Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΙΩΑΝΝΗΝ 15:5

Ακόμη και την απιστία του Ιούδα έλεγξε η σφοδρότητα του χειμώνα, όπως και τώρα, κυριευμένοι από τη φιλία του κόσμου, εκείνοι που κάποτε ήταν μαθητές και φίλοι και συνοδοιπόροι του Χριστού, συγκροτούν αθέμιτες συνόδους εναντίον του Ιησού, αυτοί στους οποίους είχε εμπιστευθεί και το γαζοφυλάκιο. Δεν αγνοούσε τη σαθρότητά τους, αλλά προκειμένου να τους προετοιμάσει, ώστε διαχειριζόμενοι τα δεσποτικά αγαθά να είναι πανέτοιμοι να αγωνιστούν με ανδρεία υπέρ του Δεσπότη, ή να καταδείξει εάν επρόκειτο να στρατευθούν εναντίον του βασιλιά τους με την πρόφαση της κοσμικής φιλίας. Τέτοιοι άνθρωποι, έχοντας τη θέση εντελώς εκφυλισμένων και άκαρπων κλημάτων, αφού αποκοπούν από τον γεωργό, γίνονται βορά του αιώνιου πυρός. Όμως, παρόλο που οι χειμώνες προσέβαλαν επί πολύ την αληθινή άμπελο, εννοώ βεβαίως τον Κύριο Ιησού, άλλοτε μεν επειδή ήθελαν να τον λιθοβολήσουν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι· αλλά φοβούμενοι μήπως θανατωθούν από τα πλήθη που αγαπούσαν τον Κύριο, σταμάτησαν· άλλοτε πάλι επειδή ήθελαν να τον συλλάβουν, αλλά ο Ιησούς δεν τους επέτρεψε να τον κρατήσουν, μέχρις ότου φθάσει η προορισμένη από τον ίδιο τον Κύριο προ των αιώνων ώρα και ημέρα, κατά την οποία έπρεπε να πάθει. Σε άλλη δε περίσταση, όταν κάποιοι ήθελαν να τον κατακρημνίσουν, και αυτός πέρασε εν ειρήνη ανάμεσά τους· και μύριοι ήταν οι επερχόμενοι πειρασμοί, οι οποίοι, ενώ προσέβαλλαν και αναχαιτίζονταν, εκμηδενίζονταν και διαλύονταν.

Επειδή βεβαίως και ο Μονογενής έχει ονομαστεί άμπελος, και οι πιστοί κλήματα. Εάν όμως ο Ιουδαίος επιμένει πεισματικά ότι ο ψαλμός αναφέρεται στον κοινό άνθρωπο· ακόμη και έτσι ας γίνει γνωστό, ότι γι' αυτόν τον λόγο τα πάντα υποτάχθηκαν σε αυτόν, επειδή πλάστηκε κατ' εικόνα του Θεού που επρόκειτο να ενανθρωπήσει.] Κύριε, ο Κύριός μας, πόσο θαυμαστό είναι το όνομά σου σε όλη τη γη! Εκπλήσσεται για τη γνώση του ονόματος του Θεού που δόθηκε στους ανθρώπους. Διότι ο Θεός δεν είναι πλέον γνωστός μόνο σε όσους βρίσκονται στην Ιουδαία.

Και άλλος προφήτης λέει: «Γιατί καυχιέσαι για την κακία σου, εσύ ο δυνατός;» και λίγο παρακάτω: «Αγάπησες όλα τα λόγια της καταστροφής, και τη δόλια γλώσσα. Γι' αυτό ο Θεός θα σε καθαιρέσει ολοκληρωτικά, θα σε ξεριζώσει και θα σε απομακρύνει από το σκήνωμά σου, και τη ρίζα σου από τη γη των ζωντανών. Θα το δουν οι δίκαιοι και θα φοβηθούν, θα γελάσουν εις βάρος του, και θα πουν: Ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά στηρίχθηκε στη ματαιότητά του». Γνωρίζοντας, λοιπόν, αυτά, ας φοβηθούμε και ας φυλάξουμε με κάθε προσοχή την καρδιά μας από το θανατηφόρο πνεύμα της υπερηφανίας, επαναλαμβάνοντας στον εαυτό μας τον λόγο του Αποστόλου, όταν κατορθώνουμε κάποια αρετή: «Όχι εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου»· και αυτό που ειπώθηκε από τον Κύριο, ότι «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»· και τον λόγο του Προφήτη: «Εάν ο Κύριος δεν οικοδομήσει τον οίκο, μάταια κοπίασαν αυτοί που τον οικοδομούν»· και πάλι: «Δεν εξαρτάται από αυτόν που θέλει, ούτε από αυτόν που τρέχει, αλλά από τον Θεό που ελεεί». Διότι, ακόμη και αν κάποιος είναι εξαιρετικά θερμός στην προθυμία και σπουδαίος στην προαίρεση, εφόσον είναι συνδεδεμένος με σάρκα και αίμα, δεν θα μπορέσει να φτάσει στην τελειότητα, εάν, εκτός από όλα αυτά, δεν ελπίζει στο έλεος του Χριστού και στη χάρη Του. Διότι, σύμφωνα με τον θείο Ιάκωβο, «κάθε αγαθή παροχή και κάθε τέλειο δώρημα προέρχεται από άνω, κατεβαίνοντας από τον Πατέρα των φώτων».

Επομένως, κατά το ανθρώπινο θεμελιώνεται, ώστε και εμείς να μπορέσουμε να εποικοδομηθούμε πάνω σε αυτόν ως πολύτιμοι λίθοι, και να γίνουμε ναός του Αγίου Πνεύματος που κατοικεί μέσα μας. Και όπως ακριβώς αυτός είναι το θεμέλιο και εμείς οι λίθοι που εποικοδομούνται πάνω του, έτσι πάλι αυτός είναι η άμπελος και εμείς είμαστε ως κλήματα ενωμένα μαζί του, όχι κατά την ουσία της θεότητας –διότι αυτό βέβαια είναι αδύνατον– αλλά πάλι κατά το ανθρώπινο· διότι πρέπει τα κλήματα να είναι όμοια με την άμπελο, επειδή και εμείς τυγχάνει να είμαστε όμοιοι με αυτόν κατά τη σάρκα. Εξάλλου, καθώς οι αιρετικοί φρονούν με τρόπο ανθρώπινο, αρμόζει να τους ελέγχουμε με ανθρώπινα παραδείγματα δια των ίδιων αυτών λόγων. Δεν είπε, λοιπόν, ότι «Με εποίησε θεμέλιο», ώστε να μη βρουν, θεωρώντας τον ως δημιούργημα και ως έχοντα αρχή της υπάρξεώς του, έστω και σε αυτό μια αναίσχυντη πρόφαση για ασέβεια· αλλά είπε ότι «Με εθεμελίωσε».

Όπως ακριβώς αυτός είναι θεμέλιο, και εμείς λίθοι που εποικοδομούμαστε πάνω του, έτσι πάλι αυτός είναι «άμπελος», και εμείς σαν «κλήματα» ενωμένα μαζί του, όχι κατά την ουσία της θεότητας· διότι αυτό βέβαια είναι αδύνατον· αλλά πάλι κατά την ανθρώπινη φύση· διότι πρέπει τα κλήματα να είναι όμοια με την άμπελο· επειδή και εμείς τυγχάνουμε όμοιοι με αυτόν κατά τη σάρκα.

Από την ίδια επιστολή. Ο Σωτήρας είπε: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας ο γεωργός». Διότι εμείς είμαστε συγγενείς του Κυρίου κατά το σώμα και για τον λόγο αυτό ο ίδιος είπε: «Θα αναγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και όπως ακριβώς τα κλήματα είναι ομοούσια με την άμπελο και προέρχονται από αυτήν, έτσι και εμείς, έχοντας σώματα ομογενή με το σώμα του Κυρίου, λαμβάνουμε από το πλήρωμά του, και έχουμε εκείνο ως ρίζα για την ανάσταση και για τη σωτηρία. Ο δε Πατέρας αποκαλείται γεωργός· διότι αυτός καλλιέργησε διά του Λόγου την άμπελο, η οποία είναι το κυριακό σώμα.

