύχει τον σκοπό που επιφυλάσσεται στους αγίους, γνωρίζει ότι δεν θα καταισχυνθεί εις τον αιώνα. <Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με, και θα ελευθερωθώ> (C f. 60 b) Δηλαδή, εν Χριστώ λύτρωσέ με από την αιχμαλωσία του διαβόλου, και θα γλιτώσω από την κόλαση της γέεννας. Διότι Εκείνος έγινε για εμάς δικαιοσύνη· επειδή δεν υπάρχει άλλο όνομα που να έχει δοθεί στους ανθρώπους, με το οποίο πρέπει εμείς να σωθούμε. Διότι είπε: «Εγώ είμαι η οδός, η θύρα· και χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα καλό.» <Και ένεκα του ονόματός σου θα με οδηγήσεις και θα με διαθρέψεις.> (A f. 167) Και αυτά ακολουθούν την προηγούμενη από αυτά θεωρία.

Καταδίκασε τον Σατανά ως πλεονέκτη και μαζί του τους μοχθηρούς δαίμονες· και δικαίωσε τους επιγείους ως αδικημένους. Εδώ ο Δαβίδ αναγνωρίζει σαφώς τον Χριστό ως κριτή· και δεν απέκρυψε ότι έλαβε όλη την κρίση από τον Πατέρα, λέγοντας ότι ο Θεός είναι κριτής. Κρίνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο δοξολογήθηκε από τα άγια πνεύματα που βρίσκονται επάνω στους ουρανούς, ως Θεός κριτής όσιος, ο οποίος χρησιμοποιεί σε κάθε περίσταση απόλυτα αδέκαστη ορθότητα. Διάψαλμα. <Άκουσε, λαέ μου, και θα σου μιλήσω· Ισραήλ, και θα σου διαμαρτυρηθώ· ο Θεός, ο Θεός σου είμαι εγώ.> (I f. 278 b.) Φανερά σε αυτά έχει εισαχθεί το πρόσωπο του Θεού, το οποίο μεταβάλλει τους τύπους του νόμου σε αλήθεια. Διότι ο πάνσοφος Παύλος λέει ότι η εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή τέθηκε σε ισχύ μέχρι τον καιρό της διορθώσεως. Και ο καιρός της διορθώσεως δεν ήταν άλλος από εκείνον κατά τον οποίο ο Χριστός έλαμψε στους επιγείους λέγοντας με απόλυτη ενάργεια: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Ανωφελή είναι λοιπόν όσα βρίσκονται στους τύπους, εφόσον η αλήθεια είναι παρούσα· διότι οι σκιές κυοφορούν αυτήν, και θα μπορούσε κανείς να διακρίνει τη μορφή του κατά Χριστόν μυστηρίου μέσα στα γράμματα του νόμου, εάν βέβαια είναι πνευματικός.

ΨΑΛΜΟΣ Ξ΄. <Με οδήγησες, διότι έγινες η ελπίδα μου, πύργος ισχύος.> (A f. 315, E f. 111 b, F f. 90 b. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Επειδή ίδιον γνώρισμα εκείνων που οδηγούν είναι να δείχνουν ποια οδός είναι ασφαλής και να μαρτυρούν ποια είναι σφαλερή και βλαβερή, και αυτό ο Χριστός διαπιστώνεται ότι το έχει κάνει, λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός και η θύρα.» Το δε «πύργος ισχύος», είναι όμοιο σαν να έλεγε: Έγινες τείχος και ασφάλεια, ώστε να μην πάθω τίποτα από τις επιθέσεις των εχθρών. Διότι, όπως ακριβώς όταν επιτίθενται οι πολέμιοι, εκείνοι που διαθέτουν ισχυρό πύργο κερδίζουν τη σωτηρία τους, έτσι και όταν μας πολεμούν οι εχθροί, ο Χριστός γίνεται πύργος εδραίος και ακατάσειστος, και διασώζει εύκολα εκείνους που έχουν εναποθέσει την πεποίθησή τους σε Αυτόν. <Θα παροικήσω στο σκήνωμά σου εις τους αιώνας, θα σκεπαστώ κάτω από τη σκέπη των πτερύγων σου.> (A f. 315. Κυρίλλου και Αθανασίου.) Πνευματικά δε, από τα αγαθά που έχει ήδη λάβει, ελπίζει και για τα μέλλοντα, ότι δηλαδή, αφού βρεθεί στις άνω σκηνές, θα βρίσκεται παντοτινά υπό τη δική Του σκέπη.

ΨΑΛΜΟΣ ΞΣΤ΄. [<Είθε ο Θεός να μας σπλαχνιστεί.> «Διότι μας επισκέφθηκε ανατολή από το ύψος,» όπως λέει ο μακάριος Δαβίδ, «Θεός είναι ο Κύριος και φανερώθηκε σε εμάς.» Μας έδειξε ο Θεός και Πατέρας το δικό του πρόσωπο, δηλαδή τον Υιό· διότι είναι εικόνα και «χαρακτήρας της υποστάσεώς του»· και γι' αυτό έλεγε ξεκάθαρα: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα.»] <Για να γίνει γνωστή στη γη η οδός σου.> (A f. 333) Ικετεύω, λέει, ω Δέσποτα, να φανερωθεί το πρόσωπό σου, ώστε να φωτίσει τα έθνη που κάθονται στο σκοτάδι και να τα ελκύσει προς τη σωτηρία, ώστε όσοι βρίσκονται στη γη και στα έθνη να γνωρίσουν την οδό της σωτηρίας. Διότι, όταν φανερωθεί το πρόσωπό σου, γίνεται γνωστή η οδός που οδηγεί σε εσένα. Και ποια είναι αυτή, παρά εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η οδός, και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού;» μέσω της οποίας και έχουμε σωθεί δια της πίστεως. Γνωρίσαμε την οδό που οδηγεί προς τον Πατέρα, δηλαδή πάλι τον ίδιο τον Υιό. Οδός του Θεού είναι και οι εντολές, σύμφωνα με το: «Κάνε με να συνετιστώ στην οδό των δικαιωμάτων σου»· τις οποίες ζητά, όχι να κηρύττονται μόνο στην Ιουδαία όπου δόθηκε ο νόμος, αλλά να γίνουν γνωστές σε όλα τα έθνη. <Ας σε δοξολογήσουν οι λαοί, ω Θεέ.> (A f. 333. Κυρίλλου και Θεοδωρήτου.)

