Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:6

Α΄. Ο δέκατος λόγος πραγματεύεται το ανέφικτο και ακατάληπτο της ευρέσεως των όντων. Σε αυτόν εκτίθενται επίσης με αξιοθαύμαστο τρόπο τα περί της φύσεως και της διαπλάσεως του μύρμηγκα, και εξετάζει διεξοδικά την ευαγγελική ρήση «Εγώ ειμι η θύρα και η οδός», τις προσηγορίες και τις ερμηνείες των θείων ονομάτων, καθώς και την ιστορία των υιών του Βενιαμίν.

Εάν, κατά μία υπόθεση, δεν είχε δημιουργηθεί ούτε ο αιώνας ούτε κανένα άλλο από όσα νοούνται στην κτίση, ο Θεός θα ήταν εξίσου αυτό ακριβώς που πιστεύεται τώρα ότι είναι, χωρίς να έχει καμία απολύτως ανάγκη τους αιώνες για να είναι αυτό που είναι. Αλλά, λέγει, «δεν έχει ζωή επείσακτη, ούτε σύνθετη ούτε διάφορη· διότι αυτός ο ίδιος είναι η αΐδια ζωή, αθάνατος ως προς αυτήν ακριβώς τη ζωή, και άφθαρτος ως προς αυτήν ακριβώς την αθανασία». Αυτά έχουμε διδαχθεί και για τον Μονογενή, και δεν υπάρχει κανείς που να αντιλέγει, εκτός εάν βεβαίως κάποιος αντιμάχεται απροκάλυπτα τα λόγια του Ιωάννη. Διότι ούτε εισήχθη εξωτερικά η ζωή στον Υιό («Εγώ είμαι», λέγει, «η ζωή»), ούτε η ζωή του είναι σύνθετη ούτε διάφορη, αλλά σύμφωνα με αυτήν ακριβώς τη ζωή είναι αθάνατος (διότι σε τι άλλο θα μπορούσε κανείς να διακρίνει το αθάνατο παρά μόνο στη ζωή;) και σύμφωνα με αυτήν ακριβώς την αθανασία είναι άφθαρτος. Διότι ό,τι είναι ανώτερο του θανάτου είναι οπωσδήποτε ανεπίδεκτο φθοράς.

Επομένως, η έκφραση «με έκτισε» δεν αναφέρεται στο θείο και άχραντο, αλλά, όπως έχει λεχθεί, σε αυτό που ενώθηκε κατ' οικονομίαν από την κτιστή μας φύση. Πώς, λοιπόν, αυτή η ίδια θεμελιώνει τη γη και ετοιμάζει τους ουρανούς και διαρρηγνύει τις αβύσσους, ονομαζόμενη σοφία και φρόνηση και θεία αίσθηση, και εδώ κτίζεται ως αρχή των έργων; Δεν επιτελείται, λέγει, μια τέτοια οικονομία χωρίς μεγάλη αιτία. Αλλά επειδή οι άνθρωποι, αφού έλαβαν την εντολή για όσα έπρεπε να τηρούν, απέβαλαν από τη μνήμη τους τη χάρη, περιπίπτοντας μέσω της παρακοής στη λήθη των αγαθών, για τον λόγο αυτόν, ώστε να σας αναγγείλω πάλι όσα γίνονται καθημερινά για τη σωτηρία και να σας τα υπενθυμίσω απαριθμώντας όσα εξαιώνος ξεχάσατε· διότι δεν κηρύττω τώρα κάποιο νέο ευαγγέλιο, αλλά απεργάζομαι την αποκατάστασή σας στην αρχική σας κατάσταση· χάριν τούτου κτίστηκα εγώ, ο αεί ων, που δεν είχα απολύτως καμία ανάγκη να κτιστώ για να υπάρχω, ώστε να γίνω αρχή των οδών για τα έργα του Θεού, δηλαδή για τους ανθρώπους. Διότι, επειδή η πρώτη οδός καταστράφηκε, έπρεπε να εγκαινιαστεί πάλι για εκείνους που πλανώνται μία οδός νέα και ζωντανή, εγώ ο ίδιος που είμαι η οδός.

Διότι τα λεγόμενα έχουν αυτό το νόημα: ότι ο ανθρώπινος νους, ερευνώντας τη γνώση των όντων και υψώνοντας τον εαυτό του πάνω από την αισθητή και τη νοητή κτίση, θα αφήσει πίσω του, παρόμοια με τα υπόλοιπα, κατώτερό του τον Θεό Λόγο που υπήρχε εξαρχής, και θα βρεθεί ο ίδιος εκεί όπου δεν υπήρχε ο Θεός Λόγος, εισχωρώντας μέσω της περιέργειας του νου σε όσα βρίσκονται πάνω από τη ζωή του Υιού, αναζητώντας εκεί την αιώνια ζωή, όπου δεν υπάρχει ο Μονογενής Θεός. Διότι από τον πόθο για την αιώνια ζωή, λέγει, φέρεται με τον νου πέρα από τον Υιό, επειδή προφανώς δεν βρίσκει μέσα στον Υιό το ζητούμενο. Εάν λοιπόν δεν υπάρχει στον Υιό η αιώνια ζωή, άραγε θα αποδειχθεί ψεύτης εκείνος που είπε «Εγώ είμαι η ζωή», ή μήπως είναι μεν ζωή, αλλά όχι αιώνια; Αλλά το μη αιώνιο είναι οπωσδήποτε πρόσκαιρο, και ένα τέτοιο είδος ζωής είναι κοινό και στα άλογα όντα. Πού βρίσκεται λοιπόν το μεγαλείο της όντως ζωής, εάν μετέχει σε αυτήν και η άλογη φύση; Και πώς ο Λόγος θα ταυτίζεται με τη ζωή, εάν κατοικεί μέσα στην άλογη φύση μέσω της πρόσκαιρης ζωής; Διότι εάν, σύμφωνα με τον μέγα Ιωάννη, ο Λόγος είναι μεν ζωή, αλλά αυτή είναι πρόσκαιρη και όχι αιώνια, όπως φρονεί η αίρεση, και η πρόσκαιρη ζωή υπάρχει και στα άλλα όντα, ποιο είναι το λογικό συμπέρασμα; Είτε ότι τα άλογα όντα είναι λογικά είτε ότι ο Λόγος ομολογείται ως άλογος. Άραγε έχουμε ακόμη ανάγκη από επιχειρήματα για τον έλεγχο της ανόσιας και πονηρής βλασφημίας τους;

Διότι σύμφωνα με αυτές τις δυνάμεις, τις ενέργειες και τις προόδους το Θείο είναι πολυώνυμο, ενώ ως προς την ουσία του είναι ανώνυμο. Αυτή δε η υπερούσια ουσία είναι ανώνυμη, καθώς υπέρκειται κάθε ονόματος. Διότι και αυτά με τα οποία ο ίδιος ο Κύριος ονόμασε τον εαυτό του, λέγοντας «εγώ είμαι ο Ων» και «ο Θεός» και «το φως» και «η αλήθεια και η ζωή», τα οποία οι θεολόγοι αποδίδουν κατ' εξοχήν στην υπέρθεη θεότητα, και αυτά λοιπόν είναι ονόματα ενεργειών. «Διότι», λέει, «εάν ονομάσουμε την υπερούσια κρυφιότητα Θεό ή ζωή ή ουσία ή φως ή λόγο, δεν εννοούμε τίποτε άλλο παρά τις δυνάμεις που προέρχονται από αυτήν σε εμάς, οι οποίες είναι εκθεωτικές, ουσιοποιές, ζωογόνες ή χορηγούν σοφία». Ακόμη, λοιπόν, και αν τον ονομάσουμε άγιο των αγίων, είτε κύριο των κυρίων, είτε θεό των θεών, είτε βασιλέα των βασιλευόντων, αποδεικνύουμε αυτομάτως ότι εννοούμε τις δυνάμεις του που προέρχονται σε εμάς, και όσοι μετέχουν ή επιθυμούν να μετάσχουν τον υμνούν από τις ενέργειές του και τις μετοχές σε αυτές.