Και πάλι Επομένως, ας καταισχυνθούν εξαιτίας αυτού εκείνοι που διαχωρίζουν τον Υιό από τον Πατέρα, όπως την άμπελο από τον γεωργό, βεβαιούμενοι από τις Γραφές ότι η παραβολή λέχθηκε για το σώμα του Κυρίου και όχι για τη θεότητα. Διότι τελώντας το άγιο μυστήριο, αφού ευλόγησε, είπε: «Πιείτε από αυτό όλοι· τούτο είναι το αίμα μου της καινής διαθήκης, το οποίο εκχέεται υπέρ υμών». Αν και ο οίνος δεν είναι αίμα του Κυρίου, αλλά της αμπέλου, γι' αυτό και ο Κύριος είπε σχετικά με το ίδιο του το σώμα: «Εγώ είμαι η άμπελος». Και το αίμα δεν εκπορεύεται από το πνεύμα της θεότητας του Λόγου, αλλά από τον άνθρωπο τον οποίο ενδύθηκε.

Αυτά διδάσκοντας και ο Διονύσιος, έγραψε στην επιστολή του προς τον Ευφράνορα και τον Αμμώνιο εξαιτίας του Σαβέλλιου για όσα λέγονται κατά τρόπο ανθρώπινο σχετικά με τον Σωτήρα (διότι με ανθρώπινους όρους έχουν λεχθεί για αυτόν το «εγώ είμαι η άμπελος, ο πατέρας είναι ο γεωργός» και το «όντας πιστός σε αυτόν που τον δημιούργησε» και το «έκτισε» και το «έχοντας γίνει τόσο ανώτερος των αγγέλων»), όμως δεν αγνοούσε το «εγώ είμαι μέσα στον Πατέρα και ο Πατέρας μέσα σε εμένα» και το «εκείνος που έχει δει εμένα, έχει δει τον Πατέρα». Διότι γνωρίζουμε ότι αυτά τα έγραψε στις άλλες επιστολές του· επειδή και εκεί, γράφοντας αυτά, μνημόνευσε τα ανθρώπινα γνωρίσματα του Κυρίου. Διότι, όπως ακριβώς «ενώ είχε μορφή Θεού, δεν θεώρησε αρπαγή το να είναι ίσος με τον Θεό, αλλά κένωσε τον εαυτό του παίρνοντας μορφή δούλου» και «ενώ ήταν πλούσιος έγινε φτωχός για χάρη μας», έτσι, ενώ οι λόγοι σχετικά με τη θεότητά του είναι υψηλοί και πλούσιοι, υπάρχουν και οι ταπεινές και φτωχές εκφράσεις σχετικά με την ένσαρκη παρουσία του. Και το ότι αυτά έχουν λεχθεί κατά τρόπο ανθρώπινο για τον Σωτήρα, αρμόζει να το εξετάσουμε από το εξής: ο μεν γεωργός είναι ξένος ως προς την ουσία σε σχέση με την άμπελο, τα δε κλήματα τυγχάνει να είναι ομοούσια, συγγενή και αδιαίρετα με την άμπελο, και τόσο αυτά όσο και η άμπελος έχουν μία και την αυτή προέλευση. Και ισχύει, όπως είπε ο Κύριος: «αυτός είναι η άμπελος, εμείς τα κλήματα».

Εάν, λοιπόν, ο Υιός είναι ομοούσιος με εμάς και έχει την ίδια γένεση με εμάς, ας είναι ως προς αυτό και ο Υιός ξένος κατ' ουσίαν προς τον Πατέρα, όπως ακριβώς και η άμπελος προς τον γεωργό. Εάν, όμως, ο Υιός είναι διαφορετικός από αυτό που είμαστε εμείς, και Εκείνος μεν είναι Λόγος του Πατρός, ενώ εμείς έχουμε πλαστεί από το χώμα και είμαστε απόγονοι του Αδάμ, δεν πρέπει το ρητό να αναφέρεται στη θεότητα του Λόγου, αλλά πλέον στην ανθρώπινη παρουσία του, επειδή έτσι έχει πει και ο Σωτήρας: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, ο Πατέρας ο γεωργός». Διότι εμείς είμαστε συγγενείς του Κυρίου κατά το σώμα, και ο ίδιος γι' αυτόν τον λόγο είπε: «Θα εξαγγείλω το όνομά σου στους αδελφούς μου». Και όπως ακριβώς τα κλήματα είναι ομοούσια με την άμπελο και προέρχονται από αυτήν, έτσι και εμείς, έχοντας σώματα ομογενή με το σώμα του Κυρίου, λαμβάνουμε από το πλήρωμά του, και έχουμε εκείνο ως ρίζα για την ανάσταση και τη σωτηρία. Ο δε Πατέρας ονομάζεται γεωργός· διότι αυτός καλλιέργησε διά του Λόγου την άμπελο, η οποία είναι η ανθρώπινη φύση του Σωτήρα, και αυτός διά του ίδιου του Λόγου ετοίμασε για εμάς την οδό προς τη βασιλεία, και «κανείς δεν έρχεται προς τον Κύριο, εάν ο Πατέρας δεν τον ελκύσει προς αυτόν».

Όταν τα άκουσε αυτά, εκείνος δήλωσε πάλι τα ίδια. Και αποκρίθηκε ο Γέροντας: Αδελφέ, συγχώρησέ με, διότι η φιλονικία δεν έχει ταπείνωση. Και όταν τα άκουσε αυτά εκείνος, κατανύχθηκε από τον λόγο και, αφού ωφελήθηκε, αναχώρησε. Κάποιος φιλόχριστος ρώτησε τον ίδιο Γέροντα: Εφόσον ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο αυτεξούσιο, αλλά λέει ότι «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα», πώς διατηρείται και το αυτεξούσιο και το να μην μπορεί να κάνει τίποτα χωρίς τον Θεό;

Ερώτηση: Όταν αδικώ και διορθώνω το αδίκημα, ο λογισμός μου υπερηφανεύεται, σαν να έκανα κάτι αγαθό. Τι οφείλω, λοιπόν, να του λέω; Απόκριση: Πες του: Αυτός που αδικεί κολάζεται, ενώ εκείνος που εξαλείφει το αδίκημα διαφεύγει την κόλαση και λαμβάνει έπαινο. Διότι άλλο πράγμα είναι να πράττεις το αγαθό και άλλο να αδικείς. Το μεν πρώτο ευαρεστεί τον Θεό και προξενεί την αιώνια ανάπαυση, το δε δεύτερο Τον παροργίζει και προξενεί την αιώνια κόλαση. Αυτό είναι, άλλωστε, που λέει ο Δαβίδ: «Απομακρύνσου από το κακό και πράξε το αγαθό». Επειδή χωρίς τον Θεό δεν μπορούμε να πράξουμε κανένα αγαθό, καθώς Εκείνος είπε: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Και ο Απόστολος λέει: «Τι έχεις το οποίο δεν έλαβες; Και αν το έλαβες, γιατί καυχάσαι σαν να μην το είχες λάβει;» Επομένως, ούτε κατά την πράξη του αγαθού δεν μπορούμε να υπερηφανευόμαστε, πόσο μάλλον κατά την απομάκρυνση από το κακό! Διότι είναι μεγάλη αφροσύνη να θεωρεί κανείς άξιο επαίνου το να μην αμαρτάνει. Πρόσεχε, λοιπόν, τον εαυτό σου, αδελφέ, μήπως σε πλανήσουν οι πονηροί δαίμονες, τους οποίους ο Κύριος θα καταργήσει με τις προσευχές των αγίων Του. Αμήν.

