Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:13

Ερώτηση 98. Τι είδους φρόνημα οφείλει να έχει ο προεστώς σε όσα προστάζει ή διατάζει; Απόκριση. Ως προς τον Θεό, ως υπηρέτης του Χριστού και οικονόμος των μυστηρίων του Θεού, φοβούμενος μήπως πει ή ορίσει κάτι αντίθετο στο θέλημα του Θεού που ομολογείται στις Γραφές, και βρεθεί ψευδομάρτυρας του Θεού ή ιερόσυλος, είτε εισάγοντας κάτι ξένο προς τη διδασκαλία του Κυρίου είτε παραλείποντας κάτι από όσα είναι αρεστά στον Θεό. Ως προς τους αδελφούς δε, όπως η τροφός περιθάλπει τα δικά της τέκνα, έχοντας την καλή διάθεση να μεταδώσει στον καθένα, σύμφωνα με ό,τι είναι αρεστό στον Θεό και κοινώς συμφέρον για όλους, όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και την ίδια του την ψυχή, κατά την εντολή του Κυρίου και Θεού μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα. Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θέσει κάποιος την ψυχή του υπέρ των φίλων του».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΞΒʹ. Τι είδους αγάπη πρέπει να έχουμε μεταξύ μας; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Τέτοια σαν αυτή που έδειξε και δίδαξε ο Κύριος, λέγοντας: «Να αγαπάτε αλλήλους, καθώς εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κανείς τη ζωή του για τους φίλους του». Εάν λοιπόν πρέπει να θυσιάζει κανείς ακόμη και τη ζωή του, πόσο μάλλον είναι αναγκαίο να επιδεικνύει προθυμία στα επιμέρους ζητήματα, όχι με βάση τα ανθρώπινα καθήκοντα, αλλά με σκοπό την ευαρέσκεια του Θεού, αποβλέποντας στο συμφέρον του καθενός;

Ερώτηση ΡΠΣΤ΄. Επειδή διδασκόμαστε να έχουμε τέτοια αγάπη, ώστε να θυσιάζουμε ακόμη και τη ζωή μας υπέρ των φίλων, ζητούμε να μάθουμε για τι είδους φίλους πρέπει να το επιλέγουμε αυτό. Απόκριση. Η διάθεση, βέβαια, ή ο τρόπος αυτού του κατορθώματος είναι φυσικό να διαφέρει· διότι άλλα είναι πολλές φορές εκείνα που οφείλει κανείς να υποστεί υπέρ των αμαρτωλών, και άλλα εκείνα που οφείλει να επιδιώξει με ζήλο υπέρ των δικαίων. Ωστόσο, το να δείχνουμε αγάπη μέχρι θανάτου, και υπέρ των δικαίων και υπέρ των αμαρτωλών, το έχουμε διδαχθεί, χωρίς να κάνουμε καμία απολύτως διάκριση.

ΟΡΟΣ Ε΄. Ότι πρέπει κανείς, όντας καθαρός από κάθε μίσος προς όλους, να αγαπά και τους εχθρούς του· υπέρ δε των φίλων να θυσιάζει τη ζωή του, όταν το καλεί η ανάγκη, έχοντας τέτοια αγάπη, σαν αυτήν που είχε προς εμάς ο Θεός, και ο Χριστός Του.

Κεφάλαιο Αʹ. ΜΑΤΘΑΙΟΣ. Ακούσατε ότι ελέχθη στους αρχαίους: Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου, και θα μισήσεις τον εχθρό σου. Εγώ όμως σας λέω: Να αγαπάτε τους εχθρούς σας. Και λίγο παρακάτω: Να είστε λοιπόν εσείς τέλειοι, όπως ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι τέλειος. ΙΩΑΝΝΗΣ. Διότι τόσο αγάπησε ο Θεός τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό του τον μονογενή. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του. ΛΟΥΚΑΣ. Και θα είστε υιοί του Υψίστου, διότι αυτός είναι αγαθός προς τους αχάριστους και τους πονηρούς. Να γίνεστε λοιπόν οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας είναι οικτίρμων. ΠΡΟΣ ΡΩΜΑΙΟΥΣ. Αποδεικνύει δε τη δική του αγάπη ο Θεός σε εμάς, επειδή, ενώ ήμασταν ακόμη αμαρτωλοί, ο Χριστός πέθανε για εμάς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Να γίνεστε λοιπόν μιμητές του Θεού ως τέκνα αγαπητά, και να πορεύεστε με αγάπη, όπως και ο Χριστός μας αγάπησε, και παρέδωσε τον εαυτό του για εμάς ως προσφορά και θυσία στον Θεό.

Αλλά γίναμε ήπιοι ανάμεσά σας, όπως όταν μια τροφός περιθάλπει τα δικά της τέκνα· έτσι, νιώθοντας έντονο πόθο για εσάς, ευδοκούμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές. Όποιος όμως δεν διακατέχεται από αυτό το φρόνημα είναι οδηγός τυφλός, ο οποίος κατακρημνίζει τον εαυτό του και παρασύρει μαζί του και όσους τον ακολουθούν. Πόσο μεγάλο κακό είναι λοιπόν, αντί για καθοδήγηση, να γίνεται κανείς αιτία πλάνης στον αδελφό του, μπορεί να το αντιληφθεί από τα προλεχθέντα. Αυτό μάλιστα αποτελεί σημείο του ότι και η εντολή της αγάπης παραμένει ακατόρθωτη· διότι κανένας πατέρας δεν αδιαφορεί όταν το παιδί του πρόκειται να πέσει σε λάκκο, ούτε, αν πέσει, το εγκαταλείπει στην πτώση του. Και πόσο πιο φοβερό είναι να εγκαταλείπεται στην απώλεια μια ψυχή που πέφτει στο βάθος των κακών, τι χρειάζεται καν να το συζητάμε; Είναι, επομένως, υπεύθυνος απέναντι στην αδελφότητα να αγρυπνεί υπέρ των ψυχών τους και να μεριμνά για όσα συντελούν στη σωτηρία του καθενός, ως άνθρωπος που πρόκειται να δώσει λόγο· και να μεριμνά σε τέτοιο βαθμό, ώστε να επιδεικνύει τον ζήλο του υπέρ αυτών μέχρι θανάτου, όχι μόνο σύμφωνα με τον γενικό για όλους κανόνα της αγάπης του Κυρίου, «να θυσιάσει κάποιος την ψυχή του υπέρ των φίλων του», αλλά και σύμφωνα με τον ειδικό λόγο εκείνου που είπε: «Νιώθοντας έντονο πόθο για εσάς, ευδοκούμε να σας μεταδώσουμε όχι μόνο το Ευαγγέλιο του Θεού, αλλά και τις ίδιες μας τις ψυχές».

