Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:1

Διότι να νομίζεις ότι οι ληνοί δεν σημαίνουν τίποτε άλλο παρά τις εκκλησίες του Θεού, στις οποίες, όταν συγκεντρωνόμαστε και συνεισφέρουμε μαζί τους δικούς μας καρπούς, δημιουργούμε ένα μείγμα προς δόξαν και ευφροσύνη του Λόγου του Θεού. Είναι δε αξιοθαύμαστο πώς ο μεν προηγούμενος ψαλμός φανέρωνε πυρπόληση και παντελή ερήμωση και αφανισμό της αμπέλου που είχε μεταφερθεί από την Αίγυπτο· ενώ ο προκείμενος, σαν να έχει συσταθεί άλλη άμπελος και άλλος αμπελώνας, ή μάλλον πολλοί αμπελώνες, καθιδρύει πολλούς ληνούς, και εξαγγέλλει χαρμόσυνα μηνύματα σε όσους έχουν κληθεί σε αυτούς. Για τον προηγούμενο, λοιπόν, λαό, έναν αμπελώνα, έναν ληνό και μία άμπελο εισήγαγε εκείνος που είπε: «Αμπελώνας έγινε για τον αγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Και στη συνέχεια: «Και προλήνιο», λέει, «έσκαψα σε αυτόν, και φύτεψα άμπελο Σωρήκ». Και στον προηγούμενο φανέρωνε μία άμπελο λέγοντας: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες». Στο δε «Υπέρ των ληνών» φανερώνει πολλούς ληνούς, δηλαδή πολλών αμπελώνων. Αν πάλι θελήσεις να γνωρίσεις την καινή άμπελο, αυτήν που φύτρωσε ανάμεσα στους ανθρώπους μετά τον αφανισμό της προηγούμενης, μάθε το από τον Θεό Λόγο, που διδάσκει αυτά για τον εαυτό Του: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός».

Είδες, λοιπόν, ότι τα άλογα ζώα όχι μόνο μας υπηρετούν, αλλά και ότι η τροφή των άλογων ζώων εξυπηρετεί τη δική μας τροφή, και με την τάξη της πάλι μιμείται το ίδιο ακριβώς πράγμα. Διότι, όπως ακριβώς δημιουργήθηκαν πρώτα τα άλογα ζώα και έπειτα ο άνθρωπος, επειδή τα άλογα ζώα έγιναν για χάρη του ανθρώπου, έτσι αναπτύσσεται πρώτα η χλόη και έπειτα το σιτάρι κατά τη βλάστηση, επειδή η χλόη υπάρχει για χάρη του σιταριού. «Και ο οίνος ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Όχι ο οποιοσδήποτε, παρά μόνο εκείνος που αντλεί την προέλευσή του από Αυτόν που είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή».

Μετά από όλα αυτά προστίθεται: «δένει στην άμπελο τον πώλο του, και στο κλήμα το υποζύγιο της όνου του· θα πλύνει μέσα σε οίνο τη στολή του, και μέσα σε αίμα σταφυλιού το ένδυμά του. Χαροποιοί είναι οι οφθαλμοί του από τον οίνο, και λευκά τα δόντια του περισσότερο από το γάλα». Θεωρώ δε ότι μέσα από αυτά υποδηλώνεται: μεν με τον πώλο ο ίδιος ο χορός των αποστόλων και των μαθητών του Σωτήρος ημών, με δε την άμπελο, στην οποία προσέδεσε τον πώλο, η ένθεη και αόρατη δύναμή του, την οποία ο ίδιος παρουσίαζε και δίδασκε λέγοντας: «Εγώ είμαι η αληθινή άμπελος, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Το δε κλήμα της προαναφερθείσας αμπέλου θα μπορούσε να είναι η διδασκαλία του Θεού Λόγου, στην οποία προσέδεσε τον πώλο της όνου, δηλαδή τον νέο λαό που προήλθε από τα έθνη, ο οποίος αποτελεί γέννημα των αποστόλων του. Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς ότι αυτά εκπληρώθηκαν και κατά γράμμα, όταν, σύμφωνα με τον Ματθαίο, ο Κύριος είπε στους μαθητές του: «Πηγαίνετε στο απέναντί σας χωριό, και αμέσως θα βρείτε μία όνο δεμένη και έναν πώλο· λύστε τα και φέρτε τα μου». Και είναι αλήθεια ότι, αν κάποιος επιστήσει την προσοχή του στον λόγο, θα θαυμάσει βαθύτατα την πρόρρηση του προφήτη, ο οποίος διέκρινε εκ των προτέρων μέσω του θείου Πνεύματος, ότι το πρόσωπο για το οποίο προφητεύει επρόκειτο να επιβιβαστεί όχι σε άρματα και ίππους, σαν κάποιος δοξασμένος βασιλιάς ανάμεσα στους ανθρώπους, αλλά σε όνο και πώλο, σαν ένας κοινός και φτωχός άνθρωπος από το πλήθος.

«Όταν όμως αποστρέψεις το πρόσωπό σου, θα ταραχθούν. Θα αφαιρέσεις το πνεύμα τους, και θα εκλείψουν και στο χώμα τους θα επιστρέψουν. Θα εξαποστείλεις το πνεύμα σου, και θα κτισθούν, και θα ανακαινίσεις το πρόσωπο της γης». Σε τι, άραγε, θα διέφεραν αυτά από τη σκέψη του φιλοσόφου, ο οποίος ισχυρίζεται ότι: «όταν μεν ο Θεός βλέπει και είναι στραμμένος προς τον καθένα μας, συμβαίνει τότε τα σώματα να ζουν και να ζωογονούνται, δεχόμενα τη φροντίδα του Θεού με τις προβολές του, όταν όμως ο Θεός επιστρέφει στη δική του περιωπή, αυτά σβήνουν;» Και πάλι εξάλλου, όταν ο σωτήριος λόγος λέει σε εμάς: «Εγώ είμαι η άμπελος, ο πατέρας μου ο γεωργός, εσείς τα κλήματα», άκουσε πώς θεολογεί ο Νουμήνιος για το δεύτερο αίτιο: «Όπως ακριβώς, πάλι, η σχέση (αναλογία) που έχει ο γεωργός αναφέρεται προς εκείνον που φυτεύει, την ίδια ακριβώς σχέση έχει ο πρώτος Θεός προς τον δημιουργό. Διότι ο μεν πρώτος, όντας ο σπόρος κάθε ψυχής, σπέρνει σε όλα ανεξαιρέτως τα όντα που μετέχουν σε αυτόν· ενώ ο νομοθέτης φυτεύει, διανέμει και μεταφυτεύει στον καθένα μας όσα έχουν προκαταβληθεί από εκεί».

