Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:22

Λέει, λοιπόν, ότι το κήρυγμα θα κρίνει εκείνον που δεν τήρησε την εντολή. «Διότι, εάν», λέει, «δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν θα έχουν δικαιολογία», λέει, εφόσον άκουσαν τα λόγια μου, μέσω των οποίων όσοι τα τηρούν καρπώνονται τη σωτηρία.

Ερώτηση ΜΕʹ. Εάν κάποιος, ακούγοντας τον Κύριο να λέει ότι «Ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του, και δεν το έπραξε, ούτε ετοιμάστηκε σύμφωνα με το θέλημά του, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε, αλλά έπραξε έργα άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα», αμελήσει τη γνώση των θελημάτων του Κυρίου, άραγε έχει κάποιο ελαφρυντικό; Απόκριση. Είναι φανερό ότι ένας τέτοιος άνθρωπος προσποιείται την άγνοια, και η καταδίκη για την αμαρτία του είναι αναπόφευκτη. «Διότι, αν δεν είχα έλθει», λέει ο Κύριος, «και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία πρόφαση για την αμαρτία τους», εφόσον η Αγία Γραφή διακηρύσσει παντού και σε όλους το θέλημα του Θεού.

Επομένως, έργο για τη φιλόθεη ψυχή είναι η πίστη στον Χριστό, και είναι πολύ πιο αξιόλογο το να σπεύδει κανείς να εντρυφά μάλλον στους λόγους περί Αυτού, παρά να προσκολλάται στις σκιές των τύπων. Θα θαυμάσεις δε πάλι και το εξής, εκτός από αυτά: διότι, ενώ ο Χριστός είχε ως συνήθεια να μην αποκρίνεται καθόλου σε εκείνους που Τον ρωτούσαν με πειραστική διάθεση, εν προκειμένω απαντά από θεία οικονομία, αν και πάλι γνώριζε ότι δεν επρόκειτο να ωφεληθούν καθόλου· απαντά προς κατάκρισή τους. Όπως ακριβώς λέει και αλλού: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». <Του είπαν λοιπόν: «Τι σημείο κάνεις εσύ λοιπόν, ώστε να δούμε και να σε πιστέψουμε; Τι εργάζεσαι;»>

Χωρίς λοιπόν να αποκρύπτει πλέον τίποτα, ο Χριστός λέει: «Εγώ είμαι ο άρτος ο ζων που κατέβηκε από τον ουρανό». Εκείνο, λέει, ήταν τύπος, σκιά και εικόνα. Ακούστε ξεκάθαρα πλέον και όχι πια συγκαλυμμένα: «Εγώ είμαι ο άρτος ο ζων· εάν κάποιος φάει από αυτόν τον άρτο, θα ζήσει στον αιώνα». Εκείνοι που έφαγαν από εκείνον πέθαναν, διότι δεν ήταν ζωοποιός· όποιος όμως τρώει αυτόν τον άρτο, δηλαδή εμένα, ή την δική μου σάρκα, θα ζήσει στον αιώνα. Πρέπει λοιπόν να προσέχουμε και ταυτόχρονα να αποφεύγουμε να γινόμαστε σκληροί απέναντι στα λόγια της ευσέβειας, καθώς ο Χριστός μάς μεταπείθει όχι μόνο μία φορά, αλλά και πολλές φορές. Διότι είναι αναμφισβήτητο πως θα είναι οπωσδήποτε ένοχοι για βαρύτατα παραπτώματα εκείνοι που έχουν εκτραπεί σε έσχατη παραφροσύνη, και εξαιτίας της υπέρμετρης απείθειας δεν διστάζουν να συμπεριφέρονται υβριστικά απέναντι σε αυτόν που εισηγείται τα άριστα. Γι' αυτόν τον λόγο λέει σχετικά με τους Ιουδαίους: «Εάν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους».

Πολύ ορθά προσθέτει το «Στη συναγωγή»· διότι ο λόγος φανερώνει, σαν να έλεγε, ότι δεν ήταν μόνο ένας ή δύο που άκουσαν τον Χριστό να τα λέει αυτά, αλλά φαίνεται να τα δίδαξε ξεκάθαρα μπροστά σε όλους μέσα στη συναγωγή, όπως ακριβώς και ο ίδιος λέει μέσω του προφήτη Ησαΐα: «Δεν μίλησα στα κρυφά, ούτε σε σκοτεινό τόπο της γης». Διότι έκανε τους λόγους για αυτά τα θέματα με παρρησία, καθιστώντας αδικαιολόγητους τους Ιουδαίους κατά την κρίση, και κάνοντας βαρύτερα τα εγκλήματα σε αυτούς που απείθησαν επειδή δεν τον πίστεψαν. Εάν δηλαδή δεν είχαν διδαχθεί αυτό το τόσο σεπτό μυστήριο, εύλογα θα μπορούσαν να αποφύγουν την τιμωρία, και προβάλλοντας την πλήρη άγνοια, θα υφίσταντο ηπιότερη την οργή του κριτή. Εφόσον όμως γνώριζαν και πολλές φορές είχαν μυσταγωγηθεί, και έπειτα εξύβριζαν με τις απείθειές τους, πώς δεν θα τιμωρούνταν δικαίως, έχοντας πλέον στερηθεί κάθε έλεος, και πώς δεν θα υφίσταντο πικρότατη τιμωρία από αυτόν που είχαν ατιμάσει; Κάτι τέτοιο είπε για αυτούς και ο ίδιος ο Σωτήρας: «Εάν δεν είχα έλθει», λέει, «και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Πρέπει λοιπόν να φυλαγόμαστε, ή μάλλον να αποφεύγουμε την ανυπακοή ως πρόξενο θανάτου, και να θεωρούμε την πίστη σε όσα διδάσκει ο Χριστός ως πάροχο ζωής. Διότι έτσι θα αποφύγουμε να τιμωρηθούμε μαζί με εκείνους.