Αναφορικά δε με το «παρά μέτρο», θεωρώ ότι αρκεί να υπενθυμίσω τα λόγια του Κυρίου μας Ιησού Χριστού σε αντιδιαστολή προς το μέτρο της παλαιάς αγάπης (για την οποία είναι γραμμένο: «Να αγαπήσεις τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου»), ο οποίος είπε: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Και γενικώς για όλα ανεξαιρέτως τα προστάγματα μπορεί κανείς να διδαχθεί από τον ίδιο τον Κύριο, ο οποίος όρισε: «Εάν δεν περισσέψει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από εκείνη των γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν πρόκειται να εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Αντίθετα δε προς την τάξη και την αλληλουχία ενεργεί κανείς, όταν επιμελείται τα πρώτα στη δεύτερη ή στην τρίτη θέση, και θεωρεί ως αρχή εκείνων που προηγούνται, τα όσα έχουν ταχθεί στην τρίτη θέση.

Αλλά και ο ίδιος ο Απόστολος, τηρώντας με μεγαλύτερη ακρίβεια αυτό που παραγγέλλει στους άλλους, λέει: «Έδωσαν σε εμένα και στον Βαρνάβα το δεξί χέρι της κοινωνίας, ώστε εμείς μεν να απευθυνθούμε στα έθνη, αυτοί δε στους περιτμημένους». Εάν όμως κάποτε παραστεί ανάγκη, επειδή η αγάπη προς τον Θεό ή προς τον πλησίον καλεί στην αναπλήρωση αυτού που υπολείπεται, εκείνος που θα υπακούσει λαμβάνει τον μισθό της εκούσιας υπακοής. Και καλεί μεν η αγάπη προς τον Θεό και τον Χριστό Του στο να εκπληρώσουμε την εντολή του Κυρίου, ο Οποίος είπε: «Καινή εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Η δε αγάπη προς τον πλησίον καλεί, όταν εκείνος που έχει αναλάβει την προστασία έχει ανάγκη από βοήθεια, ή όταν η τάξη εκείνων που δέχονται φροντίδα έχει ανάγκη από κάποιον για να αναπληρώσει αυτό που λείπει, καθώς ο Απόστολος λέει: «Κανείς ας μη ζητά το δικό του, αλλά ο καθένας το συμφέρον του άλλου»· διότι η κατά Χριστόν αγάπη δεν ζητά τα δικά της· και αλλού: «Να οικοδομείτε ο ένας τον άλλον, καθώς άλλωστε και κάνετε». Επομένως, για οτιδήποτε έχει αποσταλεί κανείς, εάν δεν εκπληρώσει το κήρυγμα με έργο και με λόγο, είναι ένοχος για το αίμα εκείνων που δεν άκουσαν· και δεν έχει το δικαίωμα να πει τα ίδια με τον Απόστολο, ο οποίος διαβεβαίωνε τους πρεσβυτέρους της Εφέσου, λέγοντας ότι: «Είμαι καθαρός από σήμερα από το αίμα όλων σας. Διότι δεν απέφυγα να σας αναγγείλω όλη τη βουλή του Θεού».

Αγαπητοί, δεν σας γράφω μια καινούργια εντολή, αλλά μια παλιά εντολή, την οποία είχατε από την αρχή. Η παλιά εντολή είναι ο λόγος που ακούσατε από την αρχή. Του Κυρίλλου: Σας μιλώ για την αγάπη. Διότι αυτό σημαίνει το «όπως Εκείνος περπάτησε», δηλαδή μέσα στην αγάπη. Όπως ακριβώς έλεγε ο ίδιος ο Κύριος: «Κανείς δεν μπορεί να δείξει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θυσιάσει κανείς τη ζωή του για τους φίλους του». Αυτήν, λοιπόν, την εντολή περί αγάπης δεν σας τη γράφω ως καινούργια. Διότι από παλιά την είχε εξαγγείλει μέσω των προφητών: «Διότι δεν τους έσωσε κάποιος απεσταλμένος», λέει, «ούτε άγγελος, αλλά ο ίδιος ο Κύριος, επειδή τους αγαπούσε και τους φρόντιζε». Σας γράφω, πατέρες. Σας γράφω, νέοι. Σας γράφω, παιδιά.

Έχοντας, λοιπόν, αγαπήσει αυτούς που βρίσκονταν σε τούτο τον κόσμο, τους αγάπησε μέχρι τέλους, αν και πριν από την εορτή και πριν από το Πάσχα γνώριζε ότι ήλθε η ώρα του για να μεταβεί από τον κόσμο τούτο προς τον Πατέρα. Διότι θα ήταν χαρακτηριστικό εκείνου που δεν αγάπησε μέχρι τέλους, το να γίνει μεν άνθρωπος, αλλά να μη θελήσει να κινδυνεύσει για τη ζωή όλων· όμως αγάπησε μέχρι τέλους, και δεν απέφυγε να υποστεί αυτό το πάθος, αν και γνώριζε εκ των προτέρων ότι θα το υποστεί. Διότι το πάθος δεν ήταν απρόβλεπτο για τον Σωτήρα. Ενώ, λοιπόν, του ήταν δυνατόν, όπως λέει, να αποφύγει τις ύβρεις των Ιουδαίων και την ανοσιότητα αυτών που τον σταύρωσαν, επέδειξε την τελειότατη αγάπη προς τους δικούς του που βρίσκονταν στον κόσμο, διότι ουδόλως απέφυγε να παραδοθεί θυσιαζόμενος υπέρ της ζωής όλων. Και ότι σε αυτό κυρίως μπορεί να διακρίνει κανείς το τελειότατο μέτρο της αγάπης, θα φέρω ως μάρτυρα τον ίδιο τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, που λέει στους αγίους μαθητές: «Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον καθώς εγώ σας αγάπησα. Διότι μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του».

Εξάλλου, λέγω ότι είναι απολύτως πρέπον και εγγενές σε όσους έχουν επιλέξει να αγαπούν, το να γίνονται παντού γνωστοί ότι είναι μαθητές του Χριστού, το να σεμνύνονται με τον στέφανο της αγάπης και να φέρουν τη φιλαλληλία ως ένα είδος σφραγίδας της ιδιότητάς τους. Και για ποιον λόγο συμβαίνει αυτό, θα το εξηγήσω με λίγα λόγια. Διότι, εάν κάποιος από εμάς ασκεί την τέχνη του χαλκουργού ή του υφαντή, δεν θα φαινόταν, και μάλιστα ολοκάθαρα, ότι έχει γίνει μαθητής κάποιου χαλκουργού ή υφαντή; Τι συμβαίνει με εκείνον που δεν στερείται της ξυλουργικής τέχνης; Δεν θα διακήρυσσε άραγε ότι μπορεί να φέρνει εις πέρας τα έργα της τέχνης του καλά, ακριβώς επειδή είχε ως δάσκαλο στην τέχνη αυτή έναν ξυλουργό; Κατά τον ίδιο τρόπο, νομίζω, εκείνοι που έχουν μέσα τους πλήρη τη δύναμη της θεοφιλούς αγάπης, αποδεικνύουν αβίαστα ότι έχουν γίνει μαθητές της αγάπης, δηλαδή του Χριστού που διαθέτει την άκρα αγάπη. Διότι τόσο πολύ αγάπησε τον κόσμο, ώστε να θυσιάσει και την ίδια Του τη ζωή υπέρ αυτού και να υπομείνει την αγριότητα των ιουδαϊκών τολμημάτων. Και το μαρτυρεί ο Ίδιος λέγοντας προς τους μαθητές Του, ότι: «Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν κανείς δεν έχει, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του.»

