Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:6

Διότι είναι αληθές, εάν λεχθεί: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνον δι' εμού». Εν Χριστώ, επομένως, γίνεται η προσέγγιση και για τους ίδιους τους αγίους. Και κανείς δεν θα μπορούσε, σαν να ανεβαίνει σε όρος, να ανέλθει σε κάποια υψηλή και υπερέχουσα θεωρία, αλλά ούτε, νομίζω, θα μπορούσε κανείς να βρεθεί κοντά στον Θεό, δηλαδή με τρόπο ένωσης, μέσω της εν πνεύματι και αγιασμώ ζωής, εάν δεν είναι μαζί του ο Εμμανουήλ, ο οποίος καθιστά τα ανέφικτα για τους ανθρώπους προσβάσιμα και βατά.

«Ολοκαυτώματα και θυσίες περί αμαρτίας δεν ευαρεστήθηκες, τότε είπα, Ιδού έρχομαι· στην αρχή του βιβλίου έχει γραφτεί για εμένα, για να κάνω, Θεέ, το θέλημά σου.» Διότι ο Υιός, προσφέροντας τον εαυτό του υπέρ ημών σαν άμωμο ιερήιο, κατήργησε τα του νόμου, τα οποία δεν μπορούσαν να αφαιρέσουν τις αμαρτίες· διότι το τέλος του νόμου και των προφητών είναι ο Χριστός. ΠΑΛΛ. Ορθά μίλησες. ΚΥΡ. Επομένως, μέσω της νομικής λατρείας ο Πατέρας είναι απρόσιτος, μετά την εν Χριστώ τελείωση, αλλά είναι προσιτός μόνο μέσω του Υιού. Γι' αυτό άλλωστε και έλεγε: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού.» Το ότι κάθε τι που δεν είναι εν Χριστώ είναι ακατάλληλο για θυσία και ατελές, ενώ δεκτό και ιερότατο είναι αυτό που γίνεται δι' αυτού και εν αυτώ, καθίσταται σαφές και από όσα λέει ο νόμος στο βιβλίο της Εξόδου: «Δεν θα βράσεις αρνί στο γάλα της μητέρας του»· ενώ στο Λευιτικό: «Και μίλησε ο Κύριος στον Μωυσή λέγοντας: Μοσχάρι ή πρόβατο ή κατσίκι όταν γεννηθεί, θα μείνει επτά ημέρες υπό τη μητέρα του. Την όγδοη όμως ημέρα και έπειτα, θα γίνει δεκτό ως δώρο ολοκαυτώματος στον Κύριο, και μοσχάρι και πρόβατο, αυτό και το μικρό του δεν θα τα σφάξετε την ίδια ημέρα.» Το νεογέννητο λοιπόν αρνί και αυτό που ακόμη θηλάζει δεν επιτρέπει να σφάζεται, δείχνοντας ότι το ακόμη ατελές και ως προς τη σύνεση μικρό και ασθενές, δεν είναι ακόμη ιερό· και γι' αυτό είναι ακόμη απαράδεκτο από τον Θεό.

Άλλο. Εάν ο Πατέρας ονομάζεται αληθινός και μόνος Θεός, δεν είναι λογικό να αποξενωθεί ο Υιός από την προς αυτόν ομοιότητα, ούτε να αποκλειστεί από το να είναι αληθινός Θεός. Διότι, εάν δεν ψεύδεται όταν λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια», και είναι νοητώς αυτό ακριβώς που δηλώνει ότι είναι, πώς δεν θα συγκαταλεχθεί κατ' ανάγκην με τον αληθινό Πατέρα; Όντας λοιπόν και ο ίδιος αλήθεια, επομένως προς αναίρεση εκείνων που ούτε εκ φύσεως ούτε κατ' αλήθειαν είναι ή ονομάζονται θεοί, έχει ειπωθεί: «για να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό»;

Διότι κατ' αυτόν τον τρόπο θα έχουμε ανώτερο φρόνημα από τους Ιουδαίους, οι οποίοι αποδέχονται στα δόγματά τους ότι υπάρχει ΕΝΑΣ ΘΕΟΣ (διότι τι σημασία έχει αν και αυτό το αρνήθηκαν πολλές φορές εξαιτίας της ειδωλολατρίας;), αλλά δεν παραδέχονται ότι Αυτός είναι και ΠΑΤΕΡΑΣ του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Αντιφρονούν προς τους ίδιους τους προφήτες τους, οι οποίοι λένε στις θείες Γραφές: «Ο Κύριος μου είπε, Υιός μου είσαι εσύ, εγώ σήμερα σε γέννησα». Και μέχρι σήμερα φρυάττουν και συνάγονται κατά του Κυρίου και κατά του Χριστού του, νομίζοντας ότι είναι δυνατόν να συμφιλιωθούν με τον Πατέρα, χωρίς την ευσέβεια προς τον Υιό, αγνοώντας ότι κανένας δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω του Υιού, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η θύρα» και «Εγώ είμαι η οδός». Εκείνος λοιπόν που απορρίπτει την οδό που οδηγεί προς τον Πατέρα, και εκείνος που αρνείται τη θύρα, πώς θα αξιωθεί την είσοδο προς τον Θεό; Αντιλέγουν επίσης και στα όσα είναι γραμμένα στον ογδοηκοστό όγδοο ψαλμό: «Αυτός θα με επικαλεστεί: Πατέρας μου είσαι εσύ, Θεός μου και αντιλήπτορας της σωτηρίας μου. Κι εγώ θα τον καταστήσω πρωτότοκο, υψηλότερο από τους βασιλιάδες της γης». Διότι, αν εκβιάζουν τα πράγματα θεωρώντας ότι αυτά έχουν ειπωθεί για τον Δαβίδ ή τον Σολομώντα, ή για κάποιον από τους μεταγενέστερους, ας αποδείξουν πώς ο θρόνος αυτού για τον οποίο προφητεύουν είναι όπως οι ημέρες του ουρανού, και όπως ο ήλιος ενώπιον του Θεού, και σαν τη σελήνη που είναι στερεωμένη στον αιώνα.

ΚΑΤΗΧΗΣΗ Ι' ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΟΥΣ, Που εκφωνήθηκε στα Ιεροσόλυμα, στο: ΚΑΙ ΕΙΣ ΕΝΑΝ ΚΥΡΙΟΝ ΙΗΣΟΥΝ ΧΡΙΣΤΟΝ. Και ανάγνωσμα από την Α' προς Κορινθίους [επιστολή]: Διότι και αν υπάρχουν λεγόμενοι θεοί, είτε στον ουρανό είτε στη γη· αλλά για εμάς υπάρχει ένας Θεός, ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα και εμείς υπάρχουμε για αυτόν· και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα και εμείς υπάρχουμε μέσω αυτού, και τα εξής. Όσοι έχουν διδαχθεί να πιστεύουν ΣΕ ΕΝΑΝ ΘΕΟ ΠΑΤΕΡΑ ΠΑΝΤΟΚΡΑΤΟΡΑ, οφείλουν να πιστεύουν και ΣΕ ΕΝΑΝ ΥΙΟ ΜΟΝΟΓΕΝΗ. Διότι όποιος αρνείται τον Υιό, δεν έχει ούτε τον Πατέρα. Εγώ είμαι η θύρα, λέει ο Ιησούς· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού. Διότι αν αρνηθείς τη θύρα, σου έχει αποκλειστεί η γνώση προς τον Πατέρα. Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα, παρά μόνο ο Υιός, και σε όποιον τυχόν ο Υιός τον αποκαλύψει· διότι αν αρνηθείς αυτόν που αποκαλύπτει, παραμένεις στην άγνοια. Υπάρχει απόφαση στα ευαγγέλια που λέει: Εκείνος που δεν πιστεύει στον Υιό, δεν θα δει ζωή, αλλά η οργή του Θεού μένει πάνω του· διότι ο Πατέρας αγανακτεί, όταν αθετείται ο μονογενής Υιός. Διότι είναι βαρύ για έναν βασιλιά, ακόμη και αν απλώς ατιμαστεί ένας στρατιώτης του· όταν όμως ατιμαστεί κάποιος από τους πιο ένδοξους υπασπιστές ή φίλους του, τότε προστίθεται μεγαλύτερη οργή· αν όμως κάποιος υβρίσει τον ίδιο τον μονογενή υιό του βασιλιά, ποιος θα παρακαλέσει τον πατέρα που αγανακτεί για τον μονογενή του υιό;

