Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:26

Αφού δε ο Λόγος, όπως έχει λεχθεί, κατέστησε τους δικούς του μύστες τελεστικούς τούτου, τους προέτρεψε τότε να παραμείνουν στην Ιερουσαλήμ, έως ότου, όπως λέει, ενδυθείτε δύναμη εξ ύψους, την οποία και ονόμασε επαγγελία του Πνεύματος. Ότι δηλαδή ο Ιωάννης μεν βάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτιστείτε με Άγιο Πνεύμα· όπου το μεν «ενδυθείτε» μεταλήφθηκε στο «θα βαπτιστείτε», η δε δύναμη ερμηνεύθηκε ότι είναι το Άγιο Πνεύμα, το οποίο προηγουμένως είχε ονομάσει άλλον Παράκλητο και Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός· και εκείνος, είπε, θα μας διδάξει και θα μας υπενθυμίσει όλη την αλήθεια, προλέγοντάς τους με αυτόν τον τρόπο και προδιαγράφοντας την τελείωση όλης της ιεραρχίας.

Το άτοπο όμως, το οποίο οφείλει προπαντός να διορθωθεί, είναι ότι, ενώ ο Χριστός θεολογεί πως το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα, και έτσι μας δίδαξε από ποιον και πώς έχει το Πνεύμα το είναι, αυτοί οι νέοι θεολόγοι τη θεολογία του ενός Θεού μας και μόνου διδασκάλου, με αυτή τη δική τους προσθήκη, με υπερβολική τόλμη και αυθάδεια την παραποιούν. Διότι, εάν το Πνεύμα εκπορευόταν και από τον Υιό, τι Τον εμπόδιζε να πει: «το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα και από εμένα»; Τώρα όμως, αυτό που δεν είπε Εκείνος που ευαγγελίστηκε στους πτωχούς, επειδή αυτοί το προσθέτουν από μόνοι τους, είναι φανερό ότι δεν Τον ακολουθούν, έστω και αν νομίζουν ότι σηκώνουν τον σταυρό παραμένοντας προσηλωμένοι στο ψιλό γράμμα. λ΄. Εάν επειδή ο Χριστός λέει, «Εγώ θα στείλω το Πνεύμα», και επειδή ενεφύσησε και είπε, «Λάβετε Πνεύμα Άγιον», γι' αυτό νομίζουν ότι έχουν τον Χριστό συνήγορό τους στο να λένε ότι το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Υιό, είναι φανερό ότι ταυτίζουν την εκπόρευση του Πνεύματος, δηλαδή την ύπαρξή Του —διότι με την εκπόρευση έχει το είναι Του, όπως ακριβώς και ο Υιός με τη γέννηση— με τη χορηγία, δηλαδή την αποστολή των πνευματικών και θείων χαρισμάτων. λα΄.

Διότι δεν είπε ο Κύριος απλώς ότι θα στείλει το Πνεύμα, ώστε να θεωρήσει κανείς ότι η εκπόρευση του Πνεύματος προέρχεται και από αυτόν· αν βεβαίως υποθέσουμε ότι η εκπόρευση και η εκπομπή δηλώνουν το ίδιο πράγμα· αλλά υποσχέθηκε ότι θα το στείλει παρά του Πατρός. Διότι λέει: «Όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω παρά του Πατρός»· διότι με το να πει «Όταν έλθει», φανέρωσε το αυτεξούσιο και το αυτοκίνητο του Πνεύματος· ενώ με το να πει «θα σας στείλω παρά του Πατρός», έδειξε την ταυτοβουλία ολόκληρης της Τριάδας και το ένα και κοινό θέλημα· διότι και εδώ ως αποστολή πρέπει να θεωρηθεί η ευδοκία τόσο η δική του όσο και του Πατρός, σαν να έλεγε ότι θα έλθει κατά κοινή ευδοκία και θέληση τόσο δική του όσο και του Πατρός, από κοινού και ταυτόχρονα· εξ ου και η πρόοδός του φανερώνει ότι προέρχεται από τον Πατέρα, όπως το κατέστησε σαφέστερο προσθέτοντας: «Το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο παρά του Πατρός εκπορεύεται». μ. Ακόμη, για δύο κινήσεις, δηλαδή δυνάμεις και ενέργειες μίας υποστάσεως, και ακούσαμε και γνωρίσαμε, και οι πατέρες μας μας τις διηγήθηκαν.

Αντίθεση. Αλλά εφόσον ο Υιός λέει ξεκάθαρα ότι το Πνεύμα αποστέλλεται και από αυτόν· διότι δικά του είναι αυτά τα λόγια: «όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα στείλω σε εσάς»· και πάλι: «διότι δεν θα μιλήσει από τον εαυτό του, αλλά θα πει όσα ακούσει»· και: «θα πάρει από τα δικά μου και θα σας τα αναγγείλει»· πώς δεν αποτελεί αντίρρηση στον Υιό το να μη λέμε ότι το Πνεύμα εκπορεύεται και από τον Υιό; Διότι, αν καθετί που αποστέλλεται εκπορεύεται από εκείνον που το στέλνει, και εκείνο που λαμβάνει από κάποιον αυτό που μεταδίδει, έχει αυτό που μεταδίδεται από εκείνον από τον οποίο και το λαμβάνει, είναι φανερό ότι και τα πνευματικά χαρίσματα το Πνεύμα τα δίνει λαμβάνοντάς τα από τον Υιό. Αν όμως αυτά προέρχονται από τον Υιό, τότε και το ίδιο το Πνεύμα, του οποίου ενέργειες είναι τα χαρίσματα, προέρχεται από τον Υιό. Ειδάλλως, πώς θα μπορούσε να έχει τις ενέργειες από εκείνον, από τον οποίο δεν προέρχεται το ίδιο; Εφόσον είναι ανάγκη να είναι αλληλένδετες η ουσία, η δύναμη και η ενέργεια· και από όπου προέρχεται το ένα, από εκεί προέρχονται και τα άλλα.

