Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 14:9

Διότι, λέει, «αυτός που είδε εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Και πράγματι, η νόηση του Λόγου αποτελεί ολοκάθαρη γνώση του Νου που τον γέννησε, εφόσον φανερώνει μέσα στον εαυτό του να υφίσταται κατ' ουσίαν ο Νους, προς τον οποίο και ανάγει τον νου που ποθεί την κατά χάριν ταύτισή του με τον Θεό, αφού έχει πλέον απελευθερωθεί από τη νοητική διαφοροποίηση και την ποσότητα που υπάρχει στο πλήθος των όντων, και έχει συναχθεί σε μια θεοειδή μονάδα μέσω της ταυτότητας και της απλότητας της εντεινόμενης αεικινησίας του γύρω από τον Θεό.

Εάν όμως αυτό σας σκανδαλίζει, επειδή άλλοτε μεν λέγει πράγματα υψηλά και θεία, άλλοτε δε ταπεινά και ανθρώπινα, πρέπει να γνωρίζετε ότι, όντας Θεός και άνθρωπος, λέγει και θεία και ανθρώπινα, για να πιστοποιήσει και με αυτό τις δύο του φύσεις και ώστε ούτε να θεωρηθεί ως γυμνός Θεός που περπατά επί της γης, ούτε πάλι να θεωρηθεί ως ένας από τους απλούς ανθρώπους. Διότι, όταν λέγει ότι «εγώ και ο Πατέρας μου είμαστε ένα» και «κανείς δεν επιγινώσκει τον Πατέρα, παρά μόνον ο Υιός» και «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα» και «όποιος δεν τιμά τον Υιό, δεν τιμά τον Πατέρα», να τον ακούτε επειδή ομιλεί θεοπρεπώς· όταν δε λέγει «ο Πατέρας μου είναι ανώτερός μου» και ότι είμαι απεσταλμένος και «έλαβα εντολή από τον Πατέρα μου τι να πω και τι να λαλήσω» και «δεν μπορώ να κάνω τίποτα από τον εαυτό μου», πάλι αυτόν να ακούτε· διότι τα λόγια αυτά λέγονται κατά θεία οικονομία. «Διότι αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίον ευαρεστήθηκα· αυτόν να ακούτε». Αυτός είναι για τον οποίον προείπα μέσω του Ησαΐα: «Ιδού ο δούλος μου, τον οποίο εξέλεξα, ο αγαπητός μου Υιός, τον οποίο επιπόθησε η ψυχή μου»· αυτόν να ακούτε. Ο ίδιος είναι και πάλι για τον οποίο μίλησα μέσω του προαναφερθέντος προφήτη: «Θα ψάλω λοιπόν στον ηγαπημένο ένα άσμα του αγαπητού μου για τον αμπελώνα μου».

Λόγος περί της θεολογίας του Βλεμμύδη. Παραθέτουμε τα όσα ειπώθηκαν στα Ευαγγέλια από τον ενυπόστατο Λόγο και Υιό του Θεού και Θεό, τον Ιησού Χριστό, τον Σωτήρα μας, προς τους μαθητές και αποστόλους του· διότι λέγει η Αυτοαλήθεια: Εγώ είμαι η οδός και η αλήθεια και η ζωή· κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα παρά μόνο μέσω εμού. Αν με είχατε γνωρίσει, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου· και από τώρα τον γνωρίζετε και τον έχετε δει. Και πάλι: Εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα· και πώς εσύ λέγεις, ω Φίλιππε·

Δείξε μας τον Πατέρα και μας αρκεί; Δεν πιστεύεις ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα; Τα λόγια τα οποία εγώ σας λέω δεν τα λέω από τον εαυτό μου, αλλά ο Πατέρας που μένει μέσα μου, αυτός επιτελεί τα έργα. Και πάλι: Εάν με αγαπάτε, θα τηρήσετε τις εντολές μου· και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει, διότι δεν το βλέπει ούτε το γνωρίζει· εσείς όμως το γνωρίζετε, διότι μένει κοντά σας και είναι μέσα σας.