Ο ύψιστος και προσκυνητός Πατέρας είναι ο Πατέρας της ίδιας της αλήθειας, δηλαδή του μονογενούς Υιού. Και έχει ως Πνεύμα αληθείας το Άγιο Πνεύμα, όπως ακριβώς υπέδειξε προηγουμένως ο Λόγος της αλήθειας. Εκείνοι λοιπόν που τον προσκυνούν διά μέσου αυτών και πιστεύουν με αυτόν τον τρόπο και καθοδηγούνται διά μέσου αυτών· διότι το Πνεύμα, όπως λέει ο απόστολος, είναι αυτό μέσω του οποίου προσκυνούμε και μέσω του οποίου προσευχόμαστε. Και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού, λέει ο μονογενής Υιός του Θεού. Αυτοί λοιπόν που προσκυνούν με αυτόν τον τρόπο τον ύψιστο Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία, αυτοί είναι οι αληθινοί προσκυνητές.

Ότι δε δεν πρόκειται πλέον να έρθει, διότι ήταν ο ίδιος, δεν είπε ότι η σωτηρία θα προέλθει από τους Ιουδαίους, αλλά ότι προέρχεται. «Αλλά έρχεται», λέει, «ώρα και τώρα είναι». Και αυτά είναι προφητικά: διότι το μεν «έρχεται» δηλώνει ότι δεν έχει ακόμη εκπληρωθεί, αλλά θα εκπληρωθεί, το δε «τώρα είναι» ελέχθη, επειδή ακριβώς έβλεπε ότι αυτή επρόκειτο πολύ σύντομα να πιστέψει, και να προσκυνήσει πνευματικά και αληθινά. «Έρχεται λοιπόν», λέει, «ώρα και τώρα είναι, που οι αληθινοί προσκυνητές θα προσκυνήσουν τον Πατέρα εν πνεύματι και αληθεία»· διότι ο ύψιστος και προσκυνητός Πατέρας, είναι Πατέρας της αυτοαλήθειας, δηλαδή του μονογενούς Υιού, και έχει Πνεύμα αληθείας, το Άγιο Πνεύμα, και αληθινοί προσκυνητές είναι αυτοί που Τον προσκυνούν διά μέσου αυτών, και πιστεύουν κατ' αυτόν τον τρόπο και ενεργούνται διά μέσου αυτών. Διότι το Πνεύμα είναι, όπως λέει ο απόστολος, μέσω του οποίου προσκυνούμε και μέσω του οποίου προσευχόμαστε, και «κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού», λέει ο Μονογενής του Θεού.

«Φωνή»: Ονομάζει μεν «σκηνώματα» (σώματα) των αγίων, εννοεί δε και τις εκκλησίες, καθώς σε αυτές οι πιστοί δεν παύουν να υμνούν ακατάπαυστα με αγαλλίαση, καρπωνόμενοι τη δική τους σωτηρία. «Δεξιά»: Όταν εσκύλευσε τον άδη. «Δεξιά»: Όταν ανύψωσε (ανέφερε, ανήγαγε) τον άνθρωπο στον ουρανό. «Δεξιά Κυρίου»: Αφού θεμελίωσε την επαγγελία του Πνεύματος επί της γης. «Ουκ αποθανούμαι»: Ο θάνατος δεν τον κυριεύει πλέον, όπως είπε ο απόστολος. «Και εκδιηγήσομαι»: Εξηγώντας και διδάσκοντας στους ανθρώπους τα μυστήρια της βασιλείας των ουρανών επί της γης. «Παιδεύων»: Αναφέρεται στο πάθος, όσα δηλαδή όφειλε να πάθει (έπαθε) ο Κύριος, προκειμένου να ελευθερώσει τον άνθρωπο από το πάθος και τη φθορά. «Και τω θανάτω»: Διότι ούτε τον κυρίευσε ο θάνατος· επειδή ήταν ζωή εκ ζωής. «Ανοίξατε»: Τις ευαγγελικές διδασκαλίες, δια των οποίων εισήλθαν τα έθνη και σώθηκαν. «Εισελθών»: Διότι τα έθνη, αφού εισήλθαν από τις πύλες της πίστεως, εξομολογήθηκαν και σώθηκαν. «Αύτη η πύλη»: Αυτή. Ποια; Ο Χριστός. Διότι ο ίδιος είπε: «Εάν κάποιος εισέλθει δι' εμού, θα σωθεί· και θα εισέλθει και θα εξέλθει και θα βρει νομή». Και πάλι: «Ουδείς έρχεται προς τον Πατέρα, ει μη δι' εμού». «Εξομολογήσομαι»: Αφού σώθηκε ο άνθρωπος και εξομολογήθηκε, δοξάστηκε. «Και εγένου»: Στον άνθρωπο ο Χριστός έγινε σωτηρία, λυτρώνοντάς τον από την πλάνη των ειδώλων. «Λίθον»: Τον Χριστό οι Ιουδαίοι, ως άτεχνοι οικοδόμοι.

Συναντά δε και ο βραδύς τον ταχύ, και ο χωλός τον αρτίποδα. Και δεν φανέρωσε μόνο συνάντηση, αλλά και την ένωση που προέρχεται από αγάπη. Διότι αυτό σημαίνει το «Φιλήθηκαν», επειδή με το φιλί ενώνονται μεταξύ τους αυτοί που φιλούν και αυτοί που φιλιούνται. Και δεν θα κατέβαινε ο Θεός Λόγος στην ανθρωπότητα, αν ο Ποιητής δεν έτρεφε θερμή αγάπη προς τον άνθρωπο. Διότι τόσο, λέει, αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε απέστειλε σε αυτόν τον Υιό του τον μονογενή. Αλλά από πού προήλθε η σύμπτωση και η συνάντηση; Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη, και η δικαιοσύνη έσκυψε από τον ουρανό. Αλήθεια είναι η σάρκα. Όχι μόνο επειδή έτσι, όπως λέει ο ψαλμωδός, ανέτειλε από τη γη, αλλά επειδή πραγματικά σαρκώθηκε, και ο Θεός Λόγος έγινε όντως άνθρωπος. Δικαιοσύνη είναι η θεότητα. Γι' αυτό λέει ότι αυτή έσκυψε από τον ουρανό. Η οποία εφάρμοσε τη δικαιοσύνη, συντρίβοντας την αδικία που τυραννούσε πάνω στη γη. Αλλά μετά την ένωση, αυτά δεν είναι δυνατόν να χωριστούν. Γι' αυτό ολόκληρος ο Χριστός ονομάζεται αλήθεια. Διότι λέει: «Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή».

Σαφώς ο προφήτης πριν από τα Ευαγγέλια ομιλεί με ευαγγελικό τρόπο, επιθυμώντας να οδηγηθεί από την οδό προς την Οδό, και να πορευθεί στην αλήθεια Εκείνου που λέγει: Εγώ είμαι η οδός και η ζωή και η αλήθεια. Όμως, έχουμε ανάγκη πρώτα να οδηγηθούμε προς την οδό του Θεού και να διδαχθούμε τις αρχές της, δηλαδή τα στοιχεία της, και έπειτα θα πορευθούμε στην αλήθεια. Διότι ο τελικός σκοπός της θεογνωσίας είναι η κατανόηση της αλήθειας των όντων. Ας ευφρανθεί η καρδιά μου, για να φοβάται το όνομά σου. Ζητεί αγαθή χαρά, εύχεται αγαθή πανήγυρη, το να φοβάται δηλαδή το όνομα του Θεού. Διότι από εκεί προέρχεται σε εμάς η αληθινή χαρά, η οποία δεν ανήκει στη σάρκα, αλλά στην ψυχή και στην ίδια την καρδιά, η οποία έχει μεγάλη οικειότητα και συγγένεια με τον Θεό.