Έπειτα λέει: «Εισαγάγετέ με στον οίκο του οίνου, τάξτε επάνω μου αγάπη, στηρίξτε με με μύρα, περιβάλετέ με με μήλα, διότι εγώ είμαι πληγωμένη από την αγάπη». Ώ, πώς τρέχει τον θείο δρόμο η ψυχή, η οποία πολύ σωστά παρομοιάστηκε με ίππο, πώς με πυκνά και εντατικά άλματα εκτείνεται προς τα εμπρός, ενώ δεν στρέφεται καθόλου προς τα πίσω· πόσα πέτυχε σε όσα προηγήθηκαν. Και όμως ακόμη διψά. Και τόση είναι η ένταση της δίψας της, που δεν αρκείται στον κρατήρα της σοφίας. Ούτε θεωρεί αρκετό για τη θεραπεία της δίψας της να αδειάσει ολόκληρο τον κρατήρα στο στόμα της, αλλά ζητά να οδηγηθεί στον ίδιο τον οίκο του οίνου και να βάλει το στόμα της κάτω από τους ίδιους τους ληνούς, οι οποίοι αναβλύζουν και ξεχειλίζουν τον γλυκό οίνο, και να δει το σταφύλι που συνθλίβεται στους ληνούς και την άμπελο εκείνη που εκτρέφει ένα τέτοιο σταφύλι, καθώς και τον γεωργό της αληθινής αμπέλου που εργάζεται και παράγει ένα τόσο εύρωστο και γλυκό σταφύλι. Το να διασαφηνιστεί το καθένα από αυτά θα ήταν περιττό, εφόσον είναι φανερή η αλληγορική σημασία που ενατενίζεται στο καθένα τους. Οπωσδήποτε όμως επιθυμεί να διακρίνει και εκείνο το μυστήριο, το πώς δηλαδή ερυθαίνονται από αυτόν που πατά τον ληνό τα ιμάτια του νυμφίου, για τον οποίο λέει ο προφήτης: «Γιατί είναι ερυθρά τα ιμάτιά σου και τα ενδύματά σου σαν εκείνου που πατάει σε ληνό;». Γι' αυτά και για παρόμοια πράγματα ποθεί να βρεθεί μέσα στον οίκο, εντός του οποίου βρίσκεται το μυστήριο του οίνου.

Παρόμοιο με όσα ειπώθηκαν είναι και το επόμενο: «Καιρός», λέει, «για να φυτέψει κανείς, και καιρός για να ξεριζώσει το φυτεμένο». Γνωρίζουμε ποιος είναι ο γεωργός μας και τίνος γεώργιο είμαστε εμείς. Διότι το πρώτο το διδαχθήκαμε από τον Χριστό, ενώ το δεύτερο από τον δούλο του Χριστού, τον Παύλο. Διότι ο μεν Κύριος λέει: «Ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», ο δε απόστολος λέει προς εμάς: «Είστε γεώργιο του Θεού». Ο μέγας γεωργός, λοιπόν, γνωρίζει να φυτεύει μόνο τα αγαθά («Διότι φύτεψε ο Θεός παράδεισο στην Εδέμ προς ανατολάς»), ενώ τα αντίθετα προς τα αγαθά τα ξεριζώνει· διότι «κάθε φυτεία, την οποία δεν φύτεψε ο ουράνιος Πατέρας μου, θα ξεριζωθεί». Επομένως, η φαρισαϊκή κακία και απιστία, καθώς και η αγνωμοσύνη απέναντι στα θαύματα που επιτελέστηκαν από τον Κύριο, αυτά είναι τα φυτά που ξεριζώνονται. Διότι πρέπει να επικρατήσει το κήρυγμα της σωτηρίας, πρέπει να κηρυχθεί το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο, πρέπει «κάθε γλώσσα να ομολογήσει ότι Κύριος είναι ο Ιησούς Χριστός εις δόξαν του Θεού Πατρός». Επειδή, λοιπόν, αυτά πρέπει οπωσδήποτε να γίνουν, η απιστία που τώρα επικρατεί σε ορισμένους δεν προέρχεται από τη φυτεία του Πατέρα, αλλά από εκείνον που παρασπέρνει τα ζιζάνια ή από εκείνον που παραφυτεύει στον δεσποτικό αμπελώνα την κληματίδα των Σοδόμων.

Για να κατανοήσεις δε μια φυτεία άξια του θείου χεριού και της θείας εργασίας, θυμήσου τα όσα ειπώθηκαν στο Ευαγγέλιο από τον Κύριο προς τους μαθητές, ότι «Εσείς είστε τα κλήματα, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός»· προφανώς, επειδή φυτεύτηκαν από εκείνον. Σε αυτήν τη φυτεία ανήκουν και όσοι είναι φυτεμένοι στον οίκο του Κυρίου, όπως έχει γραφτεί, και οι οποίοι ανθίζουν στις αυλές του Θεού μας. Το ίδιο αναφέρεται και στον προφήτη: «Εγώ φύτεψα άμπελο καρποφόρα, εξ ολοκλήρου αληθινή». Ο δε μιμητής του Χριστού Παύλος αποτολμά και λέει ότι «Είμαστε συνεργοί του Θεού· εσείς είστε γεώργιο του Θεού»· «Εγώ φύτεψα, ο Απολλώς πότισε, ο Θεός όμως έδωσε την αύξηση». Και ο δίκαιος επίσης στον Δαβίδ παρομοιάζεται με το δέντρο που είναι φυτεμένο κοντά στα ρεύματα των υδάτων, το οποίο θα δώσει τον καρπό του στην εποχή του και το φύλλωμά του δεν θα πέσει· και πάλι: «Ο δίκαιος θα ανθίσει σαν τον φοίνικα»· και: «Άμπελο από την Αίγυπτο μετέφερες, εξεδίωξες έθνη και την φύτεψες».

Θέλεις να γνωρίσεις την πυγμαχική τέχνη του Παύλου; Δες τις πληγές του ανταγωνιστή, δες τους μώλωπες του αντιπάλου, δες τα στίγματα του ηττημένου. Ασφαλώς, δεν αγνοείς τον αντίπαλο που παλεύει εναντίον του μέσω της σάρκας, στον οποίο καταφέρει μώλωπες με την πυγμαχία του, καταξεσχίζοντάς τον με τα νύχια της εγκράτειας, του οποίου νεκρώνει τα μέλη με την πείνα, τη δίψα, το ψύχος και τη γυμνότητα, στον οποίο εντυπώνει τα στίγματα του Κυρίου, και τον οποίο νικά στον αγώνα δρόμου αφήνοντάς τον πίσω του, ώστε να μη σκοτεινιάζει η όρασή του από τον αντίπαλο εάν εκείνος έτρεχε μπροστά του. Εάν λοιπόν ο Παύλος είναι οξύς και ευκίνητος στους αγώνες, και ο Δαβίδ πλαταίνει τα βήματά του καταδιώκοντας τους εχθρούς του, και ο Νυμφίος στο Άσμα των Ασμάτων παρομοιάζεται με ζαρκάδι ως προς την ευκινησία, διαπηδώντας όρη και πηδώντας πάνω από βουνά (και πολλά τέτοια μπορεί να πει κανείς, στα οποία η ταχύτητα της κίνησης αποδεικνύεται προτιμότερη από την πραότητα)· πώς τότε εδώ ο Λόγος μακαρίζει την πραότητα ως ένα είδος κατορθώματος; Διότι, λέει, «μακάριοι οι πράοι, διότι αυτοί θα κληρονομήσουν τη γη»· οπωσδήποτε εκείνη τη γη που είναι εύφορη σε καλούς καρπούς, που είναι κατάφυτη από το ξύλο της ζωής, που ποτίζεται άφθονα από τις πηγές των πνευματικών χαρισμάτων, πάνω στην οποία βλασταίνει η αληθινή άμπελος, της οποίας γεωργό ακούμε ότι είναι ο Πατέρας του Κυρίου.