Και επειδή δεν είπε τώρα «Ότι δεν γνωρίζουν τον Πατέρα μου», αλλά «Εκείνον που με έστειλε», νομίζω ότι θέλει να υπαινιχθεί κάτι τέτοιο: σκοπός του, όπως φαίνεται, είναι να αποδείξει σαφώς σε αυτούς που επιδιώκουν να καταδιώκουν τους αφοσιωμένους σε αυτόν, ότι επισωρεύουν στα κεφάλια τους τρόπον τινά διπλό παράπτωμα. Διότι δεν θα αποδειχθούν, λέγει, ένοχοι μόνο επειδή αγνοούν Εκείνον από τον οποίο προέρχομαι, ούτε θα λάβουν δικαίως μόνο την καταδίκη της αθεΐας, αλλά τελικά θα βρεθούν να κατακρίνουν και την ίδια τη σοφία του Θεού και Πατρός. Διότι, εάν ο Θεός έστειλε τον δικό του Υιό για να εγείρει το πεπτωκός, να ανακαινίσει το συντετριμμένο και να αποκαταστήσει τη ζωή σε αυτούς που βρίσκονται στον κόσμο, εκείνοι όμως εναντιώνονται και αντιδρούν με ασέβεια σε αυτούς που θέλουν να διακηρύττουν τον αυτουργό αυτού του έργου, πώς δεν θα αποδειχθεί πολύ ξεκάθαρα ότι αγνοούν και μάχονται εναντίον αυτού του ίδιου που με έστειλε; Διότι, με το να λέει ότι στάλθηκε, μας προσφέρει ολόκληρη τη φανέρωση της ένσαρκης οικονομίας. Εκείνος δε που αγνόησε αυτόν που τον έστειλε, έχει ταυτόχρονα αγνοήσει και τον Θεό και ατιμάζει το μυστήριο της αποστολής. <Αν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους.> Αυτό που υποδηλώνεται από τα προκείμενα πρέπει να κατανοηθεί με δύο τρόπους.

«Διότι, όποιος δεν γνωρίζει να κυβερνά καλά το δικό του σπίτι, πώς θα φροντίσει την Εκκλησία;» <Τον συνάντησαν δέκα λεπροί άνδρες.> (A f. 232, C f. 143 b) Πάλι ο Σωτήρας καθιστά σε εμάς φανερή τη δική Του δόξα, και μέσω της θεοπρεπούς μεγαλουργίας Του έρχεται να ελκύσει στην πίστη τον σκληρόκαρδο Ισραήλ. Αλλά αυτός ήταν σκληρός και απειθής. Έπειτα, ποια δικαιολογία θα τους βοηθήσει την ημέρα της κρίσεως, εφόσον δεν δέχτηκαν να λάβουν τη σωτηρία μέσω του Χριστού; Και μάλιστα, επειδή έγιναν αυτήκοοι μάρτυρες των δικών Του λόγων, και θεατές των παραδόξων και υπερβατικών ενεργειών Του. Γι' αυτό άλλωστε είπε για αυτούς: «Αν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία». Και πάλι: «Αν δεν είχα κάνει ανάμεσά τους τα έργα που κανένας άλλος δεν έκανε, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως έχουν δει και εμένα και τον Πατέρα μου». Σαφής απόδειξη αυτών που μόλις ανέφερα θα είναι ο καθαρισμός των λεπρών.

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και ο Σωτήρας, αποδεικνύοντάς μας αυτό ακριβώς το πράγμα στις ευαγγελικές παραβολές, είπε ότι οι εργάτες που κλήθηκαν περίπου την ενδέκατη ώρα είπαν το: «Κανείς δεν μας μίσθωσε». Επειδή όμως στο εξής έλαμψε ο Χριστός, έδεσε τον ισχυρό, απάλλαξε από την κακοτροπία του αυτούς που ήταν υποταγμένοι σε αυτόν, δικαίωσε μέσω της πίστης αυτούς που Τον πλησιάζουν και έδωσε τη δική Του ψυχή για τη ζωή όλων, δεν πρόκειται λοιπόν να βρουν κανέναν επαρκή λόγο δικαιολογίας αυτοί που δεν αποδέχθηκαν την τόσο σεπτή χάρη. Θα αληθεύει λοιπόν και για τα έθνη ο Χριστός, αν πει: «Αν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». <Εκείνη την ημέρα το πάνω στον χαλινό του αλόγου θα είναι άγιο στον Κύριο τον Παντοκράτορα.> Εφόσον δηλαδή κάθε πόλεμος έχει πλέον κατευναστεί, η μάχη έχει καταργηθεί, οι εχθροί έχουν αποδιωχθεί, και μια αδιάρρηκτη πλέον ειρήνη στεφανώνει την αγία πόλη, δηλαδή την Εκκλησία, λέει ότι τα σκεύη του πολέμου, τα φάλαρα και τα χαλινάρια, θα τεθούν πλέον σε αχρηστία. Διότι τι ανάγκη θα έχει από κάτι τέτοιο ο ιππέας, που γνωρίζει να αριστεύει στις μάχες, αν δεν υπάρχει απολύτως κανείς που να του αντιπαρατάσσεται; Επομένως, λέει, όσα είναι χρήσιμα σε αυτούς που πολεμούν, θα είναι ιερά σκεύη και αναθήματα στον Θεό. Επειδή δηλαδή Αυτός είναι ο χορηγός της ειρήνης, σε Αυτόν δικαίως θα αφιερωθούν τα σκεύη του πολέμου που είναι πλέον περιττά και μένουν σε αχρηστία.

Διότι λέγει κάπου γι' αυτούς: «Αν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους.» Και σε τέτοια κατάσταση έχουν πλέον φτάσει τα πράγματά τους, ώστε να φαίνεται πως όντως δεν αποτελεί ύβρη, αν κάποιος ισχυριζόταν ότι πρέπει να καταταχθούν στην τάξη των Ελλήνων και να συγκαταλεχθούν ανάμεσα σε εκείνους που δεν γνωρίζουν καθόλου τον Θεό.