Και αυτό είναι που λέει τώρα ο Πατέρας για αυτόν: «Διότι το χέρι μου θα τον συνδράμει, και ο βραχίονάς μου θα τον ενδυναμώσει.]» <Εκείνους που τον μισούν θα τους κατατροπώσω.> (F f. 149 b, K f. 160) Διότι, μετά τον σταυρό του Σωτήρα, η συναγωγή των Ιουδαίων περιέπεσε σε δεινές και αναπόφευκτες συμφορές. Παραδόθηκαν δηλαδή σε χέρια εχθρών, οι οποίοι ερήμωσαν όλη τη χώρα τους, και διασκορπίστηκαν. <Θα υψωθεί το κέρας του.> (F f. 149 b) Είναι συνήθεια της θεόπνευστης Γραφής να ονομάζει κέρας, για μεν τους αμαρτωλούς την υπεροψία, για δε τους δικαίους τη δόξα. [Με τα ονόματα που ταιριάζουν κατεξοχήν στον Πατέρα δοξάζεται και ο ίδιος ο Υιός: όπως για παράδειγμα, αληθινός Θεός, αυτό είναι ο Πατέρας και ο Υιός· διότι αυτός είναι «η αλήθεια και η ζωή.» Και αυτό έλεγε προς τον δικό του Πατέρα: «Διότι όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου.»] [<Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ.> Και θα τον καταστήσει ο Θεός πρωτότοκο, όπως ακριβώς λέει και ο μέγας Παύλος: «Για να είναι αυτός πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς»· και πάλι: «Πρωτότοκος εκ των νεκρών, και πρωτότοκος όλης της κτίσης.» Έλεγε εξάλλου και ο Σωτήρας στη Μαρία: «Πήγαινε και πες στους αδελφούς μου: Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας.»

ΨΑΛΜΟΣ ΡΙΖʹ. <Αυτή είναι η πύλη του Κυρίου.> (B f. 471 b, H f. 595) Διότι δεν είναι δυνατόν, δεν είναι δυνατόν με κανέναν άλλον τρόπο να φτάσει κανείς στη γνώση του Θεού και Πατρός, παρά μόνο με αυτόν ακριβώς που ανέφερε ο Χριστός: «Κανείς», λέει, «δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού». —Διότι εισερχόμαστε σε οικειότητα με τον Θεό, αλλά και στη βασιλεία των ουρανών, σαν μέσα από κάποια θύρα ή πύλη, τον Σωτήρα μας Χριστό. <Ο ερχόμενος στο όνομα του Κυρίου.> (B f. 472 b, H f. 597) Διότι οι μεν άλλοι έφτασαν, περιβεβλημένοι το σχήμα και το μέτρο της δουλείας· αυτός όμως με θεοπρεπή δόξα και στο όνομα του Κυρίου, και είναι φανερό ότι πρόκειται για το όνομα του κατά φύση και αληθινού. —Και τι σημαίνει, «Στο όνομα του Κυρίου;» Δηλαδή, με θεοπρεπή δόξα και με κυριότητα και υπεροχή που βρίσκεται πάνω από όλα.

Γι' αυτόν τον λόγο, και όπως ακριβώς το ίδιο ονομάζεται στις θεόπνευστες Γραφές, δεν είναι κάτι άλλο από αυτόν (τον Υιό), όσον αφορά την ταυτότητα της ουσίας και τη θεοπρεπή ενέργεια. Και βέβαια, ενώ ο ίδιος ο Σωτήρας μας λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια», ο Ιωάννης γράφει ότι: «Το Πνεύμα είναι η αλήθεια». Και πάλι ο Παύλος, που ανατράφηκε με τα Ιερά Γράμματα, λέει: «Ο δε Κύριος είναι το Πνεύμα· και όπου υπάρχει το Πνεύμα του Κυρίου, εκεί υπάρχει ελευθερία». Ακούς πώς ο μυσταγωγός τήρησε με θαυμαστή ακρίβεια, τόσο για τον Υιό όσο και για το Άγιο Πνεύμα, και την ταυτότητα ως προς την ουσία, και την κατανόησή τους ως διακριτών, εννοώ ως προς την υπόστασή τους, δηλαδή αυτό που το καθένα λέγεται ότι είναι, και είναι αληθώς. Διότι το Πνεύμα ευλόγως θα νοούνταν ως Πνεύμα, και όχι ως Υιός, ή μάλλον ως Πνεύμα του Υιού, το οποίο διαπλάθει και αναμορφώνει σύμφωνα με αυτόν εκείνους στους οποίους θα βρισκόταν κατά μετοχή, ώστε ο Θεός και Πατέρας, βλέποντας να λάμπουν μέσα μας τα χαρακτηριστικά του δικού του γεννήματος, να μας αγαπήσει πλέον ως τέκνα, και να μας λαμπρύνει με υπερκόσμιες τιμές. Και αυτού του πράγματος σαφέστατη απόδειξη θα μπορούσε πάλι να αποτελέσει εκείνο που θεσπίστηκε παλαιά μέσω του πάνσοφου Μωυσή.

Εφόσον λοιπόν ο καιρός υπαγόρευε όσα είχαν θεσπιστεί τυπικώς να μεταπλαστούν πλέον σε αλήθεια, ο Χριστός φώναζε προς τον κατά σάρκα Ισραήλ: «Εγώ είμαι η αλήθεια», λέγοντας σχεδόν το εξής: Ας παρέλθει λοιπόν η εντολή του Μωυσή, και ας αδρανήσει ο τύπος και το ανούσιο της λατρείας που τελούνταν σε σκιές, ας αναλάμψει πλέον η δύναμη της αλήθειας, και ας φανερωθεί σε αυτούς η χάρη της έμπρακτης αρετής, εκπληρούμενη τώρα στα ίδια τα πράγματα: «Διότι ο Θεός είναι πνεύμα, και εκείνοι που τον προσκυνούν πρέπει να τον προσκυνούν με πνεύμα και αλήθεια». ε'. Αλλά οι σκληροί και άτεγκτοι λαοί των Ιουδαίων, οι οποίοι έρρεπαν μόνο προς την πνευματική αναισθησία και νοσούσαν από θηριώδη μανία, όχι μόνο δεν σκέφτηκαν ότι έπρεπε να αποδεχθούν Εκείνον για τον οποίο είχε προαναγγελθεί μέσω του νόμου και των προφητών ότι θα έλθει και θα διασώσει ολόκληρο το γένος μας, αλλά διολίσθησαν σε τέτοια παραφροσύνη οι άθλιοι, ώστε να τον περιγελούν ασύνετα όταν δίδασκε και εισήγαγε διδαχές ανώτερες του νόμου. Θεώρησαν δε ως μηδαμινό ένα τόσο σεπτό και τίμιο μάθημα, εξαπολύοντας εναντίον του άτοπες ύβρεις, μη διστάζοντας να τον αποκαλέσουν φαγά, μέθυσο και Σαμαρείτη. Διότι θα αποφύγω να αναφέρω όσα είναι ακόμη πιο βαριά από αυτά.