Τι πρέπει, λοιπόν, να πούμε απέναντι σε αυτά, ώστε να μην αποκλίνουμε από το πρέπον; Ότι, ενώ είναι πολλά, όπως ισχυρίζονται και εκείνοι, τα ονόματα που αποδίδονται από τη Γραφή στον Μονογενή, κανένα από τα υπόλοιπα δεν λέμε ότι έχει την ίδια κατάλληλη αναφορά προς Εκείνον που τον εγέννησε. Διότι δεν λέμε όπως «Υιός του Πατρός», ανάγοντας με τον ίδιο τρόπο στον Θεό των όλων το «λίθος» ή «ανάσταση» ή «ποιμένας» ή «φως» ή κάποιο από τα άλλα· αντιθέτως, είναι δυνατόν, σαν με κάποια τέχνη και με βάση έναν κανόνα, να διαχωρίσουμε σε δύο κατηγορίες τη σημασία των θείων ονομάτων. Διότι άλλα μεν αποτελούν ένδειξη της υψηλής και ανέκφραστης δόξας, ενώ άλλα υποδεικνύουν την ποικιλία της προνοητικής οικονομίας. Ώστε, υποθετικά, αν δεν υπήρχε ο ευεργετούμενος, δεν θα είχαν ταξινομηθεί για αυτόν ούτε αυτές οι ονομασίες που φανερώνουν την ευεργεσία. Όσες, όμως, λέξεις ερμηνεύουν τη θεοπρέπεια, ακόμη και χωρίς τα έργα της θείας οικονομίας, εφαρμόζονται κατάλληλα και κυριολεκτικά στον Μονογενή Θεό. Και για να αποκαλυφθεί σε εμάς με μεγαλύτερη ενάργεια το δόγμα αυτό, η μελέτη μας θα στραφεί στα ίδια τα ονόματα. Ο Κύριος δεν θα είχε ονομαστεί άμπελος, παρά μόνο για χάρη της φύτευσης όσων ριζώνουν σε αυτόν, ούτε ποιμένας, εάν δεν είχαν χαθεί τα πρόβατα του οίκου Ισραήλ, ούτε ιατρός, αν όχι για χάρη όσων ασθενούν, ούτε θα δεχόταν τα υπόλοιπα ονόματα για τον εαυτό του, αν δεν οικειωνόταν τις λέξεις αυτές καταλλήλως, μέσω κάποιας προνοητικής ενέργειας απέναντι στους ευεργετούμενους.

Εμείς· διότι άκουσέ τον πάλι να λέει: «εσείς είστε τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Ο Πατέρας, λοιπόν, μέσω του Υιού, συμφιλιώνοντάς μας με τον εαυτό του, χωρίς να υπολογίζει τα παραπτώματά μας, δεν μας καλεί ως παραδομένους στα άτοπα έργα, αλλά ως αργούς, αν και ακόμη και η αργία είναι αμαρτία· διότι και για κάθε αργό λόγο θα λογοδοτήσουμε. Αλλά, όπως είπα, ο Θεός, παραβλέποντας τις προηγούμενες αμαρτίες του καθενός, μας προσκαλεί ξανά και ξανά. Και μας καλεί για να κάνουμε τι; Για να εργαστούμε στον αμπελώνα· και αυτό σημαίνει να κοπιάζουμε για τα κλήματα, δηλαδή για τον ίδιο μας τον εαυτό· έπειτα, ω του ανείκαστου μεγέθους της φιλανθρωπίας, μας υπόσχεται και μας δίνει μισθό επειδή κοπιάζουμε για τους εαυτούς μας. Ελάτε, λέει, λάβετε αιώνια ζωή, η οποία χορηγείται πλουσιοπάροχα από εμένα· και για τον κόπο της οδοιπορίας και για την ίδια την επιθυμία σας να τη λάβετε από εμένα, εγώ θα σας καταβάλω τον μισθό σαν να ήμουν οφειλέτης.

Αλλά ας τα αφήσουμε αυτά, και βάλε καλά στο νου σου εκείνο, παρθένε νύμφη του Χριστού, κλήμα της αμπέλου της ζωής, όπως ειπώθηκε πιο πάνω. Διότι λέγει ο Κύριος: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός· κάθε κλήμα που παραμένει ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Θεώρησε, λοιπόν, αυτή τη φροντίδα για σένα ως απόδειξη του καρπού της παρθενίας σου και της αγάπης του Νυμφίου προς εσένα. Και μάλλον να χαίρεσαι και να ανταποδίδεις με φιλότιμο την υπακοή προς Αυτόν. Εξάλλου, και ο χρυσός, όταν δεχθεί κάποια πρόσμειξη χαλκού, ονομάζεται κίβδηλος· ο χαλκός όμως, όταν δεχθεί ρινίσματα χρυσού που λιώνουν πάνω του, φαίνεται πιο λαμπρός από τον εαυτό του και πιο στιλπνός. Έτσι, το να επιθυμούν, ω παρθένε, εσένα και τα δικά σου έργα εκείνες που δεν είναι παρθένες αποτελεί δόξα, ενώ το να επιθυμείς εσύ εκείνες φέρνει σε σένα ατιμία· διότι η επιθυμία αυτή σε στρέφει και πάλι στον κόσμο, αφενός επειδή εσύ, που έχεις πεθάνει για τον κόσμο, διατηρείς σχέσεις και συμπορεύεσαι με εκείνους που ζουν μέσα στον κόσμο, και αφετέρου επειδή επιθυμείς να προστεθούν σε αυτούς εκείνα που και οι ίδιοι θα επιθυμούσαν για τον εαυτό τους και τους συγγενείς τους, δηλαδή κάθε είδους βιοτική ευμάρεια, πλούτος, περιφάνεια, δόξα και η ευθυμία που προέρχεται από αυτά· και έτσι θα σου συμβεί να εκπέσεις από το θέλημα του Νυμφίου σου.