Πώς δε, πες μου, καθιστούσε σαφή απόδειξη της αγάπης του για εμάς το να επιλέξει να πάθει υπέρ ημών; Διότι «μεγαλύτερη από αυτή την αγάπη», λέει, «δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Και γιατί ζητούσε σαφώς από εμάς την αγάπη προς αυτόν, και γι' αυτόν τον λόγο να σπεύδουμε να εκπληρώνουμε το θέλημά του; Διότι, «εκείνος που με αγαπά», λέει, «θα τηρήσει τις εντολές μου». Πότε, λοιπόν, θα τηρήσουμε τη θεία εντολή, εάν αδιαφορήσουμε προς το παρόν; Εφόσον, λοιπόν, είναι ορθό να πιστεύουμε ότι ο Υιός αγαπά τον Πατέρα, αγαπά εμάς και αγαπάται από εμάς, πώς δεν είναι λογικό να σκεφτούμε ότι ο Υιός θέλησε να υποδείξει κάτι άλλο, και ότι ο τρόπος της ενώσεως δεν καθορίζεται από τον νόμο της αγάπης, αλλά μάλλον ότι τον έχει εισαγάγει σαφώς με κάποιον άλλον τρόπο, όταν μας λέει: «Εκείνη την ημέρα θα γνωρίσετε ότι εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα μου και εσείς μέσα σε εμένα και εγώ μέσα σε εσάς»;

Όπως λέμε ότι υπάρχει τέλειο μίσος, εκείνο που εκδηλώνεται από εμάς δικαίως και ορθώς για κάποια πράγματα· όπως ακριβώς και ο μακάριος Δαβίδ λέει για εκείνους που αντιστέκονται στη δόξα του Θεού: «Τέλειον μίσος εμίσουν αυτούς»· έτσι τέλεια αγάπη λέμε εκείνη που προετοιμάζει όσους την επιλέγουν εν Θεώ και διά τον Θεό να αφιερώνονται ολοκληρωτικά στον Θεό, και όχι εκείνη για κάποια επίγεια και εντελώς ανάξια λόγου πράγματα. <Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, όπως και εγώ σας αγάπησα· κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θυσιάσει δηλαδή κανείς τη ζωή του για τους φίλους του.> Καθιστά ήδη πιο φανερή, με την προσθήκη των λόγων αυτών, τη δύναμη των όσων έχουν ήδη προειπωθεί, δηλαδή την ανάγκη να έχουν οι μαθητές τη δική Του χαρά μέσα τους· και ανοιχτά λέει, ότι αυτό εντέλλομαι και αυτό διδάσκω να πράττουν και να φρονούν όσοι νομίζουν ότι πρέπει να με ακολουθούν, να ασκούν δηλαδή μεταξύ τους τέτοια αγάπη, σαν αυτήν που εγώ προηγουμένως έδειξα και εκπλήρωσα. Ποιο θα μπορούσε λοιπόν να θεωρήσει κανείς ως το μέτρο της αγάπης του Χριστού; Ο Ίδιος πάλι το υπέδειξε, λέγοντας ότι τίποτα δεν είναι ανώτερο από την εν λόγω αγάπη, η οποία παραγγέλλει να παραδώσει κανείς ακόμη και την ίδια του τη ζωή υπέρ αυτών που αγαπά.

Και η προς τον πλησίον αγάπη, όταν κατανοείται ορθά, εφόσον δεν απευθύνεται μόνο στο ομοεθνές, αλλά σε ολόκληρο το ανθρώπινο γένος, καθίσταται φυσικό επακόλουθο της αγάπης προς τον Θεό. Προσλαμβάνει, μάλιστα, και τη μίμηση του Χριστού, δηλαδή το να μην αγαπά κανείς τον άλλο μόνο σαν τον εαυτό του, αλλά και περισσότερο από τον εαυτό του, ώστε να θυσιάσει τη ζωή του για τους φίλους του, πράγμα που έπραξε ο ίδιος ο Κύριος.

Τον έχουμε ακούσει, λοιπόν, να λέει ξεκάθαρα: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του.» Έπειτα, πώς δεν θα ήταν το πιο παράλογο από όλα, να μην αποδώσουμε στον Χριστό, ως ένα από τα πλέον αναγκαία χρέη, εκείνο που λάβαμε από αυτόν; Πρέπει εξάλλου, όντας εμείς υπερασπιστές της ζωής, να μη φοβόμαστε τον θάνατο, αλλά μάλλον να μιμούμαστε την πίστη των αγίων Πατέρων. Ο πατριάρχης Αβραάμ προσέφερε τον μονογενή του όταν δοκιμαζόταν, εννοώ τον Ισαάκ, αναλογιζόμενος ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει και από τους νεκρούς. Ποιος λοιπόν θα είναι ο φόβος του θανάτου εναντίον μας, εφόσον η ζωή τον καταργεί;

Διότι έχουμε σωθεί «όχι από έργα δικαιοσύνης τα οποία πράξαμε» εμείς οι ίδιοι, ούτε από καυχήματα του νόμου· διότι ο νόμος δεν οδήγησε κανέναν στην τελειότητα· αλλά από την αγαθότητα του Θεού και Πατρός, ο οποίος έθεσε ισχυρή, δηλαδή δυνατή και μεγάλη, την αγάπη του Υιού για εμάς. «Διότι τόσο πολύ αγάπησε ο Θεός και Πατέρας τον κόσμο, ώστε έδωσε τον Υιό Του τον μονογενή, για να μην χαθεί καθένας που πιστεύει σε Αυτόν, αλλά να έχει ζωή αιώνια». Έχουμε σωθεί, λοιπόν, από την αγάπη του Θεού και Πατρός, και βεβαίως και του ίδιου του Υιού που υπέμεινε τον θάνατο για εμάς· αν και αναστήθηκε και πάλι, καταργώντας μεν το κράτος της φθοράς, και απομακρύνοντας από εμάς την αμαρτία. Γι' αυτό και έλεγε: «Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Κραταιά είναι λοιπόν αληθινά η αγάπη της δύναμης του Θεού και Πατρός, μέσω της οποίας έχουμε απαλλαγεί και από τον θάνατο και από την αμαρτία και από την πλεονεξία του διαβόλου. <Πριν από το πρόσωπό του θα πορευτεί λόγος.> Θα προηγηθεί, λέει, η προαγγελία του και θα διαδοθεί γρήγορα η φήμη του, και θα γίνει πολύς λόγος για αυτόν. Διότι, ταυτόχρονα με τη γέννηση του Χριστού από την αγία Παρθένο, έφτασαν αμέσως από την Ανατολή οι Μάγοι, αφού σχεδόν τους εξήγγειλε τη γέννηση, σύμφωνα με τη θεία οικονομία, το άστρο που εμφανίστηκε με παράδοξο τρόπο στον ουρανό.