Το ίδιο ακριβώς νομοθέτησε να λέγεται από αυτούς και για τον Πατέρα, λέγοντας: «Μην ονομάσετε κανέναν καθηγητή πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο καθηγητής σας, ο Χριστός· και μην ονομάσετε κανέναν πατέρα πάνω στη γη· διότι ένας είναι ο Πατέρας σας, ο εν τοις ουρανοίς». Σε ποιον λοιπόν πρέπει να δώσουμε προσοχή εμείς, που βρισκόμαστε εγκλωβισμένοι ανάμεσα σε αυτά; Από τη μία πλευρά, και ο ίδιος ο Κύριος και εκείνος που έχει τον Χριστό να λαλεί μέσα του παραγγέλλουν ότι δεν πρέπει να τον θεωρούμε δούλο, αλλά να τον τιμούμε έτσι όπως τιμάται ο Πατέρας· από την άλλη πλευρά, ο Ευνόμιος προσάπτει κατηγορία δουλείας στον Κύριο, λέγοντας ότι εξουσιάζεται Εκείνος που κατέχει την εξουσία των πάντων. Άραγε είναι αμφίβολη για εμάς η επιλογή του τι πρέπει να πράξουμε, ή μήπως η διάκριση του πλέον ωφέλιμου είναι οριακή; Να ατιμάσω τη συμβουλή του Παύλου, Ευνόμιε; Να θεωρήσω τη φωνή της αλήθειας λιγότερο αξιόπιστη από τη δική σου απάτη; Αλλά, «εάν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει», λέει, «δεν θα είχαν αμαρτία». Επειδή λοιπόν ο Ίδιος τους μίλησε, λέγοντας αληθινά ότι είναι Κύριος, και όχι ότι ονομάζεται έτσι ψευδώς («διότι είμαι», λέει, «δεν ονομάζομαι απλώς»), τι είναι αναγκαίο να πράξει εκείνος για τον οποίο η τιμωρία είναι αναπόδραστη λόγω της εκ των προτέρων γνώσης του;

Βʹ. Βλέπεις ότι χρειάστηκαν την έκβαση των γεγονότων, για να γίνει πιο σαφής η προφητεία, και ότι οι Ιουδαίοι δεν είχαν ενοχή που δεν κατανοούσαν εκείνες τις προφητείες περί του Χριστού πριν από την παρουσία του Χριστού; Διότι με την παρουσία Του επρόκειτο να γίνουν φανερές και σαφείς. Άκουσε τον ίδιο τον Χριστό που λέει: «Αν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία». Γιατί δεν θα είχαν αμαρτία, εφόσον οι προφητείες προέλεγαν τα γεγονότα; Διότι τα προέλεγαν μεν, δεν ήταν όμως σαφείς ούτε φανερές πριν από την παρουσία Εκείνου που προαναγγελλόταν.

Λοιπόν, παρακαλώ, καθένας από εμάς ας εξετάζει τον εαυτό του κάθε μέρα, τι κέρδισε από τη σημερινή ομιλία και τι από την αυριανή, για να μη φανεί ότι και εμείς προσερχόμαστε εδώ άσκοπα και επιπόλαια. Και για να βεβαιωθείς ότι αυτό απαλλάσσει εμάς από κάθε ευθύνη (διότι εμείς προσφέρουμε όλα όσα εξαρτώνται από εμάς και δεν παραλείπουμε τίποτα από όσα είναι στις δυνάμεις μας), ενώ σε εκείνους που δυσανασχετούν, δεν προσέχουν με επιμέλεια και δεν θέλουν να καρπωθούν κάτι περισσότερο, γίνεται αιτία μεγαλύτερης καταδίκης, άκουσε τον Χριστό που λέει, αφενός προς εκείνον που έθαψε το τάλαντο: «Πονηρέ δούλε, έπρεπε να καταθέσεις το χρήμα μου στους τραπεζίτες, και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα το ζητούσα πίσω με τον τόκο»· και αφετέρου για τους Ιουδαίους: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία».

Με τον υετό, λοιπόν, εννοεί τη διδασκαλία· και αυτό που έλεγε πιο πάνω, «Ενώ οφείλατε να είστε δάσκαλοι λόγω του χρόνου», αυτό λέει και εδώ. Και σε πολλά σημεία η Γραφή ονομάζει τη διδασκαλία υετό· «Διότι θα δώσω εντολή», λέει, «στις νεφέλες να μη ρίξουν σε αυτόν υετό», ομιλώντας για τον αμπελώνα· πράγμα που αλλού το ονομάζει πείνα άρτου και δίψα ύδατος. Και πάλι: «Ο ποταμός του Θεού γέμισε από ύδατα». «Διότι η γη», λέει, «που ήπιε τον υετό, ο οποίος πολλές φορές πέφτει πάνω της». Εδώ δηλώνει ότι και δέχθηκαν και αφομοίωσαν τον λόγο, και πολλές φορές τον άκουσαν, και ούτε έτσι ωφελήθηκαν. Διότι, αν δεν είχες δεχθεί καλλιέργεια, λέει, αν δεν είχες απολαύσει τους υετούς, το κακό δεν θα ήταν τόσο μεγάλο· «Διότι αν δεν είχα έλθει», λέει, «και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία»· εάν όμως πολλές φορές ήπιες και δέχθηκες, για ποιον λόγο, αντί για καρπούς, έβγαλες άλλα;

Μέχρι πότε θα είμαστε ράθυμοι; Μέχρι πότε αμελείς; Μέχρι πότε θα περιφρονούμε τους εαυτούς μας και τους συνδούλους μας; Εκείνος πλούσια εξέχεε σε εμάς τη χάρη του Πνεύματος. Ας αναλογιστούμε λοιπόν πόση χάρη μάς έδειξε, και ας επιδείξουμε και εμείς ανάλογη προθυμία· ή μάλλον, τόσο μεγάλη δεν είναι δυνατόν, έστω όμως μικρότερη. Διότι, εάν και μετά από αυτήν τη χάρη παραμείνουμε αναίσθητοι, μεγαλύτερη θα είναι για εμάς η κόλαση. Επειδή λέει: «Αν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν πρόφαση».