Διότι, επειδή φανέρωσες το πρόσωπό σου, γίνεται γνωστή η οδός που οδηγεί σε εσένα, τον Πατέρα, δηλαδή εκείνος που είπε: «Εγώ είμαι η οδός· και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Αυτός ο ίδιος θα είναι και σωτήριο σε όλα τα έθνη, με την εκπλήρωση του: «Θα δει κάθε σάρκα το σωτήριο του Θεού». Θα μπορούσες βέβαια να ονομάσεις οδό και τις εντολές του, σύμφωνα με το: «Έτρεξα την οδό των εντολών σου»· και αντιστοίχως σωτηρία, αυτήν που ήλθε να παράσχει, ώστε σε όλους να γίνει σαφής η σωτηρία σου προς εμάς.

Διότι, καθώς εκείνοι αντιστέκονταν με τον ζήλο της πίστεως, η εξουδένωση των αρχόντων, δηλαδή ο χλευασμός και η ευτέλεια, διαχεόταν και αυξανόταν. Η πρόθεση των ασεβών αρχόντων δεν αποτελούσε οδό, διότι δεν βάδιζαν τον Χριστό, την όντως οδό, και ζωή, και αλήθεια.

Διότι, ότι βεβαίως είναι και αλήθεια, ο ίδιος το λέει: Εγώ είμαι η οδός, και η αλήθεια, και η ζωή. Ότι δε είναι έλεος, έτσι έψαλλε ο Ψαλμωδός: Δείξε μας, Κύριε, το έλεός σου. Έδωσε, λοιπόν, δόξα στον εαυτό του κατά την σάρκωση του Μονογενούς, δοξασθείς και φανερωθείς μέσω αυτού. Διότι αυτό έλεγε ο Κύριος στα Ευαγγέλια: Πατέρα, δόξασε το όνομά σου πάνω στη γη. Και πώς το δόξασε; Σώζοντάς μας. «Ο δε Θεός ημών εν τω ουρανώ.» Υπάρχει δε στον ουρανό και στη γη όχι μόνο επειδή πληροί τα πάντα, αλλά και επειδή βρέθηκε στη γη λαμβάνοντας σάρκα, και όχι απλώς, αλλά υποτάσσοντας τους δαίμονες· ελευθερώνοντας την κτίση που στενάζει, φανερώνοντας τη δική του δόξα, και προ πάντων αυτών, διασώζοντας τον άνθρωπο. Διότι αυτό το επιθυμεί περισσότερο από όλα ως φιλάνθρωπος. «Ο Κύριος μας θυμήθηκε.» Πότε, άραγε, ο Θεός λησμόνησε τους ανθρώπους; Αλλά αυτό είναι που υπονοείται μέσω όσων έχουν ειπωθεί. Επειδή, ευρισκόμενοι υπό κατάρα, δεν μπορούσαμε να απαλλαγούμε από αυτήν και να λάβουμε ευλογία με άλλον τρόπο, παρά μόνο εάν ο Χριστός, κρεμάμενος επί ξύλου, βάσταζε τη δική μας κατάρα, εύλογα λέει ότι ο Κύριος πρώτα μας θυμήθηκε και έπειτα μας ευλόγησε. «Ο ουρανός του ουρανού ανήκει στον Κύριο.» Βλέπεις πώς ο Ποιητής μοιράζεται τη δημιουργία μαζί μας· και όπως ο ίδιος, όντας αόρατος, κατέχει τον αόρατο ουρανό του ουρανού, έτσι απένειμε σε εμάς την ορατή κτίση.

Ας είναι για εσάς μικρός ολόκληρος ο κόσμος, όταν συγκρίνεται με τον δημιουργό του. «Ελάτε οπίσω μου»· διότι σας ανάγω προς τη ζωή, σας καθοδηγώ προς το φως. «Ελάτε οπίσω μου», για να προσπεράσετε τους πατριάρχες, για να δεχθείτε τον κλήρο πριν από τους προφήτες· και ενώ είστε έσχατοι θα γίνετε πρώτοι, ώστε εσείς που προσληφθήκατε την ενδέκατη ώρα να γίνετε ανώτεροι από αυτούς που μισθώθηκαν από το πρωί. «Ελάτε οπίσω μου»· διότι ακολουθώντας εμένα θα έχετε βίο άπονο· διότι χωρίς χρήματα θα πλουτίσετε, χωρίς φάρμακα θα γίνετε ιατροί της οικουμένης, χωρίς όπλα θα βρεθείτε δυνατότεροι από τους εχθρούς. «Ελάτε οπίσω μου»· «Διότι εγώ είμαι το φως του κόσμου», «εγώ είμαι η οδός και η ζωή και η αλήθεια», εγώ καθοδηγώ προς τον Πατέρα, σε αυτούς που πορεύονται οπίσω μου δίνω να «επιβαίνουν πάνω σε ασπίδα και βασιλίσκο και να καταπατούν λιοντάρι και δράκοντα». «Και αμέσως, αφήνοντας τα δίχτυα, τον ακολούθησαν.» Πρέπει, λοιπόν, να μακαρίσουμε την ευγνωμοσύνη των αποστόλων· διότι άφησαν ό,τι είχαν, περιφρόνησαν το μέσο βιοπορισμού που διέθεταν.

Και για ποιον λόγο; Επειδή νόσησαν από απιστία, αντί για γνώση προσέφεραν άγνοια, σε καιρό θεολογίας ολίσθησαν στη βλασφημία. Έντυσαν την παστάδα και δεν δέχθηκαν τον νυμφίο, στεφάνωσαν τον γαμήλιο νυμφώνα και αρνήθηκαν τον γάμο· και ενώ συντελούνταν ο σταυρός, τα στοιχεία της φύσης συγκλονίζονταν, αυτοί όμως δεν μεταβάλλονταν. Διότι αυτό είναι που πρόσθεσε στη συνέχεια: «Και θα είναι η ζωή σου κρεμασμένη μπροστά στα μάτια σου.» Ποια είναι η ζωή; Ο Χριστός που λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η ζωή και η αλήθεια.» Και πού κρέμεται;

Διότι, ενώ ανέτειλε το αληθινό φως, εσείς πλανάσθε σαν μέσα στη νύχτα και προσκρούετε σε αδιάβατα μέρη και κατακρημνίζεστε, επειδή εγκαταλείψατε την οδό που λέει: «Εγώ είμαι η οδός». Έπειτα, άκου κάτι πιο καίριο, διότι λέει: «Και την πλάτη τους για πάντα κύρτωσε», αυτό σημαίνει για να υποδουλωθεί στα έθνη, όχι για τετρακόσια τριάντα έτη όπως στην Αίγυπτο, ούτε για εβδομήντα όπως στη Βαβυλώνα, αλλά για πάντα, λέει, κύρτωσέ τους σε δουλεία. Λοιπόν, γιατί τρέφεις κενές ελπίδες προσδοκώντας να απαλλαγείς από την ταλαιπωρία που σε κατέχει; Διότι καθόλου άδικα δεν ευχήθηκε την τύφλωση των ματιών σου, αλλά επειδή, αφού σκέπασες τα μάτια του Χριστού, έτσι Τον ράπιζες, και για τον λόγο αυτό (λέει) την πλάτη σου διαπαντός κύρτωσε σε δουλεία. Και επειδή έχυσες το αίμα Του με οργή, άκουσε την ανταπόδοση: «Έκχεε επάνω τους την οργή Σου, και ο θυμός της οργής Σου ας τους καταλάβει, και ας γίνει η κατοικία τους ερημωμένη», που προφανώς είναι ο περιβόητος ναός. Διατί, ω προφήτη, πες μας, για ποιον λόγο ερημώθηκε ο ναός; Άραγε εξαιτίας της παλαιάς κατασκευής του μόσχου; Άραγε εξαιτίας της ειδωλολατρίας του λαού; Άραγε εξαιτίας του αίματος των προφητών; Άραγε εξαιτίας των μοιχειών και πορνειών του Ισραήλ; Σε καμία περίπτωση, λέει, διότι για όλα εκείνα πάντοτε αξιώνονταν συγχώρεσης και φιλανθρωπίας, αλλά επειδή θανάτωσαν τον Υιό του ευεργέτη.