Αλλά εάν και στις πράξεις του βίου μας παραδώσουμε το πρακτικό μέρος της ψυχής σε ακάθαρτα δαιμόνια, η γη μας καταστρέφεται από αλλοτρίους. Διότι είμαστε γεώργιο του Θεού, οικοδομή του Θεού. Εφόσον είμαστε κλήματα που παραμένουν στην άμπελο, στον Χριστό, και φέρνουν τους καρπούς που οφείλουμε, έχουμε τον Θεό ως γεωργό· εάν όμως αποστατούμε από τη ζωοποιό ρίζα, την πίστη στον Χριστό, ξηραινόμαστε, πεταγόμαστε έξω και καιγόμαστε. Και η οικοδομή μας, που προέρχεται από τη διδασκαλία, καταστρέφεται, επειδή ζούμε αντίθετα προς το καθήκον μας.

Τέτοιος είναι και ο νόμος, του οποίου η χρήση είναι ολιγοχρόνια. Διότι η λατρεία ήταν πρόσκαιρη και άνθισε για λίγο· έπειτα παρέδωσε την πολιτεία στην αληθινή και στερεότερη τροφή, στη διδασκαλία σύμφωνα με το Ευαγγέλιο. Θα εγκαταλειφθεί, λοιπόν, η Σιών και θα γίνει σαν οπωροφυλάκιο, το φυλάκιο των οπωρών. Η οπώρα δεν αποτελεί στερεά και μόνιμη τροφή, αλλά απαλή και πρόσκαιρη. Τέτοιος είναι και ο νόμος, ο οποίος αποτελεί μίμημα λατρείας και όχι αυτήν την ίδια την αλήθεια· διότι είναι υπόδειγμα και σκιά των επουρανίων. —Επειδή, όμως, και η κάθε επιμέρους ψυχή παρομοιάζεται με άμπελο, όπως λέει ο ψαλμός: «Η γυναίκα σου ως άμπελος θαλερή»· και ο Κύριος λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»· ας προσέξουμε μήπως φτάσουν και σε εμάς οι απειλές, όταν δεν αποδίδουμε τους καρπούς που οφείλουμε.

Ο Κύριος δεν συντρίβει όλους τους κέδρους, αλλά εκείνους του Λιβάνου. Επειδή ο Λίβανος είναι τόπος ειδωλολατρίας, όσες ψυχές υψώνονται με αλαζονεία εναντίον της γνώσεως του Θεού, αυτές λαμβάνουν την ονομασία του Λιβάνου και καθίστανται άξιες συντριβής. Διότι υπάρχουν κάποιοι κέδροι του Θεού, τους οποίους καλύπτουν οι κληματίδες της αμπέλου που μεταφέρθηκε από την Αίγυπτο, όπως μάθαμε στους Ψαλμούς: «Η σκιά της κάλυψε τα όρη και οι κληματίδες της τους κέδρους του Θεού». Επειδή, λοιπόν, μαζί με τις άλλες έννοιες περί του Χριστού, ο Κύριός μας ονομάζεται και άμπελος –καθώς λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα»–, κέδροι του Θεού είναι εκείνοι που μέχρι πρότινος ήταν άκαρποι και κατάλληλοι για καύση, οι οποίοι όμως, αφού εισήλθαν υπό τη σκέπη του Χριστού και τρόπον τινά Τον ενδύθηκαν, μέσα από τη δική Του χάρη συγκαλύπτουν την ακαρπία της ζωής τους. Έτσι, τους μεν κέδρους του Θεού τους προστατεύουν οι εύκαρπες κληματίδες που τους έχουν περιπλακεί· τους δε κέδρους του Λιβάνου τους συντρίβει ο Κύριος. «Και θα τους θρυμματίσει, τον Λίβανο όπως τον μόσχο». Θυμήσου τον μόσχο στο βιβλίο της Εξόδου, τον οποίο έπλασαν κατά την ειδωλολατρία τους, τον οποίο κονιορτοποίησε ο Μωυσής και έδωσε στον λαό να τον πιει. Παρόμοια, λοιπόν, με εκείνον τον μόσχο, θα εξαφανίσει ολόκληρο τον Λίβανο και την επικρατούσα σε αυτόν συνήθεια της ειδωλολατρίας. «Και ο αγαπημένος σαν Υιός μονοκερώτων».

Στο χωρίο, «Εγώ είμαι η άμπελος». Εάν, όπως ισχυρίζονται, η άμπελος είναι ο Σωτήρας, εμείς τα κλήματα, και ο Πατέρας ο γεωργός· και τα μεν κλήματα είναι ομοφυή με την άμπελο, ενώ η άμπελος δεν είναι ομοφυής με τον γεωργό· τότε ο Υιός είναι ομοφυής με εμάς, και εμείς είμαστε μέρος του, αλλά ο Υιός δεν είναι ομοφυής με τον Πατέρα, παρά είναι εντελώς αλλότριος προς αυτόν. Σε αυτούς θα απαντήσουμε ότι δεν μας αποκάλεσε κλήματα της θεότητάς του, αλλά της σάρκας του, σύμφωνα με τον Απόστολο που λέει: «Διότι εμείς είμαστε σώμα του Χριστού, και μέλη εκ μέρους του»· και πάλι: «Δεν γνωρίζετε ότι τα σώματά σας είναι μέλη του Χριστού;»· και σε άλλα σημεία: «Όπως είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί· και όπως είναι ο επουράνιος, τέτοιοι είναι και οι επουράνιοι»· και, «Καθώς φορέσαμε την εικόνα του χοϊκού, ας φορέσουμε και την εικόνα του επουρανίου». Εάν κεφαλή του ανδρός είναι ο Χριστός, και κεφαλή του Χριστού είναι ο Θεός, ο άνθρωπος όμως δεν είναι ομοούσιος με τον Θεό Χριστό (διότι δεν είναι Θεός), ενώ ο Χριστός είναι ομοούσιος με τον Θεό (διότι είναι Θεός)· συνεπώς, ο Θεός δεν είναι κεφαλή του Χριστού κατά τον ίδιο τρόπο που ο Χριστός είναι κεφαλή του ανδρός. Διότι η φύση της κτίσης και η δημιουργική θεότητα δεν συμπίπτουν στο ένα και το αυτό. Επομένως, ο μεν (Θεός) είναι κεφαλή του Χριστού ως Πατέρας, ο δε (Χριστός) είναι δική μας κεφαλή ως Ποιητής.

Κεφάλαιο γ΄. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα. Ως μέλη του Χριστού, καταρτισμένους σε κάθε ενέργεια των εντολών του Κυρίου ή των χαρισμάτων του Αγίου Πνεύματος, με τρόπο αντάξιο της κεφαλής, η οποία είναι ο Χριστός.

ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΠΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΔΕΚΑΤΟ ΒΙΒΛΙΟ. α. Ότι σε τίποτα δεν είναι κατώτερος ο Υιός από τον Θεό και Πατέρα, αλλά μάλλον είναι ίσος και όμοιος κατά φύση με αυτόν, με προκείμενο το ρητό: «Αν με αγαπούσατε, θα χαιρόσασταν που πηγαίνω προς τον Πατέρα, διότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερός μου». β. Ότι ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Θεό και Πατέρα, και όχι ετεροφυής ούτε αλλότριος, όπως υποστηρίζουν κάποιοι διεστραμμένοι, με προκείμενο το ρητό: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός».