Και ο ίδιος ο Κύριος έλεγε στους μαθητές: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Και αλλού πάλι για τον εαυτό του: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του»· ο δε σπόρος αυτός είναι ο λόγος της διδασκαλίας.

Αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο οίκος του Ισραήλ, κατά τον Ησαΐα, δηλαδή όλοι όσοι γνωρίζουν την ευσέβεια. Αλλά ο αμπελώνας αυτός τυγχάνει της επιμέλειας και της κηδεμονίας του Θεού, όταν φέρει θεοφιλή καρπό. Αν όμως παραγάγει αγκάθια αντί για σταφύλια, δηλαδή τα κεντριά του θανάτου που είναι οι αμαρτίες, εγκαταλείπεται ατημέλητος, εκτίθεται προς καταπάτηση στα όντως θηρία και στους πονηρούς δαίμονες και παραδίδεται στο πυρ για να καεί. Γι' αυτό και ο Κύριος, λέγοντας στους μαθητές Του: «εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός», πρόσθεσε: «κάθε κλήμα που είναι ενωμένο μαζί μου και φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό· ενώ εκείνο που δεν φέρει καρπό, πετιέται έξω όπως το κλήμα και ξεραίνεται, και τα συγκεντρώνουν και τα ρίχνουν στο πυρ και καίγονται». Ότι δε Εκείνος που μας δημιούργησε μας θεωρεί ως δικό Του ποίμνιο, το έδειξε όταν έλεγε προς τον κορυφαίο του κορυφαίου χορού των Αποστόλων: «Πέτρε, με αγαπάς; ποίμαινε τα αρνία μου, ποίμαινε τα πρόβατά μου». Διότι όλοι εμείς πλανηθήκαμε σαν πρόβατα και χαθήκαμε σαν τη δραχμή που έπεσε από το δεσποτικό χέρι. Ήλθε όμως ο καλός ποιμένας, ο κατά φύσιν δεσπότης, μας αναζήτησε, μας βρήκε, μας έσωσε και μας ένωσε με τον Εαυτό Του με τρόπο άρρητο.

Σήμερα η αληθινή άμπελος πραγματοποίησε εν σαρκί την άνοδο προς τον μέγα γεωργό· «Διότι εγώ είμαι», λέει, «η αληθινή άμπελος και ο Πατέρας μου ο γεωργός». Και πάλι· «Εγώ είμαι η άμπελος και εσείς τα κλήματα». Σήμερα η αληθινή άμπελος αποστέλλει τα κλήματα για να αυξηθούν και να γεμίσουν ολόκληρη τη γη, να παρέχουν σκιά από τον καύσωνα και να δώσουν φως μέσα από την ομίχλη της ειδωλολατρίας που την περιβάλλει· διότι λέει: «Πορευθείτε σε όλο τον κόσμο και κηρύξτε το ευαγγέλιο σε όλη την κτίση». Διότι λέει: «Τους οδήγησε έξω έως τη Βηθανία, και αφού σήκωσε τα χέρια του, τους ευλόγησε· και συνέβη, ενώ τους ευλογούσε, να αποχωριστεί από αυτούς και να αναληφθεί στον ουρανό».

Διότι, αφού έλαβε ο Κύριος άρτο, είπε: Αυτό είναι το σώμα μου, το οποίο κλάται για εσάς προς άφεση των αμαρτιών. Αφού ανέβηκε σε αυτό το ικρίωμα του σταυρού ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και άπλωσε τα χέρια του, και εξεδίωξε τις δυνάμεις που πετούσαν στον αέρα, προετοίμαζε για εμάς ανεμπόδιστη την πορεία προς τον ουρανό, και ανύψωνε για εμάς την πίστη ως μεγάλη κλίμακα από τη γη προς τον ουρανό. Και το παράδοξο, εάν το ακούσετε, αγαπητοί, είναι ότι στήθηκε το δέντρο του σταυρού και απλώθηκε πάνω του η αληθινή άμπελος, η οποία λέει: Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή. Και έγινε για μεν τον διάβολο αναδενδράδα θανατηφόρα, για εμάς δε αναδενδράδα ζωηφόρα, η οποία αναχαιτίζει τον καύσωνα των αμαρτιών μας και μας δωρίζει σκιά αναπαύσεως. Εκείνος που κάθεται κάτω από τη σκιά του λέει αυτό που ειπώθηκε από τον Σολομώντα: Στη σκιά του επιθύμησα και κάθισα, και ο καρπός του είναι γλυκός στον φάρυγγά μου. Έχοντας λάβει θάρρος κάτω από αυτήν τη σκιά, ο μακάριος Δαβίδ έλεγε: Και στη σκιά των πτερύγων σου θα ελπίσω.