Το να μη λέει κάποιος ότι το Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Υιού, δεν σημαίνει ότι αντιλέγει στον Υιό. Αντιθέτως, σε Εκείνον που λέει ότι το Πνεύμα εκπορεύεται παρά του Πατρός, θα αντέλεγε μάλλον όποιος τολμά να προσθέσει κάτι περισσότερο στον λόγο, ωσάν να ήταν ακριβέστερος θεολόγος από τον Υιό, και ωσάν να διόρθωνε με την προσθήκη του αυτό που τάχα διέφυγε της προσοχής Εκείνου. Διότι πού βρίσκεται να λέει ο Υιός ότι «παρ' εμού εκπορεύεται το Άγιο Πνεύμα»; Πουθενά δεν θα μπορούσες να πεις ότι το λέει. Αλλά ισχυρίζεσαι ότι ισοδύναμο με αυτό είναι το «εγώ θα πέμψω», από το οποίο και συμπλέκεις τον θαυμαστό συλλογισμό ότι καθετί που αποστέλλεται εκπορεύεται από εκείνον που το πέμπει. Αλλά, φίλε μου, από δύο ψευδείς προτάσεις δεν συνάγεις αληθές συμπέρασμα. Διότι ούτε καθετί που αποστέλλεται εκπορεύεται από εκείνον που το πέμπει, ούτε ο Υιός υποσχέθηκε ότι θα πέμψει το Πνεύμα αφ' εαυτού Του. Ώστε, ακόμη και αν δεχόμασταν ότι η αποστολή και η εκπόρευση είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα, δεν θα ήταν σε καμία περίπτωση αναγκαίο να εκπορεύεται το Πνεύμα εκ του Υιού, διότι δεν έχει λεχθεί ότι αποστέλλεται από Αυτόν, αλλά παρά του Πατρός. Επομένως, από όπου προέρχεται η αποστολή, από εκεί πιθανόν να προέρχεται και η εκπόρευση.

ΣΗ. «Αλλά και εγώ θα πέμψω», λέει. Και τι σημαίνει αυτό; Θεώρησε πως η ευδοκία του Υιού είναι αποστολή· και καθιστά μεν την αποστολή κοινή με τον Πατέρα εξαιτίας της ταύτισης του θελήματος, δείχνει όμως από πού προέρχεται η ουσιώδης εκφοίτηση, λέγοντας: «από τον Πατέρα»· και δεν αρκέστηκε στο να πει μόνο αυτό, αλλά εξήγησε και σαφέστερα τα λεγόμενα με όσα πρόσθεσε: «το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα»· διότι, για να μην πέσεις, ακούγοντας περί αποστολής, σε κάποια ταπεινή και ανάξια για το Πνεύμα υπόνοια, ότι τάχα αυτός που αποστέλλεται δεν είναι αυτοδέσποτος, αλλά ότι υποτάσσεται και εκτελεί ξένες προσταγές, γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, διαχωρίζοντάς το από τα λειτουργικά πνεύματα και δείχνοντας ότι ανήκει σε φύση ανώτερη από αυτήν, λέει: «το Πνεύμα της αληθείας»· διότι είχε ήδη αναφέρει προηγουμένως ότι ο ίδιος είναι η αλήθεια και είχε ονομάσει έτσι και τον Πατέρα· καθορίζοντας δε και τον τρόπο της υποστάσεώς του, λέει: «το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Τι υπάρχει πιο σαφές και πιο φανερό από αυτήν την αλήθεια;

Αλήθεια σας λέγω: αυτό που γνωρίζουμε λέμε· και αυτό που έχουμε δει μαρτυρούμε. Από πού, λοιπόν, γνωρίζουν και από ποιον βλέπουν και ακούν; Είναι προφανές, ότι από τον Πατέρα, από τον οποίο πηγάζει και η υπερούσια ύπαρξή τους· και Εκείνον λοιπόν που ο Ίδιος οικειοποιήθηκε ως γεννήτορα, λέγοντας: «από το δικό μου θα λάβει», Αυτόν πάλι Τον καθιστά οικείο και στο Πνεύμα, λέγοντας γι' αυτό: «το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Έτσι, λοιπόν, άρμοζε στον Υιό, αφενός να φανερώνει τη συμφυΐα του εαυτού Του και του Πνεύματος, και αφετέρου να διακρίνει τις ιδιότητες. Και αυτά μεν ας θεωρηθούν έτσι επιλυμένα.

«Όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας πέμψω παρά του Πατρός, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού». Και αλλού πάλι: «εκείνος θα σας διδάξει και θα σας υπενθυμίσει την αλήθεια». Πρόσεξε με σύνεση τη θεολογία. Είπε «όταν έλθει», για να δείξει το αυτεξούσιο και το αυτενέργητο. Τον ονόμασε Παράκλητο, για να παραστήσει τη συγγένεια· διότι και ο ίδιος είναι Παράκλητος και αμφότεροι παρακαλούν τον Πατέρα υπέρ ημών, σαν κάποια δίδυμα σπλάχνα που κινούν σε οίκτο την πατρική αγαθότητα και οικονομούν τη δική μας σωτηρία. Στο «θα πέμψω» μην προσκόψεις, αλλά άκουσε ολόκληρο το λεγόμενο: «τον οποίο εγώ θα σας πέμψω παρά του Πατρός». Είπε «εγώ θα πέμψω», ώστε, όπως ακριβώς στη δική του σάρκωση συμμετείχαν ο Πατέρας με την ευδοκία και το Πνεύμα με τη συνέργεια, έτσι να δείξει και τον εαυτό του να συνευδοκεί στην κάθοδο του Πνεύματος. Εάν μάλιστα θέλεις, δείχνει και ότι λαμβάνει εκ του Πατρός το Πνεύμα και το καταπέμπει μέσω του εαυτού του· αλλά, αν και το είπε έτσι, δεν στάθηκε σε αυτό, για να μην εκλάβεις εσύ την αποστολή ως εκπόρευση, αλλά προσθέτοντας αμέσως το «παρά του Πατρός», έδειξε από πού θα σταλεί το Πνεύμα της αληθείας· δηλαδή, του Πατρός και το δικό μου· διότι αμφότεροι, και ο ίδιος και ο Πατέρας, είναι αλήθεια.

Αυτό, λοιπόν, το είπε για να καταδείξει σαφέστερα τη φυσική οικειότητα του Πνεύματος προς τον εαυτό Του και προς τον Πατέρα. Αλλά, επειδή γνώριζε πάλι ότι εσύ θα γινόσουν θηρευτής λέξεων και επινοητής επιχειρημάτων, και ότι θα άρπαζες τα λεγόμενα πλέκοντας εκείνον τον παράλογο συλλογισμό —ότι δηλαδή, επειδή το Πνεύμα είναι της αλήθειας και αλήθεια είναι ο Υιός, άρα το Πνεύμα προέρχεται από τον Υιό—, πάλι στη συνέχεια του λόγου έδειξε από ποιον προέρχεται το Πνεύμα λέγοντας: «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός». Και αναίρεσε εκ των προτέρων τη δική σου υπόνοια, (προσθέτοντας): «Εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα» και «Εκείνος θα σας διδάξει και θα σας υπενθυμίσει όλη την αλήθεια». Μέσα από αυτά, καταδεικνύει σαφώς την ισοτιμία του Πνεύματος τόσο προς τον εαυτό Του όσο και προς τον Πατέρα. Διότι, όπως ο Πατέρας μαρτυρεί για τον Υιό, έτσι μαρτυρεί και το Πνεύμα. Και όπως ο Υιός δόξασε τον Πατέρα και θα διδάξει και τώρα την αλήθεια σχετικά με το Πνεύμα, έτσι και την αλήθεια σχετικά με ολόκληρη τη θεότητα θα τη διδάξει το Πνεύμα.