Διότι όταν βρέθηκε «ανάμεσά» μας, τότε πλέον δεν είχαμε χέρια παραλυμένα, ούτε γόνατα εξασθενημένα· αλλά στραφήκαμε μάλλον σε έργα και κόπους για αγαθά κατορθώματα, για τα οποία έχει ειπωθεί και είναι «ο καρπός ένδοξος»· τότε και λάβαμε θάρρος, επειδή, όντας παντοδύναμος ως Θεός, ο Χριστός που είναι μέσα μας λυτρώνει και σώζει όσους πιστεύουν σε αυτόν· διότι κατοίκησε στις καρδιές μας διά του Πνεύματος, και έφερε σε εμάς αυτήν τη νοητή, βεβαίως, και αξιοπρόδεκτη ευφροσύνη. Διότι τι άλλο θα μπορούσε να είναι η μετοχή στο Άγιο Πνεύμα, παρά τέρψη και χαρά και κάθε είδος ευφροσύνης; Όταν, λοιπόν, έφερε σε εμάς την ευφροσύνη διά του Πνεύματος, τότε και μας ανακαίνισε με την αγάπη του, δηλαδή κατά τον καιρό της ενσάρκου παρουσίας του, όταν πεθαίνοντας «ένας υπέρ πάντων» έλεγε με αλήθεια: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Επειδή δε πρόσφερε τη ζωή του και βρέθηκε ανάμεσα στους νεκρούς για χάρη μας, αυτός που είναι η ζωή κατά φύση, αναστήθηκε και πάλι, αναμορφώνοντας την ανθρώπινη φύση σε καινότητα ζωής, και αναπλάθοντάς την στην αρχική της κατάσταση. Διότι «αν κάποιος», λέει, «είναι εν Χριστώ, είναι καινή κτίση». Επειδή ευδόκησε ο Θεός και Πατέρας να «ανακεφαλαιώσει τα πάντα» στο πρόσωπό του, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί. Και αυτό που ανακεφαλαιώνεται, αναλαμβάνεται κατά κάποιον τρόπο και σαν να ανυψώνεται στην αρχική του κατάσταση.

Ας βαδίσουμε, λοιπόν, αυτήν τη μακάρια οδό, την οποία βάδισαν όλοι όσοι πόθησαν τον Χριστό. Τα βήματά της είναι γεμάτα θλίψη, αλλά η ανάπαυση είναι μακάρια. Τα βήματά της είναι σκυθρωπά, αλλά η ανταπόδοση είναι χαρά. Τα βήματά της είναι στενά, αλλά το κατάλυμα είναι ευρύχωρο. Τα βήματά της είναι η μετάνοια, η νηστεία, η προσευχή, η αγρυπνία, η ταπεινοφροσύνη, η πνευματική πτωχεία, η περιφρόνηση της σάρκας, η επιμέλεια της ψυχής, η χαμοκοιτία, η αλουσία, η ξηροφαγία, η πείνα, η δίψα, η γυμνότητα, η ελεημοσύνη, τα δάκρυα, το πένθος, ο στεναγμός, οι γονυκλισίες, οι ατιμώσεις, οι διωγμοί, οι αρπαγές, οι ραπισμοί, οι κόποι των χεριών, οι κίνδυνοι, οι επιβουλές, το να λοιδορείται κανείς και να υπομένει, το να μισείται και να μη μισεί, το να πάσχει κακά και να ανταποδίδει καλά, το να συγχωρεί τα χρέη των οφειλετών, το να θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των φίλων, και τέλος, το να χύσει το αίμα του υπέρ του Χριστού, όταν το απαιτήσει ο καιρός. Εάν κάποιος ακολουθεί τα βήματα αυτής της στενής πύλης και της τεθλιμμένης οδού, θα λάβει τη μακάρια ανταπόδοση των ουρανών, η οποία δεν έχει ποτέ τέλος.

Έτσι και εμείς, αγαπητοί, αν και δεν είναι τώρα καιρός μαρτυρίου, ας γίνουμε μάρτυρες στη συνείδηση, αντιστεκόμενοι στις επινοήσεις του Διαβόλου μέσω της ταπεινοφροσύνης και της υπομονής και της αγάπης προς τον Θεό και τον πλησίον, και με το να δείχνουμε συγκατάβαση ο ένας στον άλλον για χάρη του Θεού, εκπληρώνοντας την εντολή του Σωτήρα, την οποία είπε: μεγαλύτερη αγάπη από αυτή δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του. Αν λοιπόν έχουμε λάβει την προσταγή να θυσιάζουμε τη ζωή μας ο ένας για τον άλλον, πόσο μάλλον οφείλουμε να προσφέρουμε υπακοή και υποταγή ο ένας στον άλλον, ώστε να γίνουμε μιμητές του Κυρίου, ο οποίος πρώτος έδειξε την υπακοή με έργα και με λόγια, γινόμενος υπήκοος στον Πατέρα μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού; Παρομοίως θυσίασε τη ζωή του από τη δική του φιλανθρωπία, και μάλιστα ενώ εμείς δεν ήμασταν φίλοι του, αλλά εχθροί. Και ενώ ήμασταν εχθροί εξαιτίας των παραπτωμάτων και των επιθυμιών μας, δια του θανάτου του μας συμφιλίωσε με τον Πατέρα, εξαλείφοντας το χειρόγραφο των αμαρτιών που ήταν εναντίον μας.

Τα βήματά της είναι σκυθρωπά, αλλά η ανταπόδοση είναι χαρά. Τα βήματά της είναι στενά, αλλά το κατάλυμα ευρύχωρο. Τα βήματά της είναι η μετάνοια, η νηστεία, η προσευχή, η αγρυπνία, η ταπεινοφροσύνη, η πνευματική πτωχεία, η περιφρόνηση της σάρκας, η επιμέλεια της ψυχής, η χαμοκοιτία, η αλουσία, η ξηροφαγία, η πείνα, η δίψα, η γυμνότητα, η ελεημοσύνη, τα δάκρυα, το πένθος, ο στεναγμός, οι γονυκλισίες, οι ατιμώσεις, οι διωγμοί, οι αρπαγές, οι κολαφισμοί, οι κόποι των χεριών, οι κίνδυνοι, οι επιβουλές, το να λοιδορείται κάποιος και να υπομένει, το να μισείται και να μην μισεί, το να υφίσταται κακά και να ανταποδίδει καλά, το να συγχωρεί τα χρέη των οφειλετών, το να θυσιάζει τη ζωή του υπέρ των φίλων του, και τέλος, το να χύνει το αίμα του υπέρ του Χριστού, όταν το απαιτήσουν οι περιστάσεις. Εάν κάποιος ακολουθεί τα βήματα αυτής της στενής πύλης και της τεθλιμμένης οδού, θα λάβει ως μακάρια ανταπόδοση τη βασιλεία των ουρανών, η οποία δεν έχει ποτέ τέλος.