Εδώ όμως δεν χρειάζεται τίποτα από αυτά, ούτε να κατασκευάσουμε πλοίο, ούτε να ζέψουμε βόδια και να οργώσουμε τη γη, ούτε να μεριμνούμε για τις μεταβολές του καιρού, ούτε να φοβόμαστε την πτώση του χαλαζιού. Δεν υπάρχουν κύματα εδώ, ούτε σκόπελοι. Αυτός ο πλους και αυτή η σπορά έχουν ανάγκη από ένα μόνο πράγμα: το να διαθέσει κανείς τα υπάρχοντά του· όλα δε τα υπόλοιπα θα τα κάνει εκείνος ο γεωργός, για τον οποίο λέει ο Χριστός: «Ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Πώς λοιπόν δεν είναι παράλογο, εκεί όπου μπορούμε να τα αποκτήσουμε όλα χωρίς κόπο, να είμαστε νωθροί και ράθυμοι, ενώ εκεί όπου απαιτούνται πολλοί ιδρώτες, πολλοί μόχθοι και φροντίδες, και έπειτα από αυτά το αποτέλεσμα των ελπίδων είναι αβέβαιο, να επιδεικνύουμε κάθε προθυμία; Ας μην, σας παρακαλώ, ας μη συμπεριφερόμαστε τόσο ανόητα ως προς τη δική μας σωτηρία, αλλά, αφού αφήσουμε τα πιο επαχθή, ας τρέξουμε προς τα πιο εύκολα και τα πιο επωφελή, ώστε να αξιωθούμε και τα μελλοντικά αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, όπως και στο Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Τι θέλει να υπονοήσει μέσω της παραβολής; Ότι εκείνος που δεν δίνει προσοχή στα όσα λέγονται δεν είναι δυνατόν να ζήσει, και ότι τα σημεία που πρόκειται να γίνουν προέρχονται από τη δύναμη του Χριστού. «Ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Τι λοιπόν; Μήπως έχει ανάγκη ενέργειας ο Υιός; Μη γένοιτο· διότι αυτό το παράδειγμα δεν δηλώνει κάτι τέτοιο. Δες, λοιπόν, με πόση ακρίβεια αναπτύσσει την παραβολή. Διότι δεν λέει ότι η ρίζα απολαμβάνει τη φροντίδα του γεωργού, αλλά τα κλήματα. Η δε ρίζα δεν έχει συμπεριληφθεί εδώ για κανέναν άλλο λόγο, παρά για να μάθουν ότι χωρίς τη δική του δύναμη δεν μπορούν να κάνουν τίποτα, και ότι πρέπει να είναι έτσι ενωμένοι μαζί του μέσω της πίστης, όπως το κλήμα με το αμπέλι. «Κάθε κλήμα που είναι ενωμένο με εμένα και δεν φέρει καρπό, το αφαιρεί ο Πατέρας». Εδώ υπονοεί τον βίο, δείχνοντας ότι χωρίς έργα δεν είναι δυνατόν να βρίσκεται κανείς ενωμένος μαζί του. «Και κάθε κλήμα που φέρει καρπό, το καθαρίζει», δηλαδή, το κάνει να απολαμβάνει πολλή φροντίδα. Αν και η ρίζα έχει ανάγκη από φροντίδα πριν από τα κλήματα, καθώς σκάβεται γύρω γύρω και αποκαλύπτεται· αλλά εδώ δεν λέει τίποτα γι' αυτήν, παρά τα πάντα αναφέρονται στα κλήματα· δείχνοντας ότι ο ίδιος μεν είναι αυτάρκης, ενώ οι μαθητές έχουν ανάγκη από πολλή βοήθεια εκ μέρους του γεωργού, ακόμη και αν είναι πάρα πολύ ενάρετοι. Γι' αυτό λέει: «Εκείνο που φέρει καρπό, το καθαρίζει». Διότι το ένα, επειδή είναι άκαρπο, δεν μπορεί να βρίσκεται ούτε πάνω στο αμπέλι· ενώ το άλλο, επειδή φέρει καρπό, το καθιστά πιο γόνιμο.

Βλέπεις ότι αυτός είναι ο Κύριος των πάντων, και ότι ο ίδιος είναι ο γεωργός, έστω και αν αλλού λέγει το ίδιο για τον Πατέρα: «Διότι ο Πατέρας μου», λέγει, «είναι ο γεωργός». Επειδή δηλαδή χρησιμοποίησε τη λέξη «αξίνα», για να μη νομίσεις ότι το έργο απαιτεί κόπο και ότι ο διαχωρισμός είναι δύσκολος, μέσα από ένα άλλο παράδειγμα παρουσιάζει την ευκολία του, δείχνοντας ότι όλος ο κόσμος είναι δικός του· διότι δεν θα τιμωρούσε όσους δεν είναι δικοί του. Τώρα, βέβαια, όλα είναι ανακατεμένα· διότι, ακόμη κι αν το σιτάρι φαίνεται να λάμπει, εντούτοις κείτεται μαζί με τα άχυρα, όπως συμβαίνει στο αλώνι, και όχι όπως στην αποθήκη· τότε όμως ο διαχωρισμός θα είναι μεγάλος. Πού βρίσκονται τώρα εκείνοι που δεν πιστεύουν στη γέεννα; Διότι δύο πράγματα διατύπωσε: και ότι θα βαπτίσει με Πνεύμα Άγιο, και ότι θα κατακάψει τους απειθείς. Αν λοιπόν το ένα είναι αξιόπιστο, τότε είναι οπωσδήποτε και το άλλο. Γι' αυτόν τον λόγο έθεσε διαδοχικά τις δύο προφητείες, ώστε από εκείνη που έχει ήδη πραγματοποιηθεί να επιβεβαιώσει και αυτήν που δεν έχει ακόμη συμβεί. Και ο Χριστός, άλλωστε, το κάνει αυτό σε πολλά σημεία, πολλές φορές για τα ίδια πράγματα και πολλές φορές για τα αντίθετα, διατυπώνοντας δύο προφητείες, και την μεν μία εκπληρώνοντας στο παρόν, την δε άλλη υποσχόμενος για το μέλλον· ώστε, εξαιτίας εκείνης που ήδη πραγματοποιήθηκε, να πιστέψουν και σε εκείνη που δεν έχει ακόμη συμβεί ακόμη και οι πιο φιλόνεικοι. Διότι και σε όσους αποχωρίζονται για χάρη του όλα τους τα υπάρχοντα, υποσχέθηκε να δώσει εκατονταπλάσια στην παρούσα ζωή και ζωή αιώνια στη μέλλουσα, καθιστώντας τα μελλοντικά αξιόπιστα μέσα από όσα έχουν ήδη δοθεί.

Συγκάλεσαν το συνέδριο, όχι για να υποδεχθούν με πίστη τον μαργαρίτη που λάμπει σαν το χιόνι, αλλά για να σκοτεινιάσουν με την απιστία τους τον φωτεινό λίθο, όπως νόμιζαν. Συγκάλεσαν το συνέδριο, όχι για να υποδεχθούν με ευγνωμοσύνη τον κρυμμένο στον αγρό θησαυρό, αλλά για να διαλύσουν με αγνωμοσύνη τον ναό του Θεού. Συγκάλεσαν το συνέδριο, όχι για να τρυγήσουν τους στάζοντες μέλι βότρυες της αμπέλου, αλλά για να απλώσουν την αληθινή άμπελο πάνω στο δέντρο του σταυρού, καθιστώντας τους εαυτούς τους κλήματα της απώλειας, και καθιστώντας εμάς κλήματα της σωτηρίας.