Αυτή είναι η θεολογία περί του Πνεύματος την οποία παρέδωσε ο Κύριος· αυτήν να αγαπάς, από αυτήν να κρατιέσαι, αυτήν την καλή παρακαταθήκη να μου φυλάσσεις· ο Παύλος μαζί με τον Λόγο σε προστάζει. Σε όποιον όμως δεν τη φυλάσσει, αλλά είτε προσθέτει είτε αφαιρεί, ο ίδιος ο Απόστολος μαζί με το ίδιο το Πνεύμα επιφέρει την καταδικαστική απόφαση, λέγοντας: «εάν κάποιος σας κηρύττει διαφορετικό ευαγγέλιο από αυτό που παραλάβατε, ας είναι ανάθεμα». Και τι παραλάβαμε; Βεβαίως, αυτό που παρέδωσε και ο Απόστολος· και παρέδωσε αυτό που και ο ίδιος παρέλαβε από τον Κύριο· και τούτο παρέλαβε περί του Αγίου Πνεύματος, ότι δηλαδή είναι άλλος Παράκλητος από τον Υιό, και Πνεύμα της αληθείας, και εκπορεύεται από τον Πατέρα, και καταπέμπεται σε όσους είναι άξιοι της μετοχής Του, από τον Πατέρα διά του Υιού· και μαρτυρεί περί του Υιού όπως ακριβώς και ο Πατέρας, ως ισότιμο· και διδάσκει όλη την αλήθεια της θεότητας, την οποία και ο Υιός φανέρωσε.

{"chunk_id": "", "translation": "Εφόσον το αίτιο είναι προσωπικό ιδίωμα, επειδή δεν ανήκει στα τρία πρόσωπα, ούτε και στο Πνεύμα, είναι αναγκαίο να ανήκει είτε σε ένα πρόσωπο είτε σε δύο. Αν μεν ανήκει σε ένα, αυτό θα ήταν μόνο ο Πατέρας· και έτσι αποδεικνύεται το ζητούμενο. Διότι δεν θα το αποδώσουμε αυτό μόνο στον Υιό, εφόσον ακούμε τον μεν Πατέρα να λέει προς τον Υιό «εκ γαστρός προ εωσφόρου εγέννησά σε»· τον δε Υιό να λέει «το Πνεύμα της αληθείας το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα». Αν όμως δεν ανήκει σε ένα μόνο αλλά στον Πατέρα και τον Υιό, επειδή έχει αποδειχθεί ότι κανένα προσωπικό ιδίωμα που θεωρείται σε δύο ή τρία πρόσωπα δεν μπορεί να αποδίδεται ενικώς σε εκείνα για τα οποία λέγεται, αλλά πληθυντικώς, ούτε ο Πατέρας και ο Υιός θα ήταν ένα αίτιο του Πνεύματος· αλλά τα αίτια θα ήταν τόσα όσα ακριβώς και τα πρόσωπα. Αφού τα πρόσωπα είναι δύο, άρα ισάριθμα είναι και τα αίτια. Αυτό όμως δεν θα φαινόταν ανεκτό ούτε στους Λατίνους. Για να γίνει δε σαφέστερο αυτό που λέγεται, όπως ακριβώς το αιτιατό, όταν ανήκει σε δύο πρόσωπα, μας αναγκάζει εξάπαντος να νοήσουμε δύο αιτιατά. Και αυτό είναι κοινό δόγμα τόσο της δικής μας Εκκλησίας όσο και των Λατίνων. Με τον ίδιο τρόπο και το αίτιο, όταν κατηγορείται στον Πατέρα και τον Υιό, υποδεικνύει δύο αίτια του Πνεύματος, τον Πατέρα και τον Υιό. Αν όμως τα αίτια είναι δύο, οπωσδήποτε είναι δύο και οι αρχές. Το να δέχεται κανείς όμως δύο αρχές του Πνεύματος, δεν γνωρίζω αν είναι ανεκτό σε οποιονδήποτε χριστιανό. ["}

ΠΡΟΣ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Η ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΠΝΕΥΜΑΤΟΣ ΛΟΓΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟΣ Το ότι και η παράδοση των αποστόλων, θεωρώντας εχθρική προς τον εαυτό της την καινοτομία των Λατίνων, γνωρίζει μόνο τον Πατέρα ως προβολέα του Αγίου Πνεύματος, μπορεί να μας γίνει γνωστό από τα εξής. Ας εξετάσουμε λοιπόν το δόγμα, αρχίζοντας από τους λόγους του Κυρίου με την πρέπουσα ακολουθία. Εφόσον λοιπόν ο Κύριος λέει στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο «όταν δε έλθει ο Παράκλητος τον οποίον εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα» και βέβαια και ο μακάριος Παύλος στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή λέει «εμείς δε δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα που προέρχεται από τον Θεό», ας αναζητήσουμε πώς έχει ειπωθεί ότι εκπορεύεται από τον Πατέρα. Άραγε με την έννοια ότι δεν θα προέκυπτε κανένα δεινό, αν κάποιος έλεγε ότι εκπορεύεται και από τον Υιό, ή με την έννοια ότι η καινή πρόοδος δεν ανάγεται με κανέναν τρόπο και στον Υιό; Αυτό θα μπορούσε να μας γίνει φανερό, αν βρούμε πώς αφενός οι μακάριοι απόστολοι δέχθηκαν τον λόγο του Κυρίου, και πώς αφετέρου οι ίδιοι παρέδωσαν αμέσως στους μαθητές τους τον λόγο του μυστηρίου, και πώς πάλι εκείνοι μετέδωσαν την ακτίνα της ευσέβειας σε αυτούς που την είχαν ανάγκη, χωρίς να προσθέσουν τίποτα και χωρίς να αφαιρέσουν τίποτα από εκείνη την αρχαία θεολογία, και ποια είναι άραγε η στάση του γένους των Λατίνων απέναντί της.