Διότι μέσω αυτού τα πάντα παρήχθησαν προς ύπαρξη, και αυτός είναι η ισχύς των πάντων, εφόσον βεβαίως υπάρχει και ως Κύριος των δυνάμεων. Αυτός, ο μέγας και αξιοθαύμαστος, και πέρα από κάθε νου και λόγο βραχίονας του Θεού και Πατέρα, έσωσε γι' αυτόν προφανώς το επί γης γένος. Διότι μέσω αυτού λάβαμε την καταλλαγή, και αυτός μας οδήγησε προς τον Θεό και Πατέρα. Και γι' αυτό έλεγε ξεκάθαρα: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού.» Επομένως, αφού έχουμε συνδεθεί μέσω αυτού και εν αυτώ, και γίναμε μέτοχοι της θείας φύσεως, και ονομαζόμαστε γένος Θεού, και λάβαμε το λαμπρό αξίωμα της υιοθεσίας, ας θυμηθούμε έναν από τους αγίους αποστόλους, ο οποίος έγραψε τα εξής: «Εάν επικαλείστε ως Πατέρα αυτόν που κρίνει απροσωπόληπτα, σύμφωνα με το έργο του καθενός, να συμπεριφέρεστε με φόβο κατά τον χρόνο της επίγειας παροικίας σας, γνωρίζοντας ότι δεν ελευθερωθήκατε με φθαρτά πράγματα, με ασήμι ή χρυσάφι, από τη μάταιη πατροπαράδοτη διαγωγή σας, αλλά με το τίμιο αίμα του Χριστού, ως αμνού άμωμου και άσπιλου.» Πρέπει, λοιπόν, να υποτάξουμε τον αυχένα της διάνοιας στα θελήματα αυτού του σκοπού, και να σπεύσουμε να ακολουθήσουμε τα σωτήρια θεσπίσματά του, και μάλιστα γενναιόφρονα, «καθαρίζοντας τους εαυτούς μας από κάθε μολυσμό σαρκός και πνεύματος, επιτελώντας την αγιοσύνη με φόβο Θεού», όπως είναι γραμμένο.

Διότι εξακολουθούν ακόμη να καθοδηγούν όσους προέρχονται από τον Ισραήλ οι κατά τον νόμον προεστώτες, μολονότι ο Χριστός δίδασκε ήδη και μυσταγωγούσε όσους προσέρχονταν σε αυτόν, και τους οδηγούσε στον δρόμο της αλήθειας. Και ο δρόμος αυτός ήταν ο ίδιος. Γι' αυτό και έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός». Αλλά οι μεν Γραμματείς και Φαρισαίοι και όσοι είχαν τη δόξα της νομοθεσίας, τους έβοσκαν σε τριβόλους, σε αγκάθια, σε πλάνη, σε διδασκαλίες και εντάλματα ανθρώπων. Εκείνος όμως τους οδηγούσε σε καλή βοσκή, και σε χορτάρι ολάνθιστο, δηλαδή στην εξαίρετη και αξιοθαύμαστη γνώση των ευαγγελικών διδαχών. Και οι μεν ήταν ποιμένες ράθυμοι και οκνηροί, και επιπλέον νικημένοι από τα κέρδη, και πάσχοντες από έσχατη φιλοχρηματία. «τρώγοντας το γάλα, ντυνόμενοι με τα μαλλιά, και σφάζοντας το παχύ», σύμφωνα με τη φωνή του προφήτη. μισθωτοί και υπερόπτες, θεωρώντας εντελώς ανάξιο λόγου το ότι πρέπει να κοπιάζουν για τα πρόβατα. Αλλά όπως ακριβώς οι γιοι της Ζελφάς και της Βάλλας μετέφεραν πονηρή κατηγορία εναντίον του Ιωσήφ, έτσι και το πλέον δύστροπο πλήθος των ανόσιων Φαρισαίων διέβαλε τον Εμμανουήλ, και αποτολμούσε να συκοφαντεί τη δόξα του. αποκαλώντας τον ασεβώς Σαμαρείτη, και οινοπότη, και επιπλέον δαιμονισμένο, και ότι βοηθείτο από τις ενέργειες του Βεελζεβούλ για να μπορεί, όπως έλεγαν, να εκδιώκει τα πονηρά πνεύματα από τους ασθενείς.

Περί του Ιωσήφ και των υιών αυτού Εφραίμ και Μανασσή. α. «Κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα έρχεται άνωθεν, καταβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων.» Ισχυρίζομαι δε ότι δεν υπάρχει κανένα από αυτά τα τόσο σεπτά και εξαίρετα αγαθά το οποίο να μην κερδίζουμε μέσω του Χριστού. «Διότι έγινε», λέει, «μεσίτης Θεού και ανθρώπων, και δι' αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή εν ενί Πνεύματι προς τον εν ουρανοίς Πατέρα και Θεό.» Γι' αυτό ακριβώς και έλεγε: «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού.» Εν αυτώ δε και δι' αυτού υπάρχει κάθε πλήρωμα χάριτος και λαμπρή κληροδοσία. Διότι ο Θεός, αν και ήταν πλούσιος, πτώχευσε για εμάς, ώστε εμείς με τη δική του πτωχεία να πλουτίσουμε, και ανερχόμενοι προς τη δόξα των αγίων Πατέρων, να μπορέσουμε να γίνουμε μέτοχοι της ελπίδας που κατεξοχήν τους αρμόζει.

Σχετικά με την κάθοδο στο όρος Σινά και την παράσταση του Ισραήλ. αʹ. Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, προς τα πλήθη των Ιουδαίων που δεν αποδέχονταν τη λύτρωση μέσω της πίστεως και περιφρονούσαν σφόδρα την ωφέλεια των δικών του θεσπισμάτων, νομίζοντας ότι ο νόμος μέσω του Μωυσή θα αρκούσε και ήταν ο μόνος ικανός για την οικείωση με τον Θεό, τους απευθυνόταν λέγοντας: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού». Και πάλι: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Λέγοντας αυτά, δεν θα πει σε καμία περίπτωση ψέματα, αφού ο ίδιος είναι η αλήθεια. Και ο Θεός και Πατέρας δεν είναι προσιτός με άλλον τρόπο, παρά μόνο μέσω του κατά φύσιν Υιού· διότι όποιος έχει γνωρίσει αυτόν, οπωσδήποτε θα γνωρίσει και τον Πατέρα από τον οποίο προήλθε. Γι' αυτό ακριβώς και έλεγε σε εκείνους που προτίμησαν να απειθούν σε αυτόν και που έλεγαν ότι γνωρίζουν τον Θεό των όλων: «Εάν γνωρίζατε εμένα, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Διότι ο Μωυσής έγινε βέβαια για τους αρχαιότερους παιδαγωγός, μεσίτης και ηγέτης, και κομιστής των νόμων από τον Θεό, και άριστος μεταξύ των αγίων. Επειδή άκουσε τον Θεό να λέει ξεκάθαρα: «Σε γνωρίζω περισσότερο από όλους, και βρήκες χάρη ενώπιόν μου». Πλην όμως, ο νόμος δεν ήταν επαρκώς δραστικός, ούτε βέβαια ικανός να εξασφαλίσει τελείως την οικείωση προς τον Θεό· μέσω όμως της μεσιτείας του Χριστού κερδίζουμε και αυτό. «