«Εγώ δε σε φύτεψα». Δηλαδή, κατέβαλα για σένα τη μέγιστη δυνατή φροντίδα. Αφού σε έβγαλα από την Αίγυπτο, σου έδωσα ξένη γη και, εκδιώκοντας τα έθνη, σε εγκατέστησα εκεί, με σκοπό να δώσεις τον καρπό της ευσέβειας. Το δε «ολόκληρη αληθινή», σημαίνει «σε εγκατέστησα με ασφάλεια», πράγμα που λέει και ο Ησαΐας: «Αμπελώνας δημιουργήθηκε για τον αγαπημένο σε ύψωμα, σε τόπο εύφορο». Δεν χρησιμοποίησε δε τυχαία τη λέξη «ολόκληρη»· αλλά επειδή υπήρχαν ανάμεσά τους ευσεβείς άνδρες, οι προφήτες και όσοι τους ακολουθούσαν, είναι σαν να λέει: «Ήθελα να είστε όλοι τέτοιοι, γι' αυτό όλους εξίσου σας φρόντισα». Και «φύτεψα άμπελο Σωρήχ», δηλαδή εκλεκτή. Διότι αυτό που εκεί ονομάζει «εκλεκτή», εδώ το ονομάζει «αληθινή», λόγω της εκλογής των πατέρων. «Πώς μετατράπηκες σε πικρία, εσύ η ξένη άμπελος;» Το εβραϊκό κείμενο αναφέρει: «Μετατράπηκες για μένα σε σπέρμα ξένης αμπέλου»· για να πει: «Τις μεν δικές μου διατάξεις τις παραχάραξες, τα δε έθιμα των εθνών τα ακολούθησας». Αυτό λέει και ο Μωυσής: «Διότι από την άμπελο των Σοδόμων προέρχεται η άμπελός τους, και η κληματίδα τους από τα Γόμορρα. Το σταφύλι τους είναι σταφύλι χολής, το τσαμπί τους τσαμπί πικρίας». Γι' αυτό και πρόσφεραν χολή στον Δεσπότη. Αλλά επειδή εξύβρισαν τη θεία φύτευση, και μετατράπηκαν σε πικρία, και έβγαλαν αγκάθια αντί για σταφύλια, ο Χριστός, που προέρχεται από αυτούς κατά σάρκα, ονομάζει τον εαυτό του αληθινή άμπελο, λέγοντας: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή»· αυτούς δε που έχουν πιστέψει σε αυτόν, τους ονομάζει κλήματα.

Φέρε μου εδώ τον αγνώμονα αιρετικό, τον παράσιτο Ιουδαίο, που λέει ότι ο Θεός γέννησε και υπέστη ρεύση. Διεφθαρμένε, άθλιε και ταλαίπωρε, τέτοια πράγματα υποθέτεις για τον Θεό; Αλλά εμείς δεν φρονούμε έτσι, μη γένοιτο, αλλά ότι ο Πατέρας γέννησε Υιό, μόνος μόνον, Θεός Θεόν, τέλειος τέλειον· διότι αυτά είναι τα φρονήματα των Χριστιανών. Επειδή, λοιπόν, νομίζεις ότι μπορείς να περιεργάζεσαι τα άνω, πες μου για τα δικά σου, αν νομίζεις ότι τα γνωρίζεις: Πώς, όταν ρίχτηκαν τα χρυσά αντικείμενα στη φωτιά, βγήκε το μοσχάρι; Χαλκουργός δεν το κατασκεύασε, χυτευτής δεν υπήρχε· πώς βγήκε το μοσχάρι, τολμάς να πεις; Αν δεν γνωρίζεις τα κάτω, πώς περιεργάζεσαι τα άνω; Αυτός που δεν κατανοεί τα δικά του, πώς περιεργάζεται τα ξένα; Και μας προβάλλουν τα ευαγγελικά λόγια του ίδιου του Υιού που λέει στους μαθητές: Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς είστε τα κλήματα, ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Βλέπεις, λέει, ότι δημιούργησε τον Υιό; Διότι, αν ο γεωργός δεν καλλιεργήσει την άμπελο, δεν μπορεί να είναι χρήσιμη. Και νομίζουν ότι λένε κάτι σπουδαίο και ενάρετο. Αλλά δώστε μου την προσοχή σας, παρακαλώ. Μίλησα προς τους αγνώμονες Ιουδαίους· ας μιλήσω και προς τους αναίσχυντους αιρετικούς: Μπορείς να μου πεις, αγνώμονα και αναίσχυντε αιρετικέ, ότι ο γεωργός δεν τρέφεται από την άμπελο;

Όχι, μη γένοιτο· διότι αυτά αποτελούν έσχατη ανοησία. Είναι προτιμότερο να λέμε ότι, όπως ακριβώς ο γεωργός χαίρεται για το αμπέλι, έτσι και ο Πατέρας χαίρεται για τον Υιό· διότι δεν είπε ότι «Ο Πατέρας μου είναι αυτός που με κατασκεύασε», αλλά, «Ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός»· διότι χαιρόταν για τον Υιό. Δεν τον άκουσες να λέει ότι «Αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, στον οποίο ευαρεστήθηκα», όταν στεκόταν στα ρείθρα του Ιορδάνη; Μήπως είπε ότι «Αυτός είναι ο Υιός μου, τον οποίο έκτισα, ή τον οποίο δημιούργησα»; Αλλά είπε: «Στον οποίο ευαρεστήθηκα».

Διότι αυτήν την ομολογία προσέφερε κάποτε προς τον Θεό ο φιλόξενος μεσιτεύοντας· αυτήν είναι καλό να προσφέρουμε και εμείς. Διότι αυτή η φωνή αποτελεί τον ασφαλέστατο χαλινό της φύσεως· αυτή δεν επιτρέπει να βαδίζει κανείς άτακτα, εάν κάποιος ανεχόταν να αγαπήσει τα γήινα, ενώ τυγχάνει να είναι και ο ίδιος γη. Διότι, εάν αγαπά τη γη, ας αποκτήσει ως κτήμα το ίδιο του το σώμα, ας αναδείξει τον εαυτό του καρποφόρο, ας αποδώσει τις αρετές ως προσφορές στον Γεωργό της κτίσεως. Ο Πατέρας μου, λέγει, είναι ο γεωργός. Και πότε θα επιθυμήσει χρυσό εκείνος που γνωρίζει ότι ο ίδιος είναι γη; Πότε θα ποθήσει λαμπρή ενδυμασία αυτός που αποκαλεί τον εαυτό του χώμα; Πότε θα σπεύσει να επιθυμήσει αξιώματα, έχοντας ομολογήσει ότι ο ίδιος είναι γη; Διότι είναι σε όλους προφανές πως όποιος μελετά αυτή τη φωνή δεν θα κακολογήσει τον πλησίον του, ούτε θα κινήσει εναντίον του συνανθρώπου του τη γλώσσα ή το δεξί του χέρι. Τόσο σοφή και θεία είναι η φωνή του φιλοξένου· διότι έλεγε: «Εγώ είμαι», και δεν είπε «πλάσμα δικό σου», το οποίο θα ήταν αληθές, ούτε «εικόνα δική σου», το οποίο θα ήταν αψευδές, ούτε «θείο εμφύσημα», το οποίο θα ήταν ακριβές, ούτε «λογικός ανδριάντας», το οποίο θα ήταν ασφαλές· αλλά, έχοντας αποσιωπήσει και παραδώσει στη λήθη όλα αυτά από ευλάβεια, ενώπιον του Κριτού αποκαλεί τον εαυτό του γη και σποδό. Αναλογιζόμενος αυτή τη φωνή, ας ασκεί ο καθένας την επιείκεια, ας ζηλώνει την ταπεινοφροσύνη, ας παραχωρεί τα πρωτεία στον πλησίον, ας μην υπερηφανεύεται για τα αξιώματα, ας μην επαίρεται για την εξουσία, ας μην υψηλοφρονεί φέροντας τη ζώνη του άρχοντα, ας μην ελπίζει στον πλούτο, ας μην εκτρέπεται λόγω της υγείας, ας μην αλαζονεύεται για την ευγλωττία.