Το πνεύμα της πλάνης κηρύττει τον εαυτό του, μιλάει για τα δικά του, διότι είναι αυτάρεσκο· δοξάζει τον εαυτό του, διότι είναι γεμάτο αλαζονεία· είναι ψευδολόγο, απατηλό, θωπευτικό, κολακευτικό, ύπουλο, επιδεικτικό, φλύαρο, ασύμφωνο, αμετροεπές, ευτελές, δειλό, από την ενέργεια του οποίου είθε να μας λυτρώσει ο Ιησούς Χριστός, ο οποίος μας θεμελίωσε πάνω στην πέτρα, ως εκλεκτούς λίθους που συναρμολογούνται αρμονικά για την οικοδομή του Θεού Πατέρα, οι οποίοι ανυψώνονται προς τα ύψη διά του Χριστού, που σταυρώθηκε για εμάς, χρησιμοποιώντας ως σχοινί το Άγιο Πνεύμα, και ανεβαίνοντας με την πίστη και ανυψούμενοι με την αγάπη από τη γη προς τον ουρανό, συνοδοιπορώντας μαζί με τους άμεμπτους. Διότι λέει, μακάριοι είναι οι άμεμπτοι στην οδό τους, αυτοί που πορεύονται σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου. Αλάνθαστη δε οδός είναι ο Ιησούς Χριστός· διότι, λέει, εγώ είμαι η οδός και η ζωή. Και η οδός οδηγεί προς τον Πατέρα· διότι, λέει, κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού. Μακάριοι λοιπόν είστε εσείς οι θεοφόροι, πνευματοφόροι, ναοφόροι, αγιοφόροι, στολισμένοι σε όλα με τις εντολές του Ιησού Χριστού, βασίλειο ιεράτευμα, έθνος άγιο, λαός περιούσιος· για τους οποίους με αγαλλίαση αξιώθηκα, διά των όσων γράφω, να συνομιλήσω με τους αγίους που βρίσκονται στην Έφεσο, τους πιστούς στον Χριστό Ιησού. Χαίρομαι λοιπόν για εσάς, διότι δεν δίνετε προσοχή στη ματαιότητα, ούτε αγαπάτε κατά σάρκα, αλλά κατά Θεόν.

«Ερωτεύσου την.» [cod. f. 21 a.] Επειδή και οι έρωτες παρέρχονται, ερωτεύσου την, λέει, με έρωτα αθάνατο, ώστε να σε διαφυλάξει αλώβητο· διότι δεν είναι δυνατόν να κατορθωθεί κάτι το σπουδαίο χωρίς θερμή επιθυμία. «Αποδέξου τους λόγους μου.» — Για να πληθύνουν οι οδοί της ζωής σου. [cod. f. 21 b.] Διότι είναι ανώφελο το να ακούει κανείς εάν δεν έχει αποδεχθεί τον λόγο· και «πολλές οδοί» είναι οι αρετές, οι οποίες οδηγούν σε μία οδό, σε Εκείνον που είπε: «Εγώ είμαι η οδός»· ή όπως θα έλεγε κανείς: Όλα θα σου είναι εύκολα, ευχερή και βατά· ώστε από όπου κι αν θελήσεις να πορευτείς, είτε μέσα από τον πλούτο είτε μέσα από την πενία, είτε μέσα από τη δόξα και την ατιμία. Διότι, όπως ακριβώς εάν κάποιος είναι ατρόμητος ή εάν λάμβανε φτερά από τη φύση, δεν θα δίσταζε μπροστά σε καμία οδό, έστω κι αν είναι τραχιά, έστω κι αν είναι έρημη, έστω κι αν παραμονεύει κάποιος ληστής ή διαρρήκτης, έτσι και εκείνος που έχει ελαφρυνθεί και ανυψωθεί με το φτερό της σοφίας, θα μπορέσει με ευκολία να περιέλθει τα πάντα.

Ο Χριστός γεννήθηκε, τα επίγεια ενώνονται με τα επουράνια, οι άγγελοι χορεύουν μαζί με τους ανθρώπους, οι ποιμένες αγρυπνούν στο ύπαιθρο και οι μάγοι προσκυνούν, ο ουρανός καταυγάζεται από φως και η γη βαστάζει τον λαμπρό καρπό της πάνω στη φάτνη. Και εκπληρώθηκε τότε εκείνο που έχει γραφτεί για τη γη, το «Η αλήθεια ανέτειλε από τη γη»· διότι Αλήθεια είναι ο Χριστός, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια». Από τη γη, δηλαδή από την Παρθένο, ανέτειλε κατά σάρκα. Ερευνώ, λοιπόν, από πού διδάχθηκαν οι μάγοι για τον αστέρα, τον οποίο χρησιμοποίησαν ως οδηγό για την ανεύρεση του παιδιού που αναζητούσαν. Διότι δεν ήταν απατηλός ο αστέρας, όπως κάποιοι φαντάστηκαν, λέγοντας ότι ο αστέρας ήταν πλάνος και ότι οι μάγοι δεν αναζητούσαν ένα αληθινό παιδί. Πώς, άλλωστε, αν ο αστέρας ήταν απατηλός, θα αναδείκνυε την αλήθεια, δηλαδή τον Χριστό; Διότι, αφού έφτασε μέχρις Εκείνον, σταμάτησε την πορεία του. Πώς επίσης και οι μάγοι, αν δεν αναχωρούσαν για την αλήθεια, θα του έφερναν από τους δικούς τους κόπους τέτοιες προσφορές, οι οποίες φανερώνουν τη θεότητα και την ανθρωπότητά του, και οι οποίες εκπληρώνουν το προφητικό λόγιο: «Θα ζήσει, και θα του δοθεί από το χρυσό της Αραβίας»; Ούτε πάλι ισχύει, όπως ισχυρίζονται οι μυθολόγοι, ότι δηλαδή για κάθε άνθρωπο που γεννιέται ανατέλλει και ένας αστέρας· αυτοί ούτε καν τη μυθική αστρολογία των Ελλήνων δεν γνωρίζουν.

Όσα έπεσαν δίπλα στον δρόμο είναι οι Αρειανοί, τα ακανθώδη είναι οι Ευνομιανοί, και εκείνα στα πετρώδη είναι οι Μαραθώνιοι. Και κατανόησέ το με ακρίβεια, αγαπητέ. Εξήλθε ο σπορέας για να σπείρει· και άλλα μεν έπεσαν δίπλα στον δρόμο. Δεν είπε: «Μέσα στον δρόμο», αλλά: «Δίπλα στον δρόμο». Ποιος είναι ο δρόμος, αν όχι βεβαίως ο Χριστός, ο οποίος λέει: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια»; Όσα, λοιπόν, έπεσαν δίπλα στον δρόμο είναι οι Αρειανοί. Δεν βρίσκονται μέσα στον δρόμο, διότι δεν είναι ορθόδοξοι· ούτε όμως απέχουν πολύ από τον δρόμο, όπως οι Έλληνες ή οι Ιουδαίοι, αλλά βρίσκονται δίπλα στον δρόμο· δηλαδή, δίπλα στον Χριστό, δίπλα στην ορθή πίστη. Το ότι ομολογούν τον Χριστό, αυτό είναι που τους κάνει να βρίσκονται κοντά στον δρόμο· το ότι αρνούνται πως ο Χριστός είναι Υιός του Θεού, αυτό είναι που τους εμποδίζει να βρίσκονται μέσα στον δρόμο. Γι' αυτόν τον λόγο, αφού κατέβηκαν τα πετεινά του ουρανού, δηλαδή τα πνεύματα της πονηρίας, μαζεύουν τον θείο λόγο από τις καρδιές τους και τους καθιστούν παντελώς κενούς από την ορθή πίστη. Τα δε ακανθώδη είναι οι Ευνομιανοί· διότι έχουν μέσα τους τα αγκάθια των βλασφημιών· και βλαστάνουν μεν τη χλόη της πίστεως, αλλά δεν ολοκληρώνουν το στάχυ της ομολογίας. Το ότι ομολογούν τον Χριστό, αυτό τους κάνει να βλαστάνουν τη χλόη της πίστεως· το ότι όμως, πάλι, Τον αποκαλούν κτίσμα και δημιούργημα, αυτό είναι που κάνει το στάχυ της πίστεώς τους να μαραίνεται άωρο.