Όταν όμως δεν μπορέσει να τον σώσει, τότε κλαίει και οδύρεται, ενθυμούμενος τον σύντροφό του. Δεν έχουμε πολύ περισσότερο εμείς χρέος να θυσιάσουμε τις ψυχές μας ο ένας για τον άλλον; Καθώς ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός έχει πει: δεν υπάρχει μεγαλύτερη αγάπη από το να θυσιάσει κανείς την ψυχή του για τους φίλους του. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αλλά ούτε οι Άγγελοι μπορούν να τη διηγηθούν επάξια. Ω μακάρια αγάπη, χορηγέ όλων των αγαθών. Ω μακάριοι και τρισμακάριοι όσοι απέκτησαν την αληθινή και ανυπόκριτη αγάπη. Όπως είπε ο Δεσπότης, κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτή, το να θυσιάσει κανείς τη ζωή του για τους φίλους του. Έχοντας αυτή τη θεία αγάπη ο απόστολος Παύλος έλεγε: η αγάπη δεν προξενεί κακό στον πλησίον. Δεν ανταποδίδει κακό αντί κακού, ούτε λοιδορία αντί λοιδορίας. Όποιος την έχει αποκτήσει δεν υπερηφανεύεται απέναντι σε κανέναν, δεν φθονεί, δεν οργίζεται, δεν γογγύζει, δεν μισεί ποτέ τον αδελφό του. Όποιος την έχει, αγαπά όχι μόνο εκείνους που τον αγαπούν, αλλά και εκείνους που τον θλίβουν.

Εμείς όμως δεν μιλάμε για τέτοιου είδους αγάπη, ούτε αυτήν κηρύττουμε ή επιδιώκουμε, αλλά εκείνη την ανυπόκριτη, την άμωμη, την αμίαντη, την ασύγκριτη, που τα περιέχει όλα και ονομάζεται με κάθε τι αγαθό, την οποία υπέδειξε ο Κύριός μας, λέγοντας: να δώσει κανείς τη ζωή του για τους φίλους του.

Γι' αυτόν τον λόγο, εγκαταλείποντας τον λόγο προς τις νεάνιδες, ανακαλεί και πάλι μέσω της προσευχής τον νυμφίο, μετατρέποντας σε όνομα του ποθουμένου την εσωτερική της σχέση μαζί του. Τι λέει δηλαδή; Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου, πού ποιμαίνεις, πού αναπαύεις το κοπάδι σου το μεσημέρι, για να μη γίνω σαν την περιβαλλόμενη στα κοπάδια των συντρόφων σου. Πού ποιμαίνεις, εσύ, ο ποιμένας ο καλός, που σηκώνεις στους ώμους σου ολόκληρο το ποίμνιο; Διότι ένα μόνο πρόβατο είναι ολόκληρη η ανθρώπινη φύση, την οποία ανέλαβες στους ώμους σου. Δείξε μου τον τόπο της χλόης, γνώρισέ μου το ύδωρ της αναπαύσεως, οδήγησέ με προς τη θρεπτική πόα, κάλεσέ με με το όνομά μου, για να ακούσω τη φωνή σου εγώ, το δικό σου πρόβατο, και δώσε μου μέσω της φωνής σου την αιώνια ζωή. Ανάγγειλέ μου, εσύ που αγάπησε η ψυχή μου. Διότι έτσι σε ονομάζω, επειδή το όνομά σου είναι πάνω από κάθε όνομα και για κάθε λογική φύση είναι και ανείπωτο και αχώρητο. Επομένως, όνομα για σένα, που καθιστά γνωστή την αγαθότητά σου, είναι η σχέση της ψυχής μου μαζί σου. Πώς, άλλωστε, να μην αγαπήσω εσένα που τόσο πολύ με αγάπησες, και μάλιστα ενώ ήμουν μελανή, ώστε να θυσιάσεις την ψυχή σου υπέρ των προβάτων τα οποία εσύ ποιμαίνεις; Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν είναι δυνατόν να επινοηθεί, από το να ανταλλάξεις δηλαδή τη δική σου ψυχή με τη δική μου σωτηρία.

Ω, τι υπερβολή! Διότι και αυτά τα διατυπώνει προσθέτοντας και κάτι άλλο. Δεν είπε δηλαδή, «Εάν δώσω στους φτωχούς το μισό μερίδιο από τα υπάρχοντά μου, ή τα δύο ή τα τρία μερίδια», αλλά «Εάν διανείμω όλα τα υπάρχοντά μου». Και δεν είπε, «Εάν δώσω», αλλά «Εάν ψωμίσω», ώστε μαζί με τη δαπάνη να προστεθεί και η διακονία με κάθε δυνατή επιμέλεια. «Και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ». Δεν είπε, «Εάν πεθάνω», αλλά και αυτό το εξέφρασε με υπερβολή· διότι, προβάλλοντας τον πιο οδυνηρό από όλους τους θανάτους, το να καεί κανείς ζωντανός, δήλωσε ότι και αυτός, χωρίς την αγάπη, δεν είναι τίποτα το σπουδαίο. Γι' αυτό και πρόσθεσε: «Σε τίποτα δεν ωφελούμαι». Αλλά δεν έχω δείξει ακόμη όλη την υπερβολή, μέχρι να φέρω στο μέσο τις μαρτυρίες του Χριστού, οι οποίες έχουν ειπωθεί σχετικά με την ελεημοσύνη και τον θάνατο. Ποιες είναι λοιπόν αυτές οι μαρτυρίες; Στον πλούσιο λέει: «Αν θέλεις να είσαι τέλειος, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς, και έλα να με ακολουθήσεις»· και μιλώντας για την αγάπη προς τον πλησίον λέει: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Από αυτό είναι φανερό ότι και ενώπιον του Θεού αυτό είναι το μέγιστο από όλα. «Αλλά εγώ λέω», αναφέρει ο Παύλος, «ακόμη κι αν θυσιάσουμε τη ζωή μας για τον Θεό, και όχι απλώς τη θυσιάσουμε, αλλά φτάσουμε στο σημείο να καούμε (διότι αυτό σημαίνει το "Εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ"), δεν θα υπάρξει για εμάς κανένα μεγάλο κέρδος, εφόσον δεν αγαπούμε τον πλησίον».