«Εγώ είμαι», λέει, «η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα σε εμένα που δεν φέρει καρπό, το αποκόπτει, και κάθε ένα που φέρει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Βλέπετε, αγαπητοί, πώς και ο Χριστός διά παραβολών και παραδειγμάτων θέλει να ανυψώσει τους μαθητές σε ένθεο ζήλο; Βλέπετε πώς θέλει να προσκολλώνται σε αυτόν όσοι το επιθυμούν; Διότι, όπως ακριβώς το κλήμα στην άμπελο, έτσι αρμόζει να προσκολλώνται σε αυτόν όσοι τον αγαπούν, ώστε να καρποφορούν καρπό όχι ξένο, αλλά οικείο και άξιο μιας τέτοιας αμπέλου.

Όμως με ελκύει κάποιος ένθεος πόθος να μιλήσω για αυτόν κατά το δυνατόν, αφενός για να μη φανώ αγνώμων και αχάριστος προς τον ευεργέτη, εφόσον υπήρξα θρέμμα της δικής του θείας μάνδρας και ποίμνης για επτά χρόνια (διότι δεν ντρέπομαι γι' αυτό που βιάζομαι να πω· όταν δηλαδή αναχώρησα από την πατρική μου εστία σε ηλικία περίπου δεκαοκτώ ετών και έφτασα στη θεία μάνδρα και ποίμνη του, σε τίποτα δεν διέφερα από ένα αδιαμόρφωτο και αμαθές πρόβατο, μη γνωρίζοντας απολύτως τίποτα, ούτε τι είναι το άλφα ούτε τι είναι το βήτα και τα εξής· γι' αυτό και προτράπηκα από τους προϊσταμένους της μονής να καλλιεργώ αμπέλια· η αληθινή άμπελος όμως, και ο Πατέρας της ο γεωργός, όπως ευδόκησε έτσι με έκανε με τις ικεσίες του θείου Χρυσοστόμου), και αφετέρου για να μην αφήσω έξω τον άγιο από το πανηγυρικό μου βιβλίο, το οποίο προτράπηκα παρακλητικά να συγγράψω· θεώρησα δίκαιο να μιλήσω και γι' αυτόν όσο το δυνατόν πιο συνοπτικά και σύντομα, ώστε ούτε αυτός να μείνει έξω από το δικό μας βιβλίο, ούτε εμείς να παραμείνουμε έξω από τις δικές του ευχές.

Και όπως ακριβώς ο φιλόπονος γεωργός με εργατικότητα καθαρίζει, οργώνει, περιτειχίζει, περιφράσσει, καλλιεργεί, διώχνει τα πουλιά, τους κλέφτες, τα ερπετά και τα θηρία, για να μην βλάψουν την άμπελο και τον καρπό της, έτσι και εσύ, Κύριε, «η άμπελος η αληθινή και ο Πατέρας» σου «ο γεωργός» και το Πνεύμα σου το άγιο, η ομόθεη εξουσία, καθάρισέ μας, όργωσέ μας ως νέα οργώματα δικαιοσύνης, καλλιέργησέ μας με την τήρηση των εντολών σου και περιτείχισέ μας με τους αγίους αγγέλους σου, ώστε με τη φωτεινή παρουσία τους και την άγρυπνη φρουρά τους να τραπούν σε φυγή οι κλέφτες, τα θηρία, τα πουλιά και οι εργάτες του σκότους, για να μην κλέψουν και σφάξουν και καταστρέψουν, αλλά μάλλον να απομακρυνθούν ντροπιασμένοι και άπρακτοι.

Διότι είναι ανάγκη να έχουμε κοινωνία φρονημάτων με εκείνον με τον οποίο έχουμε κοινωνία αίματος, και να μην είμαστε στα μεν ενωμένοι και στα δε διχασμένοι, ούτε με τον έναν τρόπο να αγαπούμε και με τον άλλον να πολεμούμε, ούτε να είμαστε μεν τέκνα, αλλά επιλήψιμα, και μέλη μεν, αλλά νεκρά, για τα οποία δεν υπάρχει κανένα όφελος από το ότι ενώθηκαν και γεννήθηκαν, όπως ακριβώς συμβαίνει με το κλήμα που έχει αποκοπεί από την αληθινή άμπελο, του οποίου το τέλος είναι να πεταχτεί έξω, να ξεραθεί και να ριχτεί στη φωτιά.

Ότι σίκερα ονομάζεται καθετί που προκαλεί μέθη, εκτός από τον οίνο που προέρχεται από τα αμπέλια. Ότι υπάρχουν δύο είδη αμπέλου στην Αγία Γραφή: η πολύ καλή και η πολύ κακή. Διότι λέει ο Κύριος: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, εσείς τα κλήματα». Η δε κακή και άγρια είναι ο διάβολος, ο οποίος αποστάζει λύσσα, όπως ακριβώς και ο Μωυσής, περιγράφοντας γι' αυτόν, λέει: «Διότι η άμπελός τους προέρχεται από την άμπελο των Σοδόμων, και η κληματαριά τους από τα Γόμορρα» και τα εξής.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΔ'. Όπως ακριβώς τα σωματικά μάτια βλέπουν τα πάντα ολοκάθαρα, έτσι και στις ψυχές των αγίων είναι φανερά και ορατά τα κάλλη της θεότητας, με τα οποία ενώνονται και τα οποία φρονούν οι Χριστιανοί. Αλλά από τα σωματικά μάτια εκείνη η δόξα είναι κρυμμένη, στην ψυχή όμως που πιστεύει αποκαλύπτεται ολοκάθαρα, την οποία ψυχή, αφού νεκρώθηκε, την ανασταίνει ο Κύριος από την αμαρτία, όπως ακριβώς εγείρει και τα νεκρά σώματα, ετοιμάζοντας για αυτήν «καινούργιο ουρανό και καινούργια γη» και ήλιο δικαιοσύνης, δίνοντάς της τα πάντα από τη δική Του θεότητα. Υπάρχει αληθινός κόσμος και γη ζωντανή και άμπελος καρποφόρος και άρτος ζωής και ύδωρ ζωντανό, καθώς είναι γραμμένο: «πιστεύω ότι θα δω τα αγαθά του Κυρίου στη γη των ζώντων», και πάλι: «θα ανατείλει για όσους φοβούνται τον Κύριο ήλιος δικαιοσύνης και θεραπεία θα υπάρχει στις φτερούγες του», και ο Κύριος είπε: «εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή», και πάλι: «εγώ είμαι ο άρτος της ζωής», και πάλι: «όποιος πιει από το ύδωρ που εγώ θα του δώσω, θα γίνει μέσα του πηγή ύδατος που θα αναβλύζει για την αιώνια ζωή».