Ο Υιός ονομάζεται χαρακτήρας της πατρικής υποστάσεως, όχι επειδή ο ίδιος αποτελεί το ίδιον [το αποκλειστικό γνώρισμα] του Πατέρα —διότι ποιος έλλογος άνθρωπος θα μπορούσε να υποθέσει κάτι τέτοιο;—, αλλά επειδή ο Πατέρας, ως πατέρας, χαρακτηρίζεται και αναγνωρίζεται από το γεγονός ότι έχει υιό, και επειδή ο Υιός, έχοντας μέσα του όλα τα γνωρίσματα του Πατέρα και παραμένοντας υιός, φανερώνει Εκείνον από τον οποίο προέρχεται, ως φυσική και απαράλλακτη εικόνα Του, γι' αυτό και λέει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Επειδή δε ο κατά φύσιν άναρχος Θεός είναι Νους, αποτελεί πηγή ομοφυούς Λόγου· και επειδή είναι Πατέρας, γεννά ομοούσιο Υιό. Γι' αυτόν τον λόγο, ο ίδιος είναι και Λόγος του Θεού και Υιός του Πατέρα.

Επειδή, λοιπόν, μέσα στο Πνεύμα θεωρείται ο Υιός —διότι δεν είναι δυνατόν να θεωρήσει κανείς τον Υιό, εάν δεν έχει καταυγασθεί από το Πνεύμα— γι' αυτό το Πνεύμα είναι εικόνα του Υιού, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης προς τον Θεό και Πατέρα: «Εν τω φωτί σου οψόμεθα φως», δηλαδή «Μέσα στο Πνεύμα σου θα δούμε τον Υιό»· ο δε Υιός είναι εικόνα του Πατρός, και διότι σε Αυτόν θεωρείται ο Πατέρας («Διότι εκείνος που έχει δει εμένα», λέει, «έχει δει τον Πατέρα»), και διότι προέρχεται από τον Πατέρα. Επομένως, εκείνος που αξιώνεται να θεωρήσει τον Υιό μέσα στο Πνεύμα, και τον Πατέρα μέσα στον Υιό, θα αντίκριζε ολόκληρη τη θεότητα, εφόσον ο Υιός είναι συμφυής με τον Πατέρα, και το Πνεύμα με τον Υιό, προερχόμενο από τον Πατέρα, και έτσι υπάρχει στα τρία πρόσωπα μία συμφυΐα και αντιπεριχώρηση.

Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα. Και: Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα, και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα. 20. Εφόσον λοιπόν αυτά έχουν έτσι, γιατί άραγε και αυτό το ιερό εκμαγείο, ως εικόνα του ενανθρωπήσαντος Υιού, που φανερώνει σε εμάς τη γνώση και τη μνήμη Του, να μην τιμηθεί και να μην προσκυνηθεί σύμφωνα με την οικεία αναλογία και το ιδιαίτερο γνώρισμα του Λόγου (αφού δεν ταυτίζεται κατά την ουσία με τον Υιό, αλλά διασώζει την ομοιότητα της μορφής Του); Αποτελεί και αυτό ένα και μάλιστα το πιο τίμιο από τα ιερά σύμβολα που αποβλέπουν στη δόξα και τη φανέρωση της οικονομίας Του, ώστε και μέσω αυτού να μεταβαίνει η δόξα προς το αρχέτυπο. Εκτός εάν, εξαιτίας της ονομασίας «εικόνα», οι ονοματομάχοι αποξενώσουν και τον Υιό από την πατρική ουσία και δόξα, και διαχωρίσουν τη λατρεία και την προσκύνηση, μην επιτρέποντας καμία κοινωνία των εικόνων με τα πρωτότυπα. Επομένως, ο λόγος αποτελεί συνηγορία και όχι αναίρεση των προκειμένων.

ΚΔ΄. Ο θεοφόρος Κύριλλος, ο πρόεδρος της μεγάλης πόλεως του Αλεξάνδρου και μέγας διδάσκαλος, ας συμπορευθεί και ας συμφωνήσει με τους προηγούμενους, λέγοντας τα εξής περί των προκειμένων: «Όπως ακριβώς, εάν κάποιος έβλεπε μια άριστα ζωγραφισμένη εικόνα, και θαύμαζε τη μορφή του βασιλιά, και, εφόσον μπορεί και βλέπει στην εικόνα όλα όσα φαίνονται σε εκείνον, ερχόταν στην επιθυμία να δει και τον ίδιο τον βασιλιά, δικαιολογημένα θα του έλεγε η εικόνα: "Όποιος είδε εμένα, είδε τον βασιλιά"· και πάλι: "Εγώ και ο βασιλιάς είμαστε ένα, ως προς την ομοιότητα και την ακριβέστατη απεικόνιση"· και πάλι: "Εγώ είμαι στον βασιλιά και ο βασιλιάς είναι σε εμένα, σύμφωνα με το σχήμα της μορφής· διότι η εικόνα φέρει οπωσδήποτε το είδος εκείνου, και το είδος της εικόνας διασώζεται σε εκείνον". Έτσι είναι και ο Υιός που λέει: "Όποιος είδε εμένα, είδε τον Πατέρα"· και "Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα".» Άραγε, λοιπόν, ακολουθούν αυτά τα σοφά λόγια, ή αλλού ναι και αλλού όχι, ανάλογα με το πώς θα υποβάλει η πονηρή γνώμη αυτού που ενεργεί; Εάν, λοιπόν, ήθελαν να μας πείσουν ότι, σύμφωνα με τα λεγόμενα του διδασκάλου, δοξάζουν τον Υιό ως ομοούσιο με Εκείνον που τον γέννησε, εφόσον είναι εικόνα του Πατρός, και ομολογώντας τον βασιλιά μαζί με την ανθρώπινη μορφή που ενδύθηκε, τον τιμούν σύμφωνα με το παράδειγμα που ήδη παρατέθηκε, τότε ας προσκυνήσουν μαζί μας την προσκυνητή Του εικόνα, η οποία σχεδόν λέει και η ίδια:

Διότι είναι Λόγος που φέρει ακριβώς τη μορφή εκείνου που τον γέννησε, «απαύγασμα της δόξας και χαρακτήρας της υποστάσεώς του»· και επειδή, μέσω της ενώσεώς του με τη σάρκα, έγινε κατανοητός σε όσους ζουν στον κόσμο των αισθήσεων, φανέρωσε όλη την αγαθή θέληση του Νου που τον προέβαλε. Σε αυτό νομίζω ότι αναφέρεται και εκείνο που λέει ο Σωτήρας στον Φίλιππο, ο οποίος ζητούσε να δει τον Πατέρα: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», και γι' αυτό λέει ο Ησαΐας: «Το όνομά του καλείται άγγελος της μεγάλης βουλής».

Εξάλλου, όρος του Πατρός είναι ο Υιός, και αυτού το Πνεύμα, και αντίστροφα ο Πατέρας του Υιού και του Πνεύματος. «Όλα», λέει ο Υιός, «όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου»· και, «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· και πάλι: «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα»· και, «Κανείς δεν γνωρίζει τον Πατέρα παρά μόνο ο Υιός, ούτε τον Υιό παρά μόνο ο Πατέρας»· και, «το Άγιο Πνεύμα γνωρίζει τα του Θεού». Αν, λοιπόν, ο Θεός είναι αόριστος σε σχέση με εμάς, εντούτοις δεν είναι τέτοιος ως προς τη δική του φύση· κάθε άλλο βέβαια. Επομένως, το αόριστο δεν είναι αγέννητο, διότι μόνο ο Θεός είναι το αγέννητο, αλλά ούτε και άναρχο. Διότι, αν δημιουργήθηκε μεν, αλλά όχι από κάποια αρχή, τότε θα ήταν κάτι το αυτόματο· όμως κάθε γεννητή φύση έχει δημιουργηθεί από τον Πατέρα διά του Υιού, όπως αναφέρει η θεολογία. Αν, λοιπόν, το αόριστο είναι γεννητό και λαμβάνει τη γένεσή του από άλλον, ποιο είναι αυτό που το παράγει;

Και αν δεν υπάρχει ο Πατέρας, δεν υπάρχει ούτε ο Υιός, επειδή ως προς τα άλλα θεοπρεπή προτερήματα, εκτός από αυτήν την πατρική, δηλαδή την υποστατική υπεροχή και ιδιότητα, εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα· και όλα όσα έχει ο Πατέρας είναι δικά μου· και εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα· και εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας είναι μέσα σε εμένα· διότι όπως εγώ δεν υπάρχω χωρίς εκείνον, έτσι ούτε εκείνος υπάρχει χωρίς εμένα, με την εξαίρεση ότι εκείνος δεν προέρχεται από εμένα, όπως εγώ προέρχομαι από εκείνον· διότι αυτό είναι δικό του υποστατικό ιδίωμα· και αυτή είναι η υπεροχή, κατά την οποία εκείνος είναι μεγαλύτερος από εμένα και από το Πνεύμα· διότι από εκείνον και το Πνεύμα εκπορεύεται θεοπρεπώς και ακούει, δηλαδή έχει τη γνώση, σύμφωνα με την οποία και θα σας τα αναγγείλει, και λαμβάνει τη δύναμη των χαρισμάτων και τη διανέμει. Γι' αυτό και πάλι λέει από κοινού: Εκείνα που γνωρίζουμε λέμε, και εκείνα που ακούσαμε μαρτυρούμε. Αυτά δεν φανερώνουν τόσο το πατρικό αξίωμα, κατά το οποίο νοείται το μείζον και η υπεροχή αυτού από τον οποίο προέρχονται τα άλλα προς εκείνα που προέρχονται από αυτόν, όσο τη φυσική ενότητα και ταυτότητα, και την εξ αυτών ομοτιμία και ταυτοβουλία. Αλλά ο λόγος μας έφτασε σαν από πρόθεση στο ίδιο το προκείμενο ζήτημα, συνεπιφέροντας από μόνος του την εύρεση αυτού που αναζητούμε.