Τώρα όμως, αφού έθεσε προκαταβολικά τον εαυτό του ως άμπελο και είπε ότι εμείς εξαρτώμαστε από αυτόν σαν κλήματα, έπειτα αναθέτοντας το έργο της γεωργίας στον Πατέρα, είναι σαφές και νομίζω σε όλους ολοφάνερο ότι δεν υποδηλώνει τίποτα τέτοιο σαν αυτό που εσείς έχετε υποθέσει, αλλά μέσα από αδρά παραδείγματα που υποπίπτουν στους οφθαλμούς του σώματος θέλει να πείσει τους ακροατές ότι η δύναμη κάθε πνευματικής καρποφορίας μας προέρχεται από αυτόν, όπως ακριβώς βεβαίως και η ποιότητα παρέχεται από τη ρίζα στα κλήματα που είναι προσκολλημένα σε αυτήν. Διότι σε εμάς καθετί αγαθό που έχουμε είναι δοσμένο, στον Θεό όμως όχι· διότι αυτός είναι μέσα στον εαυτό του η πρωταρχική αρχή των δικών του πλεονεκτημάτων, της δόξας και της εξουσίας που ταιριάζει μόνο σε αυτόν. Γι' αυτό ο Χριστός είναι ως άμπελος η ρίζα, ενώ εμείς τα κλήματα. Εάν δε ονόμασε τον Πατέρα γεωργό, μην πεις ότι είναι ετερούσιος. Διότι δεν θέλει να υποδηλώσει αυτό, όπως έχουμε πει, αλλά επειδή θέλησε να αποδείξει ότι η θεία φύση έχει γίνει και ρίζα και αρχή της πνευματικής καρποφορίας και ζωής μέσα μας, προσφέροντας, επιπλέον των αγαθών που αναφέρθηκαν, ενεργώντας από τη θέση κάποιου γεωργού, και επιφέροντας την επίσκεψη της αγάπης σε όσους έχουν κληθεί μέσω της πίστης σε κοινωνία μαζί της. Επομένως, σε καμία απολύτως περίπτωση η ανομοιότητα των παραδειγμάτων δεν θα έχει σχέση με τον λόγο περί της ουσίας· διότι δεν σκοπεύει τώρα ο Σωτήρας Χριστός να μιλήσει καθόλου περί αυτού, αλλά ο τρόπος της διδασκαλίας του έχει άλλον σκοπό.

Εφόσον, λοιπόν, και μέσα από αυτές τις θεωρήσεις έχει φανερωθεί σε εμάς ότι ως προς αυτό ο Χριστός είναι άμπελος και εμείς κλήματα, εφόσον μάλιστα μετέχουμε στην κοινωνία μαζί Του, η οποία δεν είναι μόνο πνευματική, αλλά και σωματική· γιατί φλυαρεί μάταια εναντίον μας, λέγοντας ότι επειδή δήθεν δεν έχουμε συνδεθεί μαζί Του με σωματική κοινωνία, αλλά μάλλον με την πίστη και τη διάθεση της αγάπης κατά τον νόμο, δεν ονόμασε άμπελο τη δική Του σάρκα, λέει, αλλά μάλλον τη θεότητα. Και όμως, θα μπορούσε να πει κάποιος, για ποιον λόγο εγκαταλείποντας τον πιο πρέποντα και οικείο προς αυτές τις θεωρήσεις τρόπο, σπεύδεις σε κάτι εντελώς απομακρυσμένο; Διότι μήπως δεν είναι πιο πρέπον, και κατά την κοινωνία της σάρκας, να δεχθούμε τον Ιησού ως άμπελο και τους εαυτούς μας ως κλήματα, εξαιτίας του ομοφυούς; Διότι όσα προέρχονται από την άμπελο έχουν την ίδια φύση με αυτήν. Και τα λέμε αυτά, όχι επειδή επιχειρούμε να αναιρέσουμε το ότι μπορούμε να ενωθούμε με τον Χριστό διά της ορθής πίστεως και της ειλικρινούς αγάπης, αλλά μάλλον για να αποδείξουμε ότι και πνευματικά και σωματικά ο Χριστός είναι η άμπελος και εμείς τα κλήματα.

Διότι, εάν, επειδή ονομάστηκε άμπελος, νομίζουν για τον λόγο αυτόν ότι εκπίπτει της φυσικής οικειότητας προς τον Θεό και Πατέρα και ότι είναι εντελώς ετερούσιος, επειδή η άμπελος και ο γεωργός δεν έχουν ταυτότητα φύσεως, γιατί να μην προβάλουμε και εμείς σε αυτούς τον ίδιο αμαθή και εντελώς άκομψο συλλογισμό, λέγοντας το εξής: Άραγε μόνο στα κλήματα θα ήταν ωφέλιμη η φροντίδα εκείνων που ασχολούνται με τη γεωργία, και μόνο σε όσα εξαρτώνται από τους κορμούς θα αποβεί χρήσιμη η τέχνη, ή μήπως θα χρειαστεί κάποια επιμέλεια και η ίδια η τροφός των κλημάτων, δηλαδή η άμπελος, στην οποία έχουν βλαστήσει και εναρμονιστεί φυσικά όσα προέρχονται από αυτήν; Αλλά νομίζω δεν θα χρειαστεί κανένας κόπος για την απόδειξη αυτού· διότι αμέσως θα συμφωνήσει μαζί μας και ο ίδιος ο αντίπαλος ότι, αν δεν υπάρξει κάποια φροντίδα για τους κορμούς, ούτε τα ίδια τα κλήματα θα μπορούσαν να αναπτυχθούν σωστά. Επειδή λοιπόν ο Χριστός ονόμασε τον εαυτό του άμπελο, και όμως ο κορμός της αμπέλου έχει και αυτός ανάγκη από τη φροντίδα του γεωργού, ειδάλλως οπωσδήποτε θα υποστεί βλάβη· θα συμπεράνουμε λοιπόν ότι ο Υιός βρίσκεται στη δική μας τάξη, και ότι έχει ανάγκη μαζί με εμάς από την επιμέλεια του Πατέρα, για να μην μεταβληθεί και ο ίδιος σε κάτι άλλο από αυτό που είναι, και εκπέσει από τη δική του τάξη, δηλαδή από την εγγενή του σταθερότητα. Διότι σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγει τελικά η παιδαριώδης ένσταση εκείνων που συνηθίζουν να θεομαχούν.

Και γνωρίζοντας αυτό ο Μονογενής, στα ευαγγέλια έλεγε: «Εάν κάποιος διψά, ας έλθει προς εμένα και ας πίνει». Και ερμηνεύοντας αυτό πολύ σωστά σε εμάς ο πνευματοφόρος Ευαγγελιστής, βεβαίωσε λέγοντας: «Αυτό δε το είπε, λέει, για το Πνεύμα το οποίο επρόκειτο να λάβουν όσοι πιστεύουν σε αυτόν». Και εκτός από αυτό προσευχόταν λέγοντας ο μακάριος Δαβίδ, απευθυνόμενος προς τον Θεό και Πατέρα: «Διότι σε εσένα υπάρχει πηγή ζωής, και θα τους ποτίσεις με τον χείμαρρο της τρυφής σου». Διότι, ποιος άλλος θα μπορούσε να νοηθεί ως πηγή θείας και πνευματικής ζωής και χείμαρρος τρυφής παρά ο Υιός, ο οποίος τρέφει πλουσιοπάροχα και αρδεύει με τη ζωοποιό και ιλαρή χάρη του Πνεύματος τις ψυχές μας, σαν να έχουν τη θέση κλημάτων που είναι προσκολλημένα σε αυτόν μέσω της αγάπης και της πίστης; «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· εκείνος που μένει σε εμένα και εγώ σε αυτόν, αυτός φέρει πολύ καρπό· διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα».

Και εμείς εξαρτώμαστε από αυτόν σαν τα κλήματα, γεμίζοντας από τη ζωοποιό του ικμάδα. Και γι' αυτό ακριβώς έλεγε ξεκάθαρα: «Εγώ είμαι η αληθινή άμπελος, και ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός· κάθε κλήμα πάνω μου που δεν φέρει καρπό το αφαιρεί, και κάθε κλήμα που φέρει καρπό το καθαρίζει, για να φέρει περισσότερο καρπό». Επειδή λοιπόν έχουμε ενωθεί στενά μαζί του μέσω της οικειότητας, προφανώς της πνευματικής, έχουμε καταστεί καρποφόροι. Και ως προς αυτό μας στερεώνει λέγοντας ο ίδιος: «Μείνετε ενωμένοι μαζί μου, και εγώ μαζί σας. Όπως το κλήμα δεν μπορεί να φέρει καρπό από μόνο του, εάν δεν μείνει στην άμπελο, έτσι ούτε και εσείς, εάν δεν μείνετε ενωμένοι μαζί μου. Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς είστε τα κλήματα. Εκείνος που μένει μαζί μου, και εγώ μαζί του, αυτός φέρει πολύ καρπό, διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε απολύτως τίποτα». Επομένως, εγώ λέω ότι πρέπει οπωσδήποτε να παραμένουμε στερεά προσηλωμένοι, μέσω της πίστεως, της αγάπης και της απόλυτης υπακοής στα πάντα, στην αληθινή άμπελο, δηλαδή στον Χριστό.