Ακόμη, από τη συνοπτική διάκριση, που μας παρέδωσε αφενός μεν τον Πατέρα από τα θεία πρόσωπα, αφετέρου δε τον Υιό, και έπειτα το Πνεύμα. Όσο τουλάχιστον προκύπτει από αυτά τα λόγια, ο Πατέρας δεν αναφαίνεται ακόμη ως αίτιος του Πνεύματος· διότι ως αίτιος του Υιού αναδεικνύεται βεβαιότατα, καθώς αυτό το απαιτεί και η κοινή έννοια· αλλά πώς είναι αίτιος του Πνεύματος; Εφόσον το Πνεύμα ούτε Υιός είναι, ούτε βέβαια είχε ποτέ Πατέρα. Μάρτυρας δε αυτού του λόγου είναι ο θείος Μάξιμος στον διάλογό του· διότι λέει «το Πνεύμα δεν έχει Πατέρα, επειδή ούτε γεννήθηκε». Εάν λοιπόν ούτε στην προηγούμενη διάκριση γνωρίσαμε τον Πατέρα ως αίτιο του Πνεύματος, ούτε βέβαια σε αυτήν την τελειότερη όπως θέλει η μετέωρη εξήγηση —επειδή θεωρεί ότι η θεολογική κρίση δεν πρέπει να επεκτείνεται και στο Πνεύμα, παρά μόνο στον Υιό— καταρρίπτεται για εμάς, τουλάχιστον από αυτά τα λόγια, το να μη διακρίνεται ο Πατέρας από το Πνεύμα με βάση το αίτιο και το εξ αυτού προερχόμενο, και θα είχε αγνοήσει και ο μακάριος Διονύσιος τη θεσπέσια φωνή του Κυρίου, η οποία λέει ότι το Άγιο Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα· εάν βέβαια η μέγιστη από όλες τις μέριμνές του ήταν το να μην παραλείψει καμία από τις θείες ενώσεις ή διακρίσεις που βρίσκονται στις Γραφές, αλλά να τις διατηρήσει αμετάβλητες, αμείωτες και απαραχάρακτες· και επιπλέον να παραδώσει τον πλήρη λόγο της υπερφυούς διάκρισης· αυτός όμως είναι φανερό ότι έχει παραλείψει να αναγάγει την ύπαρξη του Πνεύματος στον Πατέρα.

Και βέβαια, αν επιτρέπεται εντελώς η προσθήκη, γιατί δεν γίνεται και από εμάς για να αντικρούσουμε τα δικά τους; Διότι προ πολλού θα είχαμε απαλλαγεί από τα προβλήματα, προσεγγίζοντας κατ' αυτόν τον τρόπο τη θεία φωνή του Κυρίου: «όταν δε έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας το οποίο εκπορεύεται 'μόνο' από τον Πατέρα.» Εάν όμως αυτό απαγορεύεται, ώστε να μην τίθενται τα ζητούμενα ως ομολογημένα, πολύ περισσότερο δεν θα είχαν το δικαίωμα οι Λατίνοι να επινοούν τέτοια πράγματα από μόνοι τους, εφόσον τα λόγια του διδασκάλου έχουν χαρακτήρα ορισμού· διότι η πρόθεση αφορά τις ιδιότητες των προσώπων της Θεαρχίας. Και εκτός από αυτά, εάν δηλαδή δεν θα δεχόμασταν εύκολα την προσθήκη ακόμη και αν ήταν πιθανή, και εξαιτίας των προειρημένων και επειδή δεν είναι δυνατόν κάτι να είναι ταυτόχρονα απλώς ενδεχόμενο και ταυτόχρονα να θεωρείται ότι υφίσταται, τι άραγε πρέπει να σκεφτούμε για αυτήν, εφόσον ενέχει τέτοια ανακολουθία και αδυναμία, ώστε να αντιτίθεται ακόμη και στην κοινή χρήση της λογικής, και τελικά να μην μπορεί ούτε καν να συμφωνήσει με τον ίδιο της τον εαυτό;

Ο ένατος αναθεματισμός του θείου Κυρίλλου κατά του Νεστορίου: «Εάν κάποιος λέει ότι ο ένας Κύριος Ιησούς Χριστός δοξάζεται από το Πνεύμα, ως να χρησιμοποιεί μέσω αυτού μια ξένη δύναμη, και ότι από αυτό έλαβε την ικανότητα να ενεργεί κατά των ακαθάρτων πνευμάτων και να επιτελεί στους ανθρώπους τα θεία σημεία, και δεν λέει μάλλον ότι το Πνεύμα είναι ίδιον αυτού, μέσω του οποίου και ενήργησε τα θεία σημεία, ας είναι αναθεματισμένος.» Αυτά μεν αποτελούν τη θεσπέσια φωνή του Κυρίλλου. Ο Θεοδώρητος όμως, κατηγορώντας την άσκοπα και μάταια, λέει: «Το ότι το Πνεύμα είναι ίδιον του Υιού, εάν μεν το είπε επειδή είναι ομοφυές και εκπορεύεται εκ του Πατρός, ο Κύριλλος δηλαδή, θα συμφωνήσουμε και θα δεχθούμε τη διατύπωση ως ευσεβή· εάν όμως εννοεί ότι έχει την ύπαρξή του εκ του Υιού ή διά του Υιού, αυτό θα το απορρίψουμε ως βλάσφημο και ασεβές· διότι πιστεύουμε στον Κύριο που λέει “το Πνεύμα το οποίο εκπορεύεται εκ του Πατρός”, καθώς και στον θειότατο Παύλο που ομοίως βεβαιώνει: “εμείς δεν λάβαμε το πνεύμα του κόσμου, αλλά το Πνεύμα το εκ του Θεού”.» Απαντώντας, λοιπόν, σε αυτήν και συνολικά στις άλλες κατηγορίες, ο θείος Κύριλλος γράφοντας προς τον επίσκοπο Ευώπιο λέει: «Έλαβα, προς πληροφόρηση της διάθεσης που διακατέχει τη θεοσέβειά σου, τον τόμο που απεστάλη, τον οποίο λέγεται ότι συνέθεσε κατά των αναθεματισμών ο Θεοδώρητος της Κύρου· διότι έτσι λένε ότι ονομάζεται η κωμόπολη. Διαβάζοντας τα περιεχόμενά του, ανέπεμψα στον Θεό ευχαριστήριους ύμνους.»

Έχει δε κατά λέξη ως εξής αυτό το σεπτό σύμβολο της πίστεως: «Πιστεύουμε σε έναν Θεό, Πατέρα παντοκράτορα, ποιητή του ουρανού και της γης, όλων των ορατών και των αοράτων. Και σε έναν Κύριο, τον Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού, τον μονογενή, που γεννήθηκε από τον Πατέρα πριν από όλους τους αιώνες, φως από φως, Θεό αληθινό από Θεό αληθινό, που γεννήθηκε, δεν δημιουργήθηκε, ομοούσιο με τον Πατέρα, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα. Αυτόν που για εμάς τους ανθρώπους και για τη σωτηρία μας κατέβηκε από τους ουρανούς, και σαρκώθηκε από το Άγιο Πνεύμα και την Παρθένο Μαρία, και έγινε άνθρωπος. Που σταυρώθηκε για εμάς επί Ποντίου Πιλάτου, και έπαθε, και τάφηκε, και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές, και ανέβηκε στους ουρανούς, και κάθεται στα δεξιά του Πατέρα. Και θα έρθει πάλι με δόξα να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος. Και στο Πνεύμα το Άγιο, το Κύριο, το ζωοποιό, που εκπορεύεται από τον Πατέρα, που συμπροσκυνείται και συνδοξάζεται μαζί με τον Πατέρα και τον Υιό, που μίλησε μέσω των προφητών. Σε μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία. Ομολογούμε ένα βάπτισμα για την άφεση των αμαρτιών. Προσδοκούμε την ανάσταση των νεκρών, και τη ζωή του μελλοντικού αιώνα. Αμήν».