Κάθισε, λοιπόν, ο Θεάνθρωπος Ιησούς στα δεξιά του Πατέρα, δηλαδή στον ίδιο Του τον εαυτό· και εγκαινίασε για εμάς αυτήν τη νέα και ζωντανή οδό προς τα άγια· νέα κατά τον χρονικό εκείνο καιρό του πάθους, και ζωντανή κατά τον πάντοτε υπάρχοντα αιώνα. Έτσι, λοιπόν, εξασφάλισε για εμάς και αυτήν την αιώνια λύτρωση διά της εφάπαξ, όπως έχει ειπωθεί, θυσίας Του, το να εμφανίζει δηλαδή πάντοτε τον εαυτό Του στο πρόσωπο του Θεού, ήτοι στον εαυτό Του, μέσω των θυσιών που τελούνται διαρκώς από τους ιερουργούς. Διότι Αυτός είναι και το πρόσωπο του Θεού, ο χαρακτήρας της πατρικής υποστάσεως, και όποιος έχει δει Αυτόν έχει δει τον Πατέρα.

Άλλο θεμέλιο κανείς δεν μπορεί να θέσει παρά εκείνο που έχει ήδη τεθεί. Και ποιο είναι αυτό; Όπως επεξηγείται, είναι ο Ιησούς Χριστός. Αυτόν, λοιπόν, πρέπει να θέσουμε κι εμείς ως θεμέλιο στον λόγο μας περί του Πνεύματος. Διότι, αν το Πνεύμα είναι Θεός, όπως ακριβώς και είναι και λέγεται και πιστεύεται· και αφού τον Θεό κανείς δεν τον έχει δει ποτέ, όπως αναφέρει εκείνος που βροντοφώναξε τα απόρρητα της θεολογίας: «Αλλά ο μονογενής Υιός, ο οποίος βρίσκεται στους κόλπους του Πατρός, εκείνος τον φανέρωσε»· δηλαδή, απεκάλυψε τα κρύφια της θεότητας, όσα βεβαίως ήταν επιτρεπτό· δεν πρέπει, συνεπώς, να τολμήσουμε να αναζητήσουμε από οπουδήποτε αλλού να μάθουμε την αλήθεια για το Άγιο Πνεύμα, παρά μόνο από εκείνον τον εξηγητή, τον Λόγο της θεότητας, την ίδια την αλήθεια, ο οποίος ανακαλύπτει και παρέχει κάθε οδό γνώσεως στον δούλο του τον Ιακώβ, που μέσω της πρακτικής αρετής καταβάλλει τον αντίπαλο, και κατευθύνοντας μέσω της θεωρίας το διορατικό μέρος της ψυχής προς τον Θεό, λαμβάνει έτσι το όνομα Ισραήλ, ως αγαπημένος του· αυτός μας έκανε γνωστούς και τον Πατέρα και το Πνεύμα, φανερώνοντας και τους δύο μέσα στον εαυτό του· τον μεν [Πατέρα] μέσα από τα όσα είπε: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Και πάλι: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα».

Ρωμ 16,15 Για τον Φιλόλογο λέγεται ότι έγινε ο πρώτος επίσκοπος Σινώπης από τον Ανδρέα. Ρωμ 16,25-27α Τι είναι «το κήρυγμα του Ιησού; Το να γνωρίζουν εσένα», λέει, «και εκείνον που απέστειλες, τον Ιησού· όποιος έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα· και εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα»· και όπως λέει ο Πέτρος ότι αυτός είναι ο «Υιός του Θεού του ζώντος»· και ότι «όλη την κρίση την έχει ο Υιός»· και το «πορευθέντες μαθητεύσατε πάντα τα έθνη, βαπτίζοντάς τους στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος» και τα παρόμοια.