Επειδή δε αυτοί συμπεριφέρθηκαν με αυθάδεια, οργίστηκε ο Θεός, διότι φοβούνται, όπως είναι φυσικό, μήπως τυχόν η θεία οργή θεωρηθεί πρόξενος της αμαρτίας. Νομίζω όμως ότι πρέπει να πω το εξής, διότι βέβαια δεν αποτελεί καταδίκη της θείας οργής το ότι όσοι έχουν βρεθεί υπό την επήρειά της είναι ανίκανοι να μπορέσουν να διαφύγουν την έφοδο της αμαρτίας. Διότι, όσο ο Σωτήρας μας ευφραίνεται με εμάς, υπερισχύουμε της αμαρτίας και, απομακρυνόμενοι σταθερά από τους ρύπους της φαυλότητας, στεφανωνόμαστε με τα καυχήματα της πνευματικής ανδρείας. Αν όμως πικράνουμε τον χορηγό της δύναμης και τον πρύτανη της ανδρείας, πέφτουμε στην ανανδρία, και θα βρούμε τον νου μας κάπως αδρανή και παραλυμένο. Διότι ο Θεός είναι ο Κύριος των δυνάμεων. Και γι' αυτό είπε ο Χριστός ότι «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Είπε δε κάπου και ο θεσπέσιος Δαβίδ προς αυτόν για κάθε άγιο, ότι «Εσύ είσαι το καύχημα της δύναμής τους». Και μάλιστα και κάπου αλλού, αποδίδοντας την ικανότητα να κατορθώνει κανείς κάτι από τα αγαθά όχι τόσο στον εαυτό του, αλλά στις δυνάμεις του Θεού, ψάλλει και λέει: «Δεν θα ελπίσω στο τόξο μου, και η ρομφαία μου δεν θα με σώσει. Διότι εσύ μας έσωσες από εκείνους που μας θλίβουν».

Διότι, μερικές φορές, ο φόβος του θανάτου που ενσκήπτει απροσδόκητα ταράζει ακόμη και τον σταθερό νου. Γι' αυτόν τον λόγο πλησίασαν κάποτε και έλεγαν στον Χριστό: «Πρόσθεσέ μας πίστη». Υπολείπεται του τελείου ως προς την πίστη εκείνος που έχει υποπέσει στα σφάλματα της ολιγοπιστίας. Διότι, όπως ακριβώς ο χρυσός δοκιμάζεται στη φωτιά, έτσι και η πίστη δοκιμάζεται στους πειρασμούς. Όμως, ο ανθρώπινος νους είναι ασθενής και έχει οπωσδήποτε ανάγκη από την άνωθεν βοήθεια, για να μπορέσει να υπομείνει με ανδρεία όσα του συμβαίνουν. Και αυτό μας το δίδασκε ο Σωτήρας, λέγοντας: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Και αυτό το ομολογεί και ο σοφότατος Παύλος, γράφοντας: «Όλα τα μπορώ μέσω του Χριστού που με ενδυναμώνει». Όταν δε έπαψε η τρικυμία και η θάλασσα μεταβλήθηκε σε γαλήνη και καλοκαιρία με ένα νεύμα του Χριστού, οι μαθητές, έκπληκτοι από το θαύμα, ψιθύριζαν μεταξύ τους λέγοντας: «Ποιος άραγε να είναι αυτός, που διατάζει ακόμη και τους ανέμους και το νερό, και τον υπακούουν;» Άραγε έλεγαν μεταξύ τους το «Ποιος είναι αυτός;» επειδή δεν Τον γνώριζαν; Έπειτα, πώς δεν είναι εντελώς απίθανο αυτό το πράγμα;

Διότι θυμόμαστε τον προφήτη Ζαχαρία που έχει γράψει ότι στεκόταν κάποιος από τους αγίους αγγέλους, αναφέροντας ικεσίες υπέρ της Ιερουσαλήμ και λέγοντας: «Κύριε παντοκράτορ, μέχρι πότε δεν θα ελεήσεις την Ιερουσαλήμ και τις πόλεις του Ιούδα, τις οποίες παραβλέπεις αυτό το εβδομηκοστό έτος;» Αλλά είναι γραμμένο και στην Έξοδο, πως όταν ο άρχοντας της γης των Αιγυπτίων καταδίωκε τους Ισραηλίτες μαζί με τους δικούς του υπασπιστές, και έπειτα, καθώς επρόκειτο να εμπλακεί σε μάχη μαζί τους, στάθηκε άγγελος Θεού ανάμεσα στο στρατόπεδο των υιών του Ισραήλ και στους Αιγυπτίους, και δεν συγκρούστηκαν μεταξύ τους όλη τη νύχτα. Επομένως, δεν είναι καθόλου παράλογο να θεωρήσουμε και εδώ ότι ο άγγελος που προΐσταται της Συναγωγής αναπέμπει ικεσίες υπέρ αυτής. Αν πάλι κάποιος έλεγε ότι ο Υιός είναι ο γεωργός, και αυτό θα είχε μια ερμηνεία καθόλου αταίριαστη με τους ορθούς συλλογισμούς. Διότι είναι Παράκλητός μας προς τον Πατέρα, ιλαστήριο και γεωργός των ψυχών μας. Και πράγματι, ο ίδιος είπε για τον εαυτό του: «Βγήκε ο σπορέας για να σπείρει τον σπόρο του.» Αλλά αυτό δεν θα μειώσει καθόλου τη δόξα του Υιού, το να περιβληθεί δηλαδή το πρόσωπο του γεωργού. Επειδή διαπιστώνεται ότι και ο ίδιος ο Πατέρας έχει λάβει αυτήν την ιδιότητα, χωρίς ποτέ να υποστεί καμία μομφή εξαιτίας αυτού του λόγου. Διότι ο Υιός είπε στους αγίους αποστόλους: «Εγώ είμαι η άμπελος, εσείς τα κλήματα· ο Πατέρας μου είναι ο γεωργός.»

Λέει δε ότι μαζί με τον Ιούδα θα αποδυναμωθούν και αυτοί από τον Ισραήλ. Διότι, αφού λεηλάτησαν τη Σαμάρεια οι βασιλείς της Συρίας και των Περσών, δεν επέτρεψαν στον Ιούδα να παραμείνει αλώβητος, προσθέτοντας στις πόλεις του Ισραήλ και κάποιες από αυτές που ανήκαν σε αυτούς από τον Ιούδα και τον Βενιαμίν. Ότι δε αφορμή για κάθε συμφορά τους έγινε αναμφισβήτητα η ασέβεια και η ύβρις προς τον Θεό, το δίδαξε λέγοντας ότι το πάθημα της αδυναμίας δεν θα τους συνέβαινε διαφορετικά, παρά μόνο εξαιτίας των αδικιών τους. Χρήσιμη λοιπόν και πραγματικά πολυτιμότατη είναι η ευσέβεια προς τον Θεό, μέσω της οποίας θα μπορούσε κανείς και να κυριαρχεί επί των εθνών και να έχει τη δύναμη να κατορθώνει τα πάντα εύκολα. Και αληθεύοντας έλεγε ο Σωτήρας: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Ψάλλει δε κάπου και ο Δαβίδ, έχοντας επιλέξει να φρονεί ορθά: «Ισχύς μου και ύμνησίς μου ο Κύριος». <Με πρόβατα και μοσχάρια θα πορευτούν για να αναζητήσουν τον Κύριο, και δεν πρόκειται να τον βρουν· διότι απομακρύνθηκε από αυτούς· επειδή εγκατέλειψαν τον Κύριο· επειδή γεννήθηκαν σε αυτούς αλλότρια τέκνα. Τώρα θα καταφάγει αυτούς και τις κληρονομιές τους η ερυσίβη.> Αληθές αποδεικνύεται από τα ίδια τα πράγματα, ότι, καθώς λέει ο θεσπέσιος Παύλος, «Είναι αδύνατον αίμα ταύρων και τράγων να αφαιρέσει αμαρτίες», και είναι απρόσιτος ο Θεός μέσω του νόμου. Και λέγοντας νόμο, εννοώ τη λατρεία κατά τον νόμο, αυτή που τελείται μέσω αιμάτων και θυσιών.