Το «Εάν μείνετε στον λόγο τον δικό μου», φανέρωνε όσα υπήρχαν στην καρδιά τους, και ότι γνώριζε πως πίστεψαν μεν, αλλά δεν παρέμειναν. Και τους υπόσχεται κάτι μεγάλο, το να γίνουν εκείνοι μαθητές του. Διότι, επειδή κάποιοι είχαν αποχωρήσει προηγουμένως, λέει υπονοώντας αυτούς: «Εάν μείνετε»· επειδή και εκείνοι άκουσαν και πίστεψαν, και έπειτα αποχώρησαν, διότι δεν παρέμειναν. Καθώς πολλοί από τους μαθητές του γύρισαν πίσω, και δεν συναναστρέφονταν πλέον φανερά μαζί του. «Θα γνωρίσετε την αλήθεια»· δηλαδή, Εμένα· διότι Εγώ είμαι η αλήθεια. Όλα τα ιουδαϊκά ήσαν τύπος· ενώ την αλήθεια θα τη γνωρίσετε από εμένα, και θα σας ελευθερώσει από τα αμαρτήματα. Διότι, όπως ακριβώς έλεγε σε εκείνους: «Μέσα στις αμαρτίες σας θα πεθάνετε»· έτσι έλεγε και σε τούτους: «Θα σας ελευθερώσει».

Φοβούνταν βέβαια να τον ρωτήσουν, όμως τον ρωτούν, εξαιτίας του μεγάλου πόθου και της αγωνίας τους. Τι λέει λοιπόν ο Χριστός; «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή. Κανείς δεν μπορεί να έλθει προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Γιατί λοιπόν, όταν ρωτήθηκε από τον Πέτρο: «Πού πηγαίνεις;», δεν του είπε ευθέως: «Εγώ πορεύομαι προς τον Πατέρα· εσείς όμως δεν μπορείτε να έλθετε τώρα», αλλά παρενέβαλε τόσο μεγάλη σειρά λόγων, συνθέτοντας ερωτήσεις και αποκρίσεις; Στους Ιουδαίους, βέβαια, εύλογα δεν το έλεγε αυτό· σε αυτούς όμως γιατί; Είπε βέβαια και σε αυτούς και στους Ιουδαίους ότι εξήλθε από τον Θεό και πηγαίνει προς τον Θεό· και τώρα το λέει αυτό πιο ξεκάθαρα από πριν. Εξάλλου, και στους Ιουδαίους δεν το είχε πει με τόση σαφήνεια. Διότι, εάν τους έλεγε: «Δεν μπορείτε να έλθετε προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού», αμέσως θα θεωρούσαν το πράγμα αλαζονεία· τώρα όμως, επειδή το απέκρυψε, τους ενέβαλε σε αγωνία. Αλλά και στους μαθητές και στον Πέτρο για ποιο λόγο το είπε έτσι; Γνώριζε την πολλή του προθυμία, και ότι εξαιτίας αυτού θα επέμενε περισσότερο να τον ενοχλεί. Ώστε, λοιπόν, για να τον αποτρέψει, το αποκρύπτει. Αφού όμως κατόρθωσε αυτό που ήθελε μέσω της ασάφειας και της απόκρυψης του λόγου, πάλι το αποκαλύπτει.

Διότι, αφού είπε, «Όπου είμαι εγώ, κανείς δεν μπορεί να έλθει», πρόσθεσε: «Στην οικία του Πατέρα μου υπάρχουν πολλές κατοικίες»· και πάλι: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Αυτό λοιπόν δεν ήθελε να τους το πει από την αρχή, για να μην τους ρίξει σε μεγαλύτερη αθυμία· αφού όμως τους καταπράυνε, τότε το λέει. Διότι με την επιτίμηση προς τον Πέτρο απομάκρυνε το μεγαλύτερο μέρος της αθυμίας τους, και επειδή κυριεύθηκαν από τον φόβο μήπως ακούσουν και οι ίδιοι τα ίδια, συγκρατούνταν περισσότερο.

«Εγώ είμαι η οδός». Αυτό αποτελεί απόδειξη του: «Κανείς δεν έρχεται παρά μόνο δι' εμού»· το δε: «Και η αλήθεια και η ζωή», αποδεικνύει ότι οπωσδήποτε αυτά θα πραγματοποιηθούν. Επομένως, κανένα ψεύδος δεν προέρχεται από εμένα, εφόσον είμαι η αλήθεια· εάν δε είμαι και η ζωή, ούτε ο ίδιος ο θάνατος δεν θα μπορέσει να σας εμποδίσει να έλθετε. Άλλωστε, εάν Εγώ είμαι η οδός, δεν θα έχετε ανάγκη από κάποιον για να σας καθοδηγήσει· εάν είμαι και η αλήθεια, όσα λέγονται δεν είναι ψεύδος· εάν δε είμαι και η ζωή, ακόμη και αν αποθάνετε, θα επιτύχετε όσα έχουν ειπωθεί.

Το ζήτημα λοιπόν της οδού και το κατανόησαν και το ομολόγησαν· τα υπόλοιπα όμως τα αγνοούσαν· δεν τολμούσαν βέβαια να πουν αυτά τα οποία αγνοούσαν. Αλλά παρ' όλα αυτά έλαβαν μεγάλη παρηγοριά από την οδό. Εάν λοιπόν εγώ είμαι κύριος, λέγει, στο να σας οδηγήσω προς τον Πατέρα, εξάπαντος θα φθάσετε εκεί. Διότι δεν είναι δυνατόν να έλθετε από άλλη οδό. Έχοντας πει δε προηγουμένως: «Κανείς δεν δύναται να έλθει προς εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατήρ»· και πάλι: «Εάν εγώ υψωθώ από τη γη, θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου»· και τώρα πάλι: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού», αποδεικνύει τον εαυτό του ίσο με Εκείνον που τον εγέννησε.

Διότι όσα φαίνεται να αποτελούν ιδιαίτερα γνωρίσματα του Πατρός, αυτά φαίνεται ότι ανήκουν και στον Υιό και στο Άγιο Πνεύμα. Πώς λοιπόν λέγει, κανείς δεν έρχεται προς τον Υιό, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατήρ; Αλλά αυτό αποδεικνύεται ότι ανήκει και στον Υιό. Διότι «εγώ είμαι», λέγει, «η οδός· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». Πρόσεξε όμως ότι αυτό ανήκει και στο Πνεύμα. Διότι κανείς δεν μπορεί να αποκαλέσει Κύριο τον Ιησού Χριστό, παρά μόνο εν Αγίω Πνεύματι. Και πάλι, βλέπουμε ότι οι απόστολοι έχουν δοθεί στην Εκκλησία άλλοτε από τον Πατέρα, άλλοτε από τον Υιό και άλλοτε από το Άγιο Πνεύμα, και ότι οι διαιρέσεις των χαρισμάτων ανήκουν στον Πατέρα και τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα.