Ιω. 5, 36-39 Ως συνέχεια στα προλεχθέντα θέτει το 〈ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει ποτέ ούτε τη μορφή του έχετε δει〉 και τα εξής. Το δε 〈έχετε δει〉, όπως λέει και πιο κάτω: «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», πρέπει να εκληφθεί αντί του «δεν έχετε ορθή πίστη και θεοπρεπή αντίληψη για αυτόν, έστω κι αν προσποιείστε ότι τον υπερασπίζεστε». Πώς όμως τίθεται ως συνέχεια; Επειδή είπε ότι ο 〈Πατέρας που με έστειλε, αυτός έχει μαρτυρήσει για εμένα〉 και ότι 〈τα έργα, τα οποία μου έδωσε〉 να κάνω 〈ο Πατέρας,〉 εκείνα 〈μαρτυρούν για εμένα, εσείς〉 όμως ούτε έτσι 〈πιστεύετε,〉 είναι φανερό 〈ότι,〉 όπως φαίνεται, λέει 〈ούτε τη φωνή του έχετε ακούσει,〉 ούτε εκείνη, όταν έλεγε: «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα», ούτε σκέφτεστε τίποτα το ορθό για τη μακάρια, απαθή και παντοκρατορική του φύση· διότι διαφορετικά, κρίνοντας ορθά ότι 〈τα έργα,〉 τα οποία εγώ 〈κάνω,〉 προέρχονται μόνο από εκείνη την αυθεντία και εξουσία, δεν θα βλασφημούσατε εμένα, τον Υιό του, που πράττει τα ίδια με τον Πατέρα, αποκαλώντας με αντίθεο. Βλέπεις πώς ελέχθη ως συνέχεια. Το ότι δε ποτέ δεν 〈έχετε ακούσει〉 δεν το λέει για τώρα, αλλά ούτε όταν μιλούσε στον Μωυσή· διότι πώς θα μπορούσαν να τον ακούσουν αυτοί που αμέσως κατασκεύασαν τον μόσχο και, αφού μετά από αυτά δέχτηκαν τις νουθεσίες, μύριες φορές εκπορνεύθηκαν στην ειδωλολατρία;

Ιω. 14, 8—9: Ποια λογική ακολουθία έχει το γεγονός ότι, ενώ ο Φίλιππος ζητούσε να δει τον Πατέρα, ο Χριστός είπε: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας και δεν με έχεις γνωρίσει»; Διότι ο Φίλιππος δεν ζητούσε να δει Αυτόν, αλλά τον Πατέρα. Ή μάλλον έχει πάρα πολύ μεγάλη λογική ακολουθία· διότι ο Φίλιππος ζητούσε να δει τον Πατέρα αισθητά. Ελέγχοντάς τον, λοιπόν, επειδή ζητούσε με εσφαλμένο τρόπο, λέει αυτό, σαν να του έλεγε: «Ασύνετα πράττεις που ζητάς να δεις τον Πατέρα με αισθητά μάτια, ενώ εγώ είμαι Λόγος και ασώματος. Αλλά, όπως φαίνεται, ούτε εμένα έχεις γνωρίσει, ότι δηλαδή είμαι Λόγος και Θεός και ασώματος· διότι, εάν το γνώριζες αυτό, δεν θα ζητούσες να δεις τον Πατέρα μου με σωματικά μάτια, αλλά, προσηλώνοντας το βλέμμα σου στη σάρκα την οποία με τη θέλησή μου ανέλαβα για χάρη σας, δεν έχεις αντιληφθεί τίποτα το υψηλό ούτε άξιο της θεότητάς μου. Διότι εκείνος που έχει αντιληφθεί και έχει κατανοήσει ότι εγώ, ο Υιός, είμαι Θεός και ασώματος, έχει κατανοήσει οπωσδήποτε και έχει αντιληφθεί ότι και ο Πατέρας ενός τέτοιου Υιού είναι Θεός και ασώματος και δεν κατανοείται με τα αισθητά μάτια». Το δε «τόσον καιρό είμαι μαζί σας» δηλώνει το εξής: «όντας τόσον καιρό μαζί σας, επέδειξα σημεία και τέρατα, μέσω των οποίων το αξίωμα της θεότητας και της ασώματης και υπερβατικής ουσίας ήταν δυνατόν να αποκαλυφθεί σε αυτούς που έβλεπαν».