Πιστεύω σε έναν Θεό, Πατέρα, Παντοκράτορα, δημιουργό ουρανού και γης, όλων των ορατών και των αοράτων. Και σε έναν Κύριο Ιησού Χριστό, τον Υιό του Θεού τον μονογενή, αυτόν που γεννήθηκε από τον Πατέρα πριν από όλους τους αιώνες· φως από φως, Θεό αληθινό από Θεό αληθινό, ο οποίος γεννήθηκε και δεν δημιουργήθηκε, ομοούσιο με τον Πατέρα, μέσω του οποίου έγιναν τα πάντα· αυτόν που για εμάς τους ανθρώπους και για τη δική μας σωτηρία κατέβηκε από τους ουρανούς, σαρκώθηκε εκ Πνεύματος Αγίου και Μαρίας της Παρθένου και έγινε άνθρωπος· που σταυρώθηκε για εμάς επί Ποντίου Πιλάτου, έπαθε και ετάφη· και αναστήθηκε την τρίτη ημέρα σύμφωνα με τις Γραφές· και ανήλθε στους ουρανούς και κάθεται στα δεξιά του Πατέρα· και θα έρθει πάλι με δόξα να κρίνει ζωντανούς και νεκρούς, του οποίου η βασιλεία δεν θα έχει τέλος. Και στο Πνεύμα το Άγιο, το Κύριο και ζωοποιό, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, το οποίο συμπροσκυνείται και συνδοξάζεται με τον Πατέρα και τον Υιό, και το οποίο μίλησε μέσω των προφητών. Σε μία, αγία, καθολική και αποστολική Εκκλησία. Ομολογώ ένα βάπτισμα για την άφεση των αμαρτιών· προσδοκώ την ανάσταση των νεκρών και τη ζωή του μέλλοντος αιώνος. Αμήν.

Βλέπεις πώς μάταια αυτοί, ή μάλλον για την εύκολη παγίδευση των πολλών, έδωσαν στους εαυτούς τους το όνομα των Χριστιανών; «Εκπορεύεται το Πνεύμα από τον Υιό». Από πού το άκουσες αυτό; Από ποιους ευαγγελιστές έλαβες αυτή τη φράση; Ποιας συνόδου είναι αυτό το βλάσφημο ρήμα; Ο Κύριος και Θεός μας λέει: «το Πνεύμα, το οποίο παρά του Πατρός εκπορεύεται». Οι πατέρες όμως αυτής της νέας ασέβειας λένε: «το Πνεύμα, το οποίο εκπορεύεται από τον Υιό». Ποιος δεν θα κλείσει τα αυτιά του μπροστά στην υπερβολή αυτής της βλασφημίας; Αυτή αντιτίθεται στα Ευαγγέλια, μάχεται τις άγιες συνόδους, παραμερίζει τους μακάριους και άγιους πατέρες, τον Μέγα Αθανάσιο, τον περίφημο στη θεολογία Γρηγόριο, τη βασιλική στολή της Εκκλησίας, τον Μέγα Βασίλειο, το χρυσό στόμα της οικουμένης, το πέλαγος της σοφίας, τον αληθώς Χρυσόστομο. Και γιατί αναφέρω τον δείνα ή τον δείνα; Ενάντια σε όλους μαζί τους άγιους προφήτες, τους αποστόλους, τους ιεράρχες, τους μάρτυρες, και ενάντια στα ίδια τα δεσποτικά λόγια εξοπλίζεται αυτή η βλάσφημη και θεομάχος φωνή.

Ποια άλλη πρόφαση απομένει λοιπόν σε αυτούς που επιλέγουν να βλασφημούν; Διότι ο πονηρός είναι εφευρετικός στην απάτη, έστω κι αν η σοφία και η δύναμη του ακρογωνιαίου λίθου, μέσω των υπηρετών του, συντρίβει εύκολα τα τεχνάσματά του. Αλλά τι έχει απομείνει σε αυτούς για βλασφημία; Επικαλούνται τα λόγια του Κυρίου, θεωρώντας ότι δεν αρκεί να δυσφημούν τον Δεσπότη από μόνοι τους, εάν δεν καταστήσουν και τον ίδιο τον δυσφημούμενο ως νομοθέτη της δυσφημίας. Διότι λένε ότι ο Σωτήρας είπε: «εκείνος θα λάβει από το δικό μου και θα το αναγγείλει σε εσάς». Αλλά, εάν αυτό προβαλλόταν από εμάς εναντίον τους ως απόδειξη ότι το Πνεύμα λαμβάνει από τον Πατέρα και εκπορεύεται από αυτόν, και όχι από τον Υιό, ποια διέξοδο από τους ελέγχους θα είχαν επινοήσει για τον εαυτό τους; Επομένως, αφού προβάλλουν για την επιβεβαίωσή της αυτά ακριβώς που ελέγχουν περίτρανα την ανοησία της αίρεσής τους, πώς δεν είναι άθλιοι ως προς τον νου, και ακόμη πιο άθλιοι ως προς την προαίρεση; Διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο ξεκάθαρο από αυτή τη δεσποτική φωνή, ώστε να καταρρίψει την αναίδεια αυτών που την προβάλλουν; Και τι αποδεικνύει πιο φανερά ότι το Πνεύμα δεν εκπορεύεται από τον Υιό, αλλά από τον Πατέρα; Διότι αυτό που σε άλλο σημείο είπε ο Σωτήρας, «το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα», αυτό ακριβώς διδάσκει και τώρα μέσα από την προκείμενη φράση, λέγοντας «το Πνεύμα θα λάβει από το δικό μου».

Αν πάλι το εννοείτε διαφορετικά, ως κάτι παράλληλο λόγω της μεταξύ τους αλληλοπεριχώρησης, και, για να το πούμε απλά, ότι αποστέλλεται· διότι όπως ο Πατέρας αποστέλλει τον Υιό, έτσι και ο Υιός αποστέλλει το Άγιο Πνεύμα. Όπως λέει: «Όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνο θα μαρτυρήσει για μένα». Αν, λοιπόν, με αυτή την έννοια λέτε ότι εκπορεύεται και εκ του Υιού, σκέφτεστε μεν ορθά, σφάλλετε όμως για άλλον λόγο. Πρώτον μεν, επειδή νοθεύετε με αυτήν την προσθήκη την έκθεση της πίστεως που βεβαιώθηκε από τις επτά συνόδους, και μάλιστα εσείς μόνοι από όλους. Έπειτα, το επιπρόσθετο «και», το οποίο συνηθίζουμε να ονομάζουμε σύνδεσμο, δίνει την εντύπωση ότι η εκπόρευση είναι ίση τόσο από τον Πατέρα όσο και από τον Υιό, έστω και αν εσείς αντιλαμβάνεστε διαφορετικά την εκπόρευση εκ του Υιού, όπως προαναφέραμε. Πρέπει όμως όχι μόνο να φρονεί κανείς ορθά, αλλά και να μη σκανδαλίζει τους άλλους. Διότι, αν αυτός που σκανδαλίζει έναν κρίθηκε στα Ευαγγέλια άξιος φρικτής κολάσεως, αυτοί που σκανδαλίζουν σχεδόν ολόκληρη την οικουμένη τι είδους αντάξια κόλαση θα μπορούσαν να βρουν;