Το ψέμα προέρχεται από τον πονηρό. Και πάλι λέει ότι: Είναι ψεύτης και ο πατέρας αυτού. Ιδού, αποκαλεί πατέρα του ψεύδους τον διάβολο. Η δε αλήθεια είναι ο Θεός, διότι ο ίδιος λέει: Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή. Βλέπετε λοιπόν από πού χωρίζουμε τους εαυτούς μας και σε ποιον προσκολλόμαστε διά του ψεύδους, προφανώς στον πονηρό. Εάν λοιπόν θέλουμε πράγματι να σωθούμε, οφείλουμε με κάθε δύναμη και με κάθε προθυμία να αγαπάμε την αλήθεια και να προφυλάσσουμε τους εαυτούς μας από κάθε ψέμα, για να μη μας χωρίσει από την αλήθεια και τη ζωή.

Ιδού, μιλήσαμε για το ψεύδος, ότι προέρχεται από τον πονηρό· μιλήσαμε και για την αλήθεια, ότι η αλήθεια είναι ο Θεός. Ας αποφύγουμε λοιπόν το ψεύδος, αδελφοί, για να λυτρωθούμε από τη μερίδα του πονηρού, και ας αγωνιστούμε να αποκτήσουμε την αλήθεια, για να ενωθούμε με Εκείνον που είπε: Εγώ είμαι η αλήθεια.

Ας βαδίσουμε αυτήν την οδό, αδελφοί μου, για να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή· διότι αυτός που τη βαδίζει, είναι φανερό ότι θα κληρονομήσει την αιώνια ζωή. Διότι αυτή η οδός είναι η ζωή. Διότι, έστω κι αν είναι λίγοι εκείνοι που τη βρίσκουν, εμείς όμως, αγαπητοί, ας μην την χάσουμε. Κανείς από εσάς ας μην βαδίσει έξω από αυτήν, για να μην οδηγηθεί στην απώλεια, όπως λέει και ο Προφήτης: μήπως και οργιστεί ο Κύριος και χαθείτε από τη δίκαιη οδό. Ας ακούσουμε τον Δεσπότη να λέει: Εγώ είμαι το φως του κόσμου. Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός. Εγώ είμαι η ζωή. Εγώ είμαι η θύρα· όποιος εισέλθει δι' εμού θα σωθεί. Εγώ είμαι η οδός· εκείνος που με ακολουθεί δεν πρόκειται να προσκόψει, αλλά θα έχει το φως της ζωής.

Ας μην παρεκκλίνουμε από αυτήν την καλή οδό, προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά. Διότι αυτή η οδός είναι ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος λέει: εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή. Ας βαδίσουμε, λοιπόν, αυτήν τη στενή και τεθλιμμένη οδό, για να απολαύσουμε την αιώνια ζωή, η οποία είναι ο Χριστός. Διότι όλοι οι δίκαιοι μέσα από αυτήν πέρασαν. Γι' αυτό και ο Προφήτης λέει: πολλές είναι οι θλίψεις των δικαίων.

Εγώ είμαι η οδός· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η αλήθεια· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι η ζωή· ελάτε προς εμένα όλοι. Εγώ είμαι το φως του κόσμου· ελάτε προς εμένα όλοι. Απαρνηθείτε τον Σατανά, απορρίψτε τις διδασκαλίες του. Ελάτε προς εμένα όλοι, αφού απεκδυθείτε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, και ενδυθείτε τον νέο. Ελάτε προς εμένα όλοι· τα παλαιά παρήλθαν, ιδού, τα πάντα έγιναν καινούργια. Ελάτε προς εμένα όλοι· ο νόμος δόθηκε μέσω του Μωυσή, η χάρη και η αλήθεια ήρθαν μέσω εμού του Ιησού Χριστού. Όσοι δικαιώνεστε μέσω του νόμου, έχετε εκπέσει από τη χάρη. Ελάτε προς εμένα όλοι, διότι αυτόν που έρχεται προς εμένα, δεν θα τον αποδιώξω έξω.

Εγώ είμαι η θύρα· αν κάποιος εισέλθει μέσω εμού, θα σωθεί. Εγώ είμαι η οδός· όποιος με ακολουθεί δεν πρόκειται να σκοντάψει, αλλά θα έχει το φως της ζωής. Ας βαδίσουμε, λοιπόν, αυτή τη μακάρια οδό, την οποία βάδισαν όλοι όσοι πόθησαν τον Χριστό. Τα βήματα σε αυτήν είναι γεμάτα θλίψεις, αλλά η ανάπαυση είναι μακάρια.

Ομοίως και για το Άγιο Πνεύμα λέγει: «εάν εγώ αναχωρήσω, εκείνος έρχεται», δηλαδή «το Πνεύμα της αληθείας»· και ακόμη για τον εαυτό του: «εγώ είμαι η αλήθεια»· και για τον Πατέρα: «το Πνεύμα του Πατέρα μου είναι αυτό που λαλεί μέσα σας» και για το Πνεύμα: «το Πνεύμά μου βρίσκεται ανάμεσά σας». Το δε Πνεύμα, συμπράττοντας αρρήτως με τον Υιό, «τον οδηγεί στην έρημο» για «να πειρασθεί από τον διάβολο», και ο ίδιος ο Κύριος λέγει: «Πνεύμα Κυρίου είναι πάνω μου, εξαιτίας του οποίου με έχρισε», ενώ το Άγιο Πνεύμα, λαλώντας μέσω των προφητών, λέγει: «Αυτά λέγει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ» και «αυτός που λαλεί στους προφήτες είναι ο Κύριος», «εκείνος που στερεώνει τη βροντή και δημιουργεί τον άνεμο», εννοώντας ως βροντή μεν αυτήν που αντηχεί στους ανθρώπους, και δημιουργώντας δε άνεμο για την ενέργεια των βροχών που αποστέλλονται από τον Θεό στη γη.

Δύναμη είναι όλος ο Θεός και για αυτόν τον λόγο <ο Υιός> είναι «Κύριος των δυνάμεων»· σοφία είναι όλος ο Θεός, επομένως ο Υιός είναι σοφία από σοφία, «στον οποίο είναι κρυμμένοι όλοι οι θησαυροί της σοφίας»· ζωή είναι όλος ο Θεός, επομένως ο Υιός είναι ζωή από ζωή· «διότι εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή». Το δε Άγιο Πνεύμα είναι και από τους δύο, πνεύμα από πνεύμα. «Διότι ο Θεός είναι πνεύμα», η θεότητα είναι χορηγός χαρισμάτων, αληθέστατο, φωτιστικό, παράκλητο, εξαγγελτικό των βουλών του Πατρός. Διότι, όπως ο Υιός είναι «άγγελος της μεγάλης βουλής», έτσι είναι και το Άγιο Πνεύμα. «Αλλά εμείς λάβαμε», λέει, «το Πνεύμα του Θεού, για να γνωρίσουμε αυτά που μας χαρίστηκαν από τον Θεό, τα οποία και λαλούμε, όχι με πειστικά λόγια σοφίας, αλλά με απόδειξη του Πνεύματος του Θεού, συγκρίνοντας τα πνευματικά με τα πνευματικά».