Ο θεσπέσιος Κύριλλος, λοιπόν —η πρώτη επιστολή προς τον Σούκενσο περιέχει αυτή τη χρήση— χρησιμοποιώντας κυριολεκτικά τον όρο της φύσεως, τον αποδίδει στην ουσία και στο καθόλου: «Διότι δεν είναι», λέει, «εφικτό να μπορεί κάποιο από τα κτίσματα να μεταβεί στην ουσία, δηλαδή στη φύση, της θεότητας· και η σάρκα είναι κτίσμα». Και γράφοντας στον Νεστόριο λέει τα εξής: «Διότι ονόμασε Θεό του τον Πατέρα, μολονότι είναι Θεός κατά φύση και από την ουσία Του»· διότι είναι ολοφάνερο ότι και σε αυτή τη χρήση, όπως και στην προηγούμενη, μέσω της φύσεως θέλει να σημάνει την ουσία και το κοινό. Και πάλι ο ίδιος: «Όταν μιλά θεοπρεπώς για τον εαυτό του, \"εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα\" και \"εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα\", εννοούμε τη θεία και άρρητη φύση του, κατά την οποία είναι ένα με τον Πατέρα του εξαιτίας της ταυτότητας της ουσίας». Και παρατήρησε πώς το \"εμένα\" και το \"εγώ\" και τον \"Πατέρα\" φανερώνουν τις υποστάσεις, ενώ το \"ένα\" και το ότι ο Πατέρας οράται στον Υιό αναπτύσσουν το απαράλλακτο της φύσεως. Και είναι απολύτως σαφές ότι και εδώ η φύση και η ουσία εκλαμβάνονται ως εκείνες που περιέχουν τις υποστάσεις. Αλλά αυτά είναι λίγα από τις πολλές μαρτυρίες του θεσπέσιου Κυρίλλου· ενώ οι μαρτυρίες των άλλων Πατέρων είναι πολλές και ανώτερες από το να παρατεθούν εδώ.

Για ποιον λόγο ονομάζεται το Πνεύμα εικόνα του Υιού; Και τι είναι η τετρακτύς των Πυθαγορείων; Και τι αναφέρει ο Θεολόγος για τον αριθμό επτά; Εικόνα του Πατρός ονομάζεται ο Υιός, και επειδή αναφέρεται σε Αυτόν ως προς την αιτία, και επειδή φανερώνει και εικονίζει στον εαυτό Του τον Πατέρα, όπως ακριβώς είπε και προς τον Φίλιππο: «εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα». Εικόνα όμως του Υιού είναι το Πνεύμα, όχι επειδή αναφέρεται σε αυτόν ως προς την αιτία —μη γένοιτο—, αλλά διότι δεν είναι δυνατόν να γνωρίσει κανείς τον Υιό με άλλον τρόπο, παρά μόνον αν λάβει το Πανάγιο Πνεύμα ως συνεργό για την καθοδήγησή του.

Στο δε ενδέκατο, περί του «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί του». Έπειτα, το «Στη γη εμφανίστηκε, και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και περί του «Ανάστα, ο Θεός, για να κρίνεις τη γη», και περί του «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα», καθώς και προς εκείνους που λένε ότι οι απόστολοι δεν μπορούσαν να διδάξουν την αλήθεια εξαιτίας της αδυναμίας των ακροατών.

Και πάλι από την επιστολή προς τον Νεστόριο: «Διότι βέβαια αποκάλεσε Θεό του τον Πατέρα, καίτοι είναι Θεός εκ φύσεως και από την ουσία Του». Διότι και εδώ χρησιμοποίησε το «εκ φύσεως» ως ταυτόσημο με την ουσία. Και πάλι: «Διότι, όταν ομιλεί θεοπρεπώς για τον εαυτό Του λέγοντας: "εκείνος που έχει δει εμένα έχει δει τον Πατέρα", και "εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα", εννοούμε τη θεία και άρρητη φύση Του, κατά την οποία είναι ένα με τον Πατέρα Του εξαιτίας της ταυτότητας της ουσίας». Διότι είναι σε όλους φανερό ότι επιβεβαίωσε πως η φύση και η ουσία σημαίνουν το ίδιο. Παρομοίως και ο εν αγίοις Αμφιλόχιος, όπως είναι φανερό από τα προαναφερθέντα.

Διότι, εάν εγώ σου δείξω τον ίδιο τον Υιό του Θεού να σου λέγει ότι αυτό είναι δυνατό, τι θα πεις; Διότι λέγει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» Αυτό όμως δεν το είπε ως προς τη θέα της σάρκας, αλλά ως προς την αποκάλυψη της θεότητας.