Με αποκάλεσε θεό, διότι τιμήθηκα. Ονομάστηκε ο ίδιος άνθρωπος, ονομάστηκε ο ίδιος Υιός ανθρώπου, ονομάστηκε ο ίδιος οδός, ονομάστηκε ο ίδιος θύρα, ονομάστηκε ο ίδιος πέτρα. Αυτά τα έλαβε από εμένα, ενώ εκείνα τα λόγια μου τα έδωσε από τον εαυτό του. Γιατί ονομάστηκε οδός; Για να μάθεις ότι μέσω αυτού ανερχόμαστε προς τον Πατέρα. Γιατί ονομάστηκε πέτρα; Για να μάθεις το στέρεο και ασάλευτο της πίστεως. Γιατί ονομάστηκε θεμέλιος; Για να μάθεις ότι βαστάζει τα πάντα. Γιατί ονομάστηκε ρίζα; Για να μάθεις ότι σε αυτόν ανθίζουμε. Γιατί ονομάστηκε ποιμένας;

Γι' αυτό και ο πλούσιος άκουσε: Απέλαβες στη ζωή σου τα αγαθά σου, όπως ομοίως και ο Λάζαρος τα κακά· γι' αυτό εκείνος μεν εδώ παρηγορείται, εσύ δε βασανίζεσαι. Το δε «ήλπισα στους λόγους σου», τι σημαίνει; Διότι εξαρτώμαι από τη δική σου υπόσχεση, και πορεύομαι στηριζόμενος σε αυτή την ελπίδα. Και μην αφαιρέσεις εντελώς από το στόμα μου τον λόγο της αλήθειας, διότι στήριξα την ελπίδα μου στις κρίσεις σου. Πολύτιμη είναι η αλήθεια, γι' αυτό και ο ίδιος ο Χριστός είπε: Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή. Και ένας άλλος προφήτης διδάσκει: Αυτά είναι εκείνα που πρέπει να πράττετε· να λέτε την αλήθεια ο καθένας στον πλησίον του, και να μην αγαπάτε τον ψευδή όρκο. Το αντίθετο δε της αλήθειας είναι το ψεύδος, το οποίο προέρχεται από τον πονηρό. Διότι αυτός, λέγοντας πρώτος ψέματα, ψιθύρισε στην Εύα.

Αλλ' ίσως θα μπορούσε να πει κάποιος, πράγμα που βέβαια είναι και αληθές, ότι εννοεί μια άλλη πίστη, μέσω της οποίας γίνονταν θαύματα. Γνωρίζω και εγώ ότι είναι διαφορετική εκείνη, για την οποία έλεγαν και οι απόστολοι: «Πρόσθεσέ μας πίστη»· και διαφορετική από αυτήν σύμφωνα με την οποία είμαστε όλοι πιστοί, χωρίς μεν να επιτελούμε σημεία, έχοντας όμως τη γνώση της ευσέβειας. Αλλά και εδώ υπάρχει ανάγκη από τη βοήθεια του Πνεύματος. Διότι και για κάποια γυναίκα γράφει ο Λουκάς, ότι «διήνοιξε την καρδιά της, για να προσέχει σε όσα έλεγε ο Παύλος». Και ο Χριστός λέει: «Κανείς δεν έρχεται σε εμένα, εάν δεν τον ελκύσει ο Πατέρας». Επομένως, εάν αυτό εξαρτάται από τον Θεό, σε τι αμαρτάνουν όσοι απιστούν, όταν ούτε το Πνεύμα βοηθά, ούτε ο Πατέρας ελκύει, ούτε ο Υιός οδηγεί; Διότι και για τον εαυτό του λέει: «Εγώ είμαι η οδός». Και το λέει αυτό, για να δείξει ότι υπάρχει ανάγκη από τον ίδιο προκειμένου να προσαχθεί κάποιος στον Πατέρα.

Εάν, λοιπόν, διακηρύττει κανείς την αδυναμία του Πατρός αποφεύγοντας το ομοούσιο, θα αναγκαστείς από την ίδια την αλήθεια να ομολογήσεις μαζί μας Τριάδα άκτιστη, ομοούσια και παντοδύναμη. Αλλά θα μου πεις σχετικά με τον Πατέρα, ότι έχει γραφτεί: «Εσένα τον μόνο αληθινό Θεό». Αλλά και «Θεός ήταν ο Λόγος»· πώς, λοιπόν, είναι ίσος με τον Πατέρα; Διότι το να ειπωθεί για τον Πατέρα το «Εσένα τον μόνο αληθινό Θεό», φανέρωσε δήθεν ότι ο Υιός δεν είναι φυσικός, αλλά θετός Θεός. Τι έχεις να πεις, λοιπόν, εσύ που πολεμάς την ίδια σου τη σωτηρία; Επειδή έχει γραφτεί, καθώς λέει ο Ιωάννης για τον Πατέρα, ότι «Ο Θεός είναι φως», ενώ για τον Υιό ότι «Ήταν το φως το αληθινό», τολμάς εξαιτίας αυτού να ονομάσεις τον Πατέρα κατώτερο, επειδή δεν προστίθεται το «φως το αληθινό», αλλά λέγεται μόνο για τον Υιό: «Ήταν το φως το αληθινό»; Όπως, λοιπόν, δεν τολμάς να μειώσεις τον Πατέρα επειδή δεν προστίθεται η λέξη «αληθινό», έτσι, όταν ακούς για τον Πατέρα το «Εσένα τον μόνο αληθινό Θεό», και για τον Υιό μόνο τη λέξη «Θεός», μην τολμήσεις να μειώσεις τον Υιό. Διότι τα ονόματα αντιπαρατίθενται αμοιβαία μεταξύ τους: στον Πατέρα αποδίδεται το «Θεός αληθινός», και στον Υιό το «Θεός»· ενώ αντίστροφα, το «Ήταν το φως το αληθινό» αποδίδεται στον Υιό, και στον Πατέρα μόνο το «φως». Όπως, λοιπόν, δεν πρέπει να τολμήσει κανείς να πει για τον Πατέρα ότι δεν είναι φως αληθινό, ούτε για τον Υιό ότι δεν είναι Θεός αληθινός —διότι ο ίδιος είπε: «Εγώ είμαι η αλήθεια»— έτσι ισχύει και για το Άγιο Πνεύμα, ότι δηλαδή είναι το Πνεύμα της αλήθειας.

Όλα τα έχει ο Πατέρας, είναι αληθώς ζωή, και αθανασία, και φως, και παντοδύναμος, και Θεός, και Κύριος· αυτά ακριβώς έχει και ο Υιός. Διότι λέγει: «Εγώ είμαι η αλήθεια και η ζωή»· και, «Ήταν το φως το αληθινό»· και, «Θεός ήταν ο Λόγος»· και ο απόστολος Θωμάς λέγει: «Ο Κύριός μου και ο Θεός μου»· όπως ακριβώς λέγει και ο ψαλμωδός: «Με τα χέρια μου αναζήτησα τον Θεό, και δεν εξαπατήθηκα». Ψηλάφησε ο Θωμάς τον Λόγο ευρισκόμενος σε απιστία, και δεν εξαπατήθηκε όταν Τον ομολόγησε με πίστη Κύριο και Θεό. Ναι, λέγει· ονομάζω τον Υιό του Θεού Θεό, όχι όμως άναρχο, αλλά κτιστό· επομένως και δούλο. Και πώς, «Ο Οποίος, ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό Του, λαμβάνοντας μορφή δούλου»; Εάν λοιπόν είναι δούλος (διότι κάθε κτίσμα είναι δούλος), πώς, ενώ ήταν δούλος, έλαβε μορφή δούλου; Και πώς κένωσε τον εαυτό Του, εάν δεν ήταν τέλειος Θεός; Διότι έλαβε εκείνο που δεν είχε, παραμένοντας αυτό που ήταν· δεν έγινε αυτό που ήταν, αλλά ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, από φιλανθρωπία έλαβε ατρέπτως μορφή δούλου. Εάν όμως δεν θέλεις να Τον ομολογείς άναρχο, επομένως υπήρξε καιρός που δεν υπήρχε ο Υιός; Ναι, λέγει.