Διότι μία φορά πέθανε, υπομένοντας το πάθος για εμάς εξαιτίας των δικών μας παθών· μία φορά γεύτηκε τον θάνατο, «και μάλιστα θάνατο σταυρικό», αφού ο Λόγος με τη θέλησή του προσήλθε για εμάς στον θάνατο, ώστε με τον θάνατο να θανατώσει τον θάνατο· ο Λόγος έγινε σάρκα, χωρίς να πάσχει ως προς τη θεότητα, αλλά συμπάσχοντας με την ανθρωπότητα 〈μέσα σε απάθεια〉, με το πάθος να λογίζεται σε αυτόν, ενώ ο ίδιος παρέμενε 〈σε απάθεια· με τον θάνατο να λογίζεται σε αυτόν, ενώ ο ίδιος παρέμενε〉 στην αθανασία, ή μάλλον όντας ολόκληρος ο ίδιος αθανασία. Διότι ο ίδιος είπε: «Εγώ είμαι η ζωή». * Ούτε μέσω της σάρκας έχουμε την ελπίδα. «Διότι καταραμένος είναι», λέει, «αυτός που ελπίζει σε άνθρωπο. Και θα είναι σαν την αγριομυρίκη». Τι θα πούμε λοιπόν; Δεν είναι άνθρωπος ο Χριστός; Από όσα έχουν προλεχθεί είναι σε όλους φανερό ότι αναμφίβολα ομολογούμε πως ο Κύριος Θεός Λόγος έχει γίνει άνθρωπος, όχι κατά δόκησιν, αλλά αληθινά. Αλλά δεν πρόκειται για έναν άνθρωπο που έφτασε στη θεότητα μέσω προκοπής. Διότι η ελπίδα της σωτηρίας μας δεν στηρίζεται σε άνθρωπο· επειδή κανείς από όλους τους ανθρώπους που προέρχονται από τον Αδάμ δεν μπόρεσε να κατεργαστεί τη σωτηρία, παρά μόνο ο Θεός Λόγος που έγινε άνθρωπος, ώστε η ελπίδα μας να μην είναι στραμμένη σε άνθρωπο, αλλά στον ζωντανό και αληθινό Θεό που έγινε άνθρωπος. «Διότι κάθε ιερέας που λαμβάνεται από τους ανθρώπους, καθίσταται υπέρ των ανθρώπων», σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί.

Η ζωή μας όμως δεν είναι ο Σίμων, αλλά ο Κύριος που έπαθε για εμάς, για να καταλύσει τα δικά μας πάθη, και πεθαίνοντας κατά σάρκα, έγινε θάνατος για τον θάνατο, για να σπάσει το κεντρί του θανάτου, κατεβαίνοντας στα καταχθόνια για να συντρίψει τους αδαμάντινους μοχλούς· πράττοντας δε αυτό, ανήγαγε τις αιχμάλωτες ψυχές και άδειασε τον Άδη. 10. Επομένως, ο Χριστός δεν έγινε αίτιος θανάτου για τον Σίμωνα, αλλά παρέδωσε ο Ίδιος τον εαυτό Του. Διότι τι λες, ω θεόπληκτε μεταξύ των ανθρώπων; Δεν μπορούσε να μιλήσει με παρρησία και να αποχωρήσει από αυτούς, εάν δεν ήθελε να σταυρωθεί; Αλλά έπαιζε παιχνίδι εξαπάτησης ο Υιός του Θεού, ο Θεός Λόγος, και παρέδιδε άλλον αντί του εαυτού Του για να πεθάνει και να σταυρωθεί, Εκείνος που λέει «εγώ είμαι η αλήθεια»; «Διότι εγώ είμαι», λέει, «η αλήθεια και η ζωή»· και η ζωή δεν θα προετοίμαζε θάνατο για κάποιον άλλον, και η αλήθεια δεν θα έκρυβε αυτό που πράγματι γίνεται από αυτήν, ούτε θα παρουσίαζε άλλα αντί άλλων. Διότι τότε η αλήθεια δεν θα βρισκόταν πλέον να είναι αλήθεια, εάν εργαζόταν την πλάνη και έκρυβε το δικό της έργο, μετερχόμενη αντίθετα σοφίσματα. Και με λίγα λόγια, για να μην μακρηγορώ, «αλίμονο στον κόσμο από τα σκάνδαλα» και από «εκείνους που εργάζονται την ανομία». Πόσοι βρήκαν το σκοτάδι για τους εαυτούς τους και για τους άλλους που μεταγενέστερα πείθονται από το σκοτάδι τους· στους συνετούς, όμως, θα φανερωθεί η αλήθεια, ενώ η διδασκαλία του Βασιλείδη και των παρόμοιων με αυτόν θα ελεγχθεί ως έργο πλάνης.

Υπάρχει όμως μια βαθύτερη θεώρηση, για την οποία φυσικά μίλησε ο Σωτήρας: ώστε να μη νομίσει κανείς ότι ο Ιωάννης, ο οποίος κατατάχθηκε από Αυτόν ως ο μεγαλύτερος μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες, είναι μεγαλύτερος και από τον ίδιο τον Σωτήρα επειδή και Αυτός γεννήθηκε από γυναίκα, το διασφαλίζει λέγοντας: «και μακάριος είναι όποιος δεν σκανδαλιστεί εξαιτίας μου». Γι' αυτό λέει: «ο μικρότερος όμως στη βασιλεία είναι μεγαλύτερός του». Διότι ο Σωτήρας ήταν μικρότερός του ηλικιακά, ως προς την κατά σάρκα γέννηση, κατά ένα εξάμηνο, αλλά μεγαλύτερος στη βασιλεία, προφανώς ως Θεός του. Επειδή ο Μονογενής δεν ήλθε για να μιλήσει καθόλου στα κρυφά ή να διαψεύσει κάτι από το δικό του κήρυγμα. Διότι βεβαιώνει ότι «δεν μίλησα στα κρυφά, αλλά με παρρησία». Επειδή είναι η αλήθεια, όπως λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια». Επομένως, ούτε η οδός εμπεριέχει πλάνη, ούτε η αλήθεια λέει ψέματα αποκρύπτοντας τον εαυτό της. 〈Σχόλιο〉 〈θ'〉. «Αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: ιδού, εγώ αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου». 〈Έλεγχος〉 〈θ'〉. Εάν ο Μονογενής Υιός του Θεού αναγνωρίζει και προγνωρίζει τον Ιωάννη, και προγνωρίζοντάς τον, υποδεικνύει σε όσους θέλουν να μάθουν την αλήθεια ότι αυτός είναι για τον οποίο έχει γραφτεί: «αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου», άρα εκείνος που το έγραψε και το είπε, το «αποστέλλω τον άγγελόν μου προ του προσώπου σου», ο αιώνιος Θεός, που μίλησε στους προφήτες και στον νόμο, δεν ήταν αλλότριος προς τον ίδιο Του τον Υιό, τον Ιησού Χριστό.

...εκτός εάν, καταδιωκόμενος από δανειστές, ήθελε να πλάσει για τον εαυτό του μια μορφή, για να μπορέσει να διαφύγει της προσοχής εκείνων που τον αναζητούσαν. Αν όμως φαινόταν και δεν ήταν πραγματικά, τι είδους αλήθεια ήταν αυτή; Διότι στην αλήθεια δεν υπάρχει ψέμα, όπως λέει για τον Εαυτό του ο Μονογενής: «εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή». Η δε ζωή δεν επιδέχεται θάνατο και η αλήθεια δεν θα μπορούσε να υποστεί αλλοίωση, διότι, αν υποστεί ταραχή η αλήθεια, παύει πλέον να είναι αλήθεια. Και έτσι, κατέρρευσε από κάθε άποψη η μυθοπλαστική του θεωρία. Διότι ούτε μετά την Παρουσία δημιουργήθηκαν τα άστρα, ούτε υπήρχαν άνθρωποι πριν δημιουργηθούν τα άστρα. Και από τη μία και από την άλλη πλευρά, ο πλάνος Μανιχαίος έχει ελεγχθεί και διαψευσθεί, όπως ήδη έχω δηλώσει πιο πάνω. 52. Σχετικά δε με τη θεωρία για τη σελήνη, ισχυρίζεται ότι ο δίσκος της γεμίζει από τις ψυχές. Αλλά, πριν πεθάνει άνθρωπος πάνω στη γη, από πού γέμιζε ο δίσκος; Διότι, όταν μετά το εννιακοσιοστό τριακοστό έτος της ζωής του Αδάμ υπήρξε ο πρώτος νεκρός πάνω στη γη, πώς αυτή η μία ψυχή γέμιζε τον δίσκο; Ή πώς προσδιορίστηκαν τα εννιακόσια τριάντα έτη και οι χρόνοι, αν η σελήνη δεν γέμιζε και δεν έφθινε και δεν ολοκλήρωνε την καθορισμένη σε αυτήν πορεία, χωρίς να λαμβάνει την πλήρωσή της από ψυχές, αλλά έχοντας το πρόσταγμα από τον Θεό σύμφωνα με τη δική Του σοφία; Και ισχυρίζεται ότι γεμίζει όλα τα ζώα με την ίδια ψυχή, προκειμένου να εξισώσει την ψυχή του ανθρώπου με την ψυχή του ποντικού, του σκουληκιού και των άλλων σωμάτων που είναι κατώτερα ως προς την πλάση τους.