Αν λοιπόν ο θάνατος ήταν η τιμωρία για εκείνον που παραβίαζε τη σκιά και προσέβαλλε τον τύπο της αλήθειας, ποια θα είναι άραγε η τιμωρία για εκείνους που αμαρτάνουν απέναντι στην ίδια την αλήθεια, δηλαδή τον Χριστό; Αυτό ακριβώς έπραξαν οι Ιουδαίοι, μη αποδεχόμενοι την πίστη σε Αυτόν και ατιμάζοντάς τον με χίλιους δυο τρόπους, μολονότι ο Ίδιος έλεγε σαφώς: «Εγώ είμαι η αλήθεια», δηλαδή η πλήρωση των τύπων του νόμου. Διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός. Έτσι ακριβώς μας γράφει ο νομομαθής και ιερότατος Παύλος. Εμποδίζεται λοιπόν ο Ααρών από το να εισέρχεται διαρκώς στα Άγια των Αγίων, προκειμένου το κάλλος του μυστηρίου να αστράφτει για εμάς αλώβητο και ακέραιο, ακόμη και μέσα στις ίδιες τις σκιές. Η είσοδος λοιπόν γινόταν μία φορά τον χρόνο, σε συγκεκριμένο καιρό. Και για να καθορίσει με ποιον τρόπο θα γινόταν αυτό χωρίς να παρεκκλίνει από το πρέπον, νομοθετούσε λέγοντας: «Έτσι θα εισέρχεται ο Ααρών στο άγιο. Με ένα μοσχάρι από τα βόδια για την αμαρτία και με ένα κριάρι για ολοκαύτωμα· και θα ντυθεί λινό αγιασμένο χιτώνα, και λινό περισκελές θα υπάρχει στο σώμα του, και με λινή ζώνη θα ζωστεί, και λινό κάλυμμα κεφαλής θα φορέσει.»

Έπειτα, πού άραγε θα καταλήξει ο πάνσοφος Παύλος λέγοντας: «Διότι ο Υιός του Θεού, ο Ιησούς Χριστός, που κηρύχθηκε ανάμεσά σας από εμένα, τον Σιλουανό και τον Τιμόθεο, δεν έγινε Ναι και Όχι, αλλά σε αυτόν έχει γίνει Ναι». Πώς λοιπόν δεν έχει γίνει Ναι και Όχι, εάν λέγεται ότι είναι Θεός αλλά δεν είναι Θεός, εάν είναι ψευδή γι' αυτόν τα ονόματα Υιός και Κύριος; Εάν δε έχουν έτσι τα πράγματα, όπως ισχυρίζονται αυτοί, θα του ταίριαζε, νομίζω, να πρέπει να λέει: «Με τη χάρη του Θεού είμαι αυτό που είμαι». Διότι αυτό που δεν υπάρχει εκ φύσεως, αλλά προστίθεται εξωτερικά και δίνεται από κάποιον άλλον, δεν θα ανήκε σε εκείνον που το έλαβε, αλλά μάλλον σε εκείνον που το χορήγησε και το χάρισε. Και πώς θα έλεγε: «Εγώ είμαι η αλήθεια», εάν δεν υπάρχει τίποτα αληθινό σε αυτόν; Θα είχε ίσως καταληφθεί από το σκοτάδι, εάν έλεγε ψέματα. Αλλά «δεν έπραξε αμαρτία, ούτε βρέθηκε δόλος στο στόμα του», καθώς είναι γραμμένο. Β— Βεβαίως όχι. Α— Και πού είναι λοιπόν η κένωση; Και σε ποιον θα μπορούσε να νοηθεί ότι συνέβη; Διότι δεν μπορεί να δει κανείς κάποιον να κενώνεται, αλλά αντίθετα να πληρούται, καίτοι δεν κατέχει την πληρότητα από τη δική του φύση. Διότι δεν θα είχε ανάγκη από τα αγαθά κάποιου άλλου, και θα του ήταν περιττό να τα λάβει, εφόσον θα διέθετε από μόνος του την αυτοτέλεια, και θα είχε επάρκεια για το καθετί. Αλλά από το πλήρωμα του Χριστού όλοι εμείς λάβαμε, και το κήρυγμα των θεηγόρων δεν θα μπορούσε ποτέ να διαψευστεί.

Διότι, εάν η φύση Του ήταν τέτοια, όπως έχουν αποφασίσει να φρονούν οι αντίπαλοι, με κανέναν τρόπο δεν θα Του άρμοζε να λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Διότι πώς είναι δυνατόν να είναι αληθινό εκείνο που δεν είναι έτσι όπως λέγεται, αλλά είναι κατά κάποιον τρόπο νόθο και ψευδώνυμο;

ΑΛΛΟ. Απόδειξη μέσω μαρτυριών ότι οι Θείες Γραφές το «ήταν», το «ο ων», το «υπάρχων», το «ήμουν», το «είμαι» και το «είναι», τα αποδίδουν μόνο στον Λόγο, ενώ για τα δημιουργήματα (τα γενητά) όχι, αλλά μάλλον το «κάποτε», το «πριν», το «προτού», το «έγινε» και όσα είναι παρόμοια με αυτά. Ο Σωτήρας, υποδηλώνοντας το άναρχο της δικής του υποστάσεως, έλεγε: «Εγώ είμαι η αλήθεια· εγώ είμαι το φως· εγώ είμαι ο ποιμένας». Και πάλι προς τους μαθητές: «Εσείς με αποκαλείτε Κύριο και Διδάσκαλο, και καλά λέτε· διότι είμαι»· και ο Ψαλμωδός γι' αυτόν: «Προτού θεμελιωθούν τα όρη και πλαστεί η γη και η οικουμένη· και από τον αιώνα και έως τον αιώνα εσύ είσαι». Ο ίδιος για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι η οδός· και εγώ είμαι η θύρα». Ο δε Πατέρας γι' αυτόν: «Εσύ είσαι ο Υιός μου ο αγαπητός»· και πάλι: «Ο Κύριος μου είπε: Υιός μου είσαι εσύ». Παντού το «είσαι» και το «ήταν» συναντάται σε αυτά· πουθενά όμως το «έγινε». Ενώ για τα δημιουργήματα: «Το θείο Πνεύμα είναι αυτό που με εποίησε»· ο Μωυσής, διηγούμενος τα περί της γενέσεως του κόσμου: «Και κάθε χλωρό φυτό του αγρού προτού να γίνει πάνω στη γη και κάθε χόρτο του αγρού προτού να ανατείλει· διότι ο Θεός δεν είχε βρέξει πάνω στη γη, και άνθρωπος δεν υπήρχε για να καλλιεργήσει τη γη».

ΛΟΓΟΣ Η'. Προς εκείνους που λέγουν ότι ο Υιός δεν είναι όμοιος με τον Πατέρα, αλλά με τη θέλησή του. Δικαίως θα μπορούσε κανείς να καταδικάσει τους χριστομάχους για μεγάλη απερισκεψία, ή ορθώς θα θεωρήσει ότι παραφρονούν, εάν πιστέψει αυτούς που λέγουν ότι ο Υιός είναι όμοιος με τη θέληση του Πατρός, και όχι με τον ίδιο τον Πατέρα. Καίτοι η θεία Γραφή δεν διατυπώνει αυτόν τον ορισμό για αυτόν, αλλά ούτε και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τη θέληση του Πατρός». Θα έπρεπε, βεβαίως, ο Χριστός, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι η αλήθεια», να μην εξομοιώνει τον εαυτό του κατά φύση με τον Πατέρα, αλλά μάλλον με τη θέλησή του, εάν τα πράγματα έχουν έτσι, όπως εκείνοι ισχυρίζονται. Αλλά, εφόσον πουθενά δεν ονομάζει τη θέληση, ενώ αποκαλεί τον εαυτό του εικόνα του Πατρός, είναι προφανές ότι αναιρεί τη δική τους υπόνοια.

Και πάλι, ο Υιός δεν είναι μέσα στον Πατέρα με τον ίδιο τρόπο που είμαστε εμείς. Διότι εμείς ζούμε, κινούμαστε και υπάρχουμε μέσα στον Θεό. Αντίθετα, ο Υιός, ως Υιός κατά φύσιν, προερχόμενος από την ουσία του Πατέρα σαν από μια αιώνια ζωντανή πηγή, είναι ζωή κατά φύσιν, που ζωογονεί τα πάντα. Δεν ζωογονείται μέσω της μετοχής στη ζωή, όπως εμείς. Διαφορετικά, δεν θα ήταν ζωή κατά φύσιν. Διότι ό,τι είναι επίκτητο και χορηγείται από έξω, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι ανήκει κατά φύσιν σε αυτόν που το κατέχει. Ο Υιός όμως λέει: «Εγώ είμαι η ζωή». Άρα, δεν ζει ούτε υπάρχει με τον ίδιο τρόπο που εμείς ζωογονούμαστε εν τω Θεώ. Αντιθέτως, όντως υπάρχει κατά φύσιν ως αυτό ακριβώς που δηλώνει ότι είναι, δηλαδή ζωή, και όντας φυσικώς μέσα στον Πατέρα, αποτελεί ένα με Αυτόν λόγω της ταυτότητας της ουσίας τους, η οποία είναι η θεότητα.

ΑΛΛΟ. Εκείνο που τρέπεται και μπορεί να αλλοιωθεί, δεν θα μπορούσε να πει για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Διότι, αν άλλοτε είναι κάτι και άλλοτε δεν είναι, διαψεύδει τον εαυτό του. Ο Υιός όμως λέει για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Άρα δεν ανήκει σε εκείνα που αλλοιώνονται ή τρέπονται, αλλά είναι όμοιος με τον Πατέρα, όντας άτρεπτος και αναλλοίωτος.

ΑΛΛΟ. Παντού οι θείες Γραφές ονομάζουν τον Υιό Αλήθεια, και ο ίδιος λέει αυτό για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι», λέγοντας, «η αλήθεια». Εάν, λοιπόν, το χαρακτηριστικό της ζωής σε αυτόν είναι ψευδές και όχι ουσιώδες, ούτε αληθινό, πώς δεν θα λέει ψέματα αποκαλώντας τον εαυτό του αλήθεια; Όμως βέβαια δεν λέει ψέματα· διότι αυτό είναι ασεβές έστω και να το σκεφτεί κανείς· αντίθετα, είναι η αλήθεια. Επομένως, δεν είναι ψευδές το ότι είναι ζωή.

ΑΛΛΟ. Αναφέροντας τα φυσικά και ουσιώδη ιδιώματα που προσιδιάζουν στον Θεό και Πατέρα, λέει κάπου ο Παύλος: «Ο μόνος που έχει αθανασία.» Εάν, λοιπόν, κανείς δεν ορίσει την αθανασία ως κάτι άλλο παρά ως τη ζωή, και αυτή είναι ο Υιός που λέει: «Εγώ είμαι η ζωή», τότε ο Πατέρας έχει ζωή μέσα στον εαυτό του, δηλαδή τον Υιό, και τίποτα άλλο εκτός από αυτόν. Και ο ίδιος ομοίως, όντας ζωή, έδωσε τον εαυτό του στον Υιό· όχι εισχωρώντας ως σώμα μέσα σε σώμα, ούτε παραχωρώντας στον Υιό τη δική του υπόσταση, ώστε να έχει πλέον την ύπαρξή του μέσα σε εκείνον· αλλά υπάρχοντας ως αυτό που είναι πάντοτε, Πατέρας και Θεός, συνδεόμενος άρρητα με τον Λόγο που προήλθε από αυτόν μέσω της ταυτότητας της ουσίας και της ενότητας της φύσης.

ΑΛΛΟ. Όσα λέγεται ότι ανήκουν στον Πατέρα φυσικώς και ουσιωδώς, όλα αυτά είναι ο Υιός. Μόνος αληθινός Θεός λέγεται ο Πατέρας, επειδή μόνος έχει τον Υιό που λέει: Εγώ είμαι η αλήθεια. Ομοίως σοφός και δυνατός, επειδή ο Χριστός είναι Θεού δύναμη και Θεού σοφία. Μόνος λέγεται ότι κατοικεί σε φως απρόσιτο· διότι έχει μέσα του αυτόν που λέει: Εγώ είμαι το φως. Μόνος λέγεται ότι έχει αθανασία· διότι έχει μέσα του τον Υιό που λέει: Εγώ είμαι η ζωή. Εάν λοιπόν καθετί που προσιδιάζει στον Πατέρα είναι ο Υιός, όταν λέγεται ότι ο Πατέρας έχει ζωή μέσα του, εννοεί τον Υιό και τίποτα άλλο πέρα από αυτόν. Υπάρχοντας δε και ο ίδιος μέσα στον Υιό, κατά το απαράλλακτο της ουσίας, και όντας ζωή κατά φύση, έδωσε τον εαυτό του σε αυτόν.

ΑΛΛΟ. Εάν ο Υιός είναι δημιούργημα, κατά την άποψή σας, και, όντας τέτοιο, έχει τη δύναμη να δημιουργεί επειδή δεν υφίσταται ως ένα από τα άλλα δημιουργήματα, τότε ας είναι ικανά να δημιουργούν και τα άλλα κτίσματα, επειδή η φύση τους είναι ποικιλόμορφη· και το καθένα από αυτά είναι μεν ποίημα, αλλά όχι όμοιο με κάποιο από τα άλλα. Διότι ένας είναι ο ουρανός, ένας ο ήλιος, μία η σελήνη, μία η φύση των αστέρων, και μία η γη, ένας και ο άνθρωπος όσον αφορά στην ουσία· και κανένα από αυτά δεν επικοινωνεί με τα υπόλοιπα ως προς τον λόγο της φύσεως, παρόλο που σε όλα είναι κοινό το ότι έχουν δημιουργηθεί. Όμως κανένα μεταξύ των κτισμάτων δεν φαίνεται να λειτουργεί ως δημιουργός, αλλά μάλλον προσκυνεί τον δημιουργό Λόγο του Θεού, και αναβοά τη δόξα του Ποιητή: «Οι ουρανοί διηγούνται δόξαν Θεού, και ποίησιν χειρών αυτού αναγγέλλει το στερέωμα». Και όπως ακριβώς λέει ο Έσδρας: «Όλη η γη επικαλείται την αλήθεια, και ο ουρανός την προσκυνεί, και όλα τα έργα σείονται και τρέμουν». Ο δε Υιός λέει για τον εαυτό Του: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Άρα δεν είναι ποίημα, ούτε ένα κτίσμα που μπορεί να δημιουργεί για τον λόγο ότι δεν είναι σαν ένα από τα άλλα δημιουργήματα, αλλά επειδή είναι ίδιον γέννημα της ουσίας του Πατρός, και επειδή φανερώνει ολόκληρο τον Πατέρα μέσα στον εαυτό Του, έχει και τη δύναμη να δημιουργεί, όπως ο Πατέρας.

Αν όμως κάποιος στρέψει τον λόγο στους αγίους, θα βρει την ωφέλεια που προκύπτει από το νόημα. Διότι αν κάποιος, σαν σε κάποια οδοιπορία, προσηλώσει τον νου του στους αγίους προφήτες, χωρίς να ασχολείται μαζί τους βιαστικά και επιφανειακά, αλλά εξάγοντας με ακρίβεια το νόημα όσων έχουν γραφεί από αυτούς, θα διδαχθεί την αγαθή οδό, δηλαδή τον Χριστό που λέει: «Εγώ είμαι η οδός». Μέσω αυτής θα εξαγνιστεί, λαμβάνοντας την άφεση των αμαρτιών του.

Λύση σε αυτά. Επομένως, το όνομα «Θεός» θα αποδυναμωθεί ως προς το να παραστήσει την ουσία του Θεού. Διότι αποδίδεται και σε εκείνους που δεν είναι εκ φύσεως θεοί, σύμφωνα με το «Εγώ είπα, θεοί είστε». Τι όμως θα εμποδίσει να πούμε και τούτο: ότι, επειδή ακριβώς τα ονόματα «δίκαιος», «αγαθός» και «άγιος» αποδίδονται και σε ανθρώπους (αφού πολλοί είναι τέτοιοι μέσω της μετοχής τους σε Εκείνον που είναι αληθινά και όντως αγαθός και δίκαιος), καθένα από αυτά τα ονόματα δεν θα αποδίδεται πλέον κυριολεκτικά στον Θεό; Εάν λοιπόν τα ονόματα είναι μεν κοινά σε εμάς και σε Αυτόν, αλλά το περιεχόμενό τους επαληθεύεται εκ φύσεως μόνο σε Αυτόν, τίποτε δεν εμποδίζει το να ονομάζεται ο Υιός κυριολεκτικά Λόγος και το να είναι αυτή η ονομασία παραστατική της ουσίας Του, έστω κι αν υπάρχουν πολλοί άλλοι λόγοι καταχρηστικά και προς μίμηση Εκείνου που ονομάζεται έτσι αληθινά. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο λέει ο Υιός για τον Εαυτό Του: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Επομένως, οτιδήποτε θεοπρεπές και άξιο της θείας γεννήσεως πει κανείς για Αυτόν, θα το πει κυριολεκτικά για Εκείνον, ενώ για τους άλλους όχι, αλλά μάλλον καταχρηστικά, όπως έχει ήδη λεχθεί.

ΑΛΛΟ. Ψάλλει κάπου ο Δαβίδ: «Ο θρόνος σου, Θεέ, είναι εις τον αιώνα του αιώνος». Έπειτα λέει: «Γι' αυτό σε έχρισε ο Θεός, ο Θεός σου, με έλαιο αγαλλιάσεως». Και ο Λόγος βασίλευε μαζί με τον Πατέρα και πριν από τη χρίση. Πώς λοιπόν χρίεται ως βασιλιάς και αγιάζεται αυτός που αιώνια βασιλεύει και είναι άγιος; Όπως λοιπόν, ενώ ήταν πάντοτε αυτό, λέγεται ότι βασίλευσε στους έσχατους καιρούς, έτσι και, ενώ είναι ύψιστος, λέγεται ότι υψώνεται εξαιτίας της ένσαρκης οικονομίας. Υψώνεται δε, χρίεται και αγιάζεται για χάρη μας, ώστε μέσω αυτού να διοχετεύεται πλέον σε όλους η χάρη, εφόσον δόθηκε ήδη στη φύση, και πλέον να διασώζεται για ολόκληρο το γένος. Έτσι και ο Σωτήρας έλεγε στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο: «Υπέρ αυτών εγώ αγιάζω τον εαυτό μου, για να είναι και αυτοί αγιασμένοι». Διότι όσα ισχύουν για τον Χριστό, αυτά περνούν και σε εμάς. Όχι επειδή δεχόταν τον αγιασμό για τον εαυτό του (διότι αυτός ήταν εκείνος που αγίαζε), αλλά για να τον εξασφαλίσει στη φύση μέσω του εαυτού του, γινόμενος σαν οδός και αρχή των αγαθών που φτάνουν σε εμάς. Γι' αυτό ακριβώς λέει: «Εγώ είμαι η οδός», μέσω της οποίας κατέβηκε σε εμάς η θεία χάρη, υψώνοντας, αγιάζοντας, δοξάζοντας και θεώνοντας τη φύση πρώτα στο πρόσωπο του Χριστού.

ΛΟΓΟΣ ΚΔ'. Σχετικά με τα όσα αναφέρονται για τον Σωτήρα με ανθρώπινο τρόπο από τους ευαγγελιστές, στο «Έκλαψε» και στο «Τώρα η ψυχή μου είναι ταραγμένη» και στο «Εάν είναι δυνατόν, ας παρέλθει από εμένα αυτό το ποτήριο» και στο «Περίλυπη είναι η ψυχή μου» και σε όσα παρόμοια ρητά, αποδεικτικές παραθέσεις από τη θεία Γραφή, που ανατρέπουν την κακοβουλία των χριστομάχων. Εάν πιστεύουμε ότι τέτοια λόγια έχουν ειπωθεί από κάποιον τυχαίο ή και από έναν απλό άνθρωπο, ας κλαίει βέβαια ως άνθρωπος, και ας φοβάται πάλι και ας δειλιάζει μπροστά στον θάνατο, και ας γίνεται περίλυπος, και ας ταράσσεται, και όσα εκ φύσεως υπομένει η ανθρώπινη φύση, ας τα υπομένει και αυτός. Εάν όμως ήταν Θεός εν σαρκί, όπως και ήταν, και όχι κάτι άλλο, ποιον φοβάται ο Θεός; Εάν ήταν αληθινός όταν έλεγε, «Εγώ είμαι η ζωή», με ποιον τρόπο φοβάται τον θάνατο η ζωή; Εάν διέσωσε άλλους από τον θάνατο, πώς ο ίδιος φοβόταν τον θάνατο, αυτός που ενέπνεε γενναίο φρόνημα στους μαθητές του, λέγοντας: «Μην φοβάστε αυτούς που σκοτώνουν το σώμα, αλλά δεν μπορούν να σκοτώσουν την ψυχή;» Πώς θα φοβόταν ο ίδιος να το πάθει αυτό, όταν ενθαρρύνει τον Αβραάμ, λέγοντας: «Μην φοβάσαι, διότι εγώ είμαι μαζί σου;»

ΑΛΛΟ με διηγηματικό τρόπο, σύμφωνα με την ευσεβή κατανόηση, κατά την οποία νοείται ως «Πρωτότοκος». Πρωτότοκος ανάμεσα σε πολλούς αδελφούς, εφόσον έγινε όμοιος με εμάς στα πάντα εκτός από την αμαρτία, και εφόσον φόρεσε τη δική μας σάρκα και έγινε αδελφός μας, δικαίως καλείται έτσι. Πρωτότοκος δε και εκ των νεκρών· διότι αυτός πρώτος ανέστησε σε αφθαρσία τη δική του σάρκα, και πρώτος την ανέβασε στους ουρανούς. Γι' αυτό και λέει: «Εγώ είμαι η οδός, και εγώ είμαι η θύρα». Διότι μέσω αυτού η ανθρώπινη φύση διδάσκεται να βαδίζει τη νέα οδό της ανάστασης, και σαν μέσα από κάποια θύρα εισέρχεται στον ίδιο τον ουρανό.

ΑΛΛΟ, στο χωρίο: «Χάρις δε στον Θεό, ο οποίος πάντοτε μας οδηγεί σε θρίαμβο εν Χριστώ, και φανερώνει μέσω ημών την οσμή της γνώσεώς Του.» Αυτός που φανερώνεται μέσα από τα αποστολικά και τα ευαγγελικά κηρύγματα, ποιος άλλος θα μπορούσε να είναι παρά ο Χριστός; Αυτός, λοιπόν, είναι η οσμή της γνώσεως του Θεού και Πατρός, σύμφωνα με αυτό που ελέχθη από τον ίδιο: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Και πάλι: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Όντας, λοιπόν, οσμή του Θεού και Πατρός, δεν θα μπορούσε να είναι ετερούσιος προς Αυτόν· αλλά όπως ακριβώς η ευωδία των ανθέων, η οποία αναδίδεται φυσικά και ουσιωδώς, είναι εκφαντική του είδους που τη γέννησε, έτσι και ο Υιός, υπάρχοντας ως μια οσμή της πατρικής ουσίας, από την οποία προέρχεται, φανερώνει Αυτόν που τον γέννησε. Επομένως, δεν είναι ποίημα, επειδή ούτε ο Πατέρας είναι.

Αλλά είναι φανερό ότι, πιστεύοντας στον Χριστό, ότι είναι Υιός του Θεού, και αποδεχόμενοι ότι αυτός είναι αληθινός Θεός, μέσω αυτού προσερχόμαστε στον Πατέρα, όπως λέει και ο ίδιος: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού.» Εξάλλου και ο ίδιος ο Σωτήρας από φιλανθρωπία καλεί προς τον εαυτό του εκείνους που αποστάτησαν εξαιτίας της αμαρτίας, και συμφιλιώνοντάς τους με τον εαυτό του έλεγε: «Ελάτε σε μένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω.» Επομένως, αν προσερχόμενοι και συμφιλιωνόμενοι με τον Χριστό, συμφιλιωνόμαστε με τον Θεό και λαμβάνουμε την άφεση των αμαρτιών· πώς δεν θα είναι Θεός εκ Θεού, αυτός που είναι μέσα στον Πατέρα και μαζί με τον Πατέρα, ο οποίος δικαιώνει μεν αυτόν που προσέρχεται, συμφιλιώνει δε τον κόσμο με τον εαυτό του; Και αν αυτό είναι αληθινό, δεν θα είναι γενητός.

ΑΛΛΟ. Στα Ευαγγέλια ο Σωτήρας λέει κάπου για τον εαυτό του: «Εγώ είμαι η αλήθεια.» Ο μακάριος Ιωάννης, δείχνοντας ότι το Πνεύμα είναι από την ουσία του Πατέρα και του Υιού, στα μεν Ευαγγέλια λέει: «Το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα.» Στην δε Επιστολή: «Το Πνεύμα είναι η αλήθεια.» Πώς λοιπόν αυτό που εκπορεύεται από τον Πατέρα, και υπάρχει ως Πνεύμα της αληθείας, έχοντας τόσο μεγάλη ομοιότητα προς τον Υιό λόγω της ταυτοσημίας της ουσίας ώστε να ονομάζεται και το ίδιο αλήθεια, πώς θα μπορούσε να είναι γενητό και δημιούργημα; Αλλά αυτό είναι άτοπο. Επομένως το Πνεύμα είναι Θεός, εφόσον είναι όντως αλήθεια, και εκπορεύεται από τον Πατέρα.