ια'. Εφόσον ο Υιός και Θεός είπε περί του Αγίου Πνεύματος ότι εκπορεύεται από τον Πατέρα, και μάλιστα όχι μία αλλά δύο φορές στην ίδια συνέχεια του λόγου, πώς δεν είπε: Και από εμένα; Και αυτοί μεν απαντούν ότι μίλησε με ταπεινότητα ως άνθρωπος. Εμείς όμως, απαντώντας άμεσα, αποδεικνύουμε ότι ψεύδονται. Διότι το να πει «το οποίο εγώ θα σας στείλω», δεν το είπε ως άνθρωπος, αλλά μάλλον ως Θεός. Επειδή ο άνθρωπος δεν αποστέλλει Θεό, εφόσον το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός. Δύο φορές λοιπόν ανέφερε το «από τον Πατέρα» προς επιβεβαίωση αυτού του λόγου και προς αποστόμωση εκείνων που επρόκειτο να ισχυριστούν ότι εκπορεύεται και εκ του Υιού. Αυτό το επιχείρημα αποτελεί δείγμα της οξύνοιας του συνετότατου βασιλιά, διότι αυτό χρησιμοποίησε κάποτε αντιπαρατιθέμενος με τον επίσκοπο Μεδιολάνων.

Βʹ. Υπάρχει λοιπόν εναντίον τους ένα οξύ και αναπόφευκτο βέλος, και πριν από όλα τα άλλα η Κυριακή φωνή, που κατακεραυνώνει και εξαφανίζει κάθε θηρίο και κάθε αλεπού. Ποια είναι αυτή; Εκείνη που λέει ότι το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα. Ο Υιός μας διδάσκει ότι το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Πατέρα· και εσύ αναζητάς άλλον μυσταγωγό, μέσω του οποίου θα μυηθείς, ή μάλλον θα ολοκληρώσεις την ασέβεια, και μυθολογείς ότι το Πνεύμα προέρχεται από τον Υιό; Αν δεν φοβήθηκες να αναλάβεις την πρωτοβουλία να υποτάξεις τα δόγματα του κοινού Σωτήρα, Δημιουργού και Νομοθέτη στη δική σου παράνοια, τι άλλο θα μπορούσε να ζητήσει κανείς για να ελέγξει ολοκληρωτικά τη δυσσεβή σου προσπάθεια; Αν εσύ περιφρονείς τους νόμους του Δεσπότη, ποιος από τους ευσεβείς δεν θα βδελυχθεί τη δοξασία σου; Τι άλλο θα μπορούσε να σε αναστήσει από την πτώση; Και ποια μέθοδος θεραπείας θα γιατρέψει την πληγή που έχει καταλάβει ολόκληρο το σώμα;

ΛΟΓΟΣ ΞΓ΄. Ο λόγος της αληθείας που κηρύσσεται από τους πνευματικούς κήρυκες της αληθείας, κηρύσσεται και λέγεται στα τέκνα της βασιλείας, όπως λέει ο Κύριος: «Σε εσάς έχει δοθεί να γνωρίσετε τα μυστήρια της βασιλείας, ενώ στους υπολοίπους με παραβολές», και κάπου αλλού: «Το μυστήριό μου ανήκει σε εμένα και στους υιούς του οίκου μου». Ακούγοντας, λοιπόν, τον λόγο της βασιλείας και δακρύζοντας και κλαίγοντας, ας μην αρκεστούμε στα δικά μας δάκρυα και στους κλαυθμούς ούτε στη δική μας ακοή, νομίζοντας ότι δήθεν κατανοήσαμε την αλήθεια και ότι έχουμε ακούσει και γνωρίσει το θέλημα του Θεού. Διότι υπάρχουν και άλλα αυτιά και άλλα μάτια και άλλοι κλαυθμοί και άλλη διάνοια και άλλη ψυχή, δηλαδή αυτό το ίδιο το θεϊκό και επουράνιο Πνεύμα, το οποίο ακούει και κλαίει και προσεύχεται και γνωρίζει και πράττει το θέλημα του Θεού εν αληθεία. Διότι στους αποστόλους ο Κύριος, υποσχόμενος μεγάλη δωρεά, έλεγε: «Πηγαίνω και σας αποστέλλω τον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, για να είναι μαζί σας εις τον αιώνα». Εκείνος θα ακούσει και θα διδάξει τα πάντα και «θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια». «Έχω ακόμη πολλά να σας πω, αλλά δεν μπορείτε να τα βαστάξετε τώρα· όταν όμως έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, εκείνος θα διδάξει πάντα όσα σας είπα και θα σας οδηγήσει σε κάθε αλήθεια». Εκείνος λοιπόν θα προσευχηθεί, εκείνος θα κλάψει. «

Λόγος του Σωφρονίου, πατριάρχου Ιεροσολύμων, που περιέχει ολόκληρη την εκκλησιαστική ιστορία και λεπτομερή αφήγηση όλων όσα τελούνται στη θεία ιερουργία. 1. Επειδή ο Κύριος και Σωτήρας μας Ιησούς Χριστός υποσχέθηκε και είπε: «Όταν έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, εκείνος θα σας διδάξει και θα σας υπενθυμίσει όλα όσα σας είπα, και θα σας αναγγείλει τα υπόλοιπα, όσα δεν μπορείτε να ακούσετε και να βαστάξετε τώρα», μετά την επιφοίτηση του Παρακλήτου, οι απόστολοι αναδείχθηκαν αρχιερείς, αφού το θείο Πνεύμα, που κατοίκησε μέσα τους με τη μορφή πύρινων γλωσσών, τους δίδασκε και τους προόριζε για το κάθε ένα έθνος, του οποίου τη διάλεκτο τους έδωσε τη σοφία να μιλούν. Συνέθεταν λοιπόν ευχές των μυστηρίων της θείας ιερουργίας κατάλληλες για την αντοχή του κάθε έθνους, και για τους καιρούς των περιστάσεων, και για τις ενέδρες των διωκτών. Και ως προς τις ευχές και τις εκφωνήσεις ίσως να διέφεραν μεταξύ τους, ο τύπος όμως της παραδόσεως των μυστηρίων τελούνταν από όλους απαράλλακτα ο ίδιος, ακριβώς όπως τον παρέδωσε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός.