Διότι έτσι εξαλειφόταν το όνειδος. «Ο καθένας όμως με τη δική του σειρά· απαρχή είναι ο Χριστός.» Μην νομίζεις, επειδή άκουσες για ανάσταση, ότι όλοι θα απολαύσουν τα ίδια. «Έπειτα όσοι ανήκουν στον Χριστό κατά την παρουσία Του.» Δηλαδή, οι πιστοί και όσοι ευδοκίμησαν. «Έπειτα θα έλθει το τέλος, όταν παραδώσει τη βασιλεία στον Θεό και Πατέρα.» Διότι, όταν αναστηθούν εκείνοι, τα πάντα θα λάβουν τέλος. Όχι όπως τώρα που, αν και αναστήθηκε ο Χριστός, τα πράγματα παραμένουν ακόμη μετέωρα. Γι' αυτό προσθέτει, εμείς κατά την παρουσία Του, για να μάθεις ότι μιλάει για εκείνον τον καιρό. «Όταν καταργήσει κάθε αρχή και κάθε εξουσία και δύναμη.» Δηλαδή, όταν μέσω Αυτού προσαγάγει όλα τα έθνη ώστε να υπηρετούν τον Πατέρα. Διότι «κανείς δεν έρχεται», λέει, «προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». «Διότι πρέπει Αυτός να βασιλεύει, μέχρις ότου θέσει όλους τους εχθρούς Του κάτω από τα πόδια Του. Διότι τα πάντα υπέταξε κάτω από τα πόδια Του. Τελευταίος εχθρός καταργείται ο θάνατος. Όταν όμως πει ότι τα πάντα έχουν υποταχθεί, είναι φανερό ότι εξαιρείται Εκείνος που Του υπέταξε τα πάντα. Όταν δε Του υποταχθούν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε Εκείνον που Του υπέταξε τα πάντα, για να είναι ο Θεός τα πάντα σε όλα. Ειδάλλως, τι θα κάνουν εκείνοι που βαπτίζονται υπέρ των νεκρών;» Το «μέχρι» (άχρι) δεν δηλώνει χρονικό περιορισμό στην Αγία Γραφή, όπως ακριβώς ούτε το «έως»· σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί: «από τον αιώνα και έως τον αιώνα Εσύ υπάρχεις».

Ενούσιο είναι το ίδιο το ον, ή το ιδίωμα που αναγνωρίζεται μέσα στη θεία ουσία. Ομοούσιο είναι αυτό που υπάρχει απαράλλακτα, έχοντας την ίδια ουσία. Ενυπόστατο είναι αυτό που θεωρείται καθ' εαυτό σε δική του υπόσταση, ή αυτό που ενώνεται με κάτι άλλο, διαφορετικό ως προς την ουσία, σχηματίζοντας μία κοινή υπόσταση. Ομοϋπόστατο έχουμε όταν δύο φύσεις ενώνονται σε μία υπόσταση, και έχουν μία υπόσταση και ένα πρόσωπο. Χριστός είναι ο Θεός που έχει ενωθεί καθ' υπόστασιν με την ανθρωπότητα, ή ο άνθρωπος που έχει προσληφθεί καθ' υπόστασιν από τη θεότητα. Ο Χριστός είναι το φως του κόσμου, η χαρά, η οδός, η θύρα, η ανάσταση, η ειρήνη, η αλήθεια, η ζωή. Αυτά λοιπόν και αμέτρητα άλλα παρόμοια οφείλει να γνωρίζει αυτός που επιχειρεί να μιλήσει για τον Θεό. Εμείς όμως ας επανέλθουμε στο προκείμενο.

Σε τρεις στίχους, δέκα φορές μνημόνευσε τον Ιησού Χριστό. Πώς όμως τον μιμούνταν; Επειδή, όπως ακριβώς ο Χριστός, εάν κάποιος από εσάς θελήσει να πορευτεί προς το αγαθό, του γίνεται οδός· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η οδός»· και αν θελήσει να εισέλθει στη ζωή, γίνεται θύρα· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι η θύρα»· και αν θελήσει να τραφεί, γίνεται άρτος· γι' αυτό λέει: «εγώ είμαι ο άρτος που κατέβηκε από τον ουρανό»· και τα υπόλοιπα, για να μην τα αναφέρω ένα προς ένα. Έτσι και ο Παύλος, μιμούμενος εκείνον, έγινε τα πάντα για όλους για το καλό. Για παράδειγμα, αν θέλεις να τον δεις καλλιεργητή, άκουσέ τον να λέει: «εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε». Θέλεις να τον δεις οικοδόμο; «Ως σοφός αρχιτέκτονας έθεσα θεμέλιο». Θέλεις να τον δεις παγκρατιαστή; «Έτσι πυγμαχώ, όχι σαν να χτυπώ τον αέρα». Θέλεις να τον δεις δρομέα; «Από την Ιερουσαλήμ και στα περίχωρα μέχρι το Ιλλυρικό έχω διαδώσει πλήρως το Ευαγγέλιο». Θέλεις να τον δεις αθλητή; «Η πάλη μας δεν είναι προς αίμα και σάρκα». Θέλεις να τον δεις αγωνιστή; «Τον αγώνα τον καλό έχω αγωνιστεί». Θέλεις να τον δεις στεφανωμένο;

Και πάλι, το ότι «μέσω αυτού λάβαμε τη χάρη και την αποστολή για την υπακοή της πίστεως σε όλα τα έθνη», ή και το ότι «μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή σε αυτή τη χάρη στην οποία στεκόμαστε και καυχόμαστε», παριστάνει τις ευεργεσίες του προς εμάς, καθώς άλλοτε μεταβιβάζει σε εμάς από τον Πατέρα τη χάρη των αγαθών, και άλλοτε προσάγει εμάς μέσω του εαυτού του στον Πατέρα. Διότι, με το να λέει «μέσω του οποίου λάβαμε χάρη και αποστολή», φανερώνει την από εκεί χορηγία των αγαθών· ενώ με το να λέει «μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή», παριστάνει τη δική μας πρόσληψη και οικείωση με τον Θεό που πραγματοποιείται μέσω του Χριστού· διότι «κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα», λέει, «ειμή μόνον δι' εμού». Και πάλι, στο δέκατο όγδοο κεφάλαιο του ίδιου έργου: «Η οδός της θεογνωσίας ξεκινά από το ένα Πνεύμα, μέσω του ενός Υιού, προς τον έναν Πατέρα· και αντίστροφα, η φυσική αγαθότητα, και ο κατά φύση αγιασμός, και το βασιλικό αξίωμα, εκτείνονται από τον Πατέρα, μέσω του Μονογενούς, στο Πνεύμα· έτσι και οι υποστάσεις ομολογούνται, και το ευσεβές δόγμα της μοναρχίας δεν καταπίπτει».