Σταματήστε εσείς που πάλι κατεργάζεστε τη βαβυλωνιακή φύση, εσείς που ανεγείρατε την εικόνα και τον τύπο του Ναβουχοδονόσορα, εσείς που ηχείτε αυτή την πολυθρύλητη σάλπιγγα για την ένωση των πολεμίων, εσείς που με μουσικά όργανα και με κύμβαλα και με ψαλτήρι, μέσω των πλανεμένων σας λόγων, οδηγείτε σε πτώση τους λαούς, προετοιμάζοντάς τους να δουλεύουν μάλλον σε εικόνα παρά στον Θεό και την αλήθεια. Και ποιος άλλος είναι αληθινός όσο ο Υιός του Θεού; «Διότι ποιος θα εξισωθεί με τον Κύριο ανάμεσα στους υιούς του Θεού;» λέει η Γραφή, και «κανένας άλλος δεν θα λογαριαστεί ίσος προς αυτόν». Και για ποιον μιλάει; Για να δεις ότι μιλάει για τον Υιό, στη συνέχεια της διήγησης λέει: «βρήκε κάθε οδό επιστήμης, και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο του και στον Ισραήλ τον αγαπημένο του. Και μετά από αυτά εμφανίστηκε στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Πώς λοιπόν δεν έχουν ειπωθεί αυτά αληθινά για αυτόν, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια»; 32. Αλλά θα μου πεις: πώς ο μονογενής αληθινός Θεός είπε «για να γνωρίζουν εσένα τον μόνο αληθινό Θεό», ώστε να μη θεωρηθεί πολυθεΐα, ώστε να μη γίνει διαίρεση της ζωτικής γνώσης; Διότι, εάν ο Πατέρας είναι ο μόνος αληθινός Θεός, αληθινός είναι και ο Υιός, ο οποίος γεννήθηκε αληθινά από τον Πατέρα. Διότι, τιμώντας τον Πατέρα και αποκαλύπτοντάς τον ως τον μόνο αληθινό Θεό, έδειξε τον εαυτό του ως αληθινά γεννημένο από τον Πατέρα. Για τον λόγο αυτόν, αληθινός Θεός είναι ο Πατέρας, και αληθινός Θεός ο μονογενής Υιός.

Διότι πράγματι, από μόνη της ούτε θα διψάσει ούτε θα κοπιάσει. Αγνοούν όμως αυτοί που εγκατέλειψαν την οδό και εξετράπησαν σε αντίθετα μονοπάτια, ότι ο Υιός του Θεού ερχόμενος δεν έλαβε μόνο σάρκα, αλλά και ψυχή και νου και καθετί που συνιστά τον άνθρωπο, εκτός από την αμαρτία, έχοντας γεννηθεί αληθινά όχι από σπέρμα ανδρός, αλλά από την αγία Παρθένο Μαρία μέσω του Αγίου Πνεύματος. Δεν θέλουν να αποδεχθούν ότι αυτός έλαβε ψυχή εξαιτίας αυτού του ελέγχου εναντίον τους, ο οποίος είναι ο πλέον ευχερής από όλους για την αναίρεση της ματαιολογίας τους. Διότι ο ίδιος ο αληθινός Θεός ομολογεί (εκείνος που λέει για τον εαυτό του ότι «εγώ είμαι η αλήθεια») ότι «η ψυχή μου έχει ταραχθεί» και «περίλυπη είναι η ψυχή μου» και «έχω εξουσία να θέσω την ψυχή μου και να τη λάβω πάλι», για να δείξει ότι είναι μεν Θεός που έχει την εξουσία. Διότι αυτός ο λόγος δεν είναι ανθρώπου· κανείς άλλωστε δεν έχει εξουσία να θέσει την ψυχή του και να τη λάβει πάλι. Όταν όμως κάνει λόγο περί ψυχής, αποδεικνύει ότι ενανθρώπησε αληθινά και όχι κατά δόκηση. Και πάλι λέει: «Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας, που θέτει την ψυχή του υπέρ των προβάτων»· και για να δείξει ότι αυτά είναι αληθινά, πάνω στον σταυρό έλεγε προς τον Πατέρα: «Στα χέρια σου παραθέτω το πνεύμα μου» και «όταν ήλθαν, λέει, οι στρατιώτες, τον βρήκαν να έχει ήδη εκπνεύσει».

Διότι είναι απερίγραπτος, αχώρητος, απερινόητος, και περιέχει όλα τα δημιουργήματα του Θεού. Ούτε η κτίση είναι λατρευτή. «Διότι ελάτρευσαν την κτίση παρά τον Κτίσαντα, και εμωράνθησαν». Διότι πώς δεν είναι μωρία το να θεοποιεί κανείς την κτίση και να αθετεί την πρώτη εντολή που λέει: «Άκουε Ισραήλ, Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος», «Δεν θα υπάρξει σε εσένα νέος θεός;» Στις δε άγιες Γραφές αναφέρονται διάφορα ονόματα για τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα· για τον μεν Πατέρα: Πατήρ παντοκράτωρ, Πατήρ των πάντων, Πατήρ του Χριστού· για τον Υιό: Λόγος, Χριστός, φως αληθινό· για δε το Άγιο Πνεύμα: Παράκλητος, Πνεύμα αληθείας, Πνεύμα Θεού, Πνεύμα Χριστού. Ακόμη, λοιπόν, ο Θεός και Πατήρ νοείται ως φως, αλλά, επειδή είναι υπέρλαμπρος, και ως δύναμη και σοφία. Εάν δε ο Θεός και Πατήρ είναι φως, άρα φως εκ φωτός είναι ο Υιός και γι' αυτό «κατοικεί σε φως απρόσιτο». Δύναμη δε είναι ολόκληρος ο Θεός, και γι' αυτό [ο Υιός είναι] «Κύριος των δυνάμεων». Σοφία είναι ολόκληρος ο Θεός, επομένως σοφία εκ σοφίας είναι ο Υιός, «στον οποίο όλοι οι θησαυροί της σοφίας είναι απόκρυφοι». Ζωή δε είναι ολόκληρος ο Θεός, επομένως ζωή εκ ζωής είναι ο Υιός· «διότι εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή». Το δε Άγιο Πνεύμα [δίδεται] και από τους δύο, Πνεύμα εκ πνεύματος. «Διότι ο Θεός είναι πνεύμα», η θεότητα είναι χορηγός χαρισμάτων, αληθέστατο, φωτιστικό, παράκλητο, και εξαγγέλλει τις βουλές του Πατρός.