Πώς λοιπόν μπορούμε να γίνουμε μαθητές του Χριστού; Ας ακούσουμε τον ίδιο να λέει: «Όποιος θέλει να έρθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του και ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Ακολουθία, λέει, εννοεί τη μίμηση μέσω των έργων, ώστε όπως ακριβώς εκείνος πορεύτηκε, παρόμοια με εκείνον να πορευτούμε και εμείς, τους πειρασμούς και τις λοιδορίες με χαρά να υπομείνουμε και να γίνουμε μέτοχοι του Αγίου Πνεύματος, χωρίς το οποίο ούτε η νηστεία, ούτε η χαμευνία, ούτε η ακτημοσύνη, ούτε η αγρυπνία, ούτε η ορθοστασία, ούτε η ησυχία, ούτε ο σωματικός κόπος, ούτε κανένα άλλο από όσα μπορείς να πεις, θα μπορούσε να μας προσφέρει λόγο σοφίας ή λόγο γνώσης ή διάκρισης. Διότι όλα αυτά είναι οδός που οδηγεί προς το φως, δεν είναι το φως. Εάν λοιπόν, αφού πορευτώ μέσα σε αυτά για χίλια χρόνια, δεν κατακτήσω το φως, το οποίο είναι το Άγιο Πνεύμα «το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός» και μέσω του Υιού φωτίζει κάθε άνθρωπο που έρχεται, αλλά βρεθώ να είμαι στο σκοτάδι κατά την έξοδό μου από τον βίο, ποιο θα είναι το όφελος για μένα; Οπωσδήποτε θα πεις, κανένα, διότι λέει ο απόστολος: «στον έναν δίδεται λόγος σοφίας, στον άλλο λόγος γνώσης, σε άλλον χαρίσματα ιαμάτων, αντιλήψεις, κυβερνήσεις» και αφού απαρίθμησε τα εξής είπε: «όλα αυτά ένα και το αυτό Πνεύμα». Βλέπεις πώς χωρίς το Πνεύμα κανείς δεν μπορεί ούτε να μαθαίνει ούτε να διδάσκει άλλους;

Αν λοιπόν το κλειδί δεν ανοίξει —«διότι σε αυτόν, λέγει, ο θυρωρός ανοίγει»—, η θύρα δεν ανοίγεται. Και αν η θύρα δεν διανοιχθεί, κανείς δεν εισέρχεται στην οικία του Πατρός, καθώς λέγει ο Χριστός: «Κανείς δεν έρχεται προς τον Πατέρα, παρά μόνον δι' εμού». Το ότι δε το Άγιο Πνεύμα διανοίγει πρώτα τον νου μας και μας διδάσκει τα περί του Πατρός και του Υιού, ο ίδιος πάλι είπε: «Όταν δε έλθει εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται παρά του Πατρός, εκείνος θα μαρτυρήσει περί εμού και θα σας οδηγήσει σε όλη την αλήθεια», —βλέπεις πώς διά του Πνεύματος, ή μάλλον εν τω Πνεύματι, ο Πατήρ και ο Υιός επιγινώσκονται αχωρίστως;— και πάλι: «Διότι εάν εγώ δεν απέλθω, ο Παράκλητος, λέγει, δεν θα έλθει προς εσάς. Όταν δε έλθει εκείνος, θα σας υπενθυμίσει τα πάντα» και πάλι: «Εάν με αγαπάτε, τηρήστε τις εντολές μου, και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, για να μένει μαζί σας εις τον αιώνα, το Πνεύμα της αληθείας» και μετά από λίγο: «Εκείνη την ημέρα —όταν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα θα έλθει προς εσάς— θα γνωρίσετε εσείς ότι εγώ είμαι εν τω Πατρί μου και εσείς εν εμοί και εγώ εν υμίν» και πάλι: «Ο μεν Ιωάννης εβάπτισε με ύδωρ, εσείς όμως θα βαπτισθείτε εν Αγίω Πνεύματι», και δικαίως. Διότι εάν κάποιος δεν βαπτισθεί εν Αγίω Πνεύματι, δεν γίνεται ούτε υιός Θεού ούτε συγκληρονόμος του Χριστού.

ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΡΙΤΟΣ Και ότι, ό,τι είναι ο Πατέρας, αυτό είναι και ο Υιός, και ό,τι είναι ο Υιός, αυτό είναι και το Άγιο Πνεύμα, και ότι αυτά είναι ένα πνεύμα ομότιμο, ομοούσιο και ομόθρονο. Πάντοτε ο Θεός υμνείται και δοξάζεται από εμάς: ο άναρχος Πατέρας, ο συνάναρχος Υιός του Πατέρα, το συναΐδιο και ομοούσιο με τον Πατέρα και τον Υιό πανάγιο Πνεύμα, αυτά είναι μία φύση και δόξα και συμφυΐα, η ομοούσια Τριάδα, η μία θεότητα, η ομότιμη και τρισυπόστατη ουσία, η αρχή των πάντων και η υποστατική και δημιουργική δύναμη, η ομόθρονη, η ομόδοξη, η μία εξουσία και παντοκρατορική κυριότητα και βασιλεία, που είναι και ονομάζεται ένας Θεός, ο οποίος άλλοτε θεωρούμενος και πιστευόμενος ως μονάδα λατρεύεται από εμάς μοναδικά, και άλλοτε ομολογούμενος ως Τριάδα ανυμνείται τριαδικά στις διακριτές υποστάσεις, όπως ακριβώς μυσταγωγηθήκαμε από τον ίδιο, τον ένα της τρισυπόστατης θεότητας, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, ο οποίος προέτρεψε να βαπτίζουμε στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος και πάλι λέγοντας τα εξής: «Ο Πατέρας μου είναι μεγαλύτερός μου», δείχνοντας έτσι τον εαυτό του ως έτερο πρόσωπο σε σχέση με τον Πατέρα, και «Εγώ από τον εαυτό μου δεν κάνω τίποτα» και πάλι: «Θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας στείλει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα», ονομάζοντας πάλι το Πνεύμα άλλον Παράκλητο.

Διότι έτσι και ο ίδιος ο μονογενής Υιός του Πατρός διατράνωσε σε όλους μας το κατά πάντα ομότιμο, ομοούσιο και ομόθρονο του εαυτού Του με τον ομοούσιο Πατέρα και το Πνεύμα, λέγοντας τα εξής: «Εγώ και ο Πατέρας είμαστε ένα». Και πάλι αλλού, αναφερόμενος στο Πνεύμα, για να δηλώσει ότι είναι απαράλλακτα από εκείνη την ουσία, λέει τα εξής: «Το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα».