Θεωρία στο «Μένει ἱερεὺς εἰς τὸν αἰῶνα» Αν όμως γνωρίζει να επαγρυπνεί με πολλή προσοχή στο δικό του χάρισμα, φροντίζοντας μέσα από την πράξη και τη θεωρία για τα αγαθά που βρίσκονται πάνω από τη φύση και τον χρόνο, έχει γίνει ιερέας διαρκής και αιώνιος, απολαμβάνοντας πάντοτε νοερά τη θεία συνομιλία. Και επειδή, μέσω της αμεταβλησίας της θέλησής του προς το καλό, μιμείται Εκείνον που είναι εκ φύσεως αμετάβλητος, δεν εμποδίζεται με ιουδαϊκό τρόπο από τον θάνατο της αμαρτίας στο να παραμένει διαρκώς (ιερέας) και να προσφέρει θυσία αινέσεως και εξομολογήσεως, θεολογώντας ένδοξα για Αυτόν ως δημιουργό των πάντων και ευχαριστώντας Τον με ευγνωμοσύνη ως δίκαιο προνοητή και κριτή των όλων, στο νοητό θείο θυσιαστήριο, από το οποίο δεν έχουν την εξουσία να φάνε εκείνοι που λατρεύουν στη σκηνή. Διότι δεν είναι δυνατόν να μετάσχουν στους μυστικούς άρτους της θείας γνώσης και στον ζωτικό κρατήρα της σοφίας εκείνοι που ακολουθούν μόνο το γράμμα και αρκούνται για τη σωτηρία τους στις θυσίες των άλογων παθών, και οι οποίοι, αφενός διακηρύττουν τον θάνατο του Ιησού μέσω της απραξίας ως προς την αμαρτία, αφετέρου δεν ομολογούν την ανάστασή Του —υπέρ της οποίας και εξαιτίας της οποίας συνέβη ο θάνατος— μέσω της νοερής θεωρίας, η οποία έχει φωτιστεί από τη δικαιοσύνη των αγαθών έργων. Και ενώ επιλέγουν με μεγάλη προθυμία να θανατωθούν ως προς τη σάρκα, δεν δέχονται καθόλου να ζωοποιηθούν κατά το Πνεύμα, εφόσον η δική τους σκηνή εξακολουθεί να υφίσταται, επειδή δεν έχει ακόμη φανερωθεί σε αυτούς η οδός των Αγίων μέσω του λόγου και της γνώσης, η οποία οδός είναι ο Λόγος του Θεού, που είπε «εγώ είμαι η οδός», και (επειδή) δεν επιθυμούν, αφού γνώρισαν μέσω της πρακτικής αρετής τον Κύριο ως ενσαρκωμένο Λόγο, να προχωρήσουν μέσω της θεωρίας στη δόξα Του ως Μονογενούς από τον Πατέρα, η οποία είναι πλήρης χάριτος και αληθείας.

Τι από αυτά, όπως είπα, είναι πιο φοβερό για τα μάτια ή τα αυτιά των Χριστιανών; Το να βλέπουν να επιτρέπεται σε ένα έθνος σκληρό και αλλόκοτο να απλώνει απειλητικά τα χέρια του εναντίον της θείας κληρονομίας. Όμως, αυτά προκάλεσε να συμβούν το πλήθος των αμαρτημάτων μας. Διότι δεν πολιτευθήκαμε επάξια προς το Ευαγγέλιο του Χριστού. Όλοι αμαρτήσαμε, όλοι παρανομήσαμε, όλοι εγκαταλείψαμε την οδό των εντολών, εκείνη που είπε: «Εγώ είμαι η οδός», και εξαγριωθήκαμε ο ένας εναντίον του άλλου, αγνοώντας τη χάρη της φιλανθρωπίας και το μυστήριο των παθών που υπέστη για εμάς ο σαρκωθείς Θεός· και βαδίσαμε σε αδιάβατα μονοπάτια, επικυρώνοντας δηλαδή με τη διάθεση της θελήσεώς μας τις σχέσεις με τα πάθη της ατιμίας. Αλλά ας γρηγορήσουμε και ας προσευχηθούμε, μήπως βαρύνουν ακόμη περισσότερο οι καρδιές μας μέσα σε κραιπάλη και μέθη. Διότι κραιπάλη είναι ο δισταγμός ως προς τον λόγο της πίστεως σε καιρούς διωγμών· μέθη δε, είναι η αποβολή των κατά φύσιν λογισμών, μέσω των οποίων εκ φύσεως επιτυγχάνεται η αληθινή διάγνωση των όντων, όταν η ψυχή εξαιτίας της ατονίας λυγίσει στις επήρειες των πειρασμών· και αφού σκοτιστεί, υποστεί κλονισμό, όπως είπα, ως προς τον λόγο της πίστεως.

Π΄. Εάν θέλεις να βρεις την οδό που οδηγεί στη ζωή, μέσα στην Οδό να την αναζητάς, και εκεί θα τη βρεις, σε εκείνη που είπε: «Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή». Όμως, να την αναζητάς με πολύ κόπο, διότι λίγοι είναι εκείνοι που τη βρίσκουν, μήπως τυχόν, μένοντας πίσω από τους λίγους, βρεθείς μαζί με τους πολλούς.

Ρώτησε τον ίδιο τον εαυτό σου με ακρίβεια πώς ζήτησες και για ποιο πράγμα και σε ποιον χρόνο και για τι είδους ζητήματα, και από τον ίδιο σου τον εαυτό θα βρεις την αιτία για την οποία δεν έλαβες. Ο Χριστός όμως είναι η αλήθεια, και η αλήθεια παραμένει πάντοτε στον αιώνα, επειδή αυτός είναι η οδός, όπως λέει ο ίδιος, και η αλήθεια και η ζωή. Εσύ όμως είσαι ψεύστης, όπως είπε ο Δαβίδ, ότι «κάθε άνθρωπος είναι ψεύστης», και αμαρτάνεις διπλά, διότι, αφού ζήτησες όσα δεν σε συνέφεραν και δεν τα έλαβες, επιχειρείς να συκοφαντήσεις τον αληθινό ως ψεύτη. Και ότι είναι αληθινός, άκουσε εκείνη την πανάχραντη και σωτήρια γλώσσα που λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, τα λόγια μου όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν». Και δες την άφατη δύναμη αυτού του συνοπτικού λόγου. Πώς τόσο εύκολα ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, μαζί με όλα όσα υπάρχουν σε αυτά, και τίποτα από την ομορφιά, το πλάτος και το μέγεθός τους δεν θα διαφύγει την παρέλευση, τα λόγια του όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν; «Και πολύ εύλογα», όπως συνηθίζει να λέει η χρυσορρόας γλώσσα: «διότι αυτός είπε και δημιουργήθηκαν, αυτός έδωσε εντολή και κτίστηκαν». Γι' αυτό και θα παρέλθουν πάλι πολύ εύκολα, τα λόγια του όμως δεν πρόκειται να παρέλθουν. «

Ο Βασιλιάς όμως των δυνάμεων δεν διατάζει όσους στέκονται δίπλα του να εμποδίζουν εκείνους που θέλουν να του ζητήσουν, αλλά μάλλον τους παραγγέλλει να βοηθούν, και ο ίδιος προσωπικά μας προτρέπει: «Ζητάτε, και θα σας δοθεί»· ενώ εμείς παραιτούμαστε και άλλοτε μεν ζητάμε ανάξια πράγματα που δεν μας ταιριάζουν, άλλοτε δε επιθυμούμε πράγματα ανώτερα από την αξία μας· «Ζητάτε, και θα βρείτε· χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί»· αναζητήστε την οδό· «διότι εγώ είμαι η οδός, και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο μέσω εμού»· «Χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί»· «διότι εγώ είμαι η θύρα»· αναζητήστε τη ζωή, την αληθινή ζωή, αναζητήστε την οδό που οδηγεί εκεί, ζητήστε να επιστρέψετε στον θείο Παράδεισο· «χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί»· διότι δεν είναι δυνατόν να δείτε αυτόν να ανοίγει από μόνος του, αλλά «χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί». Και αυτό το παράδειγμα μπορεί κανείς να το κατανοήσει με ακρίβεια από τα σπίτια των αρχόντων και των βασιλιάδων· όταν κλείσουν τις πύλες τους και τοποθετήσουν φρουρούς, αυτές δεν ανοίγουν από μόνες τους σε όσους στέκονται απ' έξω, εάν πρώτα εκείνοι δεν αρχίσουν να χτυπούν επίμονα και καρτερικά, και με δυσκολία τους ανοίγουν, αφού ενοχληθούν πάρα πολύ από αυτούς.