Γι' αυτό πάλι τα λέω, και δεν θα παύσω να τα λέω, μέχρι να σας πείσω. Σε τίποτα δεν ωφελεί η ακρόαση, εάν δεν τη συνοδεύει η πράξη. Καθιστά, λοιπόν, βαρύτερη την τιμωρία μας, όταν ακούγοντας συνεχώς τα ίδια, δεν εφαρμόζουμε τίποτα από όσα λέγονται. Και για το ότι η κόλαση είναι βαρύτερη, άκουσε τον Χριστό να λέει: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία πρόφαση για την αμαρτία τους»· αλλά και ο Απόστολος λέει: «Διότι δεν θα δικαιωθούν οι ακροατές του νόμου».

Γι' αυτό, αυτά ας είναι τα πρωταρχικά μας έργα, και όλα τα άλλα ας είναι πάρεργα. Διότι αυτά αφορούν και τη μέλλουσα και την παρούσα ζωή, ενώ εκείνα δεν αφορούν καμία από τις δύο, εάν δεν ρυθμίζονται σύμφωνα με τον νόμο που έχει τεθεί γι' αυτά. Διότι από εδώ μπορούμε να μάθουμε όχι μόνο το τι θα γίνουμε μετά από αυτά και πώς θα ζήσουμε τότε, αλλά και πώς θα διαχειριστούμε τον παρόντα βίο. Επειδή αυτός ο οίκος στέκεται ως πνευματικό ιατρείο, ώστε όποια τραύματα λάβουμε απ' έξω, από εδώ να τα θεραπεύσουμε, και όχι για να συλλέξουμε εδώ και άλλα τραύματα και να φύγουμε με αυτόν τον τρόπο. Διότι, εάν δεν προσέχουμε, ενώ μας ομιλεί το Άγιο Πνεύμα, όχι μόνο δεν θα ξεπλύνουμε τα προηγούμενα, αλλά θα αποκτήσουμε και άλλα. Ας προσέχουμε, λοιπόν, με πολλή προθυμία το βιβλίο που μας αποκαλύπτεται. Επειδή δεν θα χρειαστούμε πολλή ενασχόληση στο εξής, εάν μάθουμε με ακρίβεια τις αρχές και τα βασικά νοήματα· αλλά, αφού κοπιάσουμε λίγο στα προοίμια, θα μπορέσουμε στο εξής, σύμφωνα με τον Παύλο, να νουθετούμε και άλλους. Διότι είναι εξαιρετικά υψηλός αυτός ο Απόστολος, και είναι γεμάτος από πολλά δόγματα, και σε αυτά ενδιατρίβει περισσότερο παρά σε άλλα. Ας μην ακούμε, λοιπόν, επιπόλαια. Γι' αυτόν τον λόγο και εμείς κάνουμε την ερμηνεία λίγο-λίγο, ώστε να γίνουν όλα εύληπτα σε εσάς και να μη διαφύγουν από τη μνήμη σας. Ας φοβηθούμε, λοιπόν, μήπως γίνουμε υπόλογοι απέναντι σε εκείνη τη φωνή που λέει: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία».

Ποιος, λοιπόν, θα μπορούσε να ελεήσει εκείνον που δεν θέλει να προσέλθει από το σκότος στο φως; Διότι, ενώ δεν έχουν τίποτε να μας προσάψουν, λέγει, αλλά ευεργετούνται πολλαπλώς, απομακρύνονται από εμάς. Αυτό ακριβώς τους καταλόγιζε και αλλού λέγοντας: «Με μίσησαν χωρίς λόγο»· και πάλι: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία». Διότι εκείνος μεν που εν τη απουσία του φωτός κάθεται στο σκότος, ίσως θα ετύγχανε συγγνώμης· εκείνος όμως που μετά την έλευσή του παραμένει προσκολλημένος στο ίδιο το σκότος, προσκομίζει εναντίον του εαυτού του την απόδειξη μιας διεστραμμένης και φιλόνικης προαίρεσης. Έπειτα, επειδή τα όσα ειπώθηκαν φαίνονταν απίστευτα στους πολλούς (διότι κανείς δεν θα προτιμούσε το σκότος από το φως), παραθέτει και την αιτία για την οποία το έπαθαν αυτό. Ποια είναι, λοιπόν, αυτή;

Ήλθε δε, για να μην έχουν δικαιολογία για την αμαρτία τους. Διότι όσα προείπε ο προφήτης, τα προείπε ως γεγονότα που οπωσδήποτε επρόκειτο να συμβούν. Επειδή, εάν δεν επρόκειτο οπωσδήποτε να συμβούν, δεν θα τα προέλεγε· και επρόκειτο οπωσδήποτε να συμβούν, επειδή εκείνοι βρίσκονταν σε ανίατη κατάσταση.

Έπειτα υπάρχει και τρίτη παρηγοριά, ότι δηλαδή και ο Πατέρας υβρίζεται μαζί τους. Διότι όλα αυτά θα τα κάνουν, λέγει, εξαιτίας του ονόματός μου, επειδή δεν γνωρίζουν εκείνον που με έστειλε· δηλαδή, υβρίζουν και εκείνον. Εκτός από αυτά, στερώντας τους κάθε δικαιολογία και προσθέτοντας και άλλη παρηγοριά, λέγει: «Αν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία», δείχνοντας έτσι ότι άδικα θα διαπράξουν και τα όσα στρέφονται εναντίον του και τα όσα στρέφονται εναντίον εκείνων.