Και «Εκείνος που σπέρνει φαύλα, θα θερίσει κακά», σύμφωνα με τα γραφόμενα· ενώ ο εργάτης της δικαιοσύνης θα είναι πλήρης σωτηρίας και ζωής, λαμπρός και αξιοζήλευτος, και θα τρυγήσει κρασί «που ευφραίνει την καρδιά του ανθρώπου». Πρέπει δε, επιπλέον, εκείνοι που θέλουν να ευδοκιμήσουν, να βάλουν να κατοικήσει στον νου και την καρδιά τους το φως της αληθινής γνώσης, το οποίο δεν έχουν όσοι λατρεύουν «την κτίση παρά τον Κτίσαντα». Το πώς όμως θα μπορούσε να επιτευχθεί σωστά η ικανότητα να σπέρνει κανείς σε δικαιοσύνη, και βέβαια να τρυγά καρπό ζωής, και να δέχεται μέσα του το λαμπρό φως της γνώσης, ο ίδιος το υπέδειξε προσθέτοντας: «Αναζητήστε τον Κύριο μέχρι να έρθουν σε εσάς γεννήματα δικαιοσύνης». Και ο Θεός θα πρέπει να αναζητείται από εμάς, όχι τοπικά· διότι αυτό είναι αφελές, επειδή το θείο δεν περιορίζεται σε τόπο· αλλά ως προς τη διάθεση της ψυχής, και με την προθυμία του νου που στρέφεται σε οτιδήποτε είναι αρεστό σε Αυτόν, και που αποβλέπει σε γνώση ορθή και καθαρή, η οποία με κανέναν τρόπο δεν επιδέχεται επίκριση. Διότι, αν Τον βρούμε με αυτόν τον τρόπο, θα πλουτίσουμε αποκτώντας και τα άλλα αγαθά. Ή μήπως δεν λέει την αλήθεια ο Χριστός όταν λέει: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα»; Αλλά αυτό, νομίζω, για όσους έχουν συνηθίσει να φρονούν ορθά, δεν είναι καθόλου αμφίβολο. Επειδή για εμάς η απόκτηση κάθε αγαθού γίνεται μαζί με τον Θεό, μέσω του Θεού, και από τον Θεό.

Ότι δε κάθε καρποφορία αυτών που υποτάσσονται στον Θεό δεν θα μπορούσε να γίνει διαφορετικά, παρά εν Χριστώ και διά του Χριστού, το βεβαιώνει ο ίδιος λέγοντας στα ευαγγελικά προστάγματα: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Ας λέει λοιπόν δικαιολογημένα σε κάθε πιστό, αν κάποιος είναι λαμπρός και αξιοθαύμαστος και καυχάται για την αρετή του: «Από εμένα βρέθηκε ο καρπός σου». <Ποιος είναι σοφός και θα τα κατανοήσει αυτά; Ή συνετός και θα τα γνωρίσει; Διότι είναι ευθείες οι οδοί του Κυρίου, και οι δίκαιοι θα πορευθούν σε αυτές· οι δε ασεβείς θα εξασθενήσουν σε αυτές>. Αυτόν που τα κατανοεί αυτά τον χαρακτηρίζει πολύ σωστά ως σοφό και εξαιρετικά συνετό. Διότι η κατανόηση των θείων λόγων δεν είναι άμεσα διαθέσιμη σε όσους απλώς επιθυμούν να την κατακτήσουν, ούτε θα μπορούσε κανείς να κατανοήσει «παραβολή και σκοτεινό λόγο, ρήσεις σοφών και αινίγματα», όπως είναι γεγραμμένο, εάν δεν υπάρξει η άνωθεν φώτιση, με τον Χριστό να κατεβάζει στον νου και την καρδιά, σαν λαμπρή ακτίνα, τη δική Του χάρη. Διδάσκει δε, ότι το να μπορεί κανείς να διασχίσει την ευθεία και αρεστή στον Θεό οδό, είναι εντελώς άκοπο για τους εραστές της κοσμιότητας· δεν είναι όμως καθόλου χωρίς τραχύτητα το πράγμα για εκείνους που δεν έχουν αυτό το φρόνημα.

Επομένως, από το να αναγγέλλει κάποιος ονομάζεται άγγελος, και όχι βέβαια οπωσδήποτε επειδή είναι ως προς τη φύση του κάτι διαφορετικό από εμάς, εάν τυχόν η ονομασία αυτή αποδίδεται σε ανθρώπους. «Και εξήγειρε ο Κύριος το πνεύμα του Ζοροβάβελ του Σαλαθιήλ, από τη φυλή του Ιούδα, και το πνεύμα του Ιησού του Ιωσεδέκ, του μεγάλου ιερέα, και το πνεύμα των υπολοίπων από όλο τον λαό, και εισήλθαν και έκαναν τα έργα στον οίκο του Κυρίου του Παντοκράτορα, του Θεού τους, την εικοστή τετάρτη του έκτου μήνα». Οι Ισραηλίτες, λοιπόν, φοβήθηκαν το πρόσωπο του Κυρίου. Πλην όμως, παρατήρησε και πάλι ότι δεν προχώρησαν νωρίτερα στην απόφαση να πράξουν τα αρεστά στον Θεό, εάν Εκείνος δεν ήταν μαζί τους και δεν εξήγειρε το πνεύμα τους. Θα κατανοήσουμε, λοιπόν, και από αυτό το γεγονός ότι, ακόμη κι αν κάποιος επιλέξει να εργαστεί θεληματικά για το αγαθό, και αν τυχόν επιδείξει τέτοιου είδους προθυμία, δεν πρόκειται να κατορθώσει απολύτως τίποτα, εάν ο Θεός δεν είναι μαζί του, δεν τον αφυπνίζει προς ευτολμία, δεν τον προετοιμάζει για καρτερία και δεν αποκόπτει τον δισταγμό απέναντι στα καλά έργα. Γι' αυτό άλλωστε και ο θεσπέσιος Παύλος, μιλώντας για εκείνους στους οποίους είχε εμπιστευθεί το θείο κήρυγμα, λέει ότι «κοπίασα περισσότερο από όλους αυτούς», και πρόσθεσε πάνσοφα «όχι εγώ, αλλά η χάρη του Θεού που είναι μαζί μου». Μάλιστα και ο ίδιος ο Σωτήρας λέει στους αγίους αποστόλους: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα».