Τα μεγαλύτερα έργα τα επιτελεί αργότερα, ώστε να εντείνει την οικείωσή τους με αυτόν και να τους εξασφαλίσει εκ των προτέρων πολλή παρηγοριά για τα δεινά που επρόκειτο να έλθουν. Τους αποκαλεί δε «δικούς του» σύμφωνα με τον λόγο της οικειώσεως· επειδή και άλλους αποκαλεί «δικούς του», σύμφωνα με τον λόγο της δημιουργίας, όπως όταν λέει: «Οι δικοί του δεν τον δέχθηκαν». Και τι σημαίνει το «αυτούς που ήταν μέσα στον κόσμο»; Επειδή δικοί του ήταν και εκείνοι που είχαν αποβιώσει, όπως ο Αβραάμ, ο Ισαάκ, και ο Ιακώβ, και οι σύγχρονοί τους· αλλά εκείνοι δεν βρίσκονταν πλέον στον κόσμο. Βλέπεις ότι αυτός είναι ο Θεός της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης; Και τι σημαίνει το «τους αγάπησε μέχρι τέλους»; Σημαίνει ότι εξακολουθούσε να τους αγαπά διαρκώς, και το αναφέρει αυτό ως τεκμήριο της μεγάλης του αγάπης· καίτοι βέβαια αλλού ανέφερε κάτι άλλο, δηλαδή το να δώσει κανείς την ψυχή του για τους φίλους του. Αλλά εκείνο δεν είχε συμβεί ακόμη.

«Την ψυχή μου θα θυσιάσω για σένα». Διότι, επειδή άκουσε ότι κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτή, έσπευσε αμέσως, όντας ακόρεστος και επιθυμώντας να φτάσει στα ανώτατα όρια. Αλλά ο Χριστός, δείχνοντας ότι μόνο σε Εκείνον ανήκει να υπόσχεται τέτοια πράγματα με αυθεντία, λέει: «Πριν λαλήσει ο πετεινός»· δηλαδή, τώρα. Διότι δεν μεσολαβούσε μεγάλο χρονικό διάστημα· επειδή συνομιλούσε στα προχωρημένα της νύχτας, και είχε ήδη παρέλθει η πρώτη και η δεύτερη φυλακή. «Ας μην ταράζεται η καρδιά σας». Αυτό το λέει, επειδή ήταν εύλογο να ταραχθούν ακούγοντάς τα.

Διότι μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, λέει, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του. Και δες πώς συνεχίζει να ευεργετεί ακόμη και αυτούς που τον σταύρωσαν και του συμπεριφέρθηκαν με τόσο χλευασμό. Διότι και προς τον Πατέρα απευθύνεται για αυτούς λέγοντας: Συγχώρεσέ τους, διότι δεν γνωρίζουν τι κάνουν. Αλλά και τους μαθητές, μετά από αυτά, σε αυτούς απέστειλε. Αυτήν την αγάπη, λοιπόν, ας επιδιώξουμε με ζήλο και εμείς, σε αυτήν ας αποβλέψουμε, ώστε, αφού γίνουμε μιμητές του Χριστού, να αξιωθούμε και τα παρόντα και τα μελλοντικά αγαθά, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Αν λοιπόν εμείς, για χάρη των οποίων δεν σφαγιάστηκαν, προστρέχουμε σε αυτούς, ο Χριστός, για χάρη του οποίου παρέδωσαν τα κεφάλια τους, τι δεν θα κάνει; Αν σε εκείνους που δεν όφειλε τίποτα έδωσε τόσα αγαθά, αυτούς στους οποίους είναι οφειλέτης, με πόσες δωρεές δεν θα τους ανταμείψει; Τίποτα δεν όφειλε πριν από αυτό στην οικουμένη. Διότι όλοι αμάρτησαν, λέει ο Παύλος, και στερούνται της δόξης του Θεού· μάλλον δε όφειλε κόλαση και τιμωρία. Αλλά όμως, ενώ μας όφειλε κόλαση και τιμωρία, μας χάρισε αιώνια ζωή. Αν λοιπόν σε εκείνους που όφειλε κόλαση έδωσε βασιλεία, σε εκείνους που οφείλει αιώνια ζωή, τι δεν θα δώσει; Και με πόσες τιμές δεν θα τους τιμήσει; Αν σταυρώθηκε και έχυσε το αίμα του για εκείνους που τον μισούσαν, τι δεν θα πράξει για εκείνους που έχυσαν το αίμα τους για την ομολογία τους προς αυτόν; Αν αγάπησε τόσο πολύ εκείνους που τον αποστρέφονταν και απομακρύνονταν από αυτόν, ώστε ακόμη και να πεθάνει για αυτούς, εκείνους που τον αγάπησαν στον μέγιστο βαθμό (διότι κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτή, από το να δώσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του), με πόση εύνοια και περιποίηση θα τους δεχθεί; Οι αθλητές λοιπόν των κοσμικών αγώνων στο ίδιο σκάμμα και παλεύουν, και νικούν, και ανακηρύσσονται, και στεφανώνονται. Αυτοί όμως οι αθλητές της ευσέβειας δεν κάνουν έτσι· αλλά πάλεψαν μεν στον παρόντα αιώνα, στεφανώνονται δε στον μέλλοντα· πυγμάχησαν εδώ με τον διάβολο και επικράτησαν, ανακηρύσσονται νικητές όμως εκεί.

Μεγάλος σπόγγος των αμαρτιών είναι τα δάκρυα· μεγάλη είναι η δύναμη των δακρύων. Να σου πω πόση ισχύ έχουν τα δάκρυα; Τι θεωρείς ότι είναι μέγα κατόρθωμα; Αλλά πρόσεχε με ακρίβεια αυτό που λέω. Τι θεωρείς ότι είναι το μέγα κατόρθωμα; Το μαρτύριο, θα πεις· διότι κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, από το να θυσιάσει κανείς τη ζωή του για τους φίλους του. Μέγιστο κατόρθωμα είναι αυτό του μαρτυρίου, διότι οι μάρτυρες χύνουν αίμα. Διότι είναι φανερά τα έργα των μαρτύρων. Οι μάρτυρες χύνουν αίμα, οι αμαρτωλοί χύνουν δάκρυα. Και για να μάθεις πόση δύναμη έχουν τα δάκρυα, η πόρνη μήπως έχυσε αίμα; Δεν έχυσε πηγή δακρύων και εξάλειψε τα αμαρτήματά της;