Διότι η πίστη δεν είναι ικανή από μόνη της να εισαγάγει στη Βασιλεία, αλλά μάλιστα εξαιτίας αυτής καταδικάζονται αυστηρότερα όσοι επιδεικνύουν φαύλο βίο. Διότι εκείνος που γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· και πάλι, λέει: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία».

Διότι, λέει, Κύριος ο Θεός σου είναι ένας Κύριος. Γι' αυτό και οι Μακκαβαίοι θαυμάζονταν, επειδή για την τήρηση του νόμου υπέμειναν όσα υπέμειναν, όπως και οι τρεις παίδες, καθώς και πολλοί άλλοι μεταξύ των Ιουδαίων, οι οποίοι, αφού επέδειξαν άριστο βίο και διαφύλαξαν το μέτρο αυτής της γνώσεως, δεν τους ζητήθηκε τίποτε περισσότερο. Διότι τότε μεν αρκούσε για τη σωτηρία, όπως προείπα, το να γνωρίζουν μόνο τον Θεό· τώρα όμως δεν αρκεί πλέον, αλλά είναι αναγκαία και η γνώση του Χριστού. Γι' αυτό έλεγε: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους».

Και άκουσε τον ίδιο τον Χριστό να λέει το εξής: «Εάν δεν είχα έλθει», λέει, «και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Βλέπεις ότι η παρουσία Του και από τη συγγνώμη τούς στέρησε, και την απολογία τους απέκοψε; Τόσο μεγάλο κακό είναι το να μην συγκροτεί κανείς τον εαυτό του, ούτε να διευθετεί τα του εαυτού του όπως πρέπει.

Πώς είναι δυνατόν; Μήπως είναι άλογα πρόβατα; Μήπως δεν μπορούσε να τους ανυψώσει [ίσως: μήπως δεν μπορούσαν να βελτιώσουν τους εαυτούς τους]; Μήπως δεν ζούσε τότε ο Ιερεμίας; Εξαιτίας μου αφανίστηκε εντελώς όλη η γη. Τι σημαίνει, εξαιτίας μου; Εξαιτίας εμού του προφήτη. Διότι, εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία.

Όπως ακριβώς έλεγε και ο Χριστός για τους Ιουδαίους: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν δικαιολογία για την αμαρτία τους», αυτό αρμόζει να πούμε και εμείς τώρα για όσους προτίμησαν, αντί της εδώ συνάξεως, την έξω αναστροφή και τις επιβλαβείς συναναστροφές και τις ιπποδρομίες και τα θέατρα του διαβόλου. Εάν δεν είχαμε φροντίσει προηγουμένως να απευθύνουμε τόσες νουθεσίες, συμβουλεύοντάς τους διαρκώς, παρακαλώντας τους σαν μικρά παιδιά, προτρέποντάς τους έτσι καθημερινά μέσω της συνεχούς διδασκαλίας προς την οδό της αρετής, υποδεικνύοντάς τους τη φθορά της κακίας και παρακινώντας τους προς τη διόρθωση των σφαλμάτων που ήδη έχουν διαπράξει· εάν, λοιπόν, δεν είχαμε κάνει όλα αυτά από πριν, ίσως κάποιος και να τους έκρινε άξιους συγγνώμης.

Δείτε τι προκαλεί ο όρκος· αποκόπτει κεφάλια προφητών. Είδες το δέλεαρ, φοβήσου τον όλεθρο· είδες το δίχτυ, μην πέσεις μέσα. Αλλά είναι ανάγκη πλέον να συγκρατηθούμε, ώστε να μη γίνει βαθύτερη η τομή· είναι ανάγκη πλέον να συγκρατήσουμε το χέρι και το ματωμένο νυστέρι, και να αποθέσουμε τον λόγο στη σιωπή, μακριά από τα τραύματα της επιορκίας. Αυτό ακριβώς να θυμάστε και ποτέ δεν θα αμαρτήσετε: ότι, είτε τηρείτε τον όρκο είτε δεν τον τηρείτε, τιμωρείστε το ίδιο. Πού βρίσκονται τώρα αυτοί που λένε, «Αν ορκιστώ για κάτι δίκαιο»; Διότι πώς είναι δίκαιο αυτό, όταν αποτελεί παράβαση του νόμου; Πού είναι το δίκαιο, όταν ο Θεός το απαγορεύει, και εσύ το πράττεις; Αλλά, λοιπόν, κάντε υπομονή καθώς επιδένουμε τα τραύματα· διότι και ο επίδεσμος προκαλεί κάποια οδύνη. Διότι βαριά είναι η τιμωρία και της επιορκίας και της ευορκίας, ακόμη και πριν από τη δική μας διδασκαλία, όμως βαρύτερη καθίσταται μετά τη δική μας διδασκαλία. «Διότι, αν δεν είχα έλθει», λέει, «και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Αυτό μπορεί να λεχθεί και για εσάς, ότι δηλαδή δεν σας απομένει πλέον καμία απολογία εφόσον γίνεστε παραβάτες.