Όταν τοποθετήθηκαν τα στεφάνια στο κεφάλι του Ιησού, του λέγεται σχετικά με τον Ζοροβάβελ: «Ιδού ένας άνδρας του οποίου το όνομα είναι Ανατολή, και κάτω από αυτόν θα ανατείλει». Είδες τον Ιησού να στεφανώνεται ως ιερέας, και δες τον πάλι να υπερέχει, όπως ακριβώς στο πρόσωπο του Ζοροβάβελ, και σε βασιλική δόξα. Νόησε δε ότι αυτός είναι η ανατολή, δηλαδή το βλάστημα, για το οποίο λέει ο θεσπέσιος Ησαΐας: «Και θα αναβλαστήσει ράβδος από τη ρίζα του Ιεσσαί, και άνθος θα αναβλαστήσει από τη ρίζα». Και εμείς αναβλαστήσαμε κάτω από αυτόν. Διότι ο Χριστός έγινε η δεύτερη ρίζα της ανθρωπότητας, δηλαδή εκείνων που έχουν κληθεί μέσω της πίστης, και όχι όπως η πρώτη, εννοώ βέβαια τον Αδάμ, αλλά σε ασυγκρίτως ανώτερη κατάσταση. Διότι δεν αναβλαστήσαμε πλέον για τη φθορά και τον θάνατο εξαιτίας της κατάρας, αλλά για τη ζωή και την αφθαρσία, έχοντας ως ρίζα τη ζωή, δηλαδή τον Χριστό. Και όπως αυτός είναι «η άμπελος, και εμείς τα κλήματα», προσκολλημένοι σε αυτόν μέσω της πνευματικής κοινωνίας, έτσι και αυτός είναι ράβδος και βλάστημα, δηλαδή βλαστάρι και ανατολή, ενώ εμείς έχουμε βλαστήσει κάτω από αυτόν, αναφυήκαμε και αναθάλαμε για την αφθαρσία, όπως είπα, και για τη ζωή. Αυτός οικοδόμησε τον οίκο του Κυρίου. Είναι δε και πλήρης από κάθε αρετή, δηλαδή από τη δόξα που ταιριάζει απόλυτα στον Θεό. Διότι «εκάλυψε τους ουρανούς η αρετή του, και από την αίνεσή του είναι πλήρης η γη», όπως λέει ο προφήτης Αββακούμ.

Και εκείνος που ελπίζει να επιτύχει τον σκοπό που επιφυλάσσεται στους αγίους, γνωρίζει ότι δεν θα καταισχυνθεί εις τον αιώνα. <Με τη δικαιοσύνη σου λύτρωσέ με, και θα ελευθερωθώ> (C f. 60 b) Δηλαδή, εν Χριστώ λύτρωσέ με από την αιχμαλωσία του διαβόλου, και θα γλιτώσω από την κόλαση της γέεννας. Διότι Εκείνος έγινε για εμάς δικαιοσύνη· επειδή δεν υπάρχει άλλο όνομα που να έχει δοθεί στους ανθρώπους, με το οποίο πρέπει εμείς να σωθούμε. Διότι είπε: «Εγώ είμαι η οδός, η θύρα· και χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα καλό.» <Και ένεκα του ονόματός σου θα με οδηγήσεις και θα με διαθρέψεις.> (A f. 167) Και αυτά ακολουθούν την προηγούμενη από αυτά θεωρία.

Και κάπου αλλού λέει ο Ψαλμωδός: «Η γλώσσα μου θα μελετά τη δικαιοσύνη σου, όλη την ημέρα τη σωτηρία σου». Ακόμη, το Πνεύμα διακηρύττει σαφώς σε όσους έχουν δικαιωθεί εν Χριστώ, να ανοίξουν διάπλατα τα μάτια της διανοίας τους και να παρατηρήσουν με ακρίβεια τον Λυτρωτή της Εκκλησίας, ο οποίος είναι ο Ιησούς Χριστός. Διότι όλη η δύναμή μας είναι αυτός και βρίσκεται σε αυτόν. Και γι' αυτό μάς είπε ότι, «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Θα δούμε δε τον Χριστό προπάντων μέσα από την αόρατη και ορατή κτίση (διότι είναι ο δημιουργός των πάντων, όντας Θεός και Κύριος και σύνθρονος με τον Πατέρα που τον γέννησε), καθώς και μέσα από τα όσα κατόρθωσε κατά τον καιρό της παρουσίας του. Διότι κατέλυσε κάθε δύναμη του εχθρού, έσωσε την οικουμένη, δικαιώνοντας μέσω της πίστης τους πλανημένους και καλώντας σε υιοθεσία αυτούς που βρίσκονταν στα πέρατα της γης, αφενός με πάνσοφες μυσταγωγίες και αφετέρου με παράδοξα θεία σημεία, μέσω των οποίων μπορούσε κανείς να δει ότι... σε τίποτα δεν είναι κατώτερος από τον Θεό και Πατέρα. Και όπου διακρίνεται απαράλλακτη η ισότητα της ισχύος, εκεί οπωσδήποτε υπάρχει και η ταυτότητα της ουσίας. (A f. 266, B f. 184 b.) Πάλι λέμε ότι «βάρεις» ονομάστηκαν κυρίως οι πιο επιφανείς από τους πύργους. Θα μπορούσαν δε να είναι «βάρεις» οι μεγάλοι και εξαίρετοι της πόλεως του Θεού, αυτοί που ξεχωρίζουν σε αυτήν, στους οποίους γίνεται γνωστός ο Θεός ως βοηθός που τους σώζει από τους πειρασμούς.

Τα δικά μας όμως υπολείπονται και έπονται, και βρίσκονται στην τάξη των φρυγμένων σπόρων, σε σύγκριση, λέγω, με το σιμιγδάλι από το σιτάρι. Το δε σιμιγδάλι είναι τύπος της Ζωής. Εντούτοις, οι φρυγμένοι σπόροι προσφέρονται στο θυσιαστήριο μαζί με το σιμιγδάλι. Διότι, όπως είπα, προσφερόμαστε ως θυμίαμα μαζί με τον Χριστό, και μέσω αυτού όλοι αναδίδουμε ευωδία, και είμαστε μαζί του δεκτοί στον Θεό και Πατέρα. Και όσοι δεν έχουν τον Χριστό, δεν είναι καθόλου κατάλληλοι για θυσία· «Διότι χωρίς εμένα», λέγει, «δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Και «Νέους καρπούς», λέγει, «δεν θα φάτε μέχρι την ίδια αυτήν την ημέρα, μέχρι να προσφέρετε το δεμάτι». Διότι ούτε η εποχή του νόμου, ούτε βέβαια ο χορός των αγίων προφητών είχε τη νέα τροφή, δηλαδή τις διδασκαλίες που δόθηκαν μέσω του Χριστού, ούτε βέβαια τον ίδιο τον ανακαινισμό της ανθρώπινης φύσης, παρά ίσως μόνο εν είδει προαγγελίας. Επειδή όμως πλέον αναστήθηκε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, και προσέφερε τον εαυτό του στον Θεό και Πατέρα ως απαρχή της ανθρωπότητας υπό τη μορφή δεματιού, τότε ακριβώς μεταστοιχειωνόμαστε σαν σε μια νέα ζωή. Διότι πολιτευόμαστε σύμφωνα με το Ευαγγέλιο, «όχι με την παλαιότητα του γράμματος, αλλά με την καινότητα του Πνεύματος»· διά του οποίου και μετά του οποίου στον Θεό και Πατέρα ανήκει η δόξα, μαζί με το Άγιο Πνεύμα, στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Διότι, εφόσον και ο ίδιος έγινε άνθρωπος, έχει μεγάλη συγγένεια με εμάς εξαιτίας της φύσης της σάρκας. Επομένως, και αυτό πρέπει να αποδοθεί στην ενανθρώπηση του Σωτήρος, ώστε να αποφύγουμε τη βλασφημία, λέγοντας ότι η Σοφία του Θεού δημιουργήθηκε και έλαβε αρχή ύπαρξης. Διότι, με τον ίδιο τρόπο που σε άλλες περιπτώσεις λέει ότι ο ίδιος είναι η άμπελος και εμείς τα κλήματα, δείχνοντας ότι τα κλήματα δεν είναι κάτι το ξένο ούτε ετερογενές ως προς την άμπελο, αλλά προέρχονται από αυτήν κατά φύση, έτσι και εδώ λέει ότι ο ίδιος είναι το θεμέλιό μας, ώστε να αποδείξει τη φυσική συγγένεια όσων οικοδομούνται πάνω του με αυτόν, όταν έγινε άνθρωπος.