Έπειτα φέρνει και τον προφήτη ως μάρτυρα, λέγοντας ότι «Με μίσησαν αναίτια». Διότι, λέει, μόνο εξαιτίας της πονηρίας γεννήθηκε το μίσος, και όχι για κάποια άλλη αιτία. Και ως Νόμο, όπως πολλές φορές έχουμε πει, δεν εννοεί μόνο τον Μωσαϊκό, αλλά και τα βιβλία των προφητών, όπως ακριβώς και εδώ ονόμασε Νόμο το βιβλίο του Δαβίδ. Ο μεν Δαβίδ με το Άγιο Πνεύμα προανήγγειλε αυτό που επρόκειτο να πράξει η πονηρία τους. Αυτοί, βέβαια, ως πονηροί εκπλήρωσαν τα όσα προειπώθηκαν από τον προφήτη, και απέδειξαν αληθινή την προφητεία. «Όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, τον οποίο εγώ θα σας στείλω από τον Πατέρα, το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα. Και εσείς επίσης θα μαρτυρείτε, επειδή είστε μαζί μου από την αρχή.» Είπε στους μαθητές, ότι «Θα σας καταδιώξουν,» ότι «Τον λόγο σας δεν θα τον τηρήσουν.» Για να μην έχουν λοιπόν τη δυνατότητα να λένε: Και λοιπόν, Κύριε, πού μας στέλνεις; Πώς θα είμαστε αξιόπιστοι; Ποιος θα μας δώσει προσοχή; Ποιος θα πειστεί; Για τον λόγο αυτό προσθέτει: «Όταν όμως έλθει ο Παράκλητος, εκείνος θα μαρτυρήσει για εμένα.» Αξιόπιστος, λέει, μάρτυρας είναι εκείνος. Ώστε, όταν ελεγχθούν από το Πνεύμα ότι αμαρτάνουν αναπολόγητα, να αποδεχθούν το κήρυγμα. «Και εσείς επίσης θα μαρτυρείτε, αφού είστε από την αρχή μαζί μου,» ότι δηλαδή και με λόγια και με έργα τους κατέστησα αναπολόγητους.

Θαρρείτε, λοιπόν· διότι το κήρυγμα δεν θα μείνει χωρίς μαρτυρία, αλλά και το Πνεύμα θα συμμαρτυρήσει με σημεία και τέρατα, και θα είναι αξιόπιστος μάρτυρας· διότι είναι Πνεύμα αληθείας. Ως Πνεύμα λοιπόν αληθείας, θα μαρτυρήσει την αλήθεια· και καθώς εκπορεύεται από τον Πατέρα, τα γνωρίζει όλα με ακρίβεια· διότι προέρχεται από εκεί, από όπου πηγάζει η γνώση των πάντων. Και η φράση «Το οποίο εγώ θα στείλω», φανερώνει την ισότητά Του προς Αυτόν. Διότι αλλού είπε ότι ο Πατέρας στέλνει το Πνεύμα· εδώ όμως, λέγοντας ότι ο ίδιος το στέλνει, δεν φανερώνει τίποτε άλλο παρά την ισότητα. Για να μη φανεί όμως ότι αντιπαραβάλλει τον εαυτό του προς τον Πατέρα, σαν να έστελνε το Πνεύμα από άλλη εξουσία, πρόσθεσε: «Από τον Πατέρα». Διότι «θα στείλω» μεν ο ίδιος, αλλά «από τον Πατέρα»· δηλαδή, με την ευδοκία του Πατέρα, ο οποίος το συναποστέλλει.

Είναι λοιπόν το μέγιστο σφάλμα εκείνων, και μάλιστα αυτό που κατά τον Σολομώντα οδηγεί στην παγίδα του άδη, η καινοτομία στο Σύμβολο της Πίστεως, την οποία διέπραξαν ανακηρύσσοντας ότι το Πνεύμα εκπορεύεται εκ του Πατρός και εκ του Υιού. Πρέπει δε το σύμβολο του πιστού να είναι ένα σύμβολο απαλλαγμένο από κάθε παραποίηση· διότι ούτε οι πελεκοφόροι στον Ιεζεκιήλ θα σπλαχνίζονταν τους σημαδεμένους, εάν δεν έβλεπαν σε αυτούς το σημείο απαραποίητο. Πώς λοιπόν θα απαντήσουμε απέναντι στην καινοτομία; Απλά και καθαρά και εξ ολοκλήρου όπως αρμόζει στους μαθητές των αλιέων. Διότι, εάν είχαμε προβάλει κάποιον άλλον δάσκαλο, θα μπορούσαμε μέσα από τα δικά του λόγια να πείσουμε τους μαθητές του και υπερασπιστές των αντίθετων δοξασιών. Επειδή όμως οι απ' αρχής αυτόπτες μάρτυρες και υπηρέτες του Λόγου μάς παρέδωσαν ότι ο ίδιος αποκάλεσε το Πνεύμα και Πνεύμα αληθείας και εκπορευόμενο παρά του Πατρός, η απάντηση είναι απλή: ή φέρε σε αντιπαράθεση κάποιον άλλον δάσκαλο που να μιλά σαφέστερα από τον Λόγο και σοφότερα από τη Σοφία, από τον οποίο αφού έλαβες αυτό το νέο δόγμα το αποδέχθηκες τόσο ένθερμα, ή, αν δεν έχεις τέτοιον, δέξου τον ένα διδάσκαλό μας, τον Χριστό, ο οποίος διδάσκει για το ομοούσιο Πνεύμα από ποιον και πώς έχει την ύπαρξη και μαρτυρεί για τον δικό του μάρτυρα ότι εκπορεύεται παρά του Πατρός.

Ο δε Ιωάννης μάς παρουσιάζει τον Υιό να λέει: «το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα»· «σταματήστε να μπήγετε το ξίφος πιο επίμονα εναντίον του εαυτού σας, σταματήστε να μάχεστε τον Υιό του Θεού, τον μέγα ευαγγελιστή, από τον οποίο και διά του οποίου και εις τον οποίο αναφέρεται κάθε ευαγγέλιο, και να δογματίζετε περί του Πνεύματος χωρίς το Πνεύμα, ή μάλλον να ομιλείτε υπό την επήρεια του αντίθετου πνεύματος».

Επειδή όμως η άγνοιά σου περί των Γραφών δεν σου επιτρέπει να ακούσεις μακροσκελέστερους ή βαθύτερους λόγους, η απάντησή μας στην ερώτησή σου θα είναι απλή: ότι χωριζόμαστε μεν, επειδή και ο Κύριος ήρθε να φέρει μάχαιρα και να διχάσει το ανώτερο από το κατώτερο, και ακούμε τον Δαβίδ να μισεί αυτούς που μισούν τον Κύριο και να τιμά πάρα πολύ τους φίλους του Θεού. Χριστιανούς, όμως, δεν θα μπορούσαμε ποτέ να θεωρήσουμε αυτούς που δεν αποδέχονται το Ευαγγέλιο. Διότι εκεί, ενώ ο ένας της Τριάδος, ο Υιός του Θεού, είπε 'το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από τον Πατέρα', αυτοί ισχυρίζονται ότι το Πνεύμα εκπορεύεται από τον Υιό. Καίτοι βεβαίως, εάν συνέβαινε αυτό, τι θα εμπόδιζε τον Κύριο να πει 'το Πνεύμα της αληθείας, το οποίο εκπορεύεται από εμένα';