Αυτός δε που, επειδή έχει τιμηθεί περισσότερο, απαιτεί για τον λόγο αυτό να αποφύγει την ποινή για εκείνα που πρέπει να τιμωρηθεί, ενεργεί παρόμοια με κάποιον από τους άπιστους Ιουδαίους, ο οποίος, ακούγοντας τον Χριστό να λέει: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία», και: «Εάν δεν είχα κάνει ανάμεσά τους τα σημεία που κανείς άλλος δεν έκανε, δεν θα είχαν αμαρτία», θα κατηγορούσε τον Σωτήρα και ευεργέτη λέγοντας: «Τότε γιατί ήλθες και μίλησες; Και γιατί έκανες σημεία; Για να μας τιμωρήσεις βαρύτερα;» Αλλά τα λόγια αυτά αποτελούν δείγμα μανίας και έσχατης παραφροσύνης. Διότι ο ιατρός δεν ήλθε για να προσφέρει θεραπεία με σκοπό να σε καταδικάσει περισσότερο, αλλά για να σε απαλλάξει τελείως από την ασθένεια. Εσύ, όμως, στέρησες με τη θέλησή σου τον εαυτό σου από τα χέρια του· δέξου, λοιπόν, αυστηρότερη την τιμωρία. Διότι, όπως ακριβώς αν είχες αφεθεί στη θεραπεία θα είχες απαλλαγεί και από τα προηγούμενα δεινά, έτσι και τώρα, επειδή μόλις τον είδες να έρχεται έφυγες, δεν θα μπορέσεις πλέον να τα αποπλύνεις. Και εφόσον δεν μπορείς, θα υποστείς την τιμωρία και για αυτά, αλλά και για το ότι, όσον αφορά το δικό σου μερίδιο, κατέστησες μάταιη τη δική του προσπάθεια. Γι' αυτούς τους λόγους, δεν υφιστάμεθα την ίδια τιμωρία πριν τιμηθούμε από τον Θεό και μετά τις τιμές, αλλά πολύ σφοδρότερη αργότερα. Διότι εκείνος που δεν έγινε καλός ενώ ευεργετήθηκε, είναι δίκαιο να τιμωρείται πολύ πιο αυστηρά.

Διότι, όπως λέγει, δεν είναι δίκαιοι ενώπιον του Θεού οι ακροατές του νόμου, αλλά θα δικαιωθούν οι τηρητές του νόμου· και πάλι ο Χριστός λέγει: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν δικαιολογία για την αμαρτία τους». Μακάριος δε είναι αυτός που ομιλεί σε αυτιά που ακούν, και μάλιστα όταν αυτοί καταβάλλουν τον τόκο· και τόκος είναι η υπακοή και η έμπρακτη εφαρμογή των εντολών του Θεού, καθώς λέγει ο Κύριος: «Και εγώ, όταν θα ερχόμουν, θα απαιτούσα το δικό μου μαζί με τον τόκο».

Και πάλι λέγει: Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν δικαιολογία για την αμαρτία τους. Ακούσατε ότι κανείς δεν έχει δικαιολογία.

Μην καταπέσεις, αδελφέ, αλλά ανόρθωσε τον εαυτό σου, τείνε το χέρι σου στον λόγο και πρόσφερέ μας αυτήν την καλή συνεργασία, ώστε να σε γλιτώσουμε ολοκληρωτικά από την πικρή αιχμαλωσία των λογισμών. Διότι, εάν δεν θελήσεις και εσύ ο ίδιος να επιδείξεις τόση προθυμία όση και εμείς, κανένα όφελος δεν θα υπάρξει για εμάς από τη θεραπεία. Και τι το παράδοξο, εάν συμβαίνει αυτό σε εμάς; Διότι, εάν ο παντοδύναμος Θεός, όταν προτρέπει και συμβουλεύει, και αυτός που ακούει δεν πείθεται στα λεγόμενά Του, ουδέποτε επιτυγχάνεται κάτι περισσότερο, αλλά μάλλον αυτό θα αποτελέσει μεγαλύτερο εφόδιο καταδίκης για εκείνον που δεν πείστηκε. Και φανερώνοντας αυτό, ο Χριστός έλεγε: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θρηνούσε και την Ιερουσαλήμ, λέγοντας: «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που φονεύεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους προς αυτήν. Πόσες φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου, και δεν θελήσατε. Ιδού, εγκαταλείπεται ο οίκος σας έρημος».

Τι να πούμε δε και για τον Δανιήλ και τον Ιεζεκιήλ και τους δώδεκα προφήτες; Το να εισαγάγουμε λεπτομερώς τις δικές τους τέτοιες μαρτυρίες στο θέμα μας είναι δυσκατόρθωτο ή ίσως και ανωφελές. Διότι είτε το πλήθος των νοημάτων θα επισκιάσει το ζητούμενο και θα μετεωρίσει τον νου εκείνων που τα διαβάζουν, ώστε να συμβεί πνευματικά το γεγραμμένο: «Ο Ιησούς απομακρύνθηκε, επειδή υπήρχε όχλος στον τόπο», είτε σε όσους απιστούν στην αφθονία των αποδείξεων θα γίνουμε αίτιοι βαρύτερης κατάκρισης, σύμφωνα με το ρητό: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Αυτός είναι ο μόνος μας σκοπός επί του παρόντος, να δείξουμε ότι κανένας από τους αγίους και πνευματοφόρους άνδρες δεν τόλμησε στην πράξη να χωρίσει εκείνον που, κατά την ευδοκία του Πατρός, ενώθηκε θεοπρεπώς. Υπάρχουν βέβαια μερικοί από τους αιρετικούς οι οποίοι, μετά τους ελέγχους, αναγνωρίζουν μεν την αλήθεια στη συνείδησή τους, όμως ούτε την ομολογούν ούτε παύουν να φιλονικούν.

Αυτό θα ήταν αλήθεια, αφού είπε ότι και οι απόστολοι είναι καθαροί εξαιτίας του λόγου που άκουσαν, έχοντας αξιοποιήσει τη δύναμη που παρέχεται μαζί με τον λόγο προς έργο, και εξαιτίας αυτού έγιναν καθαροί. «Διότι ο λόγος του Θεού είναι ζωντανός και ενεργός.» Γι' αυτό καταδίκασε ως απίστους όσους δεν αξιοποίησαν αυτή τη συνεισφορά, λέγοντας: «Εάν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους.» Και αυτό το είπαμε, όχι επειδή απιστούμε σχετικά με τη μέλλουσα βασιλεία, η οποία θα έρθει αναπόφευκτα στους δικούς της και απροσδιόριστους καιρούς, αλλά επειδή ο λόγος του Κυρίου κατέχει την ίδια δύναμη με τη βασιλεία, γινόμενος για τους πιστούς υπόσταση εκείνων που ελπίζονται, αρραβώνας της μελλοντικής κληρονομίας, απαρχή των αιώνιων αγαθών, ενώ για τους απίστους και τους βεβήλους γίνεται ενυπόστατος έλεγχος της αθεΐας τους. Γι' αυτό λέει: «Μετανοείτε· έχει πλησιάσει η βασιλεία των ουρανών.»