Και εκείνη μεν αναφερόταν ότι θα γεμίσει από «πίσσα και θείο και πυρ», αυτή όμως από «πηγή ύδατος» και «ρείθρα» και «χειμάρρους». Αλλά «και θα υπάρξει», λέει εδώ, «οδός καθαρή, και οδός άγια θα ονομαστεί». Αυτή δε θα μπορούσε να είναι εκείνη που οδηγεί στο τρισμακάριο τέλος «της επουράνιας πόλεως του Θεού», την οποία παρουσιάζοντας ο Σωτήρας έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός». Ο σωτήριος Λόγος, λοιπόν, αυτός που χειραγωγεί όσους πορεύονται μέσω αυτού προς τον Πατέρα και τους αποκαθιστά στη βασιλεία των ουρανών, προφητεύεται ότι θα δοθεί στην έρημο μαζί με τα άλλα αγαθά, είναι δε ολοφάνερο πως «κανένας ακάθαρτος δεν περνάει από αυτήν την οδό· αλλά οι διασκορπισμένοι», λέει, «θα πορευθούν σε αυτήν». Και ποιοι είναι αυτοί, παρά εκείνοι που παλαιότερα είχαν απομακρυνθεί από τον Θεό και είχαν πλανηθεί μακριά από την αλήθεια; Διότι αυτοί, επιστρέφοντας και βρίσκοντας την ευθεία και απλανή «οδό», «θα πορευθούν σε αυτήν». Αλλά «και δεν θα υπάρξει», λέει, «εκεί λέων», εννοώ δηλαδή στην οδό που δόθηκε, «ούτε κάποιο από τα πονηρά θηρία πρόκειται να ανέβει σε αυτήν ούτε να πορευθεί εκεί»· διότι πώς, εξάλλου, θα ήταν δυνατόν σε αυτόν που είπε: «Εγώ είμαι η οδός», «να βρεθεί» κάτι «από τα πονηρά»;

Και αφού λοιπόν εξέφρασε αυτές τις απειλές για εκείνους, μεταβαίνει πάλι στη χάρη που πρόκειται να δοθεί στα έθνη. Γι' αυτό προσθέτει: 〈και θα οδηγήσω τυφλούς σε οδό, την οποία δεν γνώρισαν〉. ⌜Το ποιοι δε ήταν αυτοί το δίδαξε με όσα προηγήθηκαν, λέγοντας απευθυνόμενος στο πρόσωπο του Χριστού: «σε έδωσα ως διαθήκη του γένους μου, ως φως των εθνών, για να ανοίξεις τα μάτια των 〈τυφλών〉»· αυτούς λοιπόν ακριβώς τους άλλοτε 〈τυφλούς〉 ανάμεσα στα έθνη, υπόσχεται ότι θα τους κάνει να βαδίσουν 〈οδό την οποία δεν γνώριζαν〉. Διότι από πού ήταν δυνατόν σε εμάς να 〈γνωρίζουμε〉 την κατά Θεόν 〈οδό〉 παρά διά της θείας Του χάριτος;⌝ Επειδή δε έχει διατυπωθεί στον ενικό αριθμό, σύμφωνα με όλους τους ερμηνευτές, το: 〈και θα οδηγήσω τυφλούς σε οδό, την οποία δεν ήξεραν〉, αυτό δε το φανερώνει ο Σωτήρας λέγοντας: «εγώ είμαι η 〈οδός〉».

Για ποιον άλλο λόγο όμως δεν θέλω να θαυμάζετε εκείνα από εδώ και στο εξής, παρά διότι κάποια άλλα, νεότερα θαύματα, τα οποία δεν υστερούν από εκείνα τα παλαιά, πρόκειται να ανατείλουν σαν το φως σε όλους τους ανθρώπους, τα οποία και θα γνωρίσετε στον κατάλληλο καιρό; Και ποια είναι αυτά; «Στην έρημο», λέγει, «θα ανοίξω οδό». Φανερώνει δε πάλι την Εκκλησία που πρόκειται να συγκροτηθεί ανάμεσα στα έθνη, η οποία ήταν «έρημη» από τη γνώση του Θεού, προτού έλθει ο Χριστός του Θεού, ο οποίος είπε: «Εγώ είμαι η οδός». Αλλά σε εκείνη την πάλαι ποτέ «έρημο», λέγει, «θα ανοίξω οδό», όπως ακριβώς έκανα πρωτύτερα στην Ερυθρά Θάλασσα.

Οδός δε των δικαίων είναι εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η οδός»· και το: «Δείτε ποια είναι η αγαθή οδός». Σε αυτά αναφέρεται.

Εκείνος που πορεύεται άμωμος και εργάζεται τη δικαιοσύνη. Διότι μία μόνο πράξη δεν τελειοποιεί τον ενάρετο άνθρωπο, αλλά πρέπει σε ολόκληρο τον βίο του να συνοδεύεται αδιάκοπα από ενέργειες σύμφωνες με την αρετή, ώστε να γίνουμε άμωμοι και ακατηγόρητοι βαδίζοντας σε αυτήν ακριβώς την οδό. Αυτή δε θα μπορούσε να είναι η σωτήρια γνώση, την οποία ο Ίδιος παρουσίαζε όταν έλεγε: «Εγώ είμαι η οδός».

«Θα σε συνετίσω και θα σε καθοδηγήσω σε αυτήν την οδό που θα πορευθείς· θα επιστηρίξω πάνω σου τους οφθαλμούς μου». Αυτό που λέγεται μέσω του προφήτη: «Ενώ εσύ ακόμη θα ομιλείς, εγώ θα πω: Ιδού, είμαι παρών», εκπληρωνόταν και στον Δαβίδ. Διότι, ενώ εκείνος προσευχόταν και ανέπεμπε τη δέησή του, το θείο Πνεύμα τον αξιώνει απαντήσεως, προτρέποντάς τον να έχει θάρρος. Διότι λέγει: Εγώ θα σε συνετίσω και θα σε καθοδηγήσω· αντί αυτού ο Ακύλας αναφέρει: «Θα σου μεταδώσω γνώση και θα σε φωτίσω σε αυτήν την οδό που θα πορευθείς»· ενώ ο Σύμμαχος λέγει: «Θα σε συνετίσω και θα σου υποδείξω την οδό την οποία θα βαδίσεις». Διότι του υπόσχεται να του δείξει Εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι η οδός». Αυτός δε ήταν ο Λόγος του Θεού, ο οποίος οδηγεί εκείνους που οδοιπορούν προς το τρισμακάριο τέλος, στον ίδιο Του τον Πατέρα. Αντί δε της φράσεως, «Θα επιστηρίξω πάνω σου τους οφθαλμούς μου», ο Σύμμαχος λέγει: «Θα βουλευθώ για εσένα με τον οφθαλμό μου». Επειδή δηλαδή «οι οφθαλμοί του Κυρίου επιβλέπουν τους δικαίους, και τα ώτα αυτού είναι στραμμένα στη δέησή τους»· εύλογα καταξιώνει τον δικό Του οφθαλμό σε αυτόν που έχει αναπέμψει τόσες προσευχές, έτσι ώστε, αφού φωτιστεί η διάνοιά του από τις φωτιστικές ακτίνες που εκπέμπονται από τον θείο οφθαλμό, να αντικρίσει την οδό που του υποσχέθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο οι οφθαλμοί του Κυρίου δεν επιβλέπουν τους πάντες, αλλά αποκλειστικά τους δικαίους· διότι από τους ασεβείς αποστρέφει τους δικούς Του οφθαλμούς.

Διότι εκείνους που έχουν στηρίξει την ελπίδα τους σε σένα, και έχουν διαχωριστεί από το τάγμα των διαβεβλημένων, εσύ ο ίδιος ο Θεός τους περιβάλλεις και τους σκεπάζεις με τις φτερούγες σου. Και επειδή αυτοί ήλπισαν με αγαθή ελπίδα, και «η ελπίδα δεν ντροπιάζει»· «θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου, και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Οίκος μεν του Θεού είναι η Εκκλησία του· αφθονία δε του οίκου είναι τα θεόπνευστα αναγνώσματα· και σώφρων και νηφάλια μέθη είναι η ωφέλεια που προέρχεται από τα αναγνώσματα· ενώ χείμαρρος τρυφής, από τον οποίο ποτίζονται όσοι έχουν ελπίσει στη σκέπη των πτερύγων του, είναι ο ποταμός μέσα στην Εκκλησία του Θεού, για τον οποίο έχει λεχθεί: «Τα ορμήματα του ποταμού ευφραίνουν την πόλη του Θεού»· και, «Ο ποταμός του Θεού γέμισε από νερά». Χείμαρρος δε τρυφής είναι ο Χριστός εξαιτίας του πρόσκαιρου της φανέρωσής του ανάμεσα στους ανθρώπους. «Διότι σε σένα βρίσκεται η πηγή της ζωής». Έχουμε δε γνωρίσει ότι ο Χριστός είναι ζωή από την ευαγγελική διδασκαλία, μέσα από την οποία ο ίδιος ο Σωτήρας διδάσκει λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως και η αλήθεια και η ζωή». Αλλά και το εξής: «Ό,τι έγινε, σε αυτόν ήταν ζωή, και η ζωή ήταν το φως των ανθρώπων».

«Εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά με καθοδήγησαν και με έφεραν στο άγιό σου όρος και στα σκηνώματά σου». Θα το κατανοήσεις και ως εξής: Αφού λάβω το φως και την αλήθεια που προέρχονται από εσένα, θα οδηγηθώ, αφενός φωτιζόμενος από το φως, αφετέρου χειραγωγούμενος από την αλήθεια σου, στο άγιο και επουράνιο όρος σου και στα εκεί σκηνώματά σου, για τα οποία και πρωτύτερα έλεγα: «Ότι θα διαβώ μέσα στον τόπο της θαυμαστής σκηνής έως τον οίκο του Θεού, με φωνή αγαλλιάσεως και δοξολογίας, με ήχο ανθρώπου που εορτάζει»· ώστε, όντας αφιερωμένος σε εσένα τον Θεό, θα προχωρήσω στα ενδότερα και θα φτάσω μέχρι το θυσιαστήριο, και θα έλθω προς εσένα τον Θεό, ο οποίος ευφραίνει την πνευματική μου νεότητα. «Θα σε δοξολογήσω με κιθάρα, Θεέ». Και ως κιθάρα εννοεί το σώμα, μέσω του οποίου ο νους έχει πλαστεί από τη φύση του να παράγει ήχο, και μέσω των αισθητηρίων, όπως ακριβώς μέσω των χορδών, συνηθίζει να αναπέμπει προς τον Θεό την πρέπουσα μελωδία. Είναι σαφές πως μέσα από αυτά τα λόγια ο προφητικός χορός παρακαλεί να αποσταλεί το φως του Θεού και η αλήθειά του, αφού τότε δεν έλαμπε ακόμη πάνω στη γη, ούτε η αλήθεια υπήρχε κατά κάποιον τρόπο ανάμεσα στους ανθρώπους, όταν εξέφερε αυτές τις φωνές. Το φως όμως που αποστέλλεται θα πρέπει να είναι διαφορετικό από εκείνον που το αποστέλλει, για το οποίο έχει ειπωθεί: «Αυτό ήταν το φως, που φωτίζει κάθε άνθρωπο ερχόμενο στον κόσμο». Το διδάσκει άλλωστε και ο ίδιος ο Σωτήρας αυτοπροσώπως λέγοντας: «Εγώ είμαι το φως και η αλήθεια και η ζωή».

Ο αμαρτωλός δεν θα πει: Όλες οι οδοί μου είναι ενώπιόν σου· διότι οι οδοί του αμαρτωλού δεν βρίσκονται προ των οφθαλμών του Θεού, αλλά μόνο οι οδοί του δικαίου. Για να γίνουν λοιπόν και όλες οι δικές μας οδοί ενώπιον του Θεού —οι νόμοι, οι προφήτες, και η υπεράνω όλων τέλεια, αληθινή και αγαθή οδός, Εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η οδός», ο Χριστός Ιησούς— ας προσευχηθούμε, οδεύοντας στην οδό αυτή μέχρι τέλους, να φθάσουμε στον Θεό και Πατέρα των πάντων διά του Ιησού Χριστού.

Επομένως, σε ακολουθία με αυτά, θα κατανοήσεις εκείνους που μακαρίζονται στην παρούσα ωδή· αυτοί δε ήταν όλοι όσοι φοβούνται τον Κύριο. Ανώτερος, όμως, και ευρισκόμενος σε υψηλότερη βαθμίδα από όσους φοβούνται τον Κύριο, είναι εκείνος που έχει φθάσει στην τέλεια αγάπη. Διότι η τέλεια αγάπη βγάζει έξω τον φόβο· και αυτοί μεν που φοβούνται, θα πορευθούν σε πολλούς δρόμους· ίσως δε εκείνος που αγαπά να πορεύεται σε έναν, προς Εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι η οδός», στην οποία και οι πολλοί δρόμοι καταλήγουν σαν σε λιμάνι. Και ορθά είπε: «Μακάριοι όλοι»· είτε είναι κανείς δούλος, είτε κύριος, είτε ανάπηρος στο σώμα, είτε οτιδήποτε άλλο, κανένα από αυτά δεν εμποδίζει αυτόν τον μακαρισμό, τον οποίο ο ίδιος αναφέρει. Αντιθέτως, ο μακαρισμός από τους ανθρώπους είναι επισφαλής και ευμετάβολος, πλάθεται μόνο με τα λόγια, και κατακλύζεται από αμέτρητες αντιξοότητες. Όμως αυτός που φοβάται τον Θεό δεν είναι έτσι, αλλά, απαλλαγμένος από αυτά τα κύματα, αναπαύεται σε γαλήνη και σε λιμάνι, δρέποντας την αληθινή μακαριότητα.

Γνώρισέ μου, Κύριε, την οδό στην οποία θα πορευθώ. Σε εμένα που ανύψωσα την ψυχή μου προς εσένα από την κατάσταση του να κείται χάμω, δείξε την οδό της μετάνοιας, ή εκείνην που οδηγεί στα επουράνια μετά την απαλλαγή από το σώμα· διότι ένας θνητός πώς θα μπορούσε να κατανοήσει τις οδούς Του; Ίσως δε, κάποιος που περπάτησε τις προγενέστερες οδούς, τον Μωυσή και τους προφήτες, σύμφωνα με το «Σταθείτε στις οδούς, και ρωτήστε για τα αιώνια μονοπάτια του Κυρίου», αναζητώντας, μετά από αυτές, την αγαθή οδό, θα πει προς τον Πατέρα της, ο οποίος γνωρίζει την οδό των υιών, το εξής: Γνώρισέ μου την οδό αυτήν στην οποία θα πορευθώ· η οποία, με τη συγκατάθεση του Πατρός, φανερώνοντας τον εαυτό της, λέει στους άξιους: Εγώ είμαι η οδός· διότι κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο δι' εμού.

Επειδή ο Σωτήρας και Κύριός μας, όντας ο Λόγος του Θεού, φέρεται να έχει πει: «Εγώ είμαι η αλήθεια», ευλόγως παραθέσαμε τα προηγούμενα που δηλώνουν για την αλήθεια, ότι δηλαδή έχει κάποια δική της υπόσταση δίπλα στον Πατέρα. Διότι, λέει, η αλήθεια παραμένει και ισχύει εις τον αιώνα, και ζει και κυριαρχεί· και δεν υπάρχει σε αυτήν προσωποληψία, και τα εξής, στα οποία προσθέτει σχετικά με τον Θεό Πατέρα και τον ίδιο τον Θεό Λόγο και την αλήθεια: «ευλογητός ο Θεός της αληθείας», στο οποίο και εμείς θα προσθέσουμε το αμήν.