ΑΙΡ. Μεγάλη είναι η έμφαση της ταυτότητας, και δεν θα έλεγες ότι το παράγωγο είναι κάτι άλλο παρά το ίδιο το πρωτότυπο. Διότι πού έκλινε ή θα έκλινε στην εικόνα του Χριστού κάθε γόνυ επουρανίων, επιγείων και καταχθονίων; ΙΗ΄. ΟΡΘ. Αν πρόσεξες τι λέει ο πολύαθλος Αθανάσιος: ότι «Στην εικόνα του βασιλιά υπάρχει το είδος και η μορφή· και στον βασιλιά υπάρχει το είδος που βρίσκεται στην εικόνα». Και πάλι, ότι «Θα μπορούσε να πει η εικόνα, Εγώ και ο βασιλιάς είμαστε ένα. Διότι εγώ είμαι σε εκείνον, και εκείνος σε εμένα· και αυτό που είδες [βλέπεις] σε εμένα, αυτό βλέπεις σε εκείνον, και αυτό που βλέπεις σε εκείνον, αυτό βλέπεις σε εμένα. Εκείνος, λοιπόν, που προσκυνά την εικόνα, προσκυνά σε αυτήν τον βασιλιά· διότι η εικόνα είναι η μορφή και το είδος εκείνου». Και όπως πάλι λέει ο θείος Κύριλλος (από τους Θησαυρούς): «Όπως ακριβώς αν κάποιος κοιτούσε μια άριστα ζωγραφισμένη εικόνα, και θαύμαζε το σχήμα του βασιλιά, και, έχοντας τη δυνατότητα να δει στην απεικόνιση όλα όσα φαίνονται σε εκείνον, κατεχόταν από την επιθυμία να δει και τον ίδιο τον βασιλιά· τότε εύλογα θα του έλεγε η απεικόνιση: Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον βασιλιά.»

Αντίθεση εκ μέρους των Εικονομάχων. ΛΘ'. Εάν ο Υιός είναι απαράλλακτη εικόνα του Πατρός, ώστε να φαίνεται Εκείνος μέσα σε Αυτόν, σύμφωνα με το «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα»· είναι ανάγκη να λέμε ότι είναι απερίγραπτος Αυτός που προήλθε από τον απερίγραπτο Πατέρα. Διότι πώς θα μπορούσε ποτέ το απερίγραπτο να φανεί μέσα στο περιγραπτό; Επομένως, ο Χριστός είναι απερίγραπτος.

Άλλο. 41. Εάν ο Χριστός είπε το «Όποιος έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα» αναφερόμενος στην ενσώματη μορφή, όπως λέτε, τότε είναι απολύτως αναγκαίο να ανήκουν σε αυτόν εκ φύσεως όλα όσα ανήκουν και στον Πατέρα· διότι μόνο έτσι θα είναι ο ακριβής χαρακτήρας. Ο Πατέρας όμως είναι χωρίς μορφή, χωρίς σχήμα, απερίγραπτος. Αυτά τα έχει και ο Χριστός. Διαφορετικά, πώς θα μπορούσε να φανεί το άμορφο σε εκείνο που έχει λάβει μορφή, ή το ασχημάτιστο σε εκείνο που έχει λάβει σχήμα, ή το απερίληπτο σε εκείνο που έχει περιληφθεί;

Εάν όμως αυτό είναι ασεβές, θα ήταν ασεβές να λέμε ότι ο Χριστός δήλωνε αναφερόμενος στην ενσώματη μορφή του: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Απομένει λοιπόν να πούμε ότι αναφερόταν στη μορφή της θεότητας, πράγμα που είναι αληθές.

Το χωρίο, «Αν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου», δεν υποδηλώνει ότι αυτοί τον αγνοούσαν, αλλά τα λεγόμενα σημαίνουν το εξής: Σας είπα ότι «Όπου πηγαίνω, γνωρίζετε», δηλαδή, προς τον Πατέρα, «και την οδό γνωρίζετε», δηλαδή, Εμένα. Μου είπε ο Θωμάς: «Δεν ξέρουμε πού πηγαίνεις», και επομένως, ούτε την οδό γνωρίζουμε. Είπα στον Θωμά: «Εγώ είμαι η οδός και κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνο δι' εμού». «Αν λοιπόν με είχατε γνωρίσει, θα γνωρίζατε και τον Πατέρα μου». Αλλά εφόσον εμένα με γνωρίζετε, άρα γνωρίζετε και τον Πατέρα μου. Διότι από τώρα, λέγει, τον γνωρίζετε, και τον έχετε δει, εφόσον έχετε δει εμένα. «Λέγει σε αυτόν ο Φίλιππος: Κύριε, δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί. Λέγει σε αυτόν ο Ιησούς:

«Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε; Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα· πώς λοιπόν εσύ λες: Δείξε μας τον Πατέρα;» Νόμιζε ο Φίλιππος ότι τον μεν Χριστό τον γνώριζε ακριβώς, αλλά αγνοούσε τον Πατέρα· γι’ αυτό και είπε: «Δείξε μας τον Πατέρα, και μας αρκεί.» Διότι, έλεγε, και χίλιες φορές αν μας πεις ότι «Αν είχατε γνωρίσει εμένα, θα είχατε γνωρίσει και τον Πατέρα μου», δεν θα μπορέσουμε να μάθουμε έτσι τον Πατέρα. Δείξε μας τον, λοιπόν, με τα σωματικά μάτια. Επειδή, δηλαδή, άκουγε ο Φίλιππος ότι και οι προφήτες είδαν τον Θεό, επιθύμησε και αυτός να τον δει έτσι σωματικά, χωρίς να γνωρίζει ότι εκείνα τα οράματα των προφητών ήταν συγκατάβαση. Ο Χριστός λοιπόν, διδάσκοντας τον Φίλιππο ότι δεν είναι δυνατόν να ιδωθεί ο Θεός σωματικά, του λέει: «Τόσον καιρό είμαι μαζί σας, και δεν με έχεις γνωρίσει, Φίλιππε;» Πρόσεξε ότι δεν είπε «Δεν με είδες», αλλά «Δεν με έχεις γνωρίσει», απομακρύνοντας τον Φίλιππο από το γήινο φρόνημα του να επιθυμεί να δει σωματικά τον Πατέρα. Διότι, λέει, για τον Θεό γίνεται λόγος περί γνώσεως και όχι περί σωματικής όρασης. Έπειτα προσθέτει: «Εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα.» Αυτό που εννοεί είναι το εξής: Εσύ, ω Φίλιππε, ζητάς να δεις τον Πατέρα με τη σωματική όραση, και νομίζεις ότι εμένα με έχεις ήδη δει· εγώ όμως σου λέω, ότι αν είχες δει εμένα, θα είχες δει και Εκείνον.

Ούτε λοιπόν εμένα, ούτε τον Πατέρα είναι δυνατόν να δει κανείς σωματικά. «Διότι εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει και τον Πατέρα». Όμως βέβαια, πολλοί νομίζουν ότι βλέπουν εμένα, ενώ τον Πατέρα δεν τον βλέπουν· επομένως, ούτε εμένα βλέπουν κατά τη θεία φύση, αλλά κατά την ανθρώπινη. Μπορείς όμως να το κατανοήσεις αυτό ακόμη σαφέστερα ως εξής: Είμαι ομοούσιος, λέει, με τον Πατέρα. Αυτός λοιπόν που έχει δει εμένα, δηλαδή που με έχει γνωρίσει, έχει γνωρίσει τον Πατέρα· διότι, αφού μία είναι η ουσία και η φύση, μία είναι και η γνώση. Ας ντρέπεται ο Άρειος ακούγοντας ότι εκείνος που έχει δει τον Υιό, δηλαδή που έχει γνωρίσει τη θεότητα του Υιού, έχει γνωρίσει τον Πατέρα, δηλαδή τη θεότητα του Πατέρα. Ας ντρέπεται και ο Σαβέλλιος, ο οποίος λέει: Μία είναι η υπόσταση και ένα το πρόσωπο του Πατέρα και του Υιού. Διότι ιδού, ο Κύριος διακρίνει τις υποστάσεις· και δείχνει άλλο το πρόσωπο του Πατέρα, και άλλο του Υιού. Διότι λέγοντας «Εκείνος που έχει δει εμένα», έδειξε το δικό του πρόσωπο· έπειτα, με το «έχει δει τον Πατέρα», ιδού και άλλο πρόσωπο. Εάν δε ήταν ένα πρόσωπο, δεν θα έλεγε τίποτα τέτοιο, αλλά, όταν ο Φίλιππος είπε «Δείξε μας τον Πατέρα», θα του είχε απαντήσει ότι: Δεν έχω Πατέρα, αλλά εγώ είμαι Πατέρας και Υιός. Και γενικά, είναι έσχατη ανοησία το να ακούει κανείς τον Υιό να λέει ότι «Πηγαίνω προς τον Πατέρα μου» και «Εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα», και όσα άλλα παρόμοια· και να μην κατανοεί ότι είναι άλλο το πρόσωπο του Υιού και άλλο του Πατέρα, αλλά να τα συγχέει.