Μαρτύρησε ο Πατέρας από ψηλά για τον Υιό ότι είναι υιός Του, και δεν πίστεψαν. Μαρτύρησε ο θείος Ιωάννης ο Βαπτιστής ότι αυτός είναι ο Υιός του Θεού, και πάλι δεν πίστεψαν. Μαρτύρησαν ομόφωνα οι δώδεκα μύστες του Χριστού και οι εβδομήκοντα, και ούτε αυτούς τους πίστεψαν, αλλά απεναντίας τους καταδίκασαν ως άξιους θανάτου για το όνομα του Χριστού. Και μέχρι σήμερα άπιστα και κακόπιστα πλήθη ανθρώπων βλασφημούν ποικιλοτρόπως τον Κύριο, οι οποίοι δεν πρόκειται να βρουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους ή τη βλασφημία και την απιστία τους: «εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν δικαιολογία για την αμαρτία τους». Γιατί; Διότι «και είδαν», λέγει, «και μίσησαν και εμένα και τον Πατέρα μου». Επειδή «εκείνος που μισεί τον Υιό, μισεί και τον Πατέρα» και «εκείνος που δεν τιμά», λέγει, «τον Υιό, δεν τιμά τον Πατέρα που τον έστειλε». Εμείς όμως, φωτισμένοι από τη θεία χάρη, με την ακήρατη πίστη προσκυνούμε και σεβόμαστε την ομοούσια Τριάδα και την ένδοξη μεταμόρφωση του ενός εξ αυτής, ο οποίος φανερώθηκε με σάρκα όμοια με τη δική μας.

Διότι με αυτό το παράδειγμα εξομοιώνονται όσοι βλασφημούν την όντως δεδοξασμένη υιοτική δεξιά του Θεού: «Η δεξιά σου», λέει, «Κύριε, έχει δοξαστεί». Και: «Γιατί αποστρέφεις το χέρι σου και τη δεξιά σου μέσα από τον κόλπο σου μέχρι τέλους;» Όσοι λοιπόν βλασφημούν την εγκόλπια, δεδοξασμένη, υιοτική δεξιά του Πατρός και δήθεν δοξάζουν τον Πατέρα, μαζί με Αυτόν αθέτησαν και Εκείνον, αν και ακούνε να λέει ότι «όποιος δεν τιμά τον Υιό, δεν τιμά τον Πατέρα», και όποιος αθετεί τον Υιό αθετεί και τον Πατέρα, και ότι «και είδαν και μίσησαν και εμένα και τον Πατέρα μου», και ότι «όποιος μισεί εμένα μισεί και τον Πατέρα μου», και «εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία».

Τι τους είπες; Τους είπα, λέει, ότι εκείνος που τάχα αγαπά τον Πατέρα μου, αλλά μισεί εμένα, μαζί με εμένα έχει οπωσδήποτε μισήσει και εκείνον· διότι ο Πατέρας θέλει εκείνοι που τον τιμούν, τον αγαπούν και πιστεύουν σε αυτόν, να διακείνται με τον ίδιο τρόπο και προς τον Υιό και προς το Πνεύμα. Και «αν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα πει» αυτά και άλλα πάρα πολλά, «δεν θα είχαν αμαρτία»· δεν θα είχαν ταυτόχρονα την αμαρτία της παρακοής, της απιστίας και της χριστοκτονίας. Επειδή όμως, μολονότι τα άκουσαν όλα αυτά, αντί να κατανοήσουν μάλλον «με μίσησαν αναίτια» και μαζί με εμένα και τον Πατέρα μου, ιδού, «δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους».

Και αυτά μεν περί της υπακοής αρκούν για εκείνους που επιθυμούν να αποκομίζουν και να απολαμβάνουν την ωφέλεια από αυτήν, και πάλι αρκεί για να προκαλέσει φόβο απέναντι στην παρακοή το ρητό «εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία». Εκείνος λοιπόν που μίλησε τότε, μέχρι σήμερα και πάντοτε, μέσω των προφητών και των αποστόλων και των διδασκάλων, ομιλεί και προς εμάς· και ενώ ομιλεί, δεν εισακούεται εξαιτίας των σαρκικών ηδονών και των «ματαίων και ψευδών» αυτού του βίου, σύμφωνα με τον θείο Ιωνά.

Σχετικά δε με την εν σαρκί θεοφάνεια του Λόγου, για το ότι «Αν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία», και ότι «Και είδαν και μίσησαν και εμένα και εκείνον που με έστειλε», τι λένε άραγε οι θεσπέσιοι μαθητές;

Εξάλλου και η προφητεία των μελλόντων, ακόμη κι αν δεν συνεπάγεται από πουθενά αλλού το δυσνόητο, πάντως δεν είναι τόσο σαφής όσο η διήγηση των παρόντων. Όταν όμως τα προφητευθέντα εκπληρωθούν, τότε και το ασαφές μεταβάλλεται σε σαφήνεια. Διότι, όταν ο Σωτήρας προείπε το «γκρεμίστε αυτόν τον ναό, και σε τρεις ημέρες θα τον εγείρω», όχι μόνο το απειθές και απερίσκεπτο πλήθος των άλλων Ιουδαίων δεν κατανόησε ούτε συνέλαβε αυτό που προφητεύθηκε, αλλά ούτε και το πιο συνετό μέρος τους που απολάμβανε τη δεσποτική διδασκαλία, ο χορός των μαθητών, ούτε αυτοί το κατάλαβαν, αλλά χρειάστηκαν την έκβαση των πραγμάτων για την κατανόηση αυτού που προφητεύθηκε. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν είναι ένοχος κατηγορίας ο Ιουδαίος, επειδή δεν κατανοούσε τις προφητείες για τον Χριστό πριν από την παρουσία Του. Γι' αυτό ακριβώς και ο Σωτήρας έλεγε: «Αν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία». Διότι, παρόλο που τα προφητικά λόγια προανήγγειλαν Αυτόν, αυτά επισκιάζονταν από την απουσία Εκείνου που κηρυσσόταν. Όταν όμως έγινε παρών, από πουθενά αλλού πλέον δεν επισκιαζόταν η αλήθεια, αλλά καλυπτόταν μόνο από τη μοχθηρία και την κακουργία εκείνων που δεν ήθελαν να την αποδεχθούν.