ΛΟΓΟΣ ΚΖ΄. Όλα τα ορατά αυτού του κόσμου είναι τύπος του αόρατου, αφανούς και κρυπτού κόσμου της θεότητας. Υπάρχει η ορατή γη, στην οποία έχουν φυτευτεί άμπελος και καρποφόρα δέντρα και σπόρος και πολύς πλούτος. Έτσι υπάρχει και επουράνια αόρατη γη της ζωής, όπου οι Χριστιανοί έχουν τον πλούτο και την ανάπαυσή τους, και σε αυτή την κρυφή γη της ζωής είναι φυτευμένες οι ψυχές τους και προσφέρουν καρπούς του Πνεύματος στον Θεό. Αυτά δε τα πράγματα λαμβάνονται με διπλή έννοια. Εσύ γίνεσαι άμπελος του Κυρίου και Αυτός δική σου· διότι λέει: «Εγώ είμαι η αληθινή άμπελος». Και όπως στα ορατά πράγματα το κλήμα έχει ριζώσει και φυτευτεί στη γη, έτσι και οι ψυχές των αγίων είναι φυτευμένες στην επουράνια άμπελο (δηλαδή στον Κύριο). Και υπάρχει σπόρος του Αγίου Πνεύματος και σπόρος του ανθρώπου· σπέρνεται ο νους στη ζωντανή γη του θείου Λόγου, και πάλι η δύναμη του Πνεύματος σπέρνεται στη λογική γη της πιστεύουσας ψυχής. Όπως λοιπόν στα ορατά η γη χρειάζεται καλλιέργεια, και βγαίνουν οι εργάτες και ρίχνουν σε αυτήν τον σπόρο και βγάζει καρπούς, και στον κατάλληλο καιρό παίρνουν οι θεριστές τα δρέπανα και θερίζουν, έτσι είναι και η αφανής γη του Κυρίου, η ψυχή του ανθρώπου, και ο καλός γεωργός είναι ο Κύριος, ενώ αυτοί που καλλιεργούν τη γη είναι οι άγιοι Απόστολοι, οι οποίοι παρέλαβαν τον λόγο του Κυρίου.

Την ψυχή την οποία ανέστησε από τον αιώνιο θάνατο, την εισήγαγε σε έναν ουράνιο, πνευματικό και αιώνιο κόσμο της θεότητας —«διότι κάτω από τη σκέπη του Θεού του ουρανού θα κατοικήσει», λέει— και έδωσε σε αυτήν ως ήλιο δικαιοσύνης τον εαυτό Του, ο οποίος την φωτίζει με αιώνιο φως, την εισήγαγε και στη γη των ζώντων μέσω του φωτός της θεότητας του Πνεύματος, έτσι ώστε, όπως ακριβώς αυτό το σώμα περπατά πάνω στη γη και εργάζεται τα έργα της γης, έτσι και η ψυχή, έχοντας εισέλθει στην αόρατη γη της χάριτος, αυτή που γεννήθηκε άνωθεν, να κατοικεί σε αυτήν και να εργάζεται εκεί θεϊκά έργα των αρετών του Πνεύματος. Όπως έλεγε ο Κύριος: «Να εργάζεστε όχι για την τροφή που χάνεται, αλλά για την τροφή που μένει για την αιώνια ζωή», έτσι ώστε, όπως το σώμα τρώει και πίνει από τη γη, έτσι και η ψυχή να τρώει τον αληθινό άρτο, τον Κύριο, και να πίνει το ζωντανό ύδωρ από τη δύναμη του Πνεύματος. Και όπως το σώμα τρώει και πίνει από αυτή την άμπελο, έτσι η ψυχή που γεννήθηκε άνωθεν τρώει από την αληθινή άμπελο, τον Κύριο που είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή», και πίνει από τον πνευματικό και ένθεο οίνο που δεν προκαλεί δίψα ή επιθυμία της σάρκας. Και όπως το σώμα χρίεται για ανακούφιση με έλαιο από αυτή τη γη, έτσι και η ψυχή χρίεται με το αληθινό έλαιο της αγαλλιάσεως, το ίδιο το Πνεύμα, το οποίο της παρέχει αληθινή ανακούφιση και ανάπαυση από τα φλογερά πάθη.

ιδ'. Περί του Θωμά που αγνοούσε πού πηγαίνει ο Κύριος. Περί του Ιούδα του Θαδδαίου που ρωτούσε τον Ιησού. Περί του Παρακλήτου. ιε'. Περί της αληθινής αμπέλου, και του γεωργού, και του κλήματος. ιστ'. Περί του Ιησού που προλέγει όσα πρόκειται να συμβούν στους μαθητές. Περί του ρητού «Λίγο ακόμη, και θα με δείτε». Περί του ότι ο Πατέρας θα δώσει όσα τυχόν ζητήσουν.

Κεφάλαιο 15. Περί της αληθινής αμπέλου, και του γεωργού, και του κλήματος. «Σηκωθείτε, ας φύγουμε από εδώ. Εγώ είμαι η άμπελος η αληθινή, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός. Κάθε κλήμα επάνω μου που δεν φέρνει καρπό, το αποκόπτει· και κάθε κλήμα που φέρνει καρπό, το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό. Εσείς είστε ήδη καθαροί χάρη στον λόγο που σας έχω διδάξει». Επειδή, αφού τους μίλησε πολύ περί του πάθους, κατέβαλε τις ψυχές τους και κατάλαβε ότι δειλιάζουν σκεπτόμενοι πως σύντομα θα συλληφθούν, και εξαιτίας της πολλής δειλίας ούτε καν πρόσεχαν τα όσα λέγονταν, προσποιείται ότι τους οδηγεί σε έναν κρυφό τόπο, στον οποίο δεν θα συλληφθούν· και πράγματι, τους σηκώνει από εκείνο τον τόπο όπου βρίσκονταν, ώστε, αφού καταπραΰνει την ταραχή της ψυχής τους, να τους παραδώσει τις πιο μυστικές διδασκαλίες. Τους οδηγεί όμως, όπως θα μάθουμε στη συνέχεια, στον κήπο, τον οποίο γνώριζε ο Ιούδας· έτσι ώστε, φαινομενικά μεν η πράξη να αποτελεί απομάκρυνση, στην πραγματικότητα όμως ήταν εκούσια παράδοση, εφόσον αναχωρούσε σε τέτοιο τόπο που ο Ιούδας γνώριζε. Τι το μυστικό, λοιπόν, τους παραδίδει; «Εγώ είμαι, λέει, η άμπελος», δηλαδή η ρίζα, «και εσείς είστε τα κλήματα, ενώ ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός». Με τι, λοιπόν, ασχολείται ο Πατέρας; Μήπως με τη ρίζα; Όχι, λέει, αλλά με τα κλήματα. «