Διότι, εάν, όταν ξένοι αθλητές επισκέπτονται την πόλη, όλος ο λαός συρρέει από παντού και, περικυκλώνοντάς τους, περιεργάζεται την ευεξία των μελών τους, πολύ περισσότερο, όταν οι αθλητές της ευσέβειας αναβαίνουν στους ουρανούς, συντρέχουν οι άγγελοι, και όλες οι επουράνιες δυνάμεις συρρέουν από παντού για να παρατηρήσουν τα τραύματά τους· και όπως ακριβώς κάποιους γενναίους πολεμιστές που επιστρέφουν από τον πόλεμο και τη μάχη με πολλά τρόπαια και νίκες, έτσι με χαρά τους υποδέχονται όλους και τους ασπάζονται. Έπειτα τους οδηγούν με μεγάλη συνοδεία προς τον Βασιλέα των ουρανών, σε εκείνον τον θρόνο που είναι γεμάτος από πολλή δόξα, όπου βρίσκονται τα Χερουβίμ και τα Σεραφίμ. Και όταν φθάσουν εκεί και προσκυνήσουν Εκείνον που κάθεται στον θρόνο, απολαμβάνουν μεγαλύτερη φιλοφροσύνη από τον Δεσπότη παρά από τους ομοδούλους τους. Διότι δεν τους δέχεται ως δούλους (αν και αυτό αποτελεί μέγιστη τιμή, ίση της οποίας δεν είναι δυνατόν να βρεθεί), αλλά ως φίλους Του. «Διότι εσείς», λέει, «είστε φίλοι μου». Και πολύ δικαιολογημένα· διότι ο Ίδιος είπε πάλι: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, δηλαδή να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του». Επειδή λοιπόν επέδειξαν τη μέγιστη αγάπη, τους υποδέχεται, και απολαμβάνουν εκείνη τη δόξα, συμμετέχουν στους χορούς και μετέχουν στα μυστικά άσματα.

Αυτοί λοιπόν, που με τη φιλοσοφία τους επέδειξαν πάνω στη γη πολιτεία εφάμιλλη με των αγγέλων, χωρίς να εκτελούν τίποτε από αυτά, χωρίς να προσφέρουν θυσία, χωρίς να τηρήσουν κάποια εορτή, χωρίς να επιδείξουν τέτοιου είδους νηστεία, τόσο πολύ ευαρέστησαν τον Θεό, ώστε να υπερνικήσουν και την ίδια τη φύση, και να ελκύσουν ολόκληρη την οικουμένη στη θεογνωσία μέσω των όσων συνέβησαν σε αυτούς. Διότι, τι θα μπορούσε να συγκριθεί με τον Δανιήλ; Και τι με τους τρεις παίδες, οι οποίοι, προλαμβάνοντας το μέγιστο παράγγελμα των Ευαγγελίων και το αποκορύφωμα όλων των αγαθών, το απέδειξαν ήδη με τα έργα τους; Διότι, όπως λέει, κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, δηλαδή να δώσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του. Εκείνοι όμως έδωσαν τη ζωή τους για τον Θεό. Και δεν είναι θαυμαστοί μόνο για αυτό, αλλά και διότι δεν το έπρατταν με σκοπό κάποια αμοιβή.

Άκουσε και όσα διατάζει σχετικά με την αγάπη, η οποία αποτελεί το κεφάλαιο των αγαθών· διότι, αφού την εξύψωσε και απαρίθμησε τα κατορθώματά της, δήλωσε ότι απαιτεί από τους κοσμικούς την ίδια αγάπη την οποία ο Χριστός απαιτεί από τους μαθητές Του. Διότι, όπως ακριβώς ο Σωτήρας ανέφερε ότι το έσχατο όριο της αγάπης είναι τούτο, το να θυσιάσει κανείς την ψυχή του υπέρ των φίλων του, έτσι και ο Παύλος αυτό ακριβώς υπονόησε λέγοντας: «Η αγάπη δεν ζητεί τα δικά της»· και προστάζει να επιδιώκουμε μια τέτοια αγάπη.

«Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν», και τα εξής. Και υπάρχουν άλλοι, οι οποίοι, αν και έχουν ίσως λάβει από τον Θεό τη δύναμη να αναδέχονται άλλους, δεν υποβάλλουν με ευχαρίστηση τους εαυτούς τους σε βάρη για τη σωτηρία του αδελφού. Και βέβαια εγώ τους οικτίρω, ως ανθρώπους που δεν απέκτησαν αγάπη. Για τους πρώτους όμως που αναφέρθηκαν, κάπου βρήκα γραμμένο: «Εκείνος που εξάγει το άξιο από το ανάξιο, θα είναι σαν το στόμα μου». Και: «Όπως έπραξες, ας γίνει σε εσένα». Πρόσεξε και εκείνο, παρακαλώ, ότι πολλές φορές η αμαρτία κατά διάνοια του προεστώτος κρίνεται χειρότερη από την αμαρτία κατ' ενέργεια του υποτακτικού· αφού και η αμαρτία του στρατιώτη είναι ελαφρύτερη σε σύγκριση με την κακοβουλία του στρατηγού.

Πρέπει να γίνω ορατός, και έτσι να θεραπεύσω τον ασθενή. Πρέπει να επαναφέρω το πλανημένο πρόβατο, και να το οδηγήσω προς την αρχαία κατοικία του παραδείσου. Πώς λοιπόν θα το επαναφέρω, εάν δεν γίνομαι ορατός; Πώς θα οδηγήσω εκείνον που δεν βλέπει τα ίχνη μου; Γι' αυτό έγινε άνθρωπος, ώστε, μέσω όσων έπραξε και έπαθε, να διδάξει έμπρακτα εκείνον που αγνοεί τον τρόπο της άσκησης της αρετής· έτσι ώστε, βλέποντάς τον να κατεβαίνει για εμάς από τους πατρικούς κόλπους στη γη κατά θεία οικονομία, να ανεβούμε και εμείς από τη μητέρα μας τη γη προς αυτόν με την ελεύθερη προαίρεσή μας· για να αποδείξει τον υπερβάλλοντα πλούτο της αγάπης του προς εμάς. Διότι κανείς δεν μπορεί να επιδείξει μεγαλύτερη αγάπη, από το να δώσει κανείς την ψυχή του για τους φίλους του. Πώς λοιπόν θα επιδείξει την αγάπη του εκείνος που δεν έχει ψυχή;

β'. Γι' αυτό αναλαμβάνει σάρκα, για να φανερωθεί πάνω στη γη και να συναναστραφεί με τους ανθρώπους. Γι' αυτό αναλαμβάνει ψυχή, για να προσφέρει τη δική του ψυχή υπέρ των φίλων του. Και όταν λέω φίλων, δεν εννοώ αυτούς που τον αγαπούν, αλλά εκείνους που ποθούνται από αυτόν. Διότι εμείς μεν τον μισήσαμε και τον αποστραφήκαμε, υπηρετώντας ως δούλοι άλλον, αυτός όμως παρέμεινε σταθερός, διατηρώντας αναλλοίωτη την αγάπη του προς εμάς. Γι' αυτό έτρεξε πίσω μας. Ήλθε προς εκείνους που τον μισούσαν, καταδίωξε εκείνους που έφευγαν μακριά του, και όταν τους πρόφθασε, δεν τους έλεγξε με σκληρότητα, ούτε τους επανέφερε με το μαστίγιο, αλλά, όπως ένας άριστος ιατρός ο οποίος υβρίζεται, εμπτύεται και ραπίζεται από τον παράφρονα ασθενή, προσέφερε τις θεραπείες του.