Ας φοβηθούμε, λοιπόν, το παράδειγμα, ας αγωνιστούμε για τις ψυχές μας πριν έλθει η ώρα του θανάτου, για να μην αποκοπούμε ως άκαρποι και ατελεσφόρητοι από την αγαθή άμπελο, που είναι ο Χριστός. Γι' αυτό ήλθα, λέει ο Κύριος, όχι για να κρίνω τον κόσμο, αλλά για να τον σώσω· και πάλι λέει: εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν δικαιολογία για την αμαρτία τους· και πάλι: ο λόγος, τον οποίο ελάλησα, εκείνος θα τον κρίνει κατά την εσχάτη ημέρα. Ήδη, αγαπητέ, ο καλός Θεός μας εξεπλήρωσε τα πάντα για εμάς· εμφανίστηκε επί της γης, έλαβε μορφή δούλου, έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού, και αυτά ενώ είναι ο Κύριος της δόξης και συγκρατεί τα πάντα με τον λόγο της δυνάμεώς του, ανακαλώντας μας από τη φθορά που μας επήλθε εξαιτίας του πρωτοπλάστου, και όχι μόνο αυτό, αλλά και θεώνοντάς μας διά της αγίας του σαρκός, του οποίου αξιωθήκαμε να ονομαζόμαστε αδελφοί και σύσσωμοι και συμμέτοχοι και συγκληρονόμοι. Πρέπει, λοιπόν, να φυλάσσουμε τους εαυτούς μας με κάθε προσοχή. Ανάμεσα σε παγίδες διαβαίνεις καθώς περπατάς μέσα στην πόλη· πρόσεξε να μην πιαστείς. Με φόβο Κυρίου ας είναι η συναναστροφή σου, μαζί με αγαθούς άνδρες· απόφευγε αυτούς που ζουν απρόσεκτα, απόφευγε τα παιχνίδια και τους νεανικούς αστεϊσμούς, απόφευγε τις κραιπάλες και την φθοροποιό πολυποσία. Κανένας σάπιος λόγος ας μην βγαίνει από το στόμα σου, παρά μόνο ό,τι είναι καλό για την οικοδομή αυτών που ακούν.

Τι λέχθηκε την προχθεσινή ημέρα στην κατήχηση, και πώς κάποιοι ολίσθησαν εξαιτίας των δικών μου αμαρτιών, αν και δεν το κατανοήσατε με λεπτομέρεια, πάντως το ακούσατε αμυδρά. «Αν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει», λέει ο Κύριος, «δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Πρέπει λοιπόν, τέκνα, και εγώ να μιλήσω, και ίσως να μιλήσω με περισσότερη συμπάθεια, έστω κι αν δεν είναι αναγκαίο για πολλούς· αλλά για την ασφάλεια κάποιων, ας τα ακούσουν και οι ήδη ασφαλείς. Έχει γραφτεί, λοιπόν, στις ιερές Παροιμίες: Ότι, αν κάποιος σου πει: Έλα μαζί μας, γίνε κοινωνός αίματος, ας σκοτώσουμε δίκαιο, και διάφορα άλλα, μην υπακούσεις, μην πας μαζί τους, γιε μου, απομακρύνσου γρήγορα. Και εγώ, λοιπόν, ω τέκνα, τα ίδια σας λέω. Αν κάποιος αρχίσει να παρακολουθεί και να ακολουθεί και να απομονώνει και να πηγαίνει σε πιο κρυφούς τόπους, και έπειτα να αρχίζει συζητήσεις υποτίθεται κινούμενος από το Πνεύμα, αλλά μάλλον από σατανική διάθεση· και λέει είτε «Σε αγαπώ», είτε «Θέλω να σου πω κάτι, αν μπορείς να κρατήσεις μυστικό». Σε αυτούς τους τόπους, λοιπόν, και στις περιστάσεις, και στα στόματα, και στα λόγια, να ξέρεις ότι δεν επιβλέπει ο Κύριος, αλλά είναι παρών ο διάβολος. Φύγε τρέχοντας, απομακρύνσου, δραπέτευσε, σαν από φωτιά, σαν από δίκοπο μαχαίρι, σαν από ληστή και ανθρωποκτόνο, και ανάγγειλε γρήγορα αυτό που συνέβη.

Από εδώ προέρχεται η διάλυση, από εδώ τα σκάνδαλα, από εδώ οι πτώσεις που είναι ομολογουμένες και όχι αμφισβητούμενες, από εδώ και εγώ που πενθώ και είμαι σκυθρωπός, που ελέγχω και διαμαρτύρομαι, και πουθενά δεν εισακούομαι. Αλλά τι λέει; «Αν δεν είχα έρθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία δικαιολογία για την αμαρτία τους». Αθώος είμαι, ο ταλαίπωρος, από το αίμα τέτοιων ανθρώπων· και θα μπορούσα να επιβάλω τέλεια αποκοπή σύμφωνα με την προστακτική εντολή· αλλά επειδή υπάρχει ο διωγμός, ακόμα αναβάλλω, μήπως τυχόν επιτέλους ανανήψουν τέτοιοι άνθρωποι από την παγίδα του διαβόλου, οι οποίοι έχουν αιχμαλωτιστεί από αυτόν για να κάνουν το θέλημά του.