Είναι δε φανερό· διότι, ενθυμούμενος ακόμη τα δόγματα του Πλάτωνα και τη διαφορά των αρχών σε αυτόν, έγραψε βιβλίο με τίτλο «ΠΕΡΙ ΑΡΧΩΝ», και έθεσε αυτή την επιγραφή στο σύγγραμμά του. Το μέγιστο δε δείγμα αυτού είναι το ότι δεν δανείστηκε από πουθενά αλλού την αρχή των λέξεών του ούτε την επιγραφή του βιβλίου του, παρά από τα ρητά που ειπώθηκαν από τον Πλάτωνα· διότι έγραψε ξεκινώντας ως εξής: «όσοι έχουν πιστέψει και πεισθεί», και αυτό το ρητό διατυπωμένο έτσι θα μπορούσες να το βρεις στον Γοργία του Πλάτωνα. Ούτε βέβαια και αν αναφερόταν, θα συνιστούσε συκοφαντία για τον Ωριγένη που είπε: «όσοι έχουν πιστέψει [ή] και πεισθεί», και συνέδεσε στη συνέχεια τα εξής: «ότι η χάρη και η αλήθεια έγιναν "διά Ιησού Χριστού" και ότι ο Χριστός είναι η αλήθεια σύμφωνα με αυτό που ειπώθηκε από τον ίδιο: "Εγώ είμαι η αλήθεια"». Διότι ποια κοινωνία θα μπορούσε ποτέ να έχει ο Πλάτων με αυτά; Κανένα βιβλίο του Πλάτωνα με τίτλο «ΠΕΡΙ ΑΡΧΩΝ» δεν μνημονεύεται, ούτε ο Ωριγένης εδογμάτισε περί αρχών όμοια με τον Πλάτωνα, αυτός που γνώριζε μία μόνο αγέννητη και άναρχη αρχή επέκεινα των πάντων, και ότι αυτή είναι Πατέρας ενός Μονογενούς Υιού, διά του οποίου έγιναν τα πάντα. Αυτός δε, που και σε αυτά συκοφάντησε τον Ωριγένη, μετά από άλλα προσθέτει λέγοντας: επειδή ο Αστέριος είπε «ότι ο Λόγος έχει γεννηθεί προ των αιώνων», το ίδιο το ρητό τον ελέγχει ότι ψεύδεται· ώστε να αποτύχει όχι μόνο ως προς την ουσία του πράγματος, αλλά και ως προς το ίδιο το γράμμα.

ΙΖ΄. Κάποιος άλλος από τους προφήτες τον ονόμαζε ζωή και φως, απευθυνόμενος στον Θεό και λέγοντας: «διότι κοντά σου υπάρχει πηγή ζωής, μέσα στο φως σου θα δούμε φως». Διότι ποιος ήταν η πηγή της ζωής και το φως που βρισκόταν κοντά στον Θεό, παρά αυτός που είπε στα Ευαγγέλια «εγώ είμαι το φως του κόσμου» και «εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή»; Γι' αυτό και πάλι ο προφήτης, ικετεύοντας σε προσευχή προς τον Θεό, λέει: «εξαπόστειλε το φως σου και την αλήθειά σου· αυτά θα με οδηγήσουν».

Έτσι λοιπόν, ήταν αληθινά και ζωή, εφόσον σε όλα τα ζώντα παρέχει το νάμα της δικής του χορηγίας. Και σύμφωνα με κάθε έννοια των θεϊκών δυνάμεων που ενυπάρχουν σε αυτόν, θα μπορούσες να βρεις παραστατικές και αληθινές ονομασίες του. Διότι σε όλα ήταν αλήθεια ο Υιός του Θεού, πράγμα που άλλωστε αποδεικνύει ο ίδιος λέγοντας: «Εγώ είμαι η αλήθεια». Αλλά ο νέος συγγραφέας αυτά ούτε τα κατανοεί ούτε τα γνωρίζει, ούτε καν γνωρίζει ότι αγνοεί αυτά που καυχιέται ότι γνωρίζει πώς ακριβώς έχουν συγκροτηθεί. Εμπρός λοιπόν, ας τα πιάσουμε πάλι από την αρχή και ας ακούσουμε πώς τον παρομοιάζει με τον ανθρώπινο λόγο, τόσο με τον ενδιάθετο όσο και με τον προφορικό, γράφοντας με τον ακόλουθο τρόπο: «Αυτό όμως είναι εύκολο, νομίζω, να το κατανοήσουν όσοι σκέφτονται ορθά, ακόμη και από ένα δικό μας, μικρό και ταπεινό παράδειγμα. Διότι δεν είναι δυνατόν σε κανέναν να χωρίσει τον λόγο του ανθρώπου ως προς τη δύναμη και την υπόσταση· επειδή ο λόγος είναι ένα και το αυτό με τον άνθρωπο, και δεν χωρίζεται με κανέναν άλλον τρόπο παρά μόνο με την ενέργεια της πράξης». Σε αυτά, λοιπόν, έχει χρησιμοποιήσει ως εικόνα τον προφορικό λόγο, ενώ τον ενδιάθετο τον χρησιμοποιεί σε όσα λέει στη συνέχεια: «Διότι βέβαια ο Θεός δεν είχε ανάγκη από κάποια άλλη προετοιμασία, όπως από ύλη ή από κάποια άλλη ανθρώπινη ενέργεια, για τη δημιουργία, αλλά από αυτήν την προετοιμασία που υπήρχε μέσα στη δική του διάνοια. Επειδή, λοιπόν, ήταν αδύνατον ο Θεός να συλλάβει νοερά την κατασκευή του ουρανού χωρίς τον λόγο και τη σοφία που ενυπάρχει στον λόγο, δικαίως ελέχθη: “όταν ετοίμαζε τον ουρανό, εγώ ήμουν συμπαρούσα μαζί του”».

Διότι εμείς, από τις μεγάλες και υψηλές ονομασίες, και έχουμε κατανοήσει και κηρύσσουμε τη θεότητα του Υιού. Ποιες είναι αυτές; Η ονομασία «Θεός», «Λόγος», «Αυτός που ήταν στην αρχή», «Αυτός που είναι μαζί με την αρχή», η «Αρχή»· «Εν αρχή ην ο Λόγος, και ο Λόγος ην προς τον Θεόν, και Θεός ην ο Λόγος»· και, «Μαζί σου είναι η αρχή»· και, «Εκείνος που την ονομάζει αρχή από γενεών». Επειδή είναι Υιός μονογενής: «Ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στον κόλπο του Πατέρα, εκείνος τον φανέρωσε». «Οδός», «αλήθεια», «ζωή», «φως»: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή»· και, «Εγώ είμαι το φως του κόσμου». «Σοφία», «δύναμη»: «Χριστός, Θεού δύναμη και Θεού σοφία». «Απαύγασμα», «χαρακτήρας», «εικόνα», «σφραγίδα»: «Ο οποίος, όντας απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς Του»· και, «Εικόνα της αγαθότητας»· και, «Διότι αυτόν σφράγισε ο Πατέρας, ο Θεός». «Κύριος», «βασιλιάς», «ο Ων», «ο Παντοκράτορας»: «Έβρεξε ο Κύριος φωτιά από τον Κύριο»· και, «Ράβδος ευθύτητας είναι η ράβδος της βασιλείας σου»· και, «Ο Ων και ο Ην και ο Ερχόμενος και ο Παντοκράτορας». Αυτά λέγονται με σαφήνεια για τον Υιό, καθώς και όσα έχουν την ίδια σημασία με αυτά, από τα οποία κανένα δεν είναι επίκτητο, ούτε προστέθηκε αργότερα στον Υιό, ή στο Πνεύμα, όπως ακριβώς δεν προστέθηκε ούτε στον ίδιο τον Πατέρα. Διότι το τέλειο δεν προέρχεται από προσθήκη. Επειδή δεν υπήρξε ποτέ εποχή που να ήταν χωρίς Λόγο, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν Πατέρας, ούτε υπήρξε εποχή που να μην ήταν αληθινός, ή να ήταν χωρίς σοφία, ή αδύναμος, ή στερημένος από ζωή, ή από λαμπρότητα, ή από αγαθότητα.