Δεύτερη αναχώρηση και ωφέλιμη μετά από εκείνη, είναι η μετάβαση από τη φαυλότητα και την ασέλγεια στο να θέλει κανείς πλέον να πράττει και να φρονεί τα καλύτερα. Τρίτη δε, ανώτερη από αυτήν και με μεγαλύτερη δόξα, είναι η μετάβαση από το ελλιπές στο άρτιο, τόσο πρακτικά όσο και δογματικά. Ή μήπως δεν πορευόμαστε σιγά σιγά προς την αύξηση που νοείται εν Χριστώ, προκόπτοντας προς τον τέλειο άνδρα και ανεβαίνοντας προς το μέτρο της ηλικίας του πληρώματός του; Αυτό ίσως είναι που εξυμνείται για εμάς δια της φωνής του θεσπέσιου Παύλου: «Ξεχνώντας αυτά που βρίσκονται πίσω, και επεκτεινόμενος σε αυτά που βρίσκονται μπροστά, τρέχω προς τον σκοπό, για το βραβείο της άνω κλήσεως». Αναχωρώντας, λοιπόν, νοητά από την άγνοια στην επίγνωση, από την αμάθεια στη σύνεση, από την απιστία στην πίστη, και προκόπτοντας πάντοτε στις αρετές, μήπως δεν μετακινούμαστε από τόπο σε τόπο, και μεταβαίνοντας από τη μία ενδεχομένως διάθεση ή έξη σε κάποια άλλη, δεν μοιάζουμε πλέον με αυτούς που συνηθίζουν να οδοιπορούν; ΠΑΛΛ. Κατανοώ τι λες. ΚΥΡ. Αλλά ούτε την αναχώρηση από τη φαυλότητα, ούτε βέβαια την ενδεχόμενη άφιξη και κατά κάποιον τρόπο εγκαταβίωση στα καλύτερα, θα μπορούσε κανείς να τα κατορθώσει, εάν δεν είναι συνοδοιπόρος και καθοδηγητής ο Χριστός. Γι' αυτό, άλλωστε, έλεγε και στους αγίους μαθητές: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα».

«Εάν όμως μου κατασκευάσεις θυσιαστήριο από λίθους, δεν θα τους οικοδομήσεις πελεκητούς· διότι επέβαλες επάνω τους το εργαλείο σου και έχουν μιανθεί». Γήινο θυσιαστήριο, λοιπόν, ονομάζει τον Εμμανουήλ· «Διότι ο Λόγος έγινε σάρκα». Η δε φύση της σάρκας είναι γη από γη. Στον Χριστό, επομένως, βρίσκεται κάθε καρποφορία και κάθε προσαγωγή· διότι ο ίδιος λέει: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να πράξετε τίποτα». Διότι, όπως ακριβώς μέσω αυτού αποκτήσαμε την προσαγωγή, έτσι και κάθε θυσία εκείνων που έχουν αποδεχθεί την πίστη γίνεται δεκτή μέσω αυτού.

Διότι η θυσία μας είναι δεκτή και ευάρεστη στον Θεό εξαιτίας του σωτηριώδους πάθους του Χριστού. Και αυτό, νομίζω, είναι που ο ίδιος ο Σωτήρας είπε στους αγίους αποστόλους: «Χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Επομένως, κατ' ανάγκην, στις δικές μας ευωδίες προστίθεται και αυτή του Χριστού, η οποία κατά κάποιον τρόπο αναμειγνύεται με τις δικές μας, και αναπέμπεται μαζί τους προς τον Πατέρα.

Και η νεφέλη τους σκίαζε κατά τη διάρκεια της ημέρας, όταν αναχωρούσαν από το στρατόπεδο. Διότι ο Χριστός, ο οποίος είναι η κεφαλή που διαλύει τον καύσωνα των πειρασμών και προσφέρει αναψυχή, επισκιάζει εκείνους που αναχωρούν από την άγνοια προς τη γνώση και από την απιστία προς την πίστη, και προκόπτουν στον δρόμο της αρετής. «Διότι χωρίς εμένα», λέει, «δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Προστίθεται δε η λέξη «ημέρας», διότι σε αυτούς που πορεύονται στο φως των καλών έργων συνηθίζει να συνεργεί και να δίνει αναψυχή. Αναχωρούσαν δε κατόπιν προστάγματος του Κυρίου, διότι είναι αναγκαίος και ο λόγος που παροτρύνει προς την προκοπή, και η υπακοή στις θείες εντολές.

Αλλά ο Πέτρος, που είχε Άγιο Πνεύμα και γνώριζε τι κατείχε, λέει: «Άνδρες Ισραηλίτες», εσείς που απαγγέλλετε μεν τον Ιωήλ, αλλά δεν γνωρίζετε τα όσα έχουν γραφτεί, «δεν είναι αυτοί μεθυσμένοι, όπως εσείς νομίζετε». Διότι μεθούν, όχι όπως εσείς υποθέτετε, αλλά καθώς είναι γεγραμμένο: «Θα μεθύσουν από την αφθονία του οίκου σου και θα τους ποτίσεις από τον χείμαρρο της τρυφής σου». Μεθούν με μέθη νηφάλια, που νεκρώνει την αμαρτία και ζωοποιεί την καρδιά, μέθη αντίθετη από τη σωματική. Διότι η μεν σωματική προκαλεί λήθη ακόμη και αυτών που είναι γνωστά, ενώ αυτή χαρίζει τη γνώση ακόμη και των αγνώστων. Μεθούν έχοντας πιει το κρασί της νοητής αμπέλου, η οποία λέει: «Εγώ είμαι η άμπελος και εσείς τα κλήματα». Εάν όμως δεν με πιστεύετε, κατανοήστε αυτό που λέγεται από την ώρα: διότι είναι η τρίτη ώρα της ημέρας. Επειδή Αυτός που σταυρώθηκε την τρίτη ώρα, όπως λέει ο Μάρκος, την τρίτη ώρα τώρα κατέπεμψε τη χάρη. Διότι δεν είναι άλλη η χάρη Εκείνου και άλλη η χάρη τούτου, αλλά Αυτός που τότε σταυρώθηκε και έδωσε την υπόσχεση, εκπλήρωσε αυτό που είχε υποσχεθεί.

Ας φροντίσουμε, λοιπόν, να εισέλθουμε πλούσιοι στην πόλη και την πατρίδα μας. Είμαστε πνευματικοί έμποροι, αδελφοί, που αναζητούμε τον πολύτιμο μαργαρίτη, ο οποίος είναι ο Χριστός, ο Σωτήρας μας, το καύχημα και ο ασύλητος θησαυρός μας. Γι' αυτό με πολλή επιμέλεια ας Τον αποκτήσουμε. Μακάριος και τρισμακάριος είναι αυτός που φρόντισε να Τον αποκτήσει, ενώ πανάθλιος εκείνος που αμέλησε να αποκτήσει τον Κτίστη των πάντων και να αποκτηθεί από Αυτόν. Αγνοείτε, αδελφοί, ότι είμαστε κλήμα της αληθινής αμπέλου, η οποία είναι ο Κύριος; Προσέχετε, λοιπόν, μήπως βρεθεί κανείς άκαρπος. Διότι ο Πατέρας της αλήθειας είναι ο γεωργός. Καλλιεργεί αυτήν την άμπελο, και εκείνους που φέρνουν καρπό τους περιποιείται, για να φέρουν περισσότερο καρπό· ενώ εκείνους που δεν κάνουν καρπό τους αποκόπτει και τους ρίχνει έξω από τον αμπελώνα, για να καούν στη φωτιά. Προσέχετε, λοιπόν, τους εαυτούς σας να μη βρεθείτε άκαρποι, και αφού αποκοπείτε παραδοθείτε στο πυρ. Ομοίως είμαστε καλός σπόρος, τον οποίο έσπειρε ο Ποιητής του ουρανού και της γης, ο Χριστός, ο οικοδεσπότης.