«Θα εγείρω σε αυτούς φυτό ειρήνης, και δεν θα χάνονται πλέον.» «Σε τρία πράγματα βρήκα ωραιότητα και στάθηκα ωραία ενώπιον του Κυρίου και των ανθρώπων: η ομόνοια των αδελφών, η φιλία προς τον πλησίον, και η αρμονική συμβίωση ανδρός και γυναικός.» «Μακάριοι οι ειρηνοποιοί, διότι αυτοί υιοί Θεού θα ονομαστούν.» «Να αγαπάτε τους εχθρούς σας· να ευλογείτε εκείνους που σας καταρώνται· να προσεύχεστε υπέρ εκείνων που σας κακομεταχειρίζονται και σας καταδιώκουν.» «Αλήθεια σας λέγω, ότι εάν δύο από εσάς συμφωνήσουν πάνω στη γη για οποιοδήποτε πράγμα ζητήσουν, θα γίνει σε αυτούς από τον Πατέρα μου τον εν τοις ουρανοίς.» «Νέα εντολή σας δίνω, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον· όπως εγώ σας αγάπησα, για να αγαπάτε και εσείς ο ένας τον άλλον. Από αυτό θα γνωρίσουν όλοι ότι είστε μαθητές μου, εάν αγαπάτε ο ένας τον άλλον.» «Την ειρήνη μου σας αφήνω, την ειρήνη μου σας δίνω.» «Όπως με αγάπησε ο Πατέρας, έτσι και εγώ αγάπησα εσάς· μείνετε στην αγάπη μου, καθώς εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στη δική του αγάπη. Αυτή είναι η δική μου εντολή, να αγαπάτε ο ένας τον άλλον, καθώς εγώ σας αγάπησα. Μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν δεν έχει κανείς, από το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του υπέρ των φίλων του.» «Σε όποια οικία και αν εισέρχεστε, πρώτα να λέτε: Ειρήνη στον οίκο τούτο. Και εάν υπάρχει εκεί υιός ειρήνης, θα αναπαυθεί πάνω του η ειρήνη.» «

Φανερώνοντας αυτήν την αναδοχή έλεγε: «Μη φοβάστε, εγώ έχω νικήσει τον κόσμο», και πάλι: «Εγώ για χάρη τους αγιάζω τον εαυτό μου, ώστε να είναι και αυτοί αγιασμένοι εν αληθεία», και πάλι: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του.» Γι' αυτό και ο άγιος Παύλος, μιμούμενος τον Κύριο, έλεγε: «Τώρα χαίρομαι για τα παθήματά μου υπέρ υμών των εθνών, και αναπληρώνω τα υστερήματα των θλίψεων του Χριστού στη σάρκα μου υπέρ του σώματός Του, που είναι η Εκκλησία», υπονοώντας και ο ίδιος την αναδοχή που προέρχεται από την αγάπη.

Έτσι λοιπόν, μέσω της κοινωνίας ανέλαβαν τους δικούς μας πειρασμούς· «Διότι είτε», λέει, «θλιβόμαστε είτε παρηγορούμαστε, αυτό γίνεται για τη δική σας σωτηρία και παρηγοριά», έχοντας παραλάβει τον νόμο από τον Κύριο που λέει: «Κανείς δεν έχει μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, το να θυσιάσει κάποιος τη ζωή του για τους φίλους του.» Και αυτοί μας παρέδωσαν λέγοντας: «Αν ο Κύριος θυσίασε τη ζωή του για εμάς, οφείλουμε και εμείς να θυσιάζουμε τις ζωές μας για τους αδελφούς»· και πάλι: «Να βαστάζετε τα βάρη ο ένας του άλλου, και έτσι θα εκπληρώσετε τον νόμο του Χριστού.» Αν λοιπόν γνωρίσαμε τους δύο τρόπους της μεταξύ μας κοινωνίας, και την εξ ανάγκης επακόλουθη αναδοχή, και τους πειρασμούς που συμβαίνουν κατ' αναλογία, ας μην περιεργαζόμαστε το πώς, ή πότε, ή μέσω ποιου έρχονται. Διότι το τι αρμόζει στον καθένα, και την άμεση και αναπόφευκτη ταχύτητά τους, και τη συνέργεια όλης της κτίσης σε αυτό, μόνο ο Θεός είναι δυνατόν να τα γνωρίζει. Εμείς οφείλουμε μόνο να πιστεύουμε στη δικαιοσύνη του Θεού και να γνωρίζουμε ότι καθετί που μας έρχεται ακούσια, είτε εξαιτίας αγάπης είτε εξαιτίας κακίας μας έχει έλθει, και για τον λόγο αυτό πρέπει να το υπομένουμε και να μην το αποδιώχνουμε, ώστε να μην προσθέσουμε αμαρτία πάνω στις αμαρτίες μας.

Ο δε νόμος της χάριτος διδάσκει αμέσως όσους καθοδηγούνται από αυτόν να μιμούνται τον Θεό, ο Οποίος μάς αγάπησε τόσο πολύ περισσότερο από τον Εαυτό Του, εάν είναι θεμιτό να ειπωθεί αυτό, παρόλο που ήμασταν εχθροί εξαιτίας της αμαρτίας, ώστε να έλθει ατρέπτως στη δική μας ουσία Εκείνος που βρίσκεται υπεράνω κάθε ουσίας και φύσης, να καταδεχθεί υπερουσίως να γίνει άνθρωπος και να θελήσει να αποτελέσει έναν από τους ανθρώπους, να μην αρνηθεί να κάνει δική Του τη δική μας κατάκριση, και να μας θεώσει κατά χάριν τόσο, όσο Εκείνος κατ' οικονομίαν έγινε φύσει άνθρωπος, προκειμένου όχι μόνο να μάθουμε να στηρίζουμε ο ένας τον άλλον φυσικώς και να αγαπούμε ο ένας τον άλλον πνευματικώς ως τον εαυτό μας, αλλά και να μεριμνούμε ο ένας για τον άλλον θεϊκώς περισσότερο από τον εαυτό μας, και να καθιστούμε ως απόδειξη αυτής της μεταξύ μας αγάπης το να επιλέγουμε με προθυμία τον εκούσιο θάνατο υπέρ αλλήλων χάριν της αρετής. Διότι δεν υπάρχει άλλη μεγαλύτερη αγάπη από αυτήν, λέγει, από το να δώσει κανείς την ψυχή του υπέρ του φίλου του.