ΑΛΛΟ, το οποίο δηλώνει ότι ο νόμος τέθηκε από το Πνεύμα ως από τον Θεό. «Γνωρίζω, λέει, ότι ο νόμος είναι πνευματικός.» Έπειτα, προχωρώντας λίγο, προσθέτει: «Διότι χαίρομαι με τον νόμο του Θεού κατά τον εσωτερικό άνθρωπο.» Και πάλι: «Διότι ο νόμος του Πνεύματος της ζωής εν Χριστώ Ιησού με ελευθέρωσε από τον νόμο της αμαρτίας και του θανάτου.» Ιδού, αφού ονόμασε τον νόμο πνευματικό, δηλαδή αυτόν που δόθηκε διά του Πνεύματος, αμέσως τον αποκαλεί και νόμο του Θεού. Πιο ξεκάθαρα δε, μέσα από τα επόμενα, δείχνει ότι το Πνεύμα είναι Θεός, αναφωνώντας: «Ο νόμος του Πνεύματος της ζωής», ώστε το Άγιο Πνεύμα όχι μόνο να εμφανίζεται ότι νομοθετεί, αλλά και να υπάρχει ήδη ως Πνεύμα ζωής. Και ποια είναι η ζωή, αν όχι βεβαίως ο Χριστός που λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή;» Εφόσον λοιπόν νομοθετεί ο Χριστός, επειδή το Πνεύμα υπάρχει φυσικώς εν Αυτώ και εξ Αυτού, το ίδιο το Πνεύμα νομοθετεί.

Και υπέρ αυτών εγώ αγιάζω τον εαυτό μου, ώστε να είναι και αυτοί αγιασμένοι εν αληθεία. Και έλεγε, λέγει, ο Ιησούς: Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή. Και αποκρινόμενος ο Ιησούς τους είπε, στους Ιουδαίους δηλαδή: Εσείς προέρχεστε από τον πατέρα σας τον διάβολο, και τις επιθυμίες του πατέρα σας θέλετε να πράττετε. Εκείνος ήταν ανθρωποκτόνος από την αρχή και δεν παρέμεινε στην αλήθεια, διότι δεν υπάρχει αλήθεια μέσα του.

Ότι ο Υιός του Θεού είναι ζωή κατά φύσιν. Στο Ευαγγέλιο: Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή. Και πάλι: Όποιος με ακολουθεί δεν θα περπατήσει στο σκοτάδι, αλλά θα έχει το φως της ζωής. Το Πνεύμα είναι αυτό που ζωοποιεί, η σάρκα δεν ωφελεί σε τίποτα. Τα λόγια που εγώ σας έχω μιλήσει είναι πνεύμα και ζωή.

Ήταν βέβαια κατά κάποιον τρόπο ανάγκη, αυτοί που είχαν λάβει την εντολή να απομακρυνθούν από την αρχαία ανοσιότητα και τη βέβηλη λατρεία, να μεταβούν αμέσως σε μια άλλη συνήθεια και να τεθούν, σαν κάτω από έναν ζυγό, στη λατρεία προς τον κατά φύσιν Θεό. Διότι ένας νους χαλαρός, ακράτητος και πάρα πολύ έτοιμος να εκτραπεί προς οποιοδήποτε από τα πιο άτοπα πράγματα, όταν του επικρέμανται φόβοι και φροντίδες, κατευθύνεται εντελώς χωρίς δυσκολία προς την ευθεία οδό και στρέφεται προς το συμφέρον. Επειδή λοιπόν μέσω του Υιού προσερχόμαστε στον Πατέρα· «διότι κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα», λέει, «παρά μόνο δι' εμού». Επομένως, θεσμοθετεί αναγκαστικά την προσέγγιση μέσω του Υιού και τους τύπους της καρποφορίας εν αυτώ, λέγοντας: «Θυσιαστήριο από χώμα θα μου φτιάξεις, και θα θυσιάσετε πάνω σε αυτό τα ολοκαυτώματά σας, και τις θυσίες σας, τα πρόβατά σας και τα βόδια σας, σε κάθε τόπο όπου θα ονομάσω το όνομά μου εκεί· και θα έρθω σε σένα, και θα σε ευλογήσω».

Στραμμένοι δε προς αυτό και βλέποντάς το, εκείνοι που ήταν στολισμένοι με τα καυχήματα της ιεροσύνης, φαινόταν ότι είχαν στραφεί και έβλεπαν προς τον Θεό. Λέμε λοιπόν ότι το ιλαστήριο, αν νοηθεί πνευματικά, είναι Εκείνος που έγινε για εμάς άνθρωπος, «τον οποίο ο Θεός προόρισε ως ιλαστήριο μέσω της πίστεως στο αίμα του, προς ένδειξη της δικαιοσύνης του». Διότι έτσι λέει ο Παύλος. Μας γράφει όμως και ο Ιωάννης, ο σοφότατος μαθητής: «Τεκνία, αυτά σας τα γράφω, για να μην αμαρτήσετε· και αν κάποιος αμαρτήσει, έχουμε παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό τον δίκαιο, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας, όχι μόνο για τις δικές μας, αλλά και για όλου του κόσμου». Διότι μέσω αυτού γίνεται ο ιλασμός, και κάθε προσευχή, και η αίτηση των αγαθών. «Διότι μέχρι τώρα», λέει, «δεν ζητήσατε τίποτα στο όνομά μου· να ζητάτε, και θα σας δοθεί». Αυτός λοιπόν είναι το ιλαστήριο. Διότι μέσω αυτού ο Πατέρας γίνεται ίλεως σε εμάς, και σε αυτόν καταλήγει κάθε σκοπός της προσευχής, και μέσω αυτού προσερχόμαστε, επειδή διαφορετικά δεν γινόμαστε δεκτοί. Γι' αυτόν τον λόγο λέει: «Εγώ είμαι η οδός» και, «Εγώ είμαι η θύρα» και, «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Πλην όμως, αν και έγινε όμοιος με εμάς, συγκαταβαίνοντας στην ανθρώπινη φύση και στην κένωση ο Μονογενής Λόγος του Θεού, εντούτοις αποτελεί φυσικό του ίδιον το να νοείται μέσα στη θεοπρεπή δόξα και να βρίσκεται σε υπεροχή πάνω από την κτίση, όπως ακριβώς βεβαίως και πριν από την ενσάρκωση.