Όλα δε τα του Πατρός ανήκουν εξ ολοκλήρου στον Υιό. 〈Και Κύριος των κυριευόντων〉. Ο ίδιος λόγος ισχύει και περί αυτού. 〈Και Ύψιστος επί πάσαν την γην〉. Διότι, όποιον και αν συλλάβεις με τη διάνοια, εκείνος είναι 〈Ύψιστος επί πάσαν την γην〉, εφόσον με όμοιο τρόπο από ψηλά γίνεται η επίβλεψη των επιγείων τόσο από τον Πατέρα όσο και από τον Υιό και από το Άγιο Πνεύμα. Αλλά και όσα προστίθενται στη συνέχεια των όσων ειπώθηκαν: 〈ύψιστος στους ουρανούς, ύψιστος εν υψίστοις, επουράνιος, αληθινός με το να είναι πάντοτε αυτό που είναι και να διαμένει, αληθινός στα έργα, αληθινός στους λόγους〉· διότι όλα αυτά εξίσου τα αντικρίζει ο οφθαλμός των Χριστιανών στον Πατέρα και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Εάν, λοιπόν, ο Ευνόμιος απονέμει αυτά αποκλειστικά σε ένα μόνο από τα Πρόσωπα που έχουν παραδοθεί στην πίστη, ας τολμήσει να μην ονομάσει 〈αληθινό στους λόγους〉 Εκείνον που είπε «Εγώ είμαι η αλήθεια», ή το Πνεύμα της αλήθειας, ή ας μην αποδεχθεί ως 〈αληθινό στα έργα〉 Εκείνον που πράττει κρίση και δικαιοσύνη, ή το Πνεύμα που ενεργεί τα πάντα σε όλους όπως βούλεται. Διότι, εάν δεν αναγνωρίσει τα γνωρίσματα αυτά στα Πρόσωπα που μας έχουν παραδοθεί στην πίστη, τότε παραγράφει εξ ολοκλήρου την πίστη των Χριστιανών. Πώς, άλλωστε, θα θεωρήσει κάποιος άξιο πίστεως εκείνον που είναι ψευδής στους λόγους και όχι αληθινός στα έργα του;

Διότι μάθαμε ότι από το Άγιο Πνεύμα και τη δύναμη του Υψίστου, παρ' όλα αυτά κτίσθηκε αυτός ο καινός άνθρωπος, τον οποίο μας προστάζει ο Παύλος, ο καθοδηγητής των άρρητων μυστηρίων, να ενδυθούμε, ονομάζοντας το ένδυμα με δύο τρόπους, τη μία λέγοντας «Ενδυθείτε τον καινόν άνθρωπον, τον κατά Θεόν κτισθέντα», και πάλι ότι «Ενδυθείτε τον Κύριον Ιησούν Χριστόν». Διότι αυτός, για εμάς που τον έχουμε ενδυθεί, γίνεται η αρχή των οδών της σωτηρίας, αυτός που είπε «Εγώ είμαι η οδός», ώστε να μας καταστήσει έργα των δικών του χειρών, αναπλάθοντάς μας από το πονηρό πλάσμα της αμαρτίας και πάλι σύμφωνα με τη δική του εικόνα. Ο ίδιος δε γίνεται για εμάς και θεμέλιο προ του μέλλοντος αιώνος, σύμφωνα με τη φωνή του Παύλου, ο οποίος λέγει ότι «Θεμέλιον ουδείς δύναται να θέσει παρά τον κείμενον», και «Πριν έλθουν οι πηγές των υδάτων και πριν εδραιωθούν τα όρη και πριν δημιουργήσει τις αβύσσους και προ πάντων των βουνών, με γεννά». Διότι είναι δυνατόν το καθένα από αυτά, σύμφωνα με την παροιμιώδη συνήθεια, εάν αναχθεί σε τροπική θεωρία, να εφαρμοσθεί στον Λόγο. Επειδή ο μέγας Δαβίδ ονομάζει τα όρη του Θεού δικαιοσύνη, και αβύσσους τα κρίματα, πηγές δε τους διδασκάλους στις εκκλησίες λέγοντας «Ευλογείτε τον Κύριον Θεόν εκ πηγών Ισραήλ»· και βουνά την ακακία, την οποία υπέδειξε με το σκίρτημα των αμνών. Προ αυτών, λοιπόν, γεννάται μέσα μας ο άνθρωπος που κτίσθηκε για εμάς, ώστε και η κτίση αυτών των καταστάσεων να βρει τόπο μέσα μας.

Αλλά και αφού έπλυνε τα πόδια της, δεν δέχεται πάλι στο πέλμα τον μολυσμό της γης· διότι λέγει: «Έπλυνα τα πόδια μου· πώς να τα μολύνω;». Άλλωστε, ούτε ο Μωυσής, ο οποίος με θείο πρόσταγμα ελευθέρωσε τα πόδια του από το νεκρό περίβλημα των δερμάτων, όταν πατούσε την άγια και φωτισμένη γη, αναφέρεται ότι φόρεσε πάλι υποδήματα στα πόδια του. Αυτός, αν και φιλοτέχνησε την ιερατική στολή σύμφωνα με το πρότυπο που του υποδείχθηκε στο όρος, αναμειγνύοντας στο ύφασμα τις λάμψεις του χρυσού, της πορφύρας, του βύσσου, του υακίνθου και του κόκκου, ώστε να αστράφτει η σύμμικτη ομορφιά όλων αυτών, δεν κατασκεύασε κανένα στόλισμα για τα πόδια. Αντιθέτως, καλλωπισμός του ιερατικού ποδιού ήταν το να είναι γυμνό και ελεύθερο από κάθε περίβλημα· διότι ο ιερέας πρέπει οπωσδήποτε να βαδίζει επί της αγίας γης, την οποία δεν είναι θεμιτό να πατάει με νεκρά δέρματα. Γι' αυτόν τον λόγο και ο Κύριος απαγορεύει τα υποδήματα στους μαθητές, επειδή τους προστάζει να μην πορεύονται σε οδό εθνικών, αλλά να προχωρούν μέσω της αγίας οδού. Και βεβαίως δεν αγνοείς καθόλου την αγία οδό, μέσω της οποίας προστάζονται οι μαθητές να τρέχουν, έχοντας μάθει από Εκείνον που είπε «Εγώ είμαι η οδός», την οποία δεν μπορεί να εγγίσει εκείνος που δεν έχει απεκδυθεί το περίβλημα του νεκρού ανθρώπου.

[ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ] ΚΑΤΑ ΑΡΕΙΟΥ ΚΑΙ ΣΑΒΕΛΛΙΟΥ «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό», έλεγε πριν από λίγο ο ψαλμωδός. Αυτόν τον αγαθό Λόγο του Θεού, οι μεν οπαδοί του Αρείου και του Αχιλλίου, εκφέροντας την πλέον ασεβή φωνή, τόλμησαν να τον ανακηρύξουν κτίσμα και δημιούργημα, και πολλούς παρέσυραν στη δική τους πλάνη· οι δε οπαδοί του Σαβελλίου, έχοντας τα αντίθετα φρονήματα από αυτούς, προσπαθούν μεν να αναιρέσουν την υπόσταση του Υιού, και νομίζοντας ότι τιμούν τον ίδιο τον Πατέρα, ο οποίος είναι ένας, με δύο ονόματα, τον προσαγορεύουν «Υιοπάτορα». Και οι δύο αυτές δοξασίες έχουν στηθεί σαν δύο παγίδες από τους προαναφερθέντες. Διέρχεται όμως ανάμεσά τους μια μέση οδός, στενή και τεθλιμμένη, η οποία οδηγεί στη ζωή σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Πολλοί από τους ανθρώπους, παρεκκλίνοντας από αυτήν, γίνονται θήραμα της άλλης πλάνης· εσύ όμως μου φαίνεται ότι, επειδή φοβάσαι τις πτώσεις και στις δύο αυτές περιπτώσεις, αποφεύγεις την ίδια την οδό της αλήθειας, νομίζοντας ότι δεν πρέπει να αρθρώνεις λόγο περί του Θεού. Πρόσεξε λοιπόν μήπως, από φόβο για την πλάνη των δύο αυτών άκρων, επωμιστείς την τιμωρία της ασέβειας. Ο ίδιος ο Σωτήρας, στεκούμενος μπροστά από την αληθινή οδό, φωνάζει λέγοντας: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια»· μην παρεκκλίνεις στα δεξιά ή στα αριστερά, ώστε να μην περιπέσεις σε καμία από αυτές. Και πάλι: «Εγώ είμαι η θύρα των προβάτων· εκείνος που δεν εισέρχεται δι' εμού, αλλά ανεβαίνει από αλλού, είναι κλέφτης και ληστής, ο οποίος, αφού πιαστεί στην παγίδα, θα